İdare hukuku rehberi; iptal davasından tam yargı davasına, disiplin soruşturmasından idarî para cezalarına kadar tüm başlıkları tek sayfada toplar. Aşağıdaki dizin, sitemizdeki 174 içeriğe doğrudan erişim sağlar.
Nasıl kullanılır: Bir idarî işlemle karşılaştıysanız önce İdarî İşlemin Beş Unsuru ve Kritik Süreler tablolarına bakın; ardından ilgili başlığın dizinine geçin.
Kamulaştırma için Kamulaştırma Rehberimiz; ihale süreçleri için Kamu İhale Rehberimiz; vergi uyuşmazlıkları için Vergi Hukuku Rehberimiz; diğer alanlar için Hukuk Rehberlerimiz.
Konu Haritası
Aradığınız başlığı ve o başlıktaki içerik sayısını aşağıdan görebilirsiniz.
| Başlık | İçerik | Kapsam |
|---|---|---|
| İptal Davası ve Yürütmenin Durdurulması | 31 | İdarî işlemin yetki, şekil, sebep, konu veya maksat unsurlarından biri hukuka aykırıysa iptali isten… |
| Tam Yargı Davası ve Tazminat | 8 | İdarenin eylem veya işleminden doğan zararın giderilmesi talebidir. Dayanağı hizmet kusuru, bazı hâl… |
| İdarî Yargılama Usulü | 4 | Görevli mahkeme, dilekçe usulü, savunma süreleri, ara kararlar, keşif ile bilirkişi incelemesi ve ka… |
| İdarî Para Cezaları ve Kabahatler | 8 | Kabahatler kapsamındaki idarî para cezalarına itiraz mercii ve süresi, cezanın türüne göre değişir. … |
| Memur ve Kamu Personeli | 7 | Atama, nakil, görevde yükselme, özlük hakları ve memuriyetin sona ermesi. İşleme karşı dava süresi t… |
| Disiplin Soruşturması ve Cezaları | 14 | Uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve memurluktan çıkarma. Savunma al… |
| Askerî Personel ve TSK | 35 | Askerî personelin özlük işlemleri, disiplin süreçleri, sözleşme feshi ve ayırma işlemleri.… |
| İmar ve Belediye İşlemleri | 6 | Yapı ruhsatı, iskân, kaçak yapı, yıkım kararı, imar planı değişikliği ve belediye encümeni kararları… |
| Kamulaştırma | 1 | Kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescil, acele kamulastirma ile kamulaştırmasız el atma.… |
| Kamu İhalesi | 2 | İhale sürecinde şikâyet ve itirazen şikâyet başvuruları, yasaklama kararları ve teminat uyuşmazlıkla… |
| Sağlık ve Tıbbî Sorumluluk | 4 | Sağlık hizmetinden doğan sorumluluk, hasta hakları ve tıbbî uygulama hatası iddiaları.… |
| Eğitim ve Öğrenci İşlemleri | 2 | Öğrenci disiplin cezaları, sınav ve kayıt işlemleri ile yükseköğretim uyuşmazlıkları.… |
| Dilekçe Örnekleri | 1 | Dava, itiraz ve idarî başvuru dilekçelerinin örnekleri. Örnekler yol göstericidir; somut olayınıza g… |
| Özel Durumlar | 51 | Uygulamada sık karşılaşılan ancak yukarıdaki başlıklara doğrudan girmeyen özel durumlar.… |
İdarî işleme karşı dava süresi altmış gündür.
Vergi uyuşmazlıklarında otuz gün. Süre tebliğ tarihinden işler ve hak düşürücüdür. Ankara — Av. Fatma Öztürk, Hukukçular Evi.
