Kamu İhale Hukuku Rehberi 2026: Şikâyet, İtirazen Şikâyet, KİK Kararına Dava ve İhalelerden Yasaklama

Kamu ihale hukuku; devletin, belediyelerin, kamu iktisadi teşebbüslerinin ve diğer kamu idarelerinin mal alımı, hizmet alımı ve yapım işlerini hangi usulle ihale edeceğini, isteklinin bu süreçte hangi haklara sahip olduğunu ve imzalanan sözleşmenin nasıl uygulanacağını düzenler. İhale süreci 4734 sayılı Kamu İhale Kanununa, sözleşmenin uygulanması 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununa, yargısal denetim ise 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununa tabidir. Bu alanda haklar çoğu zaman günlerle ölçülen sürelere bağlıdır: idareye şikâyet için on gün, Kamu İhale Kurumuna itirazen şikâyet için on gün, Kurum kararına karşı dava için otuz gün. Bu rehber, ihalenin her aşamasında hangi yolun izleneceğini, ihalelerden yasaklama kararının nasıl verildiğini ve nasıl dava konusu edileceğini, sitemizdeki ayrıntılı rehberlere yönlendirerek tek sayfada toplar. Dosyanız için Hukukçular Evi’ne 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.

Kamu İhale Hukuku Nedir, Hangi Kanunlar Uygulanır?

Kamu ihale hukuku, kamu kaynağıyla yapılan alımların keyfî değil, önceden belli kurallara göre yapılmasını sağlar. Kanunun kendi ifadesiyle idareler, ihalelerde saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumludur (4734 m.5). Aynı madde, eşik değerlerin altında kalmak amacıyla işlerin kısımlara bölünmesini, aralarında doğal bağlantı olmayan mal, hizmet ve yapım işlerinin birlikte ihale edilmesini ve ödeneği bulunmayan bir iş için ihaleye çıkılmasını yasaklar. Bu ilkeler yalnızca genel bir yol gösterici değildir; ilkeye aykırı bir ihale işlemi şikâyet ve dava sebebi olabilir.

Alanın iki temel kanunu vardır. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ihalenin hazırlanmasından sözleşmenin imzalanmasına kadar olan süreci düzenler: usuller, yeterlik, teklifler, değerlendirme, şikâyet ve itirazen şikâyet, ihalelerden yasaklama. 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu ise imzadan sonraki aşamayı düzenler: sözleşmenin uygulanması, değişiklik, devir, mücbir sebep, fesih ve sözleşme aşamasındaki yasak fiiller. Sürecin düzenlenmesi ve denetlenmesi Kamu İhale Kurumunun (KİK) görevidir. İhale işlemlerinin büyük bölümü Elektronik Kamu Alımları Platformu (EKAP) üzerinden yürütülür; ilanlar, doküman, e-teklif ve bildirimler bu platformdan takip edilir.

Kanun, sayılan idarelerin kullanımındaki her türlü kaynaktan karşılanan mal ve hizmet alımları ile yapım işlerine uygulanır. Kapsamda genel bütçe kapsamındaki idareler, özel bütçeli idareler, il özel idareleri ve belediyeler ile bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlar, kamu iktisadi teşebbüsleri, sosyal güvenlik kuruluşları ve fonlar ile bunların sermayesinin yarısından fazlasına sahip olduğu şirketler bulunur (4734 m.2). Savunma ve güvenlik alımları gibi bazı alımlar ise 3 üncü maddeyle Kanunun ihale usullerinden istisna edilmiştir. İstisna edilen alımlar bile ihalelerden yasaklama bakımından tamamen dışarıda değildir: yasaklama kararı, istisna edilenler dahil bütün kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerini kapsar (4734 m.58).

Bu tablodaki ayrım pratikte çok önemlidir. İhale sürecindeki işlemler önce idari başvuru yoluyla, sonra idari yargıda denetlenir. Sözleşme imzalandıktan sonra çıkan hakediş, fiyat farkı veya fesih uyuşmazlıkları ise sözleşmenin uygulanmasına ilişkindir; bu sözleşmeler yargı kararlarında özel hukuk sözleşmesi sayıldığından uyuşmazlıklar kural olarak adli yargıda görülür. Yapım ve yapımla ilgili danışmanlık işlerinde ayrıca Yüksek Fen Kurulu yolu vardır. Yasaklama kararı ise hangi aşamada verilirse verilsin bir idari işlemdir ve idare mahkemesinde iptal davasına konu olur. Yanlış yola başvurmak, kısa sürelerin boşa geçmesine yol açabilir. Kanunun hangi idarelere uygulandığı ve istisnalar için 4734 kapsam ve istisnalar rehberimize, ilkelerin ayrıntısı için kamu ihalesinin temel ilkeleri yazımıza bakabilirsiniz.

Durumunuza Göre Yol Haritası: İlk Adım ve Ayrıntılı Rehber

Firmaların bize getirdiği kamu ihale sorunlarının büyük kısmı birkaç tipik duruma indirgenebilir. Aşağıdaki tabloda her durum için atılacak ilk adımı, dayanağını ve sitemizde o konuyu ayrıntılı anlatan rehberi bulabilirsiniz. Süre sütunundaki günler takvim günüdür; aksi belirtilmedikçe bildirim veya farkına varma tarihini izleyen günden başlar.

Birden fazla satıra giren durumlarda, örneğin hem ihale dışı bırakılıp hem de hakkında yasaklama süreci başlatılan bir firmada, her yolun süresi ayrı işler. Her yolun süresi kendi kuralına göre ayrıca hesaplanmalıdır.

Kaçırılınca Telafisi Olmayan Süreler

Kamu ihale hukukunda hak kaybının en sık sebebi esastan haksızlık değil, sürenin kaçırılmasıdır. Süresinde yapılmayan şikâyet incelenmeden reddedilir; şikâyet ve itirazen şikâyet yolu tüketilmeden açılan dava da sonuç vermez. Aşağıdaki takvim, Kanunda geçen başlıca süreleri bir arada gösterir.

