İhaleyi Kazandım Ama Sözleşmeye Gelmedim: Teminat Yanar mı, Yasaklanır mıyım? (4734 m.44, 45, 58 ve KİGT 16.7, 17.6.3)

İhale üzerinde kalan istekli, kesin teminatı vererek sözleşmeyi imzalamak zorundadır. Bu zorunluluğa uyulmazsa geçici teminat protesto çekmeye ve hüküm almaya gerek kalmaksızın gelir kaydedilir (4734 m.44) ve mücbir sebep hâlleri dışında altı aydan bir yıla kadar bütün kamu ihalelerinden yasaklama kararı verilir (4734 m.58). Ancak her “gelmeme” aynı sonucu doğurmaz: belgeler süresinde sunulup taahhüde aykırı çıkarsa teminat gelir kaydedilir ama yasaklama verilmez (KİGT 17.6.3); uzatılan teklif geçerlilik süresi de dolmuşsa imzalama zorunluluğu kalmaz (4734 m.32; KİGT 16.7); idare süresinde davet etmezse istekli noter ihbarnamesiyle taahhüdünden vazgeçip teminatını geri alabilir (4734 m.45). Bu yazı bu ayrımları madde numaralarıyla anlatır ve iki örnek metin verir. Dosyanız için Hukukçular Evi’ne 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.

Süre Zinciri: Sözleşmeye Nasıl Davet Edilirsiniz?

Sözleşmeye gelmemenin sonuçları, davet ve imza sürelerinin doğru hesaplanmasına bağlıdır. Kanun bu süreleri dört madde içinde zincirleme düzenler.

On günlük süre yalnızca imza için değildir. Kesin teminatın verilmesi ve ihale aşamasında taahhüt edilen durumu gösteren belgelerin sunulması da bu süre içinde yapılır. Belgeler, isteklinin son başvuru veya ihale tarihindeki durumunu göstermelidir; bu nedenle vergi dairesi ve sosyal güvenlik kurumundan belge istenirken ihale tarihi esas alınmalıdır (KİGT 17.6.1, 17.6.2.1). Sözleşme idarece hazırlanır ve ihale yetkilisi ile yüklenici tarafından imzalanır; yüklenici ortak girişimse bütün ortaklar imzalar. Dokümanda aksi belirtilmedikçe notere tescil ve onay zorunlu değildir (4734 m.46). Bekleme süresinin ayrıntısı için sözleşme imzalanma yasağı ve bekleme süresi yazımıza bakabilirsiniz.

Sözleşmeden Önce Sunulacak Belgeler

İstekliler ihale aşamasında bazı belgeleri sunmak yerine durumlarını taahhüt eder; hangi belgelerin taahhütname olarak sunulabileceğini Kurum belirler. Gerçeğe aykırı taahhütname sunulması veya ihale üzerinde kalan isteklinin taahhüt altına aldığı durumu gösteren belgeleri sözleşme imzalanmadan önce vermemesi hâlinde istekli ihale dışı bırakılır ve geçici teminatı gelir kaydedilir (4734 m.10). Tebliğe göre sözleşmeden önce istenmesi zorunlu belgeler, 10 uncu maddenin dördüncü fıkrasının (a), (b), (c), (d), (e) ve (g) bentlerine ilişkindir (KİGT 17.6.1).

Belgeler, son başvuru veya ihale tarihindeki durumu göstermelidir. İhale tarihinde prim veya vergi borcu bulunan isteklinin sonradan borcunu ödemesi bu nedenle durumu değiştirmez; belge sunulduğunda taahhüde aykırılık ortaya çıkar (KİGT 17.6.1, 17.6.2.1). Prim ve vergi borcunun kapsamı ve tutarı, ilgili kurumların görüşü alınarak Kamu İhale Kurumunca belirlenir (4734 m.10). Ayrıntı için ihale dışı bırakılma sebepleri yazımıza bakabilirsiniz.

İmzalama Zorunluluğu ve Teminatlar (4734 m.44)

Kanunun ilk cümlesi açıktır: ihale üzerinde kalan istekli 42 ve 43 üncü maddelere göre kesin teminatı vererek sözleşmeyi imzalamak zorundadır; sözleşme imzalandıktan hemen sonra geçici teminat iade edilir (4734 m.44).

Teminat olarak tedavüldeki Türk parası, teminat mektupları ve Devlet iç borçlanma senetleri kabul edilir; teminat mektupları dışındaki teminatlar ihale komisyonunca teslim alınamaz, muhasebe birimine yatırılır. Teminatlar, teminat olarak kabul edilen diğer değerlerle değiştirilebilir (4734 m.34). Kesin teminatın on günlük süre içinde hazır olması için banka süreci davetten önce başlatılmalıdır. Teminat mektubu verilmiş olması riski azaltmaz. Mektup gelir kaydedildiğinde banka ödeme yapar ve tutarı müşterisine yansıtır. Teminat türleri ve iade kuralları için geçici ve kesin teminat yazımıza bakabilirsiniz.

