Açığa Alınmak Ne Demek? Memur Maaşı, Süre ve İptal Davası (657 DMK)

Açığa Alınmak Ne Demek?

Açığa alınma, mevzuattaki adıyla görevden uzaklaştırma, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 137 ila 145. maddeleri arasında düzenlenmiştir. Kanunun 137. maddesine göre görevden uzaklaştırma, “kamu hizmetlerinin gerektirdiği hâllerde, görevi başında kalmasında sakınca görülecek Devlet memurları hakkında alınan ihtiyati bir tedbir“dir. Buradaki kilit nokta şudur: açığa alınmak suçlu olduğunuz anlamına gelmez ve bir yaptırım (disiplin cezası) değildir; yalnızca yürütülen soruşturmanın sağlıklı ilerlemesini ve kamu hizmetinin zarar görmemesini amaçlayan geçici bir önlemdir. Memuriyet sıfatı bu süreçte sona ermez.

Kimler, Hangi Hâllerde Açığa Alabilir?

Tedbir, memur hakkında bir disiplin soruşturması veya ceza soruşturması/kovuşturması bulunduğunda uygulanabilir; soruşturmanın başında da, herhangi bir aşamasında da alınabilir. DMK m.138 uyarınca görevden uzaklaştırmaya yetkili olanlar özetle şunlardır: atamaya yetkili amirler, bakanlık ve genel müdürlük müfettişleri, illerde valiler ve ilçelerde kaymakamlardır (ilçe idare şube başkanları hakkında valinin muvafakati şarttır). Önemli bir güvence olarak DMK m.139, keyfî kullanımı önlemek için görevden uzaklaştırmayı izleyen 10 iş günü içinde soruşturmaya başlanmasını