Sürelerin işleyişi, tebligatın EKAP üzerinden mi yoksa posta yoluyla mı yapıldığına göre de farklılık gösterebilir. Bu nedenle bildirimin hangi tarihte yapılmış sayıldığı her dosyada ayrıca kontrol edilmelidir. EKAP üzerindeki bildirimler ve tebligat için EKAP rehberimize, bekleme süresi ve sözleşme imzalanma yasağı için bekleme süresi yazımıza bakabilirsiniz.

İhale Usulleri: Açık İhale, Belli İstekliler, Pazarlık ve Doğrudan Temin

Kanuna göre açık ihale usulü ve belli istekliler arasında ihale usulü temel usullerdir; diğer usuller ancak Kanunda sayılan özel hâllerde kullanılabilir (4734 m.5). Açık ihale, bütün isteklilerin teklif verebildiği usuldür (m.19). Belli istekliler arasında ihale usulünde önce ön yeterlik değerlendirmesi yapılır ve yalnızca idarece davet edilenler teklif verebilir (m.20). Pazarlık usulü, Kanunun 21 inci maddesinde sayılan altı hâlle sınırlıdır: açık veya belli istekliler arasında yapılan ihalede teklif çıkmaması; doğal afet, salgın hastalık veya can ve mal kaybı tehlikesi gibi ani ve beklenmeyen durumlar; savunma ve güvenlikle ilgili ivedi durumlar; araştırma geliştirme gerektiren işler; teknik ve mali özellikleri netleştirilemeyen özgün ve karmaşık işler ve belirli parasal limitin altındaki mal ve hizmet alımları. Doğrudan temin ise teknik olarak bir ihale usulü değildir; Kanunun 22 nci maddesinde sayılan hâllerde ihtiyaç ilan yapılmadan ve teminat alınmadan karşılanır.

Hangi usulün seçildiği, şikâyet süresinden teminat zorunluluğuna kadar pek çok sonucu belirler. Usullerin ayrıntısı için kamu ihale usulleri, belli istekliler arasında ihale ve ön yeterlik, pazarlık usulü, doğrudan temin ve çerçeve anlaşma rehberlerimize bakabilirsiniz. Kanunda yazan eşik değerler ve parasal limitler bir önceki yılın toptan eşya fiyat endeksine göre her yıl Kurumca güncellenir ve 1 Şubat’tan itibaren uygulanır (4734 m.67); bu yüzden ihalenin ilan tarihinde yürürlükte olan tutar esas alınmalıdır.

İhaleye Katılım, Yeterlik ve İhale Dışı Bırakılma

İdare, isteklinin işi yapabileceğini göstermesi için ekonomik ve mali yeterlik ile mesleki ve teknik yeterliğe ilişkin belgeler isteyebilir: bankalardan alınacak mali durum belgeleri, bilanço, ciro, oda kaydı ve iş deneyimini gösteren belgeler bunların başında gelir (4734 m.10). Yapım işlerinde son on beş yıl içinde geçici kabulü yapılan işlere ait deneyim belgeleri esas alınır. Teknik kriterler rekabeti engelleyici hususlar içermemeli ve bütün istekliler için fırsat eşitliği sağlamalıdır (m.12). Katılımı gereksiz yere daraltan bir yeterlik kriteri de rekabet ve eşit muamele ilkelerine aykırılık nedeniyle şikâyete konu olabilir (m.5).

Aynı madde, bazı durumlardaki isteklilerin doğrudan ihale dışı bırakılacağını sayar. Bu sebepler belge eksikliğinden farklıdır ve tamamlatma yoluyla giderilemez. Gerçeğe aykırı taahhütname sunulması, taahhüt edilen durumu gösteren belgelerin sözleşmeden önce verilmemesi ve 11 inci maddeye aykırı katılım hâllerinde Kanun ayrıca geçici teminatın gelir kaydedilmesini öngörür (m.10 son fıkra, m.11).

Vergi ve prim borcu bentleri için yakın tarihli önemli bir değişiklik var. Kamu İhale Genel Tebliğinde 16 Ekim 2026 tarihli ve 33402 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikle, ihale dışı bırakmaya esas alınan kesinleşmiş sosyal güvenlik prim borcu ve vergi borcu sınırı 5.000 TL’den 50.000 TL’ye çıkarıldı. Değişiklik yayımından otuz gün sonra, 15 Kasım 2026’da yürürlüğe girer. Belirleyici olan ihale günü değil, ilan veya davet tarihidir: bu tarihten önce ilan edilen ihaleler eski hükümlere göre sonuçlandırılır. Değişikliğin ayrıntısı hukuk gündemi notumuzda yer alıyor.

Bazı kişiler ise hiçbir şekilde, doğrudan, dolaylı veya alt yüklenici olarak ihaleye katılamaz (4734 m.11): geçici veya sürekli olarak ihalelere katılmaktan yasaklananlar, terör suçları, örgütlü suçlar veya kamu görevlisine rüşvet suçundan hükümlü olanlar, hileli iflas ettiğine karar verilenler, ihaleyi yapan idarenin ihale yetkilisi ve ihale işlemlerinde görevli olanlar ile bunların eşleri ve belirli derecedeki akrabaları ve ortakları (bu kişilerin yönetim kurulunda görevli olmadığı ve sermayesinin yüzde onundan fazlasına sahip olmadığı anonim şirketler hariç). Bu yasağa rağmen ihaleye katılan isteklinin geçici teminatı gelir kaydedilir; durum sonradan anlaşılır ve ihale bu kişi üzerinde kalmışsa ihale iptal edilir. Ayrıntılar için ihaleye katılamayacak olanlar, ihale dışı bırakılma sebepleri, yeterlik kuralları ve iş deneyim belgesi rehberlerimize bakabilirsiniz.

Teklif, Teminat ve Tekliflerin Değerlendirilmesi

İsteklinin teklif bedelinin yüzde üçünden az olmamak üzere geçici teminat vermesi gerekir; danışmanlık hizmeti ihalelerinde dokümanda belirtilmesi şartıyla geçici teminat alınmayabilir (4734 m.33). Teklifler ihale saatine kadar idareye verilir ve ihale komisyonu zarfları alınış sırasına göre açar (m.36). Belgeleri eksik olan veya teklif mektubu ve geçici teminatı usulüne uygun olmayan isteklilerin teklifleri değerlendirme dışı bırakılır. Ancak teklifin esasını değiştirecek nitelikte olmayan bilgi eksikliklerinin, idarenin belirlediği sürede tamamlatılması gerekir (m.37). Tamamlatma ile yeni belge sunma arasındaki çizgi, ihale uyuşmazlıklarının en çok tartışılan konularından biridir.

