İşe İade Davasında Başvuru, İşe Başlatmama ve Boşta Geçen Süre Süreleri

İşe iade kararı kesinleşince işçi 10 iş günü içinde işverene başvurmalıdır (hak düşürücü); başvurmazsa fesih geçerli olur ve haklar kaybedilir. İşveren 1 ay içinde işe başlatır ya da en az 4-en çok 8 maaş işe başlatmama tazminatı öder (İş K. 21). Ayrıca en çok 4 aya kadar boşta geçen süre ücreti doğar (tazminat değil, ücret alacağı). Başvurunun samimi olması şarttır. Bu rehberde işe iadenin başvuru, işe başlatmama ve boşta geçen süre sonuçlarını yalın bir dille açıklıyoruz.

Davayı kazanmak yetmez: 10 iş günü kuralı

İşe iade davasının kazanılması süreci tamamlamaz; asıl kritik aşama karar sonrasıdır. İş Kanunu 21’e göre işçi, kesinleşen mahkeme veya özel hakem kararının kendisine tebliğinden itibaren 10 iş günü içinde işverene başvurarak işe başlamak istediğini bildirmelidir.

Bu süre hak düşürücüdür ve sonuçları ağırdır: işçi bu sürede başvurmazsa, işverenin işe başlatma yükümlülüğü sona erdiği gibi fesih de geçerli hâle gelir; buna bağlı olarak boşta geçen süre ücreti ve işe başlatmama tazminatı hakları da kaybolur. Başvuru yazılı veya sözlü yapılabilir (kanun şekil şartı koymamıştır); ancak ispat kolaylığı için noter kanalıyla ihtarname gönderilmesi tavsiye edilir. İşçinin başvurusuyla birlikte işveren için bir aylık süre işlemeye başlar.

İşverenin seçimlik hakkı: İşe başlatma ya da tazminat

İşçinin süresinde başvurması üzerine işveren, onu bir ay içinde işe başlatmak durumundadır. Ancak bu mutlak bir zorunluluk değildir; kanun işverene seçimlik hak tanımıştır. İşveren ya işçiyi fiilen işe başlatır ya da işe başlatmak yerine iş güvencesi tazminatını ödemeyi tercih eder.

İşe başlatmama, hukuken yeni bir fesih gibi değerlendirilir. İşveren işe başlatmazsa, işçiye en az 4 en çok 8 aylık ücreti tutarında işe başlatmama tazminatı öder; ayrıca aşağıda açıklanan boşta geçen süre ücretini de öder. Bu sistem, “geçersiz fesih yapıp bedelini ödemeden sonuca gitme” pratiğini caydırmak için kurulmuştur.

İşe başlatmama tazminatı (en az 4 – en çok 8 maaş)

İşe başlatmama tazminatı, feshin geçersizliğine karar verilmesine rağmen işçinin işe alınmamasının yaptırımıdır. Miktarı en az 4, en çok 8 aylık ücret tutarındadır; kaç ay olacağına somut olaya göre hâkim karar verir.

Hesaplamada sık yapılan bir hata, eski maaşın esas alınmasıdır. Oysa bu tazminat, işçinin işe başlatılmadığı (işverenin reddettiği veya bir aylık sürenin dolduğu) tarihteki güncel (emsal) brüt ücreti üzerinden hesaplanır. Niteliği gereği bir tazminat alacağı olduğundan yasal faize tabidir ve faiz, işe başlatmama tarihinden itibaren işler. Ayrıca gelir vergisinden istisnadır.

Boşta geçen süre ücreti (en çok 4 ay)

Boşta geçen süre ücreti, geçersiz fesih tarihi ile kararın kesinleşmesi arasında çalıştırılmadığınız döneme ilişkin, en çok 4 aya kadar doğmuş ücret ve diğer haklardır. Üst sınır 4 aydır; davanın uzun sürmesi bu sonucu değiştirmez.

İşe başlatmama tazminatından farkı önemlidir: boşta geçen süre ücreti bir tazminat değil, ücret alacağıdır. Kanun, bu dönemi işçi çalışmış gibi kabul eder. Bu nedenle işçi işe başlatılsa da başlatılmasa da bu ücret doğar; oysa işe başlatmama tazminatı yalnızca işe başlatılmadığında doğar. İki kalem aynı şey değildir, birbirinin yerine geçmez ve çoğu zaman birlikte talep edilir.