Gelmemenin Sonuçları: Hangi Hâlde Ne Olur?

Zorunluluğa uyulmadığında geçici teminat protesto çekmeye ve hüküm almaya gerek kalmaksızın gelir kaydedilir (4734 m.44); üzerine ihale yapıldığı hâlde mücbir sebep hâlleri dışında usulüne göre sözleşme yapmayanlar hakkında altı aydan az olmamak üzere bir yıla kadar yasaklama kararı verilir (4734 m.58). Tebliğ bu kuralı farklı durumlara göre ayrıştırır.

Tablodaki en önemli ayrım, belgeyi hiç sunmamak ile sunulan belgenin taahhüde aykırı çıkmasıdır. Tebliğe göre belgeler süresi içinde ilgili yerlerden temin edilip idareye sunulmuş ve inceleme sonucunda taahhüt edilen duruma aykırı hususlar içerdiği anlaşılmışsa, geçici teminat gelir kaydedilir fakat yasaklama kararı verilmez (KİGT 17.6.3, 17.6.4). Yasaklama kararıyla karşılaşan isteklinin ilk sorusu bu nedenle şudur: belgeler süresinde sunuldu mu? Teminatın gelir kaydı süreci için teminatın gelir kaydı yazımıza bakabilirsiniz.

Yasaklama: Süre, Makam ve Ortaklar (4734 m.58)

Sirayetin ayrıntısı için yasaklamanın ortaklara sirayeti, sürecin bütünü için ihaleden yasaklama yazılarımıza bakabilirsiniz.

Mücbir Sebep: Hangi Ölçüt Uygulanır?

4734 sayılı Kanun, sözleşme öncesi aşama için ayrı bir mücbir sebep listesi içermez; 58 inci madde yalnızca “mücbir sebep hâlleri dışında” ifadesini kullanır. Mücbir sebebin hâlleri ve şartları 4735 sayılı Kanunda sözleşme aşaması için sayılmıştır ve Tebliğ bu hükmü öngörülmezlik ve önlenemezlik ölçütleriyle açıklar.

Bu ölçütler karşısında fiyat artışı, finansman bulamama veya tedarik güçlüğü gibi isteklinin önceden öngörebileceği ve hazırlığını yapması beklenen durumların mücbir sebep olarak kabulü güçtür. Mücbir sebep iddiası varsa, davet süresi dolmadan yazılı olarak ve belgeleriyle idareye bildirilmelidir.

Teklif Geçerlilik Süresi Dolmuşsa

Teklifler dokümanda belirtilen süre boyunca geçerlidir. İdare ihtiyaç duyarsa bu süreyi, teklif ve sözleşme koşulları değiştirilmemek ve isteklinin kabulü kaydıyla, en fazla dokümandaki süre kadar uzatabilir (4734 m.32). Uzatma isteklinin kabulüne bağlı olduğundan, istekli uzatma talebini kabul etmek zorunda değildir.

Tebliğ, şikâyet veya dava nedeniyle sürecin uzadığı, teklif geçerlilik süresinin dokümanda öngörülen süre kadar uzatıldığı ve bu sürenin de dolduğu durumu ayrıca düzenler: bu hâlde sözleşme, isteklinin kabul etmesi şartıyla imzalanabilir; ancak istekli imzalamak zorunda olmadığından, imzalamayan istekli hakkında geçici teminatın gelir kaydı ve yasaklama hükümleri uygulanmaz. İdare de istekliye sormadan yalnızca sürenin dolduğu gerekçesiyle ihaleyi iptal etmemelidir (KİGT 16.7).

İdare Süresinde Davet Etmezse: Noter İhbarnamesiyle Vazgeçme

Süre zinciri yalnızca istekliyi bağlamaz. İdare, 42 ve 44 üncü maddelerdeki süreler içinde sözleşme yapılması için kendisine düşen görevleri yapmakla yükümlüdür. İdare bu yükümlülüğü yerine getirmezse istekli, sürenin bitmesini izleyen günden itibaren en geç beş gün içinde, on gün süreli bir noter ihbarnamesiyle bildirmek şartıyla taahhüdünden vazgeçebilir. Bu durumda geçici teminat geri verilir ve istekli teminat vermek için yaptığı belgelendirilmiş giderleri isteyebilir; zarar sebep olanlara tazmin ettirilir (4734 m.45).