İhale komisyonu, diğer tekliflere veya yaklaşık maliyete göre aşırı düşük kalan teklifleri reddetmeden önce, teklifteki önemli bileşenler hakkında yazılı açıklama ister. Açıklaması yeterli görülmeyen veya hiç açıklama yapmayan isteklinin teklifi reddedilir. Kurum, yaklaşık maliyeti eşik değerin yarısına kadar olan hizmet ve yapım ihalelerinde sınır değerin altındaki tekliflerin açıklama istenmeden reddine ilişkin düzenleme yapmaya da yetkilidir (m.38). Değerlendirme sonunda ihale, ekonomik açıdan en avantajlı teklifi veren istekli üzerinde bırakılır. Bu teklif yalnızca fiyata göre veya fiyatla birlikte işletme ve bakım maliyeti, kalite, teknik değer gibi unsurlara göre belirlenebilir; fiyat dışı unsurların parasal değeri veya ağırlığı dokümanda önceden gösterilmelidir (m.40). Hizmet ve yapım işlerinde yerli istekliler, mal alımlarında yerli malı teklif edenler lehine yüzde on beşe kadar fiyat avantajı sağlanabilir. Kurumun ilan ettiği listedeki orta ve yüksek teknolojili sanayi ürünlerinde ve yerli yazılım ürünlerinde ise yüzde on beş oranındaki avantaj zorunludur (m.63).

İdare, ihale komisyonu kararı üzerine bütün teklifleri reddederek ihaleyi iptal etmekte serbesttir; ancak istekli talep ederse iptal gerekçesini bildirmek zorundadır (4734 m.39). İhale saatinden önce de, düzeltilmesi mümkün olmayan bir aykırılık bulunduğunda ihale iptal edilebilir (m.16). İptal yetkisi takdire dayanır; ancak yargı kararlarında bu takdirin kamu yararı ve hizmet gereğiyle sınırlı olduğu kabul edilir ve somut gerekçeye dayanmayan iptal kararları yargısal denetimde iptal edilebilir. Bu konuda bütün tekliflerin reddedilmesi ve idarenin vazgeçme yetkisi yazılarımız ayrıntılı bilgi verir. Teminatların hangi hâllerde gelir kaydedildiğini ise teminatın gelir kaydı rehberimizde topladık.

İhale Kararı, Sözleşmeye Davet ve Kesin Teminat

İhale sonucu, ihale kararının ihale yetkilisince onaylandığı günü izleyen en geç üç gün içinde, ihale üzerinde bırakılan dahil bütün isteklilere gerekçeleriyle bildirilir. Bu bildirimden itibaren on gün, pazarlık usulünün b ve c bentlerine göre yapılan ihalelerde beş gün geçmedikçe sözleşme imzalanamaz (4734 m.41). Şikâyet yapılmışsa idarenin kararından sonraki itirazen şikâyet süresi dolmadan, itirazen şikâyet yapılmışsa Kurum nihai kararını vermeden de sözleşme imzalanamaz (m.55). Bu süreler bittiğinde ihale üzerinde kalan istekliye, tebliğden itibaren on gün içinde kesin teminatı vererek sözleşmeyi imzalaması bildirilir; yabancı isteklilere on iki gün eklenir (m.42).

Kesin teminat, ihale bedeli üzerinden yüzde altı oranında alınır. Teklifi sınır değerin altında kalan istekli için Kurum, yaklaşık maliyetin yüzde altısından az ve yüzde on beşinden fazla olmamak üzere ayrı bir kesin teminat oranı belirleyebilir (m.43). Sözleşmenin imzalanacağı tarihte idare, ihale üzerinde kalan isteklinin ihalelere katılmaktan yasaklı olup olmadığını Kurum aracılığıyla teyit etmek zorundadır (m.42). İhale üzerinde kalan istekli sözleşmeyi imzalamazsa, protesto çekmeye ve hüküm almaya gerek kalmadan geçici teminatı gelir kaydedilir ve idare ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibiyle sözleşme imzalayabilir (m.44). Mücbir sebep dışında sözleşme yapmayan istekli hakkında ayrıca altı aydan az olmamak üzere bir yıla kadar yasaklama kararı verilir (m.58). Bu konudaki ayrıntılar sözleşmeye davet ve imza rehberimizde yer alıyor.

Şikâyet ve İtirazen Şikâyet: Dava Öncesi Zorunlu Yol

İhale sürecindeki hukuka aykırı bir işlem veya eylem nedeniyle hak kaybına veya zarara uğradığını ya da uğramasının muhtemel olduğunu iddia eden aday, istekli ve istekli olabilecekler şikâyet ve itirazen şikâyet yoluna başvurabilir. Kanun bu yolları dava açılmadan önce tüketilmesi zorunlu idari başvuru yolları olarak düzenlemiştir (4734 m.54). Bu nedenle ihale sürecindeki işlemlere karşı kural olarak doğrudan idare mahkemesine gidilemez; önce ihaleyi yapan idareye şikâyet, sonra Kamu İhale Kurumuna itirazen şikâyet gerekir. Önemli bir istisna ihalenin iptalidir. Kanun, ihalenin iptaline ilişkin kararlardan yalnızca şikâyet ve itirazen şikâyet üzerine alınanların itirazen şikâyete konu edilebileceğini söyler (m.56/1). İdarenin şikâyet olmaksızın kendiliğinden verdiği iptal kararlarına karşı uygulamada doğrudan idare mahkemesinde dava açılır; bu dava da ihale işleminden doğduğu için otuz günlük süreye tabidir (İYUK m.20/A).

Şikâyet dilekçesi idareye, itirazen şikâyet dilekçesi Kuruma hitaben yazılır ve imzalanır. Dilekçede başvuru sahibinin ve varsa vekilinin kimliği ve adresi, ihaleyi yapan idare ile ihale kayıt numarası, başvuruya konu durumun farkına varıldığı veya bildirildiği tarih, başvurunun konusu, sebepleri ve delilleri, itirazen şikâyette ayrıca idareye yapılan şikâyetin ve idare kararının bildirim tarihi bulunmalıdır (m.54). Başvuru süresi dolmadan fark edilen eksiklikler süre bitene kadar giderilebilir. Aynı kişi birden fazla ihale için, birden fazla kişi de aynı ihale için tek dilekçeyle başvuramaz.