Boşta geçen süre ücretinin kapsamı ve faizi

Boşta geçen süre ücreti net ücret üzerinden, yan haklarla birlikte hesaplanır. Yemek, yol, ikramiye, yakacak/gıda yardımı ve servis ücreti gibi düzenli haklar dahildir. Buna karşılık satış/performans primi ve fazla mesai ücreti gibi fiilen çalışmayı gerektiren ödemeler dahil edilmez; çünkü o dönemde fiilen çalışılmamıştır. Bu ücret alacağına, mevduata uygulanan en yüksek faiz uygulanır (işe başlatmama tazminatındaki yasal faizden bu yönüyle ayrılır). Ayrıca, dava sürerken başka bir işte çalışmış olmanız bu ücrete hak kazanmanıza engel değildir ve mahsup edilmez.

Mahsup, kıdem ve başvuruda samimiyet

İşe iade davasından önce kıdem/ihbar tazminatı almış olmanız davaya engel değildir. Dava kazanılıp işe başlatılırsanız, peşin ödenen kıdem ve ihbar tazminatı; boşta geçen süre ve işe başlatmama tazminatından mahsup edilir, aradaki fark ödenir. Boşta geçen 4 aylık süre kıdeminize eklenir; bu da güncel maaş üzerinden yeniden hesap yapılmasını gerektirir.

Son olarak, başvurunun samimi olması şarttır. Gerçekte işe başlama niyeti olmadan, yalnızca davanın parasal sonuçlarından yararlanmak için yapılan başvuru geçerli sayılmaz; işverenin usulüne uygun ve samimi davetine rağmen haklı mazeret olmaksızın işe başlanmazsa ilk fesih geçerli sayılır ve her iki hak da kaybedilir. Alt işveren işçileri bakımından, işe başlatmama tazminatı ve boşta geçen süre ücretinden asıl işveren ile alt işveren müştereken ve müteselsilen sorumludur. İşçilik alacaklarında zamanaşımı, 25.10.2017’den sonraki fesihlerde 5 yıldır ve bir aylık işe başlatma süresinin bittiği tarihten başlar. Süreler ve usul kritik olduğundan, sürecin bir iş hukuku avukatıyla yürütülmesi hak kaybını önler.

Başvuru Dilekçesi: Tek Sayfa, Dört Unsur

Kararın kesinleşmesinden sonra yapılacak başvuru, hakkın korunması için tek yoldur. Dilekçenin içeriği kadar biçimi de önemlidir.

İşverenin On İş Günü İçinde Yapacakları

Başvuru ulaştığında işveren de bir takvimin içine girer.

1. Karar verme. İşe başlatmak veya başlatmamak — her iki hâlde de belirli sonuçlar doğar.
2. Davet. İşe başlatılacaksa, işçi açıkça ve süre vererek davet edilmelidir.
3. Aynı koşullar. Davet, eski işe veya benzer bir işe; ücret ve koşullarda kötüleştirme yapılmadan olmalıdır.
4. Boşta geçen süre ödemesi. İşe başlatılsa dahi bu ödeme yapılmalıdır.
5. Başlatmama hâli. Tazminat ve boşta geçen süre ücreti birlikte ödenir.

Parasal Sonuçların Hesabı

İşe başlatmama hâlinde doğan kalemler ve hesaplanma biçimleri:

Faiz bakımından: boşta geçen süre ücreti bir ücret alacağı niteliğinde olduğundan, ücret alacaklarına uygulanan faiz talep edilebilir. İşe başlatmama tazminatı bakımından ise faiz başlangıcı ve türü ayrıca değerlendirilir. Bu nedenle talepler dilekçede kalem kalem ve faiz türü belirtilerek yazılmalıdır.

Fesih türlerine göre tazminat hakkının doğup doğmaması için kıdem ve ihbar tazminatı rehberimize, işyeri el değiştirdiğinde iade davasının muhatabı için işyeri devri rehberimize bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

İşe iade davasını kazandım, şimdi ne yapmam gerekiyor?

