Kamu ihalesi bir güven ilişkisi değil, bir güvence ilişkisidir. İdare isteklinin sözünde duracağını umut etmez; parasını rehin alır. Oranlar kanunla bellidir: 4734 sayılı Kanun m. 33 uyarınca geçici teminat, teklif edilen bedelin yüzde üçünden az olmamak üzere istekli tarafından belirlenir; m. 43 uyarınca kesin teminat, ihale bedeli üzerinden yüzde altı oranındadır. Gelir kaydı hâlleri de sayılıdır ve sonucu ağırdır: 4735 sayılı Kanun m. 22 uyarınca gelir kaydedilen teminatlar yüklenicinin borcuna mahsup edilemez — borç varsa ayrıca tahsil edilir.
Mevzuat Haritası
| Hüküm | Düzenlediği konu |
|---|---|
| 4734 m. 33 | Geçici teminat — yüzde üç alt sınırı |
| 4734 m. 34 | Teminat olarak kabul edilecek değerler; değiştirme hakkı; haczedilemezlik |
| 4734 m. 35 | Teminat mektupları ve standart form |
| 4734 m. 43 | Kesin teminat — yüzde altı |
| 4734 m. 44 | Sözleşmenin imzalanmaması ve geçici teminatın gelir kaydı |
| 4734 m. 45 | Ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibiyle sözleşme |
| 4734 m. 17 | Yasak fiil veya davranışlar |
| 4734 m. 58 | İhalelere katılmaktan yasaklama |
| 4735 m. 11 | Ek kesin teminat — fiyat farkı ve iş artışı |
| 4735 m. 13 | Kesin teminatın iadesi ve ilişiksizlik şartı |
| 4735 m. 22 | Fesihte gelir kaydı; mahsup edilemezlik |
| 4735 m. 20-21 | İdarenin ve yüklenicinin fesih hâlleri |
Teminatınız gelir mi kaydedildi, mektup limitiniz mi kilitli?
Hukukçular Evi Ankara — durumunuza özel değerlendirme için bize ulaşın.
İki Teminat, İki Görev
Teminat, ihale sürecinde ve sözleşmenin uygulanmasında idarenin alacağını ve menfaatini güvence altına alır. Temel işlevi, tarafları taahhütlerine uymaya yöneltmektir.
| Ölçüt | Geçici teminat | Kesin teminat |
|---|---|---|
| Madde | 4734 m. 33 | 4734 m. 43 |
| İşlevi | Teklifin ciddiyeti | Taahhüdün ifası |
| Oran | Teklif edilen bedelin yüzde üçünden az olmamak üzere | İhale bedeli üzerinden yüzde altı |
| Kim belirler | İstekli — alt sınır kanunda | Kanunda sabit oran |
| Ne zaman verilir | Teklifle birlikte | Sözleşme imzalanmadan önce |
| Ek teminat | Yok | 4735 m. 11 — fiyat farkı ve iş artışında |
Üçüncü satırdaki “az olmamak üzere” ibaresi bir taktik doğurur. Oran teklife göre hesaplandığından, yatırılan teminat tutarı üzerinden teklifin geriye doğru hesaplanabilmesi riski vardır. Bu nedenle uygulamada teminatın, yaklaşık maliyet üzerinden ya da yuvarlak tutarlarla verilmesi teklif gizliliğini korumaya yarar. Kanun alt sınır koyduğundan, daha yüksek tutarda teminat vermek engellenmez.
Ek kesin teminat ne zaman gerekir? 4735 m. 11 uyarınca fiyat farkı ödenmesi öngörülen işlerde ödenecek fiyat farkı üzerinden ve iş artışı yapılan hâllerde artan tutar üzerinden, aynı oranda ek kesin teminat alınır.