İtirazen şikâyet başvurusu, Kurumun gelirleri arasında sayılan başvuru bedelinin yatırılmasına bağlıdır. Bedel ihalenin yaklaşık maliyetine göre dört kademede belirlenir ve her yıl güncellenir (m.53/j, m.67). Bedelin eksik yatırılması başvurunun reddine yol açabileceğinden, başvuru gününde Kurumun o yıl için ilan ettiği tutar kontrol edilmelidir. Kanun, başvuruların elektronik ortamda yapılmasına ilişkin esasları belirleme yetkisini de Kuruma vermiştir.

Kurum, itirazen şikâyeti başvuru sahibinin iddiaları, idarenin şikâyet üzerine verdiği karar ve itiraz edilen işlemler bakımından eşit muamele ilkesinin ihlal edilip edilmediği açısından inceler. İdarenin şikâyet üzerine ihaleyi iptal etmesine karşı yapılan başvurularda inceleme, iptal gerekçeleriyle sınırlıdır (m.56). Sözleşmenin usule aykırı şekilde imzalanmış olması veya başvurudan feragat edilmesi, Kurumun incelemeyi sürdürmesine engel değildir. Kurul kararları, karar tarihini izleyen beş iş günü içinde taraflara tebligata çıkarılır ve Kurumun internet sitesinde yayımlanır.

Şikâyet ve itirazen şikâyet dilekçesi hazırlarken en sık yapılan hata, idareye şikâyette ileri sürülmeyen bir iddianın Kuruma ilk kez taşınmasıdır. Kurumun inceleme sınırı idarenin şikâyet üzerine verdiği kararla bağlantılı olduğundan, iddiaların ilk aşamadan itibaren eksiksiz ve delilleriyle ileri sürülmesi gerekir. Konunun ayrıntısı için idareye şikâyet, KİK’e itirazen şikâyet, şikâyet ve itirazen şikâyet süreleri ve idari ve teknik şartnameye itiraz yazılarımıza; doğrudan kullanılabilecek bir metin için itirazen şikâyet dilekçesi örneğimize bakabilirsiniz.

KİK Kararına Karşı Dava: İvedi Yargılama Usulü

Kurumun şikâyetlerle ilgili nihai kararları yargıya taşınabilir ve bu davalar öncelikle görülür (4734 m.57). Davayı hangi usulün yöneteceğini ise İdari Yargılama Usulü Kanunu belirler: ihaleden yasaklama kararları hariç ihale işlemlerinden doğan uyuşmazlıklar ivedi yargılama usulüne tabidir (İYUK m.20/A). Bu usul, olağan idari davadan birçok yönüyle ayrılır.

Yetkili mahkeme, özel bir hüküm bulunmadığı sürece dava konusu işlemi yapan idari merciin bulunduğu yer idare mahkemesidir (İYUK m.32). Kamu İhale Kurumu Ankara’da bulunduğundan, Kurum kararlarına karşı davalar Ankara idare mahkemelerinde görülür. Mahkemenin yürütmeyi durdurma kararı verebilmesi için, işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte bulunması gerekir (İYUK m.27/2). İhalelerde sözleşmenin imzalanması zararı hızla telafisi imkânsız hâle getirebildiği için, yürütmeyi durdurma talebinin dava dilekçesinde gerekçeli olarak ve somut zarar tablosuyla birlikte ileri sürülmesi önemlidir.

Dava süresi Kurum kararının tebliğinden itibaren işler. Dava Kurumun kararına yöneltildiği için, Kurum önünde ileri sürülen iddiaların ve sunulan delillerin eksiksiz olması mahkemedeki incelemeyi de doğrudan etkiler. Sürecin bütün halkalarını bir arada görmek için dava yol haritası ve KİK kararına karşı dava yazılarımıza bakabilirsiniz.

İhalelerden Yasaklama: Hangi Fiil, Ne Kadar Süre, Kim Karar Verir?

İhalelerden yasaklama, firmanın belirli bir süre boyunca bütün kamu ihalelerinden uzak tutulmasıdır ve bir şirket için çoğu zaman para cezasından daha ağır sonuç doğurur. Yasaklama iki ayrı kanunda düzenlenmiştir. İhale sürecindeki yasak fiillere 4734 sayılı Kanunun 17 ve 58 inci maddeleri, sözleşmenin uygulanması sırasındaki yasak fiillere ise 4735 sayılı Kanunun 25 ve 26 ncı maddeleri uygulanır.

İhale sürecinde yasak olan fiiller beş bentte sayılır: hile, vaat, tehdit, nüfuz kullanma, çıkar sağlama, anlaşma, irtikâp, rüşvet veya başka yollarla ihaleye fesat karıştırmak ya da buna teşebbüs etmek; istekliyi tereddüde düşürmek, katılımı engellemek, isteklilere anlaşma teklif etmek veya rekabeti ve ihale kararını etkileyecek davranışlarda bulunmak; sahte belge veya sahte teminat düzenlemek, kullanmak ya da buna teşebbüs etmek; alternatif teklif hâlleri dışında doğrudan veya dolaylı olarak birden fazla teklif vermek ve katılamayacağı hâlde ihaleye katılmak (4734 m.17). Sözleşme aşamasında ise fesat ve sahte belgeye ek olarak hileli malzeme veya usul kullanmak, fen ve sanat kurallarına aykırı imalat yapmak, idareye zarar vermek, mücbir sebep dışında taahhüdü yerine getirmemek ve sözleşmeyi 16 ncı maddeye aykırı olarak devretmek veya devralmak yasak fiiller arasındadır (4735 m.25).

