İş ve sosyal güvenlik hukuku rehberi; fesihten kıdem tazminatına, fazla mesaiden işe iade davasına kadar tüm başlıkları tek sayfada toplar. Aşağıdaki dizin, sitemizdeki 226 içeriğe doğrudan erişim sağlar.
Nasıl kullanılır: İşten çıkarıldıysanız veya ayrılmayı düşünüyorsanız önce Fesih Türleri ve İlk Sekiz Adım tablolarına bakın; alacak hesabı için Kıdem Tazminatı ve Zamanaşımı tablolarına geçin.
Alacağın icra yoluyla tahsili için İcra ve İflas Hukuku Rehberimiz; işverenin ödeme güçlüğü hâlinde Konkordato Rehberimiz; diğer alanlar için Hukuk Rehberlerimiz.
Konu Haritası
Aradığınız başlığı ve o başlıktaki içerik sayısını aşağıdan görebilirsiniz.
| Başlık | İçerik | Kapsam |
|---|---|---|
| İş Sözleşmesi Türleri | 20 | Belirli ve belirsiz süreli sözleşmeler, deneme süresi, kısmî süreli ve uzaktan çalışma. Sözleşme tür… |
| Fesih ve İstifa | 23 | Haklı nedenle derhâl fesih, geçerli nedenle fesih, istifa ve ikale. Feshin kim tarafından ve hangi n… |
| İşe İade Davası | 14 | Otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde, en az altı aylık kıdemi olan işçi geçersiz feshe … |
| Kıdem ve İhbar Tazminatı | 20 | Kıdem tazminatı en az bir yıllık çalışma ve kanunda sayılan fesih hâllerinde doğar. Hesaplama giydir… |
| Ücret ve Ödemeler | 29 | Ücretin ödenmemesi, asgari ücret, prim ve ikramiye, yol ile yemek yardımı ve bordro uyuşmazlıkları. … |
| Fazla Mesai ve Çalışma Süreleri | 8 | Haftalık kırk beş saati aşan çalışma fazla mesaidir ve yüzde elli zamlı ödenir. Hafta tatili ve gene… |
| İzinler ve Raporlar | 4 | Yıllık ücretli izin süreleri, izin ücretinin ödenmesi, mazeret ve doğum izinleri ile raporlu dönemin… |
| İş Kazası ve İş Sağlığı | 24 | İş kazası ve meslek hastalığında işverenin sorumluluğu, maddî ve manevî tazminat, iş sağlığı ve güve… |
| SGK, Sigorta ve Emeklilik | 6 | Sigortalılık, prim gün sayısı, hizmet tespiti davası, işsizlik ödeneği ve emeklilik şartları.… |
| Rekabet Yasağı ve Gizlilik | 2 | Rekabet yasağı sözleşmesinin geçerlilik şartları, süre ve yer sınırı, cezaî şart ile gizlilik yüküml… |
| Mobbing ve Eşit Davranma | 7 | İşyerinde psikolojik taciz, eşit davranma ilkesi ve ayrımcılık tazminatı. Mobbingin süreklilik ve si… |
| Alt İşveren ve İşyeri Devri | 6 | Asıl işveren–alt işveren ilişkisi, muvazaa iddiası, işyeri devri ve devralan işverenin sorumluluğu.… |
| Sendika ve Toplu İş Hukuku | 6 | Sendika üyeliği, sendikal tazminat, toplu iş sözleşmesi, grev ve lokavt.… |
| Yabancı Çalışanlar | 1 | Yabancıların çalışma izni, izinsiz çalıştırmanın yaptırımları ve sosyal güvenlik.… |
| Arabuluculuk, Süreler ve Usul | 4 | İşçilik alacaklarında arabuluculuk dava şartıdır. Zamanaşımı süreleri, faiz türü ve ispat yükü davan… |
| Dilekçe Örnekleri | 2 | Fesih bildirimi, ihtarname ve dava dilekçelerinin örnekleri. Örnekler yol göstericidir; somut olayın… |
| Özel Durumlar | 50 | Uygulamada sık karşılaşılan ancak yukarıdaki başlıklara doğrudan girmeyen özel durumlar.… |
İşe iade için süre yalnızca bir aydır.
Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulmalıdır. Bu süre hak düşürücüdür. Ankara — Av. Fatma Öztürk.