İdarî İşlemin Beş Unsuru
Bir idarî işlem, bu beş unsurdan herhangi birinde hukuka aykırılık bulunması hâlinde iptal edilebilir.
| Unsur | İçeriği | Sakatlık örneği |
|---|---|---|
| Yetki | İşlemi yapan makamın karar verme yetkisi | Yetkisiz makamın işlemi kural olarak sakattır |
| Şekil | Kanunda öngörülen usul ve biçim | Savunma alınmaması, gerekçesizlik |
| Sebep | İşlemin dayandığı maddî ve hukukî durum | Sebebin hiç bulunmaması veya yanlış değerlendirilmesi |
| Konu | İşlemin doğurduğu hukukî sonuç | Kanunda öngörülmeyen bir sonuç doğurması |
| Maksat | Kamu yararı amacı | Amaç saptırması |
Dava Türleri
| Dava | Konusu | Kim açabilir | Sonucu |
|---|---|---|---|
| İptal davası | İşlemin hukuka aykırılığı | Menfaati ihlal edilenler | İşlemin iptali |
| Tam yargı davası | İdarenin eylem veya işleminden doğan zarar | Hakkı ihlal edilenler | Maddî ve manevî tazminat |
| İptal ve tam yargı birlikte | Her ikisi | Hakkı ihlal edilenler | İptal ve tazminat |
| İdarî sözleşmeden doğan dava | Sözleşmenin uygulanması | Sözleşme tarafları | Sözleşmesel talepler |
Kritik Süreler
İdarî yargıda süreler hak düşürücüdür ve tebliğ tarihinden işler.
| İşlem | Süre |
|---|---|
| İdare mahkemesinde iptal davası | Tebliğden itibaren altmış gün |
| Vergi mahkemesinde dava | Tebliğden itibaren otuz gün |
| Danıştayda ilk derece dava | Tebliğden itibaren altmış gün |
| İdarî başvuru (üst makama) | Dava süresi içinde; süreyi durdurur |
| Zımnî ret | Başvurudan itibaren otuz gün cevap verilmezse reddedilmiş sayılır |
| İdarî para cezasına itiraz | Tebliğden itibaren onbeş gün |
| İstinaf başvurusu | Kararın tebliğinden itibaren otuz gün |
| Temyiz başvurusu | Kararın tebliğinden itibaren otuz gün |
| Tam yargı davasında zarar sonradan öğrenilmişse | Öğrenmeden itibaren bir yıl, her hâlde beş yıl |
| Disiplin cezasına itiraz | Tebliğden itibaren yedi gün |
Yürütmenin Durdurulması
İki şart birlikte aranır ve karar kendiliğinden verilmez.
| Unsur | İçeriği |
|---|---|
| Birinci şart | İdarî işlemin açıkça hukuka aykırı olması |
| İkinci şart | Uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması |
| Birliktelik | İki şartın birlikte gerçekleşmesi aranır |
| Talep şartı | Kendiliğinden karar verilmez; açıkça talep edilmelidir |
| Savunma | Kural olarak savunma alındıktan sonra karar verilir |
| Teminat | Mahkeme teminat isteyebilir; bazı hâllerde teminatsız karar verilir |
| İtiraz | Karara karşı yedi gün içinde bir defaya mahsus itiraz edilebilir |
| Uygulama | İdare, kararın gereğini gecikmeksizin yerine getirmek zorundadır |
Dava açmak yürütmeyi kendiliğinden durdurmaz.
Yürütmenin durdurulması ayrıca ve açıkça talep edilmelidir; aksi hâlde işlem uygulanmaya devam eder.