İdari yasaklama kararını kimin vereceği de Kanunda tek tek belirlenmiştir: ihaleyi yapan bakanlık veya ilgili ya da bağlı bulunulan bakanlık; herhangi bir bakanlığa bağlı veya ilgili sayılmayan idarelerde bu idarelerin ihale yetkilileri; il özel idareleri ve bunlara bağlı kuruluşlarda İçişleri Bakanlığı; belediyeler ve bunlara bağlı kuruluşlarda ise Kanun metnindeki adıyla Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (4734 m.58/1; 4735 m.26/1). İhaleyi yapan idare, yasaklamayı gerektiren bir durumla karşılaştığında bunu ilgili veya bağlı bulunduğu bakanlığa bildirmekle yükümlüdür. Kararın Kanunda gösterilen makam dışında bir makamca verilmesi, yetki yönünden hukuka aykırılık oluşturur.

Yasaklama kararı, yasaklamayı gerektiren fiil veya davranışın tespit edildiği tarihi izleyen en geç kırk beş gün içinde verilir, en geç on beş gün içinde Resmî Gazete’de yayımlanmak üzere gönderilir ve yayımı tarihinde yürürlüğe girer. Kararlar Kamu İhale Kurumunca izlenir ve yasaklılara ilişkin sicil tutulur (4734 m.58/4). Yasak fiili tespit edilen firma, karar yürürlüğe girene kadar o ihaleye ve aynı idarenin sonraki ihalelerine de katılamaz (m.58/3). Kırk beş günlük sürenin hangi tarihte başladığı, yani fiilin hangi makamca ve ne zaman tespit edilmiş sayılacağı, yasaklama davalarında en sık tartışılan konulardan biridir. Bu tartışmanın ayrıntısını ihaleden yasaklama süreci rehberimizde ele aldık.

Yasaklama Ortaklara ve Şirketlere Nasıl Yayılır?

Yasaklama kararı yalnızca fiili işleyen kişiyle sınırlı kalmaz. Hakkında yasaklama kararı verilen tüzel kişi şahıs şirketiyse ortaklarının tamamı, sermaye şirketiyse sermayesinin yarısından fazlasına sahip gerçek veya tüzel kişi ortaklar hakkında da aynı süreyle yasaklama kararı verilir. Ters yönde de etki vardır: yasaklanan kişi bir şahıs şirketinde ortaksa o şirket, bir sermaye şirketinin sermayesinin yarısından fazlasına sahipse o sermaye şirketi de yasaklanır (4734 m.58/2; 4735 m.26/2).

Sirayet kararının dayanağı ortaklık oranı olduğu için, oranın hangi tarihe göre hesaplandığı ve kayıtların doğru okunup okunmadığı davada belirleyici olabilir. Yasaklama kararının ardından pay devri veya yeni şirket kurulması yoluyla yasağın etkisizleştirilmeye çalışılması ise ayrı riskler doğurur; 4734 m.11 yasaklıların dolaylı yoldan da ihaleye katılamayacağını açıkça söyler. Bu konular yasaklamanın kapsamı ve sirayeti rehberimizde ayrıntılı işlenmiştir.

Yasaklama Kararına Karşı İptal Davası

Yasaklama kararı bir idari işlemdir ve idare mahkemesinde iptal davasına konu olur. İvedi yargılama usulü yasaklama kararlarına uygulanmadığı için dava açma süresi, kararın tebliğinden itibaren altmış gündür (İYUK m.7, m.20/A-1-a). Dava, kararı veren idari merciin bulunduğu yer idare mahkemesinde açılır (İYUK m.32). Yasaklama kararı Resmî Gazete’de yayımlandığı gün yürürlüğe girdiği ve firma bütün kamu ihalelerinden o andan itibaren uzak kaldığı için, dava dilekçesinde yürütmenin durdurulması talebinin ayrıntılı gerekçelendirilmesi büyük önem taşır. Devam eden ihaleler, imzalanması beklenen sözleşmeler ve çalışan sayısı gibi somut zarar unsurları belgeleriyle gösterilmelidir.

Yasaklama kararının iptali, firmanın yasaklı kaldığı dönemde uğradığı zararın tazmini sorununu da gündeme getirir. İptal kararının ardından zararın idareden istenmesi, idari yargıdaki tam yargı davası kurallarına tabidir ve ayrıca değerlendirilmesi gerekir. Dava dilekçesinin yapısı için yasaklama kararının iptali dava dilekçesi örneğimize, sürecin bütünü için yasaklama kararı ve iptal davası rehberimize bakabilirsiniz.

Ceza Yargılaması ile Yasaklamanın İlişkisi

Yasak fiillerin bir kısmı aynı zamanda suçtur. 4734 sayılı Kanun, 17 nci maddedeki fiillerden suç teşkil edenler hakkında, taahhüt tamamlanıp kabul yapıldıktan sonra tespit edilse bile Cumhuriyet savcılığına suç duyurusunda bulunulmasını emreder. Mahkûmiyet hâlinde cezanın yanında, idarece verilen yasaklamanın bitiminden itibaren uygulanmak üzere bir yıldan üç yıla kadar mahkeme kararıyla ayrıca yasaklama verilir (4734 m.59/1; sözleşme aşaması için 4735 m.27). İhale sürecindeki bu fiiller nedeniyle hakkında kamu davası açılmasına karar verilenler ve sirayet kapsamındaki ortaklar, yargılama sonuna kadar Kanun kapsamındaki idarelerin ihalelerine katılamaz (4734 m.59/2). Mükerrer mahkûmiyette ise yasak süreklidir.

Ceza tarafında ihaleye fesat karıştırma suçunun temel cezası üç yıldan yedi yıla kadar hapistir. İlgili kamu kurumu açısından bir zarar doğmamışsa ceza bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasıdır; suç cebir veya tehditle işlenmişse temel cezanın alt sınırı beş yıldır (TCK m.235/1, 3). Sözleşme ve ihale kapsamında taahhüt edilen edimin ifasına fesat karıştırma da üç yıldan yedi yıla kadar hapis cezası öngörür; ihale kararında veya sözleşmede belirtilenden başka veya eksik malın hileli olarak teslim veya kabul edilmesi bu suçun tipik görünümleridir. Hile unsuru yoksa, salt eksik veya ayıplı ifa bu suçu oluşturmaz (TCK m.236/2). Bu nedenle ihaleye ilişkin bir soruşturma başladığında ceza savunması ile idari yasaklama dosyası birbirinden bağımsız düşünülmemelidir: soruşturmadaki ifadeler ve deliller yasaklama davasında da kullanılır. İhale aşamasındaki yasak fiiller nedeniyle kamu davası açılması ise tek başına firmayı yargılama sonuna kadar ihalelerden uzaklaştırır (4734 m.59/2). Ayrıntılar için ihaleye fesat karıştırma suçu, edimin ifasına fesat karıştırma ve ihale sürecinde yasak fiiller yazılarımıza bakabilirsiniz.