Fesih Türleri ve Sonuçları
Feshin kim tarafından ve hangi nedenle yapıldığı, tüm tazminat haklarını belirler.
| Fesih türü | Şartı | Tazminat sonucu |
|---|---|---|
| İşçinin haklı nedenle feshi | Ücretin ödenmemesi, mobbing, sağlık sebepleri, ağır ahlâk dışı davranış | Kıdem tazminatı doğar; ihbar tazminatı doğmaz |
| İşverenin haklı nedenle feshi | Ahlâk ve iyiniyet kurallarına aykırılık, devamsızlık | Kıdem ve ihbar tazminatı doğmaz |
| İşverenin geçerli nedenle feshi | Yetersizlik, davranış veya işletme gerekleri | Kıdem ve ihbar tazminatı doğar; işe iade davası açılabilir |
| İstifa | İşçinin tek taraflı ve sebepsiz ayrılması | Kural olarak kıdem tazminatı doğmaz |
| İkale (karşılıklı anlaşma) | Tarafların anlaşarak sona erdirmesi | Makul yarar şartı aranır; aksi hâlde geçersiz sayılabilir |
| Belirli süreli sözleşmenin sona ermesi | Sürenin dolması | Kural olarak ihbar tazminatı doğmaz |
| Emeklilik, askerlik, evlilik | Kanunda sayılan özel hâller | Kıdem tazminatı doğar; evlilikte kadın işçi bakımından bir yıl |
İhbar Süreleri
Kıdeme göre belirlenir; süreye uyulmazsa ihbar tazminatı doğar.
| Kıdem | İhbar süresi |
|---|---|
| 6 aydan az | 2 hafta |
| 6 ay – 1,5 yıl | 4 hafta |
| 1,5 yıl – 3 yıl | 6 hafta |
| 3 yıldan fazla | 8 hafta |
Kıdem Tazminatı Esasları
| Konu | Kural |
|---|---|
| Şart | En az bir yıllık çalışma ve kanunda sayılan fesih hâli |
| Hesap esası | Her tam yıl için otuz günlük giydirilmiş brüt ücret |
| Giydirilmiş ücret | Çıplak ücrete süreklilik arz eden yan ödemeler eklenir |
| Tavan | Her yıl için kanunla belirlenen tavan tutarı aşılamaz |
| Artık süre | Yıldan artan süreler oranlanarak hesaplanır |
| Faiz | En yüksek banka mevduat faizi uygulanır |
| Zamanaşımı | Fesih tarihinden itibaren beş yıl |
| Vergi | Damga vergisi dışında gelir vergisinden istisnadır |
İşe İade Davası
Şartların tamamının birlikte gerçekleşmesi gerekir.
| Unsur | İçeriği |
|---|---|
| İşyeri ölçeği | Otuz veya daha fazla işçi çalıştırılması |
| Kıdem | En az altı aylık çalışma |
| Sözleşme türü | Belirsiz süreli iş sözleşmesi |
| Konum | İşveren vekili niteliğinde olmamak |
| Süre | Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvuru |
| Sonuç | Fesih geçersiz sayılırsa işe başlatmama tazminatı ve boşta geçen süre ücreti |
| Başvuru | Kesinleşen karardan sonra on iş günü içinde işe başlamak üzere başvuru |
| İşe başlatmama tazminatı | Dört ile sekiz aylık ücret arasında belirlenir |
Arabuluculuk dava şartıdır.
İşçilik alacaklarında doğrudan açılan dava usulden reddedilir. Sürecin doğru başlaması, hakkınızı korumanın ilk adımıdır.