Bu hak kısa bir süreye bağlıdır. İdarenin davet süresini kaçırdığı fark edildiğinde beş günlük süre hemen hesaplanmalı ve ihbarname bu süre içinde notere verilmelidir. Süre geçirilirse istekli sözleşme imzalama zorunluluğuyla bağlı kalmaya devam edebilir. Davet sürecinin ayrıntısı için sözleşmeye davet ve imzalanması yazımıza bakabilirsiniz.

İkinci Teklif Sahibi

İhale üzerinde kalan istekli sözleşmeye gelmezse ihale kendiliğinden iptal olmaz. İdare, ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif fiyatının ihale yetkilisince uygun görülmesi kaydıyla, bu teklif sahibiyle sözleşme imzalayabilir (4734 m.44).

İhale süreci içinde başka bir idare tarafından verilen ve Resmî Gazete’de yayımlanan yasaklama kararı ise, yayımdan önce teklif vermiş istekli bakımından teminatın gelir kaydını gerektirmez; teklif değerlendirme dışı bırakılır ve geçici teminat iade edilir (KİGT 28.1.8.2).

Sözleşmeden Sonra: Ayrı Rejim

İmzadan sonra işi yapamayacağını anlayan yüklenici bakımından sonuçlar ağırlaşır: kesin teminat yüzde 6 oranındadır ve mücbir sebepler dışında taahhüdün yerine getirilmemesi 4735 sayılı Kanunda yasak fiil olarak sayılır. İmzalamama kararı bu nedenle imzadan önce ve hukuki sonuçları tartılarak verilmelidir.

Davet Yazısı Geldiğinde Kontrol Listesi

Örnek 1: Teklif Geçerlilik Süresi Dolduktan Sonra İdareye Bildirim

Aşağıdaki örnek, şikâyet süreci nedeniyle uzatılan teklif geçerlilik süresi de dolduktan sonra sözleşmeye davet edilen ve sözleşmeyi imzalamayacak olan istekli için hazırlanmıştır. Köşeli parantezli alanlar dosyaya göre doldurulmalıdır.

Örnek 2: İdarenin Süresinde Sözleşme Yapmaması Üzerine Noter İhbarnamesi

İdare 42 ve 44 üncü maddelerdeki süre içinde istekliyi sözleşmeye davet etmemişse, istekli sürenin bitimini izleyen beş gün içinde aşağıdaki ihbarnameyi notere vermelidir (4734 m.45).

Yasaklama Kararına Karşı Savunma ve Dava

Yasaklama kararları ivedi yargılama usulü dışında bırakılmıştır (İYUK m.20/A); dava süresi özel kanunda ayrı süre yoksa altmış gündür (İYUK m.7). Geçici teminatın gelir kaydı ise yasaklamadan ayrı bir işlemdir; ihale işlemi niteliği nedeniyle ivedi yargılamadaki otuz günlük sürenin uygulanabileceği gözetilerek dava süresi en kısa süre esas alınarak planlanmalıdır. Yürütmenin durdurulması, telafisi güç zarar ile açık hukuka aykırılığın birlikte bulunmasına bağlıdır (İYUK m.27). Dava dilekçesi için yasaklama kararının iptali dava dilekçesi örneğimize bakabilirsiniz.

Hukukçular Evi Bu Dosyalarda Ne Yapar?

Sözleşmeye davet edilen ve imzalamakta tereddüt eden istekliler için teklif geçerlilik süresini, davet ve imza sürelerini ve belge durumunu birlikte inceliyor; gerekirse idareye bildirim dilekçesi veya noter ihbarnamesi hazırlıyoruz. Teminatı gelir kaydedilen veya yasaklama kararıyla karşılaşan firmalar için idari başvuru ve iptal davasını yürütüyoruz. Belgelerinizi 0554 648 37 15 numaralı hattımıza WhatsApp üzerinden gönderebilirsiniz.

İlgili Rehberler

• Kamu İhale Hukuku Rehberi
• Sözleşmeye Davet ve İmzalanması
• Geçici ve Kesin Teminat
• Teminatın Gelir Kaydı
• İhaleden Yasaklama Süreci
• Yasaklama Kararının İptali Dava Dilekçesi
• İhale Dışı Bırakılma Sebepleri

Sıkça Sorulan Sorular

İhaleyi kazandıktan sonra sözleşmeyi imzalamak zorunda mıyım?

Evet. İhale üzerinde kalan istekli kesin teminatı vererek sözleşmeyi imzalamak zorundadır (4734 m.44). İstisnalar mücbir sebep, teklif geçerlilik süresinin dolması ve idarenin süresinde davet etmemesi hâlleridir.

İmza için ne kadar sürem var?

Davet yazısının tebliğini izleyen on gün; yabancı isteklilerde on iki gün eklenir (4734 m.42; KİGT 17.6.1.1).