Sözleşme Aşaması: 4735 Sayılı Kanunun Başlıca Kuralları

İhale sözleşmesi imzalandıktan sonra taraflar artık 4735 sayılı Kanuna ve sözleşme ile ihale dokümanına bağlıdır. Kanunda belirtilen hâller dışında sözleşme hükümleri değiştirilemez ve ek sözleşme düzenlenemez (4735 m.4). Sözleşme bedeli aşılmamak ve taraflar anlaşmak kaydıyla değiştirilebilecek hususlar, işin yapılma veya teslim yeri ile işin süresinden önce bitirilmesi kaydıyla süre ve buna uygun ödeme şartlarıdır (m.15). Öngörülemeyen durumlar nedeniyle iş artışı zorunlu olursa, artış sözleşmeye esas proje içinde kalmak ve asıl işten ayrılması mümkün olmamak şartıyla anahtar teslimi götürü bedel yapım işlerinde yüzde ona, birim fiyat sözleşmelerinde yüzde yirmiye kadar aynı yükleniciye yaptırılabilir; birim fiyatlı yapım işlerinde bu oran Cumhurbaşkanınca yüzde kırka kadar artırılabilir (m.24).

Yapım ve yapımla ilgili danışmanlık hizmeti sözleşmelerinde ayrıca Yüksek Fen Kurulu yolu vardır. Sözleşmede bulunmayan işlerin fiyatı, belgeler arası uyumsuzluk, iş programı, fiyat farkı, süre uzatımı, geçici ve kesin kabul, gecikme cezası, ilave iş ve iş eksilişine ilişkin anlaşmazlıklarda, yargıya veya Sayıştay incelemesine konu edilmemiş olmak şartıyla Kurula başvurulabilir (4735 ek m.1, 2). Yüklenici itirazını kesin kabul aşaması tamamlanıncaya kadar idareye yazılı olarak yapar; idare itirazı en geç otuz gün içinde Kurula gönderir, Kurul da en geç altmış gün içinde karar verir. 7579 sayılı Kanunla 2026’da eklenen hükme göre, bu kararın idarece uygulanmasından kaynaklanan davalar sözleşmenin tarafları arasında adli yargıda görülür.

Sözleşme aşamasındaki uyuşmazlıklarda en çok başvurulan rehberlerimiz şunlardır: fiyat farkı ve sözleşmede değişiklik, gecikme cezası ve süre uzatımı, fesih ve tasfiye, hakediş ödemeleri ve itiraz ile geçici ve kesin kabul. 2026’da fonlarda paraları kilitlenen yükleniciler için hazırladığımız fon kilidi ve mücbir sebep yazısı, mücbir sebep bildiriminin sınırlarını güncel bir örnek üzerinden anlatır.

4734 Dışında Kalan İhaleler: Hazine, İcra ve Maden İhaleleri

Her “ihale” kelimesi 4734 sayılı Kanunu göstermez. 4734 sayılı Kanun kamunun alım yaptığı ihalelere uygulanır. Kamunun taşınmaz satışı, kiralaması veya trampası gibi işlemler kural olarak 2886 sayılı Devlet İhale Kanununa tabidir; hacizli malların satışı için yapılan icra ihaleleri İcra ve İflas Kanununa, maden sahası ihaleleri maden mevzuatına göre yürür. Bu ihalelerde şikâyet yolları, süreler ve görevli mahkemeler farklıdır. Örneğin icra ihalesinin bozulması için ihalenin feshi davası icra mahkemesinde açılır ve KİK yolu söz konusu olmaz.

Bu ayrım yasaklama bakımından da önemlidir. 2886 sayılı Kanunun kendi yasaklama rejimi vardır; ancak 4734 ve 4735 sayılı Kanunlara göre verilen yasaklama kararları, 4734’ten istisna edilenler dahil bütün kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerini kapsar. Farklı ihale türleri için Hazine ihalelerinde yasaklama, Hazine taşınmazı ihalesi, icra ihalesi ve ihalenin feshi ve MAPEG maden sahası ihalesi rehberlerimize bakabilirsiniz.

Belge ve Delil Kontrol Listesi

Bir ihale uyuşmazlığında başarı, çoğu zaman ilk günden itibaren düzenli tutulan dosyaya bağlıdır. Avukatınıza başvururken aşağıdaki belgeleri tarihleriyle birlikte hazır bulundurmanız süreyi kısaltır.

• İhale ilanı, ihale dokümanı ve varsa bütün zeyilnameler; dokümanın indirildiği tarihi gösteren EKAP kaydı.
• Sunulan teklif dosyasının eksiksiz bir kopyası: teklif mektubu, birim fiyat cetveli, geçici teminat, yeterlik belgeleri, iş deneyim belgesi.
• İhale komisyonu kararı, kesinleşen ihale kararı ve bildirim yazıları; bildirimin EKAP veya posta ile yapıldığı tarih.
• Aşırı düşük teklif açıklama talebi, verilen açıklama ve ekleri.
• İdareye yapılan şikâyet dilekçesi, idarenin kararı ve bildirim tarihi.
• İtirazen şikâyet dilekçesi, başvuru bedeli dekontu ve Kurul kararı.
• Sözleşme aşamasında: sözleşme, hakediş raporları, idarenin ihtar yazıları, mücbir sebep bildirimi ve resmî belgeleri, yazışmaların tamamı.
• Yasaklama dosyasında: yasaklama kararı, Resmî Gazete ilanı, şirketin ortaklık yapısını gösteren ticaret sicili kayıtları ve pay defteri, devam eden ihale ve sözleşmelerin listesi.

Hukukçular Evi Kamu İhale Dosyalarında Ne Yapar?