Fazla Mesai ve Çalışma Süreleri
| Konu | Kural | Açıklama |
|---|---|---|
| Haftalık normal çalışma | 45 saat | Aksi kararlaştırılmadıkça günlere eşit bölünür |
| Günlük azamî çalışma | 11 saat | Denkleştirme uygulanabilir |
| Fazla çalışma zammı | Normal saat ücretinin yüzde elli fazlası | Yıllık 270 saat sınırı |
| Fazla sürelerle çalışma | Yüzde yirmi beş fazlası | Haftalık 45 saatin altı kararlaştırılmışsa |
| Hafta tatili çalışması | Zamlı ücret | Kesintisiz 24 saat dinlenme hakkı |
| Genel tatil çalışması | Bir günlük ücret ilave | Onay şartı aranır |
| Gece çalışması | En fazla 7,5 saat | Belirli işlerde istisna |
| Serbest zaman | Her fazla saat için 1,5 saat | İşçinin talebi hâlinde |
Yıllık İzin Süreleri
| Kıdem | İzin süresi |
|---|---|
| 1 – 5 yıl | 14 gün |
| 5 – 15 yıl | 20 gün |
| 15 yıl ve üzeri | 26 gün |
| 18 yaş altı ve 50 yaş üstü | En az 20 gün |
| Yer altı işleri | Dörder gün artırımlı |
Zamanaşımı Süreleri
| Alacak | Süre | Başlangıç |
|---|---|---|
| Kıdem tazminatı | Beş yıl | Fesih tarihinden |
| İhbar tazminatı | Beş yıl | Fesih tarihinden |
| Yıllık izin ücreti | Beş yıl | Fesih tarihinden |
| Kötüniyet tazminatı | Beş yıl | Fesih tarihinden |
| Ücret alacağı | Beş yıl | Muaccel olduğu tarihten |
| Fazla mesai ücreti | Beş yıl | Muaccel olduğu tarihten |
| Hafta tatili ve genel tatil ücreti | Beş yıl | Muaccel olduğu tarihten |
| İş kazasından doğan tazminat | On yıl | Olay veya zararın öğrenilmesinden |
İspat Yükü Kimde?
Hangi olguyu kimin ispatlayacağı, davanın sonucunu belirler.
| Olgu | İspat yükü | Nasıl ispatlanır |
|---|---|---|
| Fesih sebebi | İşveren | Geçerli veya haklı sebebi ispatla yükümlüdür |
| İstifa iddiası | İşveren | İstifanın iradî olduğunu ispatlamalıdır |
| Ücretin ödendiği | İşveren | Banka kaydı veya imzalı bordro |
| Fazla mesai yapıldığı | İşçi | Tanık, puantaj, giriş çıkış kayıtları |
| Yıllık iznin kullandırıldığı | İşveren | İmzalı izin defteri |
| Mobbing iddiası | İşçi | Süreklilik ve sistematiklik aranır |
| Çalışma süresi ve kıdem | İşçi | SGK kayıtları ve hizmet tespiti |
İşten Ayrılınca İlk Sekiz Adım
| Adım | Neden önemli |
|---|---|
| Fesih bildirimini ve tarihini saklayın | Tüm süreler bu tarihten işler |
| Çıkış kodunu öğrenin | SGK çıkış kodu, feshin niteliğini gösterir |
| Bordro ve banka kayıtlarını toplayın | Ücret ve ek ödemelerin ispatı için gereklidir |
| Giriş çıkış kayıtlarını isteyin | Fazla mesai iddiasının temel dayanağıdır |
| SGK hizmet dökümünü alın | Kıdem süresinin tespiti için esastır |
| İşe iade süresini kontrol edin | Bir aylık süre hak düşürücüdür |
| Arabulucuya başvurun | İşçilik alacaklarında dava şartıdır |
| İbraname imzalarken dikkat edin | Geçerlilik şartlarını taşımayan ibraname bağlayıcı değildir |
Sık Görülen Yanılgılar
| Yanılgı | Doğrusu |
|---|---|
| İstifa edersem kıdem tazminatı alamam | Haklı nedenle istifa hâlinde kıdem tazminatı doğar |
| Fazla mesai ücreti maaşa dâhildir | Ancak sözleşmede açıkça kararlaştırılmışsa ve yıllık 270 saatle sınırlı olmak üzere kabul edilebilir |
| İbraname imzaladım, hakkım kalmadı | İbranamenin geçerliliği sıkı şartlara bağlıdır; fesihten itibaren bir ay geçmeden düzenlenenler geçersizdir |
| Yıllık izin ücreti çalışırken istenebilir | İzin ücreti ancak iş sözleşmesi sona erdiğinde talep edilebilir |
| İşe iade davası her işyerinde açılır | Otuz işçi ve altı ay kıdem şartı aranır |
| Doğrudan dava açabilirim | İşçilik alacaklarında arabuluculuk dava şartıdır |
| Elden ödenen ücret ispatlanamaz | Tanık, banka hareketleri ve emsal ücret araştırmasıyla ispatlanabilir |
| Devamsızlık her hâlde haklı fesih sebebidir | Ardı ardına iki iş günü veya bir ayda üç iş günü gibi ölçütler aranır |
İş Sözleşmesi Türleri
Belirli ve belirsiz süreli sözleşmeler, deneme süresi, kısmî süreli ve uzaktan çalışma. Sözleşme türü, fesih ve tazminat haklarını doğrudan belirler.