Kabul Edilen Değerler: 4734 m. 34
Teminat her biçimde verilemez; kanun kabul edilecek değerleri sınırlı olarak sayar.
| Değer | Pratik not |
|---|---|
| Tedavüldeki Türk parası | Nakit; idarenin hesabına yatırılır |
| Teminat mektupları | Bankalarca düzenlenir; standart forma uygunluk zorunludur |
| Devlet iç borçlanma senetleri | Hazine tarafından ihraç edilenler ve bunlar yerine düzenlenen belgeler |
| Kefalet senetleri | Sigorta şirketlerince düzenlenir; banka limiti kilitlenen firmalar için alternatif |
Değiştirme hakkı vardır. m. 34 uyarınca verilmiş teminatlar, kabul edilen diğer değerlerle değiştirilebilir. Mektup limitini boşaltmak isteyen yüklenici, nakde ya da kefalet senedine geçişi idareden talep edebilir. Bu hak, finans masasının en pratik aracıdır.
Az bilinen bir koruma: teminatlar haczedilemez. m. 34, her ne suretle olursa olsun idarece alınan teminatların haczedilemeyeceğini ve üzerlerine ihtiyati tedbir konulamayacağını öngörür. Yani yüklenicinin alacaklıları, idaredeki teminatı haczedemez. Bu hüküm, teminatın idarenin güvencesi olma işlevini korur; buna karşılık yüklenicinin hak edişleri için aynı koruma söz konusu değildir.
Mektubun şekli serbest değildir. m. 35 çerçevesinde teminat mektuplarının Kurumun standart formlarına uygun olması aranır; süre yazımı ve kapsam ifadeleri komisyonların ilk kontrol kalemidir. Formata aykırı mektup, teklifin ilk oturumda elenmesi demektir.
Gelir Kaydının Kırmızı Hatları
Gelir kaydı keyfî değildir; kanunda sayılan hâllerle sınırlıdır.
| Teminat | Hâl | Dayanak |
|---|---|---|
| Geçici | Teklifin ihale dokümanına aykırı biçimde geri çekilmesi | 4734 |
| Geçici | İhale üzerinde kalan isteklinin, davete rağmen sözleşmeyi imzalamaması veya kesin teminat ve belgeleri sunmaması | 4734 m. 44 |
| Geçici | Yasak fiil ve davranışların tespiti | 4734 m. 17, 58 |
| Kesin (ve ek) | Sözleşmenin, yüklenicinin taahhüdünü ihlali nedeniyle feshi | 4735 m. 20, 22 |
4735 m. 22 cezalandırıcı bir hüküm kurar. Gelir kaydedilen teminatlar yüklenicinin borcuna mahsup edilemez; borç varsa ayrıca tahsil edilir. Fesih riskinin finansal tercümesi budur: yüzde altının tamamı kalemde silinir ve idarenin zararı varsa onun takibi de saklı kalır. “Nasılsa alacağımdan düşerler” beklentisi madde metniyle bağdaşmaz.
Gelir kaydı bir idari işlemdir ve denetlenir. Davete icabet edilemeyişin mücbir veya haklı sebebe dayandığı, tebligatın usulsüzlüğü ya da sürelerin yanlış hesaplandığı hâllerde işlem; şikâyet zinciri ve iptal davasıyla denetlenir. Ayrıntı: teminatın gelir (irat) kaydı.
Yasaklama riski eşlik eder. m. 44 kapsamındaki gelir kaydına, m. 58 uyarınca ihalelerden yasaklama kararı da eşlik edebilir. Bkz. ihalelere katılmaktan yasaklama.
İade Takvimi: 4735 m. 13
Teminatın çözülmesi kendiliğinden gerçekleşmez; belirli aşamalara ve belgelere bağlıdır.
