Bireyler ile devlet/idare arasındaki ilişkiler idare hukuku içinde düzenlenir. İdarenin tesis ettiği işlemler hukuka aykırıysa, bu işlemlere karşı idari yargıda dava açılabilir. Temel usul kanunu 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK)‘dur; davalar idare mahkemeleri ve Danıştay tarafından görülür.
Bu rehberde; idari işlemi, idari başvuruyu, iptal ve tam yargı davalarını, yürütmenin durdurulmasını ve disiplin/memur işlemlerini sade bir dille açıklıyoruz.
İdare Hukuku Nedir?
İdare hukuku, kamu gücü kullanan idarenin faaliyetlerini ve bunların denetimini düzenler. İdarenin tek taraflı ve icrai nitelikteki kararlarına idari işlem denir; bu işlemlerin hukuka uygunluğu idari yargıda denetlenir.
İdari İşlem ve Unsurları
Bir idari işlem; yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurları bakımından hukuka uygun olmalıdır. Bu unsurlardan birindeki sakatlık, işlemin iptaline yol açabilir.
İdari Başvuru
İptal davası açmadan önce, idari işlemin kaldırılması, geri alınması veya değiştirilmesi için işlemi yapan veya üst makama idari başvuru yapılabilir (İYUK m.11). Bu başvuru, dava açma süresini belirli şartlarla durdurur.
İptal Davası
Hukuka aykırı bir idari işlemin iptali için iptal davası açılır. Bu dava kural olarak işlemin tebliğinden itibaren 60 gün içinde açılır (vergi gibi bazı alanlarda süre farklıdır). Davacının işlemle menfaatinin ihlal edilmiş olması aranır.
Tam Yargı Davası
İdari işlem veya eylemden doğan bir zararın tazmini için tam yargı davası açılır. İptal davası ile birlikte ya da ayrı olarak açılabilir; amacı, uğranılan zararın giderilmesidir.
Yürütmenin Durdurulması
İptal davasında, işlemin uygulanması telafisi güç veya imkânsız zararlara yol açacak ve işlem açıkça hukuka aykırı ise, mahkemeden yürütmenin durdurulması istenebilir. Bu, dava sonuçlanana kadar işlemin etkisini askıya alabilir.
Disiplin İşlemleri ve Memur Hukuku
Kamu görevlileri hakkında verilen disiplin cezaları da idari işlemdir ve idari yargıda denetlenebilir. Savunma hakkının usulüne uygun kullandırılmaması, işlemi sakatlayabilir.
Sık Karşılaşılan Durumlar
- 60 günlük dava açma süresinin kaçırılması.
- İdari başvuru ile dava süresi ilişkisinin yanlış hesaplanması.
- Menfaat ve husumet (davalı idare) konularının gözden kaçırılması.
Sıkça Sorulan Sorular
İdari işleme karşı ne kadar sürede dava açabilirim?
Kural olarak tebliğden itibaren 60 gün içinde iptal davası açılır; bazı alanlarda süre farklı olabilir, bu nedenle kontrol önemlidir.
Önce idareye başvurmak zorunda mıyım?
Zorunlu olmamakla birlikte, İYUK m.11 kapsamında idari başvuru yapılabilir ve bu, dava süresini belirli şartlarla etkiler.
İptal davası ile tam yargı davası farkı nedir?
İptal davası işlemin hukuka aykırılığını ve iptalini; tam yargı davası ise bu işlem/eylemden doğan zararın tazminini hedefler.
Yürütmenin durdurulması her davada verilir mi?
Hayır. Telafisi güç zarar ve açık hukuka aykırılık şartlarının birlikte bulunması hâlinde değerlendirilir.
Disiplin cezasına itiraz edebilir miyim?
Evet. Disiplin cezaları idari işlem olup, usul ve esas yönünden idari yargıda denetlenebilir.
Sonuç
İdare hukuku, kısa sürelerin ve usul kurallarının belirleyici olduğu bir alandır. İdari işleme karşı atılacak her adımın zamanında ve doğru kurgulanması büyük önem taşır.
İdari işlem ve davalarla ilgili durumunuza özel bir değerlendirme için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