Fesih ve İstifa
Haklı nedenle derhâl fesih, geçerli nedenle fesih, istifa ve ikale. Feshin kim tarafından ve hangi nedenle yapıldığı tüm hakları etkiler.
İşe İade Davası
Otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde, en az altı aylık kıdemi olan işçi geçersiz feshe karşı işe iade davası açabilir. Süre bir aydır.
Kıdem ve İhbar Tazminatı
Kıdem tazminatı en az bir yıllık çalışma ve kanunda sayılan fesih hâllerinde doğar. Hesaplama giydirilmiş brüt ücret üzerinden yapılır ve tavan sınırı vardır.
İbraname imzalarken dikkatli olun.
Fesihten itibaren bir ay geçmeden düzenlenen ibranameler geçersizdir. İmzalamadan önce içeriğini mutlaka değerlendirin.
Ücret ve Ödemeler
Ücretin ödenmemesi, asgari ücret, prim ve ikramiye, yol ile yemek yardımı ve bordro uyuşmazlıkları. Ücret ödenmezse işçi haklı nedenle fesih hakkını kullanabilir.
Fazla Mesai ve Çalışma Süreleri
Haftalık kırk beş saati aşan çalışma fazla mesaidir ve yüzde elli zamlı ödenir. Hafta tatili ve genel tatil çalışmalarının ücreti ayrıca hesaplanır.
İzinler ve Raporlar
Yıllık ücretli izin süreleri, izin ücretinin ödenmesi, mazeret ve doğum izinleri ile raporlu dönemin hukukî sonuçları.
İş Kazası ve İş Sağlığı
İş kazası ve meslek hastalığında işverenin sorumluluğu, maddî ve manevî tazminat, iş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri.
SGK, Sigorta ve Emeklilik
Sigortalılık, prim gün sayısı, hizmet tespiti davası, işsizlik ödeneği ve emeklilik şartları.
Rekabet Yasağı ve Gizlilik
Rekabet yasağı sözleşmesinin geçerlilik şartları, süre ve yer sınırı, cezaî şart ile gizlilik yükümlülüğü.
| Rekabet Yasağı ve Gizlilik — 2 içerik |
|---|
| Akaryakıt Bayilik Sözleşmelerinde Rekabet Yasağı |
| İşçinin Sadakat Borcu ve İş Sonrası Rekabet Yasağı (TBK m.396, 444-447): Şartlar, 2 Yıl… |
Mobbing ve Eşit Davranma
İşyerinde psikolojik taciz, eşit davranma ilkesi ve ayrımcılık tazminatı. Mobbingin süreklilik ve sistematiklik unsurları aranır.
Alt İşveren ve İşyeri Devri
Asıl işveren–alt işveren ilişkisi, muvazaa iddiası, işyeri devri ve devralan işverenin sorumluluğu.
Sendika ve Toplu İş Hukuku
Sendika üyeliği, sendikal tazminat, toplu iş sözleşmesi, grev ve lokavt.
Yabancı Çalışanlar
Yabancıların çalışma izni, izinsiz çalıştırmanın yaptırımları ve sosyal güvenlik.
| Yabancı Çalışanlar — 1 içerik |
|---|
| Yabancı İşçi Çalıştırmada İşveren Yükümlülükleri |
Arabuluculuk, Süreler ve Usul
İşçilik alacaklarında arabuluculuk dava şartıdır. Zamanaşımı süreleri, faiz türü ve ispat yükü davanın sonucunu belirler.
Dilekçe Örnekleri
Fesih bildirimi, ihtarname ve dava dilekçelerinin örnekleri. Örnekler yol göstericidir; somut olayınıza göre mutlaka uyarlanmalıdır.
| Dilekçe Örnekleri — 2 içerik |
|---|
| İşe Girerken Boş Senet veya İstifa Dilekçesi İmzalattılar |
| İstifa Dilekçesinin İradeyi Sakatlayan Hâller |
Özel Durumlar
Uygulamada sık karşılaşılan ancak yukarıdaki başlıklara doğrudan girmeyen özel durumlar.
Sıkça Sorulan Sorular
İstifa edersem kıdem tazminatı alabilir miyim?