Görevli Merciler
| Mercii | Görev alanı | Özellik |
|---|---|---|
| İdare mahkemesi | Genel görevli idarî yargı mercii | İptal ve tam yargı davaları |
| Vergi mahkemesi | Vergi, resim, harç ve benzeri malî yükümler | Otuz günlük dava süresi |
| Bölge idare mahkemesi | İstinaf incelemesi | Karara karşı otuz gün |
| Danıştay | Belirli işlemlerde ilk derece ve temyiz | Kanunda sayılan hâller |
| Sulh ceza hâkimliği | Bazı idarî para cezalarına itiraz | Kabahatler mevzuatı kapsamında |
| Anayasa Mahkemesi | Bireysel başvuru | Olağan yolların tükenmesinden itibaren otuz gün |
Disiplin Cezaları
| Ceza | İçeriği | Karar mercii |
|---|---|---|
| Uyarma | Görevde daha dikkatli olması gerektiğinin bildirilmesi | Sicilden silinme imkânı |
| Kınama | Kusurlu sayıldığının bildirilmesi | Sicilden silinme imkânı |
| Aylıktan kesme | Brüt aylıktan belirli oranda kesinti | Disiplin amiri |
| Kademe ilerlemesinin durdurulması | Belirli süre ilerlemenin durdurulması | Disiplin kurulu |
| Devlet memurluğundan çıkarma | Bir daha atanmamak üzere çıkarma | Yüksek disiplin kurulu |
| Görevden uzaklaştırma | Ceza değil, ihtiyatî tedbirdir | Süreye ve incelemeye tabidir |
Disiplin Soruşturmasının Sekiz Aşaması
| Aşama | İçeriği |
|---|---|
| Soruşturma emri | Yetkili amir tarafından verilir |
| Muhakkik görevlendirmesi | Soruşturmacı atanır |
| Savunma hakkı | Savunma alınmadan disiplin cezası verilemez |
| Savunma süresi | En az yedi gün süre verilir |
| Soruşturma raporu | Deliller ve teklif edilen ceza belirtilir |
| Karar | Yetkili disiplin amiri veya kurulu karar verir |
| Tebliğ | Karar gerekçeli olarak tebliğ edilir |
| İtiraz ve dava | İtiraz yedi gün; dava süresi tebliğden itibaren işler |
İdarenin Sorumluluğu
| Tür | Dayanağı | Sonucu |
|---|---|---|
| Hizmet kusuru | Hizmetin kötü işlemesi, geç işlemesi veya hiç işlememesi | İdare sorumludur |
| Kişisel kusur | Görevden ayrılabilen kişisel kusur | Memura rücu edilebilir |
| Kusursuz sorumluluk | Risk ilkesi ve tehlike sorumluluğu | Kusur aranmaz |
| Sosyal risk | Toplumsal olaylardan doğan zararlar | Nedensellik bağı esnetilir |
| Fedakârlığın denkleştirilmesi | Kamu yararına katlanılan özel külfet | Denkleştirme yapılır |
İdarî İşlemle Karşılaşınca İlk Sekiz Adım
| Adım | Neden önemli |
|---|---|
| Tebliğ tarihini belgeleyin | Tüm süreler tebliğ tarihinden işler |
| İşlemin türünü belirleyin | Bireysel mi düzenleyici mi; süre ve dava türü buna göre değişir |
| Gerekçeyi isteyin | Gerekçesiz işlem şekil unsuru bakımından sakat olabilir |
| Dosyanızı talep edin | Soruşturma dosyası ve dayanak belgeler savunmanın temelidir |
| İdarî başvuruyu değerlendirin | Süreyi durdurur ve idareyle çözüm imkânı sağlar |
| Yürütmenin durdurulmasını ayrıca isteyin | Kendiliğinden karar verilmez |
| Zararınızı belgeleyin | Tam yargı davasında zarar somut olarak ispatlanmalıdır |
| Süreyi takvime işleyin | Altmış günlük süre hak düşürücüdür |
Sık Görülen Yanılgılar
| Yanılgı | Doğrusu |
|---|---|
| İdareye başvurmadan dava açılamaz | Kural olarak doğrudan dava açılabilir; idarî başvuru seçimliktir ve süreyi durdurur |
| Cevap gelmezse beklemek gerekir | Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve dava süresi işlemeye başlar |
| Dava açınca işlem durur | Dava açılması yürütmeyi kendiliğinden durdurmaz; ayrıca talep edilmelidir |
| Peşin ödeme yaparsam dava hakkım biter | Peşin ödeme indiriminden yararlanmak dava hakkını ortadan kaldırmaz |
| Savunma almadan ceza verilemez sadece bir usul kuralıdır | Savunma hakkı esaslı bir şekil şartıdır; ihlali tek başına iptal sebebidir |
| Görevden uzaklaştırma bir disiplin cezasıdır | Ceza değil, ihtiyatî bir tedbirdir |
| Zamanaşımı her hâlde beş yıldır | Tam yargı davasında öğrenmeden bir yıl, her hâlde beş yıllık süre birlikte işler |
| İdare kararı uygulamak zorunda değildir | Yargı kararlarının gereği gecikmeksizin yerine getirilmek zorundadır |
İptal Davası ve Yürütmenin Durdurulması
İdarî işlemin yetki, şekil, sebep, konu veya maksat unsurlarından biri hukuka aykırıysa iptali istenebilir. Süre kural olarak altmış gündür ve yürütmenin durdurulması ayrıca talep edilmelidir.