| Teminat | İade zamanı |
|---|---|
| Geçici — kazanamayan istekli | İhale kesinleştikten sonra gecikmeksizin |
| Geçici — birinci ve ikinci teklif sahibi | Sözleşme imzalandıktan sonra |
| Kesin — ilk yarı | Yapım işlerinde geçici kabul tutanağının onaylanmasından sonra |
| Kesin — kalan | Kesin kabul tutanağının onaylanmasından sonra |
| Ortak şart | Taahhüdün uygun yerine getirildiğinin ve idareye borç bulunmadığının tespiti; SGK ilişiksizlik belgesi |
İkinci satır çok yaşanan bir sürprizdir. “İhale bitti, teminatım nerede?” sorusunun cevabı, ikinci sıradaysanız imza gününe bağlıdır. Ekonomik açıdan en avantajlı birinci ve ikinci teklif sahiplerinin geçici teminatı, sözleşme imzalanıncaya kadar tutulur — çünkü 4734 m. 45 uyarınca birinci istekli sözleşmeyi imzalamazsa ikinci teklif sahibiyle sözleşme yapılabilir. Yani ikinci sıradaki firmanın parası, kendi iradesi dışındaki bir sürece kilitlenir.
Son satır teminatı aylarca kilitleyen adımdır. İlişiksizlik belgesi düzenlenmeden kalan teminat çözülmez; bu belge de sigorta prim borcu bulunmadığının tespitine bağlıdır. Asgari işçilik incelemesi sürüyorsa süreç uzar. Bu nedenle prim bildirimleri iş süresince eksiksiz yapılmalı, kapanış aşamasına borçsuz girilmelidir.
Gelir kaydı tebliğ edildiğinde süre başlar.
Hukukçular Evi Ankara — şikâyet ve iptal davası takviminiz için bize ulaşın.
Teminat Mektubunun Hukuku
Teminat mektubu kefalet değil garanti niteliğindedir ve bu ayrım sonucu tamamen değiştirir.
Bankanın taahhüdü bağımsızdır. Garanti niteliği gereği banka, esas ilişkiden — ihale kavgasından — bağımsız bir borç altına girer. İdare tazmin talep ettiğinde banka; yüklenicinin “haksızlık var, dava açtık” itirazlarını dinleyemez, mektubu ilk yazılı talepte öder ve ödediğini kredi ilişkisi çerçevesinde müşterisinden tahsil eder.
| Ölçüt | Kefalet | Teminat mektubu (garanti) |
|---|---|---|
| Borcun niteliği | Fer’î — asıl borca bağlı | Bağımsız — esas ilişkiden ayrı |
| Asıl borçlunun def’ileri | İleri sürülebilir | İleri sürülemez |
| Ödeme | Asıl borcun varlığına bağlı | İlk yazılı talepte |
| Yüklenicinin alanı | Ödeme öncesi itiraz | Ödemenin çevresinde — tedbir ve iade davası |
Yüklenicinin iki yolu vardır:
1. İhtiyati tedbir — dar kapı. Tazminin açıkça hakkın kötüye kullanılması düzeyinde olduğu istisnai hâllerde, mektubun paraya çevrilmesinin durdurulması istenebilir. Ancak yargı pratiği bu kapıyı dar tutar: garanti sisteminin güveni kolay tedbirle yaşayamaz. Tedbir dilekçesi güçlü belgeyle ve gerçekçi beklentiyle yazılmalıdır.
2. İade davası — asıl kulvar. Haksız gelir kaydında strateji, ödemeyi engellemeye takılmak değil; gelir kaydı işleminin iptali ve ödenen tutarın faiziyle iadesi davasını kazanmaktır.
İade davalarının kazanan başlıkları bellidir: davetin usulsüz tebliği, feshin hukuka aykırılığı ve gelir kaydının orantısızlığı. Bu nedenle tebligat parçası, davet yazısı ve fesih bildirimi tarihleriyle birlikte arşivlenmelidir. Sözleşme imza sürecindeki takvim tuzakları için: ihalede sözleşme imzalanma yasağı ve bekleme süresi.
3. Vade yönetimi. Süreli mektuplarda geçerlilik takvimi kritiktir: uzatma taleplerinin zamanında karşılanmaması, mektubun tazmin gerekçesine dönüşebilir. Vade takibi muhasebenin değil hukuk masasının işidir.