Kural olarak hayır. Ancak ücretin ödenmemesi, mobbing veya sağlık sebepleri gibi haklı nedenle fesih hâllerinde kıdem tazminatı doğar.
Kıdem tazminatı nasıl hesaplanır?
Her tam çalışma yılı için otuz günlük giydirilmiş brüt ücret üzerinden hesaplanır; yıldan artan süreler oranlanır ve kanunî tavan uygulanır.
Giydirilmiş ücret nedir?
Çıplak ücrete, süreklilik arz eden yol, yemek, prim ve ikramiye gibi ödemelerin eklenmesiyle bulunan ücrettir.
İhbar süreleri ne kadardır?
Kıdeme göre iki ile sekiz hafta arasında değişir: altı aydan az iki hafta, altı ay ile bir buçuk yıl arası dört hafta, bir buçuk ile üç yıl arası altı hafta, üç yıldan fazla sekiz hafta.
İşe iade davası şartları nelerdir?
İşyerinde otuz veya daha fazla işçi çalışması, işçinin en az altı aylık kıdeminin bulunması ve belirsiz süreli sözleşmeyle çalışması gerekir.
İşe iade için süre ne kadar?
Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulmalıdır. Bu süre hak düşürücüdür.
İşe başlatmama tazminatı ne kadardır?
Dört ile sekiz aylık ücret arasında mahkemece belirlenir; ayrıca boşta geçen süre için en çok dört aylık ücret ödenir.
Fazla mesai nasıl hesaplanır?
Haftalık kırk beş saati aşan çalışmalar fazla mesaidir ve normal saat ücretinin yüzde elli fazlasıyla ödenir.
Fazla mesai ücreti maaşa dâhil edilebilir mi?
Ancak sözleşmede açıkça kararlaştırılmışsa ve yıllık iki yüz yetmiş saatle sınırlı olmak üzere kabul edilebilir.
Yıllık izin süreleri ne kadardır?
Bir ile beş yıl arası on dört gün, beş ile on beş yıl arası yirmi gün, on beş yıl ve üzeri yirmi altı gündür.
Yıllık izin ücretini çalışırken isteyebilir miyim?
Hayır. İzin ücreti ancak iş sözleşmesi sona erdiğinde talep edilebilir.
İşçilik alacaklarında zamanaşımı ne kadar?
Kıdem, ihbar, izin ve kötüniyet tazminatlarında beş yıldır. Ücret ve fazla mesai alacaklarında da beş yıllık süre uygulanır.
Arabuluculuk zorunlu mu?
Evet. İşçilik alacakları ve işe iade taleplerinde arabuluculuk dava şartıdır; doğrudan açılan dava usulden reddedilir.
Fazla mesaiyi nasıl ispatlarım?
Tanık beyanları, puantaj kayıtları, giriş çıkış kayıtları ve işyeri yazışmalarıyla ispatlanabilir.
İbraname imzaladım, hakkım kalmadı mı?
İbranamenin geçerliliği sıkı şartlara bağlıdır. Fesihten itibaren bir ay geçmeden düzenlenen ibranameler geçersizdir.
Mobbing nasıl ispatlanır?
Davranışın süreklilik ve sistematiklik göstermesi aranır; yazışmalar, tanıklar ve sağlık raporları delil olarak kullanılabilir.
İş kazasında tazminat süresi nedir?
İş kazasından doğan maddî ve manevî tazminat taleplerinde on yıllık zamanaşımı uygulanır.
Rekabet yasağı her zaman geçerli midir?
Hayır. Yazılı şekil, süre, yer ve konu bakımından sınırlandırma ile işçinin ekonomik geleceğini hakkaniyete aykırı biçimde tehlikeye düşürmeme şartları aranır.
İş Hukuku: Öne Çıkan Rehberler
- Sendika Hakkı (6356): Kurma, Üyelik ve Toplu İş Sözleşmesi
- Alt İşveren (Taşeron) — 4857 m.2: Muvazaa ve Sorumluluk
- İş Sözleşmesi Türleri (4857 m.9-15): Belirli/Belirsiz Süreli
- İş Sağlığı ve Güvenliğinde İşverenin Yükümlülükleri (6331)
- Yıllık İzin Ücreti ve Kullandırılması (İK 53-60)
- Fazla Mesai Ücreti: Hesaplama, İspat ve Zamanaşımı (İK 41-42)
- İş Kazasında İşveren Sorumluluğu ve Tazminat (TBK 417)