Sözleşmeye gelmezsem teminatım ne olur?

Geçici teminat protesto çekmeye ve hüküm almaya gerek kalmaksızın gelir kaydedilir (4734 m.44).

Yasaklanır mıyım?

Mücbir sebep hâlleri dışında usulüne göre sözleşme yapmayanlar hakkında altı aydan az olmamak üzere bir yıla kadar bütün kamu ihalelerinden yasaklama kararı verilir (4734 m.58).

Teminat yanıp yasaklama verilmediği bir durum var mı?

Evet. Belgeler süresi içinde sunulmuş ve inceleme sonucunda taahhüt edilen duruma aykırı hususlar içerdiği anlaşılmışsa, geçici teminat gelir kaydedilir ancak yasaklama kararı verilmez (KİGT 17.6.3, 17.6.4).

Teklif geçerlilik süresi dolduysa imzalamak zorunda mıyım?

Uzatılan teklif geçerlilik süresi de dolmuşsa imzalama zorunluluğu yoktur; imzalamayan istekli hakkında gelir kaydı ve yasaklama hükümleri uygulanmaz (KİGT 16.7). Süre uzatımı isteklinin kabulüne bağlıdır (4734 m.32).

İdare beni süresinde davet etmezse ne yapabilirim?

Sürenin bitmesini izleyen beş gün içinde on gün süreli noter ihbarnamesiyle bildirerek taahhüdünüzden vazgeçebilirsiniz; geçici teminat geri verilir ve belgelendirilmiş teminat giderlerinizi isteyebilirsiniz (4734 m.45).

Sözleşmeden önce hangi belgeler istenir?

4734 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinin dördüncü fıkrasının (a), (b), (c), (d), (e) ve (g) bentlerinde sayılan durumlarda olunmadığını gösteren belgeler; iflas ve tasfiye, kesinleşmiş prim ve vergi borcu, mesleki faaliyetten hüküm ve meslekten men durumlarına ilişkindir (KİGT 17.6.1).

İhale tarihinden sonra vergi borcumu ödersem sorun çözülür mü?

Belgelerin son başvuru veya ihale tarihindeki durumu göstermesi gerekir (KİGT 17.6.1, 17.6.2.1). İhale tarihinde borç varsa sonradan ödenmesi taahhüde aykırılığı ortadan kaldırmaz; bu durumda teminat gelir kaydedilir ancak yasaklama verilmez (KİGT 17.6.3).

Sözleşmenin notere onaylatılması gerekir mi?

İhale dokümanında aksi belirtilmedikçe sözleşmelerin notere tescili ve onaylattırılması zorunlu değildir; ortak girişimde sözleşme bütün ortaklarca imzalanır (4734 m.46).

Mücbir sebep hâlleri nelerdir?

Doğal afetler, kanuni grev, genel salgın hastalık, kısmi veya genel seferberlik ilanı ve Kurumca belirlenecek benzeri hâller (4735 m.10). Benzeri hâllerde öngörülmezlik ve önlenemezlik birlikte aranır (KİGT 25.3.4).

Ben gelmezsem ihale iptal mi olur?

Zorunlu değildir. İdare, ikinci teklif fiyatı ihale yetkilisince uygun görülürse ikinci teklif sahibiyle sözleşme imzalayabilir; o da imzalamazsa onun teminatı da gelir kaydedilir ve ihale iptal edilir (4734 m.44).

İkinci teklif sahibinin teminatı ne zaman iade edilir?

İhale üzerinde kalan istekliyle sözleşme imzalandıktan hemen sonra (4734 m.34).

Yasaklama kararı ne zaman yürürlüğe girer?

Tespitten itibaren en geç kırk beş gün içinde verilir, on beş gün içinde Resmî Gazete’ye gönderilir ve yayımı tarihinde yürürlüğe girer (4734 m.58). Kırk beş gün geçtikten sonra karar verilemez (KİGT 28.1.5.1.2).

Ortaklarım da yasaklanır mı?

Şahıs şirketlerinde bütün ortaklar, sermaye şirketlerinde sermayenin yarısından fazlasına sahip ortaklar hakkında da yasaklama kararı verilir (4734 m.58).

Yasaklama kararına karşı dava süresi nedir?

Yasaklama kararları ivedi yargılama usulü dışındadır ve genel dava süresi altmış gündür (İYUK m.7, 20/A).

Teminat mektubunun süresi ne olmalıdır?

Geçici teminat mektubu teklif geçerlilik süresinden en az otuz gün fazla süreli olmalıdır; geçerlilik süresi uzatılırsa mektubun süresi de aynı süreyle uzatılır (4734 m.35; KİGT 18.2).