Bankanın Cephesi
Mektup, idare ile yüklenici arasındaki ilişkinin ötesinde bir de banka ilişkisi doğurur.
| Unsur | İçerik |
|---|---|
| Kontrgaranti | Banka mektubu verirken firmadan karşı teminat alır; ortakların kişisel kefaleti sıkça istenir |
| Risk limiti | Verilen mektup kredi limitinden düşer; başka işler için kapasiteyi daraltır |
| Komisyon | Mektup bedeli üzerinden dönemsel komisyon işler; süre uzadıkça maliyet artar |
| Nakde çevrilme | İdare talep ettiğinde banka öder, ardından firmadan tahsile geçer |
| İade sonrası | Mektup asılları bankaya iade edilmeden limit serbest kalmaz |
Beşinci satır çoğu firmada ihmal edilir. İdare teminatı çözdüğünü bildirse dahi, mektubun aslı bankaya teslim edilmediği sürece banka nezdindeki risk kaydı devam eder ve kredi limiti kapalı kalır. Bu durum, yeni ihalelere teminat verilememesine yol açar. Teminat iadesi süreci; idareden mektubun alınması ve bankaya teslim edilerek limitin serbestleştirilmesi adımıyla tamamlanır.
Kefalet senedi limit dostudur. Sigorta şirketlerince düzenlenen kefalet senetleri banka kredi limitini kullanmadığından, mektup limiti dolmuş firmalar için teminat finansmanının açılan kapısıdır. m. 34’teki değiştirme hakkı ile mevcut mektupların kefalet senedine dönüştürülmesi talep edilebilir.
Finans Masası Protokolü
1. Portföyü tek tabloda yönetin. Hangi ihalede, hangi tutar, hangi vade, hangi statü — beklemede, iade, riskte.
2. Geçici teminatı gizliliği koruyacak tutarla verin. m. 33 alt sınır koyar; yuvarlak tutar serbesttir.
3. Formatı standart formdan birebir kontrol edin. m. 35 — formata aykırılık ilk oturumda eleme sebebidir.
4. Davet-imza takvimini teminat takvimiyle senkronize edin. m. 44’teki pencereler yüzde üçlerin mezarlığıdır.
5. Limit dostu araçları kullanın. Kefalet senedi, nakit rotasyonu ve m. 34’teki değiştirme hakkı.
6. İade sonrası mektubu bankaya teslim edin. Aksi hâlde limit açılmaz.
7. Gelir kaydı tebliğinde süreyi başlatın. Şikâyet ve dava zinciri, teminat hukukunun tamir atölyesidir.
8. Prim borcunu iş süresince kapatın. İlişiksizlik belgesi teminatın son kilididir.
Fesih Türleri ve Teminata Etkisi
Her fesih aynı sonucu doğurmaz. Teminatın yanıp yanmayacağını, feshin hangi maddeye dayandığı belirler.
| Fesih türü | Dayanak | Teminat |
|---|---|---|
| Yüklenicinin taahhüdünü ihlali | 4735 m. 20 | Gelir kaydedilir; mahsup edilmez (m. 22) |
| Yüklenicinin malî acz içinde bulunması | 4735 m. 20 | Gelir kaydedilir |
| Yasak fiil ve davranış tespiti | 4735 m. 25, 26 | Gelir kaydedilir; yasaklama eşlik eder |
| İdarenin yükümlülüğünü yerine getirmemesi | 4735 m. 21 | İade edilir; yüklenici fesheder |
| Mücbir sebeple sözleşmenin feshi | 4735 m. 10, 23 | Hesaplaşma yapılarak iade |
| Karşılıklı anlaşmayla tasfiye | 4735 m. 24 | Hesaplaşmaya göre |
Dördüncü satır yüklenicinin en güçlü kozudur ve az kullanılır. 4735 m. 21, idarenin sözleşme yükümlülüklerini yerine getirmemesi hâlinde yükleniciye fesih hakkı tanır. Bu yolla yapılan fesihte kesin teminat gelir kaydedilmez, iade edilir; ayrıca yüklenicinin zarar talebi saklı kalır. Ancak bu hakkın kullanımı usule bağlıdır: idareye yazılı bildirim ve verilen sürede yükümlülüğün yerine getirilmemesi aranır. Süreci “işi bıraktım” biçiminde fiilen yürütmek, feshi m. 20’ye çevirir ve teminatı yakar.
Mücbir sebep ayrı bir kapıdır. 4735 m. 10 mücbir sebep hâllerini sayar; kabul edilebilmesi için yükümlülüğün ihlaline neden olması, yüklenicinin kusurundan kaynaklanmaması, engelin kaldırılmasına gücünün yetmemesi ve süresi içinde idareye yazılı bildirimde bulunulması gerekir. Bildirim şartının atlanması, mücbir sebep savunmasını baştan geçersiz kılar.
Gelir Kaydı Tebliğ Edildi: İlk 30 Gün
Teminat hukukunda kaybedilen dosyaların çoğu, hukuka aykırılıktan değil süre kaçırmaktan kaybedilir.
1. Tebliğ tarihini belgeleyin. Şikâyet ve dava sürelerinin tamamı bu tarihten işler. Tebligat parçası, KEP kaydı veya elden tebliğ tutanağı saklanmalıdır.
2. İşlemin dayanağını tespit edin. Gelir kaydı m. 44‘e mi (geçici teminat, imzalamama), 4735 m. 20‘ye mi (fesih) dayanıyor? İzlenecek yol buna göre değişir.
3. Sürecin evrakını toplayın. Davet yazısı ve tebliği, verilen süreler, yüklenicinin bildirimleri, idarenin yazıları — tarih sırasıyla.
4. Haklı sebep dosyasını kurun. Mücbir sebep, idarenin kusuru veya tebligat usulsüzlüğü iddialarınızı belgeye bağlayın.
5. Mektubun tazmin edilip edilmediğini öğrenin. Bankadan yazılı bilgi isteyin; ödeme yapılmışsa strateji iade davasına döner.
6. Yasaklama işlemini ayrıca izleyin. Gelir kaydı ile yasaklama ayrı işlemlerdir; her birinin kendi süresi vardır.
Altıncı madde sıkça karıştırılır. Gelir kaydına karşı açılan dava, yasaklama kararını kendiliğinden kapsamaz. Yasaklama kararı Resmî Gazete’de yayımlanır ve firmanın tüm kamu ihalelerine katılımını engeller; bu işlemin ayrıca dava konusu yapılması gerekir. İki dosyanın ayrı ayrı takip edilmemesi, gelir kaydı davası kazanılsa bile firmanın piyasa dışında kalmasına yol açar.
Uygulamada Sık Yapılan Hatalar
| Hata | Doğrusu |
|---|---|
| Teminatı tam yüzde üç yatırmak | Alt sınır budur; yuvarlak tutar teklif gizliliğini korur |
| Mektubu bankanın kendi formuyla vermek | Standart forma birebir uygunluk; aksi hâlde eleme |
| Süreli mektubun vadesini muhasebeye bırakmak | Vade takibi hukuk masasının işidir; uzatılmayan mektup tazmin gerekçesi olur |
| “Borcuma sayarlar” beklentisi | 4735 m. 22: mahsup edilmez, borç ayrıca tahsil edilir |
| İşi fiilen bırakmak | İdarenin kusuru varsa m. 21 usulüyle fesih; aksi hâlde teminat yanar |
| Mücbir sebebi sonradan ileri sürmek | m. 10: süresi içinde yazılı bildirim şarttır |
| İade sonrası mektubu dosyada tutmak | Bankaya teslim edilmeden limit açılmaz |
| Prim borcunu kapanışta çözmeye çalışmak | İlişiksizlik belgesi teminatın son kilididir; iş süresince kapatın |
Beşinci satır en pahalı hatadır. Ödeme almadığı için işi durduran yüklenici, usule uymadığında feshin kendi kusuruna dayandırılması riskiyle karşılaşır. İdarenin temerrüdü ne kadar açık olursa olsun, m. 21‘deki yazılı bildirim ve süre verme adımları atlanmamalıdır.