Tam Yargı Davası ve Tazminat
İdarenin eylem veya işleminden doğan zararın giderilmesi talebidir. Dayanağı hizmet kusuru, bazı hâllerde ise kusursuz sorumluluk ve sosyal risk ilkesidir.
İdarî Yargılama Usulü
Görevli mahkeme, dilekçe usulü, savunma süreleri, ara kararlar, keşif ile bilirkişi incelemesi ve kanun yolları.
İdarî Para Cezaları ve Kabahatler
Kabahatler kapsamındaki idarî para cezalarına itiraz mercii ve süresi, cezanın türüne göre değişir. Peşin ödeme indirimi, dava hakkını ortadan kaldırmaz.
Memur ve Kamu Personeli
Atama, nakil, görevde yükselme, özlük hakları ve memuriyetin sona ermesi. İşleme karşı dava süresi tebliğden itibaren işler.
Disiplin Soruşturması ve Cezaları
Uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve memurluktan çıkarma. Savunma alınmadan disiplin cezası verilemez.
Savunma alınmadan disiplin cezası verilemez.
Savunma hakkı esaslı bir şekil şartıdır ve ihlali tek başına iptal sebebidir.
Askerî Personel ve TSK
Askerî personelin özlük işlemleri, disiplin süreçleri, sözleşme feshi ve ayırma işlemleri.
İmar ve Belediye İşlemleri
Yapı ruhsatı, iskân, kaçak yapı, yıkım kararı, imar planı değişikliği ve belediye encümeni kararlarına karşı dava.
Kamulaştırma
Kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescil, acele kamulastirma ile kamulaştırmasız el atma.
| Kamulaştırma — 1 içerik |
|---|
| Acele Kamulaştırmada El Koymaya İtiraz: Malikin Hakları |
Kamu İhalesi
İhale sürecinde şikâyet ve itirazen şikâyet başvuruları, yasaklama kararları ve teminat uyuşmazlıkları.
| Kamu İhalesi — 2 içerik |
|---|
| İdari ve Teknik Şartname: İhalenin Anayasası ve Ona İtiraz Etmenin Kısa Takvimi |
| İhalede İdareye Şikâyet Başvurusu: 10 Gün Kuralı, Şekil Şartları ve Sözleşme Yasağı |
Sağlık ve Tıbbî Sorumluluk
Sağlık hizmetinden doğan sorumluluk, hasta hakları ve tıbbî uygulama hatası iddiaları.
Eğitim ve Öğrenci İşlemleri
Öğrenci disiplin cezaları, sınav ve kayıt işlemleri ile yükseköğretim uyuşmazlıkları.
| Eğitim ve Öğrenci İşlemleri — 2 içerik |
|---|
| Sözlü Sınav ve Mülakat İşlemine İtiraz: Yargısal Denetim |
| Yok Hükmünde İdari İşlem Nedir? Yokluk Hâlleri ve İptalden Farkı |
Dilekçe Örnekleri
Dava, itiraz ve idarî başvuru dilekçelerinin örnekleri. Örnekler yol göstericidir; somut olayınıza göre mutlaka uyarlanmalıdır.
| Dilekçe Örnekleri — 1 içerik |
|---|
| Müddetnameye İtiraz Dilekçesi Örneği (2026) — İnfaz Hâkimliğine |
Özel Durumlar
Uygulamada sık karşılaşılan ancak yukarıdaki başlıklara doğrudan girmeyen özel durumlar.
Sıkça Sorulan Sorular
İdarî işleme karşı dava süresi ne kadar?