Kamu ihale dosyalarında ilk işimiz süreyi güvenceye almaktır: bildirim tarihini tespit ediyor, şikâyet, itirazen şikâyet ve dava sürelerini tek bir takvimde topluyoruz. Ardından ihale dokümanını, teklif dosyanızı ve idarenin gerekçesini 4734 sayılı Kanun, uygulama yönetmelikleri ve Kurul kararları ışığında inceleyerek şikâyet ve itirazen şikâyet dilekçelerini hazırlıyor, KİK kararına karşı ivedi yargılama usulündeki davaları yürütüyoruz. Yasaklama dosyalarında yetki, kırk beş günlük süre, fiilin niteliği ve sirayet yönünden kararı inceliyor, yürütmeyi durdurma talepli iptal davası açıyor ve aynı olaydan doğan ceza soruşturmasındaki savunmayı yasaklama davasıyla uyumlu biçimde planlıyoruz. Sözleşme aşamasında hakediş, fiyat farkı, süre uzatımı, gecikme cezası ve fesih uyuşmazlıklarında yüklenicilere danışmanlık veriyor ve dava takip ediyoruz. Belgelerinizi 0554 648 37 15 numaralı hattımıza WhatsApp üzerinden gönderebilirsiniz.

Kamu İhale Hukuku Rehberleri Dizini

Sitemizdeki kamu ihale içeriklerini konularına göre aşağıda topladık. Her rehber, ilgili kanun maddelerini, süreleri ve uygulamadaki sorunları ayrıntılı olarak ele alır.

Temel kavramlar ve kapsam

• Kamu İhalesinin Temel İlkeleri (4734 m.5)
• 4734 Sayılı Kanunun Kapsamı ve İstisnalar
• KİK Nedir, Kararlarının Niteliği
• Yapım, Mal ve Hizmet Alımı İhalelerinin Farkı
• Yaklaşık Maliyet
• İhale Komisyonu ve Karar Süreci
• Elektronik İhale (EKAP) ve e-Teklif
• EKAP Nedir? Kayıt, e-Teklif ve Tebligat
• Yerli İstekli ve Yerli Malı Avantajı (4734 m.63)

İhale usulleri

• Kamu İhale Usulleri
• İhale Usulü Nasıl Seçilir? Parasal Sınırlar
• Belli İstekliler Arasında İhale ve Ön Yeterlik
• Pazarlık Usulü
• Doğrudan Temin Usulü
• Çerçeve Anlaşma ve Münferit Sözleşme

Katılım ve yeterlik

• İhaleye Katılımda Yeterlik Kuralları (4734 m.10)
• Ekonomik-Mali ve Mesleki-Teknik Yeterlik
• Katılım ve Yeterlik: İstenen Belgeler
• İş Deneyim Belgesi Rehberi
• İş Ortaklığı ve Konsorsiyum
• İhaleye Katılamayacak Olanlar (4734 m.11)
• Uyuşturucu Mahkûmiyeti İhaleye Engel mi?
• SGK Prim ve Vergi Borcu Sınırı 50.000 TL (2026)

Teklif, teminat ve değerlendirme

• Teklif Hazırlama ve Teklif Geçerlilik Süresi
• Teklif Mektubunun Şekil Şartları
• Tekliflerde Aritmetik Hata
• Belge ve Bilgi Eksikliklerinin Tamamlatılması
• Geçici ve Kesin Teminat
• Teminatın Gelir (İrat) Kaydı
• Aşırı Düşük Teklif ve Açıklama Süreci
• Aşırı Düşük Teklif: Sınır Değer ve Tevsik Yöntemleri
• Ekonomik Açıdan En Avantajlı Teklif
• Numune ve Demonstrasyon
• İhale Dışı Bırakılma Sebepleri
• İhale Dışı ve Değerlendirme Dışı Bırakılma Farkı

İhalenin iptali

• İdare İhaleyi Hangi Hâllerde İptal Edebilir?
• İhalenin İptali: İdarenin Vazgeçme Yetkisi
• Bütün Tekliflerin Reddedilmesi (4734 m.39)

Şikâyet, itirazen şikâyet ve dava

• İdareye Şikâyet Başvurusu
• İhale Dokümanına İtiraz ve Zeyilname
• İdari ve Teknik Şartnameye İtiraz
• Şikâyet ve İtirazen Şikâyet Süreleri
• KİK’e İtirazen Şikâyet Başvurusu
• İtirazen Şikâyet Dilekçesi Örneği
• Bekleme Süresi ve Sözleşme İmzalanma Yasağı
• İhale Kararına Karşı Dava Yol Haritası
• Kamu İhalesi Uyuşmazlıklarında Hukuki Destek

İhalelerden yasaklama

• İhaleden Yasaklama Süreci
• Yasaklama Kararı ve İptal Davası
• Yasaklama Kararının İptali Dava Dilekçesi Örneği
• Yasaklamanın Kapsamı ve Ortaklara Sirayeti
• Sözleşmenin Uygulanmasında Yasak Fiiller (4735 m.25-26)
• İhaleyi Kazandım Ama Sözleşmeye Gelmedim
• Yasaklama ve İptal Davalarında Danışmanlık

Sözleşmenin uygulanması

• Sözleşmeye Davet ve İmza
• Birim Fiyat ve Anahtar Teslim Sözleşmeler
• Alt Yüklenici (Taşeron) Kuralları
• Sözleşmenin Devri ve Mücbir Sebep
• Yüklenicinin Ölümü, İflası, Tutukluluğu (4735 m.17)
• Yüklenici İçin Fon Kilidi ve Mücbir Sebep (2026)
• Fiyat Farkı ve Süre Uzatımı: Şartları ve Hesabı
• Fiyat Farkı ve Sözleşmede Değişiklik
• Gecikme Cezası ve Süre Uzatımı
• Hakediş Ödemeleri ve İtiraz
• Hakediş Alacağının Temliki ve Haciz
• Hakediş Alacağının Haczi: Ödeme Sırası
• Geçici ve Kesin Kabul
• Kesin Kabul, Garanti ve Bakım
• Sözleşmenin Feshi ve Tasfiye
• İhale Kararı ve Sözleşmede Damga Vergisi
• Yapım İşlerinde KDV Tevkifatı ve Hakediş

Ceza ve rekabet boyutu

• İhale Sürecinde Yasak Fiil ve Davranışlar (4734 m.17)
• İhaleye Fesat Karıştırma Suçu (TCK 235)
• İhalede Fesat Sayılan Davranışlar ve Ceza
• Edimin İfasına Fesat Karıştırma (TCK 236)
• İhalelerde Danışıklılık (Bid Rigging)
• Danışıklı Hareket: Rekabet İhlali ve Cezası
• Medikal Firmalara İhaleye Fesat Soruşturması

Özel alanlar ve diğer ihale türleri

• Kamu Hastanelerinin İlaç ve Tıbbi Malzeme İhaleleri
• Hazine İhalelerinde Yasak Fiiller ve Yasaklama
• Hazine Taşınmazı İhalesi (2886)
• MAPEG Maden Sahası İhalesi
• İcra İhalesi ve İhalenin Feshi

Sıkça Sorulan Sorular

İhalede haksız yere elendiğimi düşünüyorum, ilk ne yapmalıyım?

Hukuka aykırı işlemin farkına vardığınız veya farkına varmanız gereken tarihi izleyen günden itibaren on gün içinde, pazarlık usulünün b ve c bentlerine göre yapılan ihalelerde beş gün içinde ihaleyi yapan idareye yazılı şikâyette bulunmalısınız (4734 m.55). Doğrudan dava açılamaz; şikâyet ve itirazen şikâyet dava öncesi tüketilmesi zorunlu yollardır (m.54). İdare on gün içinde karar vermezse veya şikâyeti reddederse, on gün içinde Kamu İhale Kurumuna itirazen şikâyet başvurusu yapılır.

KİK kararına karşı dava açma süresi 30 gün mü, 60 gün mü?

Otuz gündür. İhaleden yasaklama kararları dışındaki ihale işlemlerinden doğan uyuşmazlıklar ivedi yargılama usulüne tabidir ve bu usulde dava açma süresi otuz gündür (İYUK m.20/A). Altmış günlük genel süre ise ihalelerden yasaklama kararlarına karşı açılan davalarda uygulanır.

İtirazen şikâyet başvurusu ücretli midir?

Evet. İtirazen şikâyet başvurusunda, ihalenin yaklaşık maliyetine göre dört kademede belirlenen bir başvuru bedeli yatırılır (4734 m.53/j). Tutarlar her yıl Kamu İhale Kurumunca güncellendiği için başvuru tarihinde geçerli tebliğe bakılmalıdır.

İhalelerden yasaklama kaç yıl sürer?

İhale veya sözleşme aşamasındaki yasak fiillerde bir yıldan az olmamak üzere iki yıla kadardır (4734 m.58; 4735 m.26). Mücbir sebep dışında sözleşme imzalamayan istekli için altı aydan bir yıla kadardır. Fiil suç teşkil ediyorsa, mahkûmiyet hâlinde idari yasaklamanın bitiminden itibaren bir yıldan üç yıla kadar ayrıca mahkeme kararıyla yasaklama verilir; mükerrer mahkûmiyette yasak süreklidir (4734 m.59).

Yasaklama kararına karşı ne kadar sürede dava açabilirim?

Kararın tebliğinden itibaren altmış gün içinde, kararı veren makamın bulunduğu yer idare mahkemesinde iptal davası açabilirsiniz (İYUK m.7, m.32). Karar Resmî Gazete’de yayımlandığı gün yürürlüğe girdiği için dava dilekçesinde yürütmenin durdurulmasını gerekçeleriyle istemek önemlidir.

Şirkete verilen yasaklama ortaklara da uygulanır mı?

Uygulanır. Şahıs şirketlerinde bütün ortaklar, sermaye şirketlerinde sermayenin yarısından fazlasına sahip ortaklar hakkında da aynı şekilde yasaklama kararı verilir. Yasaklanan kişinin ortak olduğu şahıs şirketi ile yarıdan fazla payına sahip olduğu sermaye şirketi de yasaktan etkilenir (4734 m.58/2; 4735 m.26/2).

Hakkımda ihaleye fesat davası açıldı, ihalelere girebilir miyim?

Hayır. 4734 sayılı Kanun kapsamındaki ihalelerden dolayı hakkında kamu davası açılmasına karar verilenler ve sirayet kapsamındaki ortaklar, yargılama sonuna kadar Kanun kapsamındaki idarelerin ihalelerine katılamaz (4734 m.59/2). Bu nedenle ceza savunması ile ihale dosyası birlikte ele alınmalıdır.

Vergi veya SGK borcum varsa ihaleye girebilir miyim?

Kesinleşmiş vergi veya sosyal güvenlik prim borcu ihale dışı bırakılma sebebidir (4734 m.10/4-c, d). Ancak Kamu İhale Genel Tebliğindeki sınırın altındaki borçlar dikkate alınmaz. Bu sınır, 15 Kasım 2026 ve sonrasında ilan edilen ihalelerde 5.000 TL’den 50.000 TL’ye çıkarılmıştır.

İhaleyi kazandım ama sözleşme imzalamazsam ne olur?

Geçici teminatınız protesto çekmeye gerek kalmadan gelir kaydedilir ve idare ikinci teklif sahibiyle sözleşme imzalayabilir (4734 m.44). Mücbir sebep yoksa ayrıca altı aydan az olmamak üzere bir yıla kadar ihalelerden yasaklama kararı verilir (m.58).

Sözleşme imzalandıktan sonra çıkan uyuşmazlıklarda da KİK’e başvurulur mu?

Hayır. Şikâyet ve itirazen şikâyet yolu ihale sürecine ilişkindir ve sözleşme imzalanmadan önce kullanılır. Hakediş, fiyat farkı, süre uzatımı ve fesih gibi sözleşmenin uygulanmasından doğan uyuşmazlıklar 4735 sayılı Kanun ve sözleşme hükümlerine göre çözülür ve kural olarak adli yargıda görülür. Yapım ve yapımla ilgili danışmanlık işlerinde ise kesin kabul tamamlanıncaya kadar idare aracılığıyla Yüksek Fen Kuruluna başvurulabilir (4735 ek m.1, 2). Sözleşme aşamasındaki yasak fiil nedeniyle verilen yasaklama kararı ise idare mahkemesinde dava konusu edilir.