Teminat Mektubunun Unsurları
Mektubun hukuki gücü metnindeki birkaç ibareden doğar; bu ibareler kontrol edilmeden mektup kabul edilmemelidir.
| Unsur | Neden önemli |
|---|---|
| İşin ve ihalenin tanımı | İhale kayıt numarası ve iş adı; yanlış tanım mektubu geçersiz kılar |
| Tutar | Rakam ve yazıyla; eksik tutar teklifin elenmesine yol açar |
| “İlk yazılı talepte” ibaresi | Garanti niteliğini kuran ibare; kefalet ifadesi kullanılamaz |
| Geçerlilik süresi | Geçici teminat mektuplarında doküman kurallarına uygun kurulmalıdır |
| Kayıtsız şartsız ödeme taahhüdü | Şarta bağlanmış taahhüt kabul edilmez |
| Banka yetkilileri ve imza | İmza yetkisi ve teyit süreci komisyonca kontrol edilir |
Dördüncü satır iki yönlü risk taşır. Süresiz mektup bankanın limitini süresiz meşgul eder; süreli mektup ise vade geldiğinde uzatılmazsa idare tarafından tazmin edilebilir. Kesin teminat mektuplarında süre, işin kabul sürecini kapsayacak biçimde kurulmalı; iş uzuyorsa uzatma talebi vade gelmeden bankaya iletilmelidir. “Uzatın ya da tazmin ederiz” yazısı, mektup hukukunun en bilinen baskı aracıdır.
Kısmi tazmin mümkün müdür? İdare, alacağı tutarla sınırlı tazmin talebinde bulunabilir; bu hâlde mektubun bakiye kısmı yürürlükte kalır. Kısmi tazmin yazısının tutarı ve gerekçesi, iade davasında orantısızlık iddiasının temelini oluşturur.
Ortak Girişimlerde Teminat
İş ortaklığı ve konsorsiyum olarak katılımda teminat rejimi ek sorular doğurur.
1. Tek teminat, ortak sorumluluk. Teminat ortak girişim adına verilir; ortaklar arasındaki iç paylaşım, idareye karşı sorumluluğu değiştirmez.
2. Mektup ortaklar adına düzenlenebilir. Her ortağın kendi bankasından payı oranında mektup getirmesi uygulamada kabul görür; toplamın istenen tutarı karşılaması gerekir.
3. İş ortaklığında müteselsil sorumluluk. İş ortaklığı ortakları idareye karşı müteselsilen sorumludur; bir ortağın kusurundan doğan fesih, tüm teminatı yakar.
4. Konsorsiyumda bölünmüş sorumluluk. Konsorsiyumda her ortak kendi kısmından sorumludur; teminatın akıbeti de bu ayrıma göre değerlendirilir.
Üçüncü madde ortaklık sözleşmesinin en kritik noktasıdır. İş ortaklığında, pilot ortağın veya diğer ortağın kusuru nedeniyle sözleşme feshedilirse teminatın tamamı gelir kaydedilir — kusursuz ortağın payı ayrılmaz. Kusursuz ortağın hukuki yolu, idareye karşı değil iç ilişkide rücu davasıdır. Bu nedenle ortaklık sözleşmesine, teminat kaybı hâlinde rücu mekanizmasını düzenleyen açık bir hüküm konulmalıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Geçici teminat oranı nedir?
4734 m. 33 uyarınca teklif edilen bedelin yüzde üçünden az olmamak üzere, istekli tarafından belirlenecek tutarda. Kanun bir alt sınır koyar; daha yüksek tutar verilebilir.
Kesin teminat oranı nedir?
4734 m. 43 uyarınca ihale bedeli üzerinden hesaplanmak suretiyle yüzde altı. Sözleşme yapılmadan önce, ihale üzerinde kalan istekliden alınır.
Ek kesin teminat hangi hâlde alınır?
4735 m. 11 uyarınca fiyat farkı ödenmesi öngörülen işlerde ödenecek fiyat farkı üzerinden ve iş artışı yapılan hâllerde artan tutar üzerinden, aynı oranda.
Teminat olarak neler kabul edilir?
m. 34 uyarınca tedavüldeki Türk parası, bankalarca düzenlenen teminat mektupları, Hazine tarafından ihraç edilen devlet iç borçlanma senetleri ve sigorta şirketlerince düzenlenen kefalet senetleri.
Verdiğim teminatı değiştirebilir miyim?
Evet. m. 34 uyarınca verilmiş teminatlar, kabul edilen diğer değerlerle değiştirilebilir. Mektup limitini boşaltmak isteyen yüklenici nakde veya kefalet senedine geçişi idareden talep edebilir.
İdaredeki teminatım haczedilebilir mi?
Hayır. m. 34, her ne suretle olursa olsun idarece alınan teminatların haczedilemeyeceğini ve üzerlerine ihtiyati tedbir konulamayacağını öngörür.
Mektubun formatı neden bu kadar önemli?
m. 35 çerçevesinde teminat mektuplarının Kurumun standart formlarına uygun olması aranır. Süre yazımı ve kapsam ifadeleri komisyonun ilk kontrol kalemidir; formata aykırı mektup teklifin ilk oturumda elenmesi sonucunu doğurur.
Geçici teminat hangi hâllerde gelir kaydedilir?
Teklifin ihale dokümanına aykırı biçimde geri çekilmesi; ihale üzerinde kalan isteklinin davete rağmen sözleşmeyi imzalamaması ya da kesin teminat ve belgeleri sunmaması (m. 44); ve yasak fiil ve davranışların tespiti.
Kesin teminat hangi hâlde gelir kaydedilir?
Sözleşmenin, yüklenicinin taahhüdünü ihlali nedeniyle feshi hâlinde; kesin teminat ve varsa ek kesin teminatlar gelir kaydedilir (4735 m. 20 ve 22).
Gelir kaydedilen teminat borcuma mahsup edilir mi?
Hayır. 4735 m. 22 uyarınca gelir kaydedilen teminatlar yüklenicinin borcuna mahsup edilemez; borç varsa ayrıca tahsil edilir.
Gelir kaydı kararına itiraz edebilir miyim?
Evet. Gelir kaydı bir idari işlemdir; davete icabet edilemeyişin mücbir veya haklı sebebe dayandığı, tebligatın usulsüz olduğu ya da sürelerin yanlış hesaplandığı hâllerde şikâyet zinciri ve iptal davasıyla denetlenir.
Geçici teminatım ne zaman iade edilir?
Kazanamayan isteklilere ihale kesinleştikten sonra gecikmeksizin. Ekonomik açıdan en avantajlı birinci ve ikinci teklif sahiplerine ise sözleşme imzalandıktan sonra — çünkü m. 45 uyarınca birinci istekli imzalamazsa ikinciyle sözleşme yapılabilir.
Kesin teminat ne zaman çözülür?
4735 m. 13 çerçevesinde yapım işlerinde yarısı geçici kabulde, kalanı kesin kabulde. Her iki aşamada da taahhüdün uygun yerine getirildiğinin ve idareye borç bulunmadığının tespiti ile SGK ilişiksizlik belgesi aranır.
İlişiksizlik belgesi neden gecikiyor?
Belge, sigorta prim borcu bulunmadığının tespitine bağlıdır; asgari işçilik incelemesi sürüyorsa süreç uzar. Prim bildirimleri iş süresince eksiksiz yapılmalı, kapanışa borçsuz girilmelidir.
Banka mektubu ödemeden önce beni dinler mi?
Hayır. Teminat mektubu kefalet değil garanti niteliğindedir; bankanın taahhüdü esas ilişkiden bağımsızdır. Banka, yüklenicinin itirazlarını dinlemeksizin ilk yazılı talepte öder ve ödediğini firmadan tahsil eder.
Tazmini ihtiyati tedbirle durdurabilir miyim?
Ancak tazminin açıkça hakkın kötüye kullanılması düzeyinde olduğu istisnai hâllerde. Yargı pratiği bu kapıyı dar tutar; garanti sisteminin güveni kolay tedbirle sürdürülemez.
Haksız gelir kaydında asıl yol nedir?
İade davası: gelir kaydı işleminin iptali ve ödenen tutarın faiziyle iadesi. Kazanan başlıklar; davetin usulsüz tebliği, feshin hukuka aykırılığı ve gelir kaydının orantısızlığıdır.
Teminat iade edildi ama limitim açılmadı, neden?
Mektubun aslı bankaya teslim edilmediği sürece banka nezdindeki risk kaydı devam eder. İdareden mektubu almak yetmez; bankaya teslim ederek limiti serbestleştirmek gerekir.
Banka limitim doluysa ne yapabilirim?
Sigorta şirketlerince düzenlenen kefalet senedi banka kredi limitini kullanmaz. m. 34‘teki değiştirme hakkı ile mevcut mektupların kefalet senedine dönüştürülmesi de idareden talep edilebilir.
İdare ödeme yapmıyor, işi bırakabilir miyim?
Fiilen bırakmak teminatı yakar. 4735 m. 21, idarenin yükümlülüklerini yerine getirmemesi hâlinde yükleniciye fesih hakkı tanır; ancak bu hak yazılı bildirim ve süre verme usulüyle kullanılır. Usule uygun fesihte kesin teminat iade edilir ve zarar talebi saklı kalır.
Mücbir sebep savunması için ne gerekir?
4735 m. 10: engelin yükümlülüğün ihlaline neden olması, yüklenicinin kusurundan kaynaklanmaması, kaldırılmasına gücünün yetmemesi ve süresi içinde idareye yazılı bildirimde bulunulması. Bildirim şartının atlanması savunmayı baştan geçersiz kılar.
Gelir kaydına dava açarsam yasaklama da kalkar mı?
Hayır. Gelir kaydı ile yasaklama ayrı işlemlerdir ve her birinin kendi süresi vardır. Yasaklama kararı Resmî Gazete’de yayımlanır; ayrıca dava konusu yapılmazsa gelir kaydı davası kazanılsa bile firma ihalelere giremez.
Mektubun süresi dolmak üzere, ne yapmalıyım?
Uzatma talebini vade gelmeden bankaya iletin. Süresi dolan ve uzatılmayan mektup idare tarafından tazmin edilebilir; kesin teminat mektuplarında süre, işin kabul sürecini kapsayacak biçimde kurulmalıdır.
İdare mektubun bir kısmını tazmin edebilir mi?
Evet. Alacağı tutarla sınırlı tazmin talebinde bulunabilir; bu hâlde mektubun bakiye kısmı yürürlükte kalır. Kısmi tazmin yazısının tutarı ve gerekçesi, iade davasında orantısızlık iddiasının temelini oluşturur.
İş ortaklığında ortağımın kusuru teminatımı yakar mı?
Evet. İş ortaklığı ortakları idareye karşı müteselsilen sorumludur; bir ortağın kusurundan doğan fesihte teminatın tamamı gelir kaydedilir. Kusursuz ortağın yolu idareye karşı değil, iç ilişkide rücu davasıdır — ortaklık sözleşmesine bu mekanizmayı düzenleyen hüküm konulmalıdır.
Atıf yapılan başlıca mevzuat: 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu m. 17, 33, 34, 35, 43, 44, 45 ve 58; 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu m. 10, 11, 13, 20, 21, 22, 23, 24, 25 ve 26; Kamu İhale Kurumu standart formları ve uygulama yönetmelikleri; 5510 sayılı Kanun kapsamındaki ilişiksizlik belgesi düzenlemeleri. Kamu ihale mevzuatı ve standart formlar sık güncellendiğinden, somut ihalede ihale dokümanı ve yürürlükteki metin esas alınmalıdır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için mutlaka bir avukata danışınız.