Kural olarak tebliğ tarihinden itibaren altmış gündür. Vergi mahkemelerinde bu süre otuz gündür.
Önce idareye başvurmam gerekir mi?
Kural olarak hayır; doğrudan dava açılabilir. İdarî başvuru seçimliktir ve dava süresini durdurur.
İdareye başvurdum, cevap gelmezse ne olur?
Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve dava açma süresi yeniden işlemeye başlar.
İptal davası ile tam yargı davası arasındaki fark nedir?
İptal davası işlemin hukuka aykırılığını, tam yargı davası ise doğan zararın tazminini konu alır.
İdarî işlemin sakatlık sebepleri nelerdir?
Yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurlarından birinde hukuka aykırılık bulunmasıdır.
Dava açınca işlem durur mu?
Hayır. Dava açılması yürütmeyi kendiliğinden durdurmaz; yürütmenin durdurulması ayrıca talep edilmelidir.
Yürütmenin durdurulması şartları nelerdir?
İşlemin açıkça hukuka aykırı olması ve uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması şartlarının birlikte gerçekleşmesi gerekir.
Yürütmenin durdurulması kararına itiraz edilebilir mi?
Evet. Karara karşı yedi gün içinde bir defaya mahsus olmak üzere itiraz edilebilir.
İdare yargı kararını uygulamazsa ne olur?
İdare, kararın gereğini gecikmeksizin yerine getirmek zorundadır. Uygulamama hâlinde tazminat ve sorumluluk gündeme gelir.
Savunma alınmadan disiplin cezası verilebilir mi?
Hayır. Savunma hakkı esaslı bir şekil şartıdır ve ihlali tek başına iptal sebebi oluşturur.
Disiplin cezasına itiraz süresi nedir?
Tebliğden itibaren yedi gündür; ayrıca dava açma süresi tebliğ tarihinden itibaren işler.
Görevden uzaklaştırma bir ceza mıdır?
Hayır. Görevden uzaklaştırma bir disiplin cezası değil, ihtiyatî tedbir niteliğindedir.
İdarî para cezasına nasıl itiraz edilir?
Cezanın türüne göre sulh ceza hâkimliğine veya idare mahkemesine başvurulur; süre tebliğden itibaren onbeş gündür.
Peşin ödeme indirimi dava hakkımı etkiler mi?
Hayır. İndirimden yararlanmak, cezaya karşı dava açma hakkını ortadan kaldırmaz.
Hizmet kusuru nedir?
Kamu hizmetinin kötü işlemesi, geç işlemesi veya hiç işlememesi hâlidir ve idarenin sorumluluğunu doğurur.
Kişisel kusur hâlinde kim sorumludur?
Görevden ayrılabilen kişisel kusur hâlinde idare zararı öder ve ilgili kamu görevlisine rücu edebilir.
Tam yargı davasında süre nasıl işler?
Zarar sonradan öğrenilmişse öğrenmeden itibaren bir yıl, her hâlde olaydan itibaren beş yıl içinde dava açılmalıdır.
İstinaf ve temyiz süresi nedir?
İdarî yargıda istinaf ve temyiz süreleri kararın tebliğinden itibaren otuz gündür.
- Kentsel Dönüşümde Kira Yardımı Başvuru ve Dava Dilekçesi (6306 m.5)
- Hazine Taşınmazının Doğrudan Satışı ve Kiralanması Dilekçesi (4706)
- Kamu Konutu (Lojman) Tahliye İşlemine İtiraz Dilekçesi (2946)
- Afette Hasar Tespitine İtiraz ve Hak Sahipliği Dilekçesi (7269)
- Yabancının Taşınmaz Ediniminde Red ve Tasfiyeye İtiraz Dilekçesi (Tapu K. m.35)
- Hazine Taşınmazında Ecrimisil İhbarnamesine İtiraz Dilekçesi (2886 m.75)
- Kamulaştırma Hukuku Rehberi
- Kamu İhale Hukuku Rehberi
- Vergi Hukuku Rehberi
- Ceza Hukuku Rehberi
- Tüm Hukuk Rehberleri