Davayı kazanmak tek başına yeterli değildir. Kesinleşen mahkeme kararının size tebliğinden itibaren 10 iş günü içinde işverene başvurarak işe başlamak istediğinizi bildirmelisiniz (İş K. 21). Bu süre hak düşürücüdür: bu sürede başvurmazsanız işverenin işe başlatma yükümlülüğü sona erer, fesih geçerli hâle gelir ve boşta geçen süre ücreti ile işe başlatmama tazminatı haklarınızı kaybedersiniz. Başvuru yazılı ya da sözlü yapılabilir; ancak ispat için noter ihtarı önerilir.

İşe başvurdum, işveren beni işe başlatmak zorunda mı?

İşverenin seçimlik hakkı vardır. Başvurunuzdan sonra işveren sizi bir ay içinde işe başlatabilir ya da işe başlatmak yerine tazminat ödemeyi tercih edebilir. İşe başlatmazsa, en az 4 en çok 8 aylık ücretiniz tutarında işe başlatmama tazminatı ödemek zorundadır. Yani işe iade kararı, işvereni fiilen işe almaya mecbur etmez; ancak işe almama tercihini ekonomik olarak maliyetli kılar.

İşe başlatmama tazminatı ne kadardır, neye göre hesaplanır?

İşe başlatmama tazminatı en az 4, en çok 8 aylık ücret tutarındadır; kaç ay olacağını hâkim takdir eder. Önemli nokta: bu tazminat, işten çıkarıldığınız tarihteki eski maaşınız üzerinden değil, işe başlatılmadığınız tarihteki güncel (emsal) brüt ücretiniz üzerinden hesaplanır. Niteliği gereği bir tazminat alacağı olduğundan yasal faize tabidir ve gelir vergisinden istisnadır.

Boşta geçen süre ücreti nedir, işe başlatmama tazminatından farkı ne?

Boşta geçen süre ücreti, geçersiz fesih tarihi ile karar arasında çalıştırılmadığınız döneme ilişkin, en çok 4 aya kadar olan ücret ve diğer haklarınızdır. İşe başlatmama tazminatından farkı: bu bir tazminat değil, ücret alacağıdır ve işe başlatılsanız da başlatılmasanız da doğar. İşe başlatmama tazminatı ise yalnızca işe başlatılmadığınızda doğar. İkisi aynı şey değildir, birbirinin yerine geçmez ve çoğu zaman birlikte talep edilir.

Boşta geçen süre ücretine hangi ödemeler dahildir?

Boşta geçen süre ücreti net ücret üzerinden, yan haklarla birlikte hesaplanır: yemek, yol, ikramiye, yakacak/gıda yardımı ve servis gibi düzenli haklar dahildir. Buna karşılık satış/performans primi ve fazla mesai ücreti gibi fiilen çalışmayı gerektiren ödemeler dahil edilmez (çünkü o dönemde fiilen çalışılmamıştır). Ayrıca dava sürerken başka bir işte çalışmış olmanız, bu ücrete hak kazanmanıza engel değildir ve mahsup edilmez.

Daha önce aldığım kıdem-ihbar tazminatı ne olur?

İşe iade davası açmadan önce kıdem/ihbar tazminatı almış olmanız davaya engel değildir. Dava kazanılıp işe başlatılırsanız, peşin ödenen kıdem ve ihbar tazminatı; boşta geçen süre ve işe başlatmama tazminatından mahsup edilir (düşülür), aradaki fark size ödenir. Ayrıca boşta geçen 4 aylık süre kıdeminize eklenir; bu da güncel maaş üzerinden yeniden hesap yapılmasını gerektirir.

Başvurmam samimi olmalı mı, başka işte çalışıyorsam ne olur?

Evet, başvurunuz samimi olmalıdır. Gerçekte işe başlama niyetiniz yokken yalnızca tazminat almak için yapılan başvuru geçerli sayılmaz. İşverenin usulüne uygun ve samimi davetine rağmen haklı bir mazeret olmaksızın işe başlamazsanız, ilk fesih geçerli sayılır ve hem işe başlatmama tazminatını hem boşta geçen süre ücretini kaybedersiniz. Buna karşılık, sırf dava sürerken başka bir işte çalışıyor olmanız samimiyetinizi ortadan kaldırmaz ve boşta geçen süre ücretine engel değildir. İşçilik alacaklarında zamanaşımı süresi (25.10.2017 sonrası fesihlerde) 5 yıldır.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her olay kendine özgüdür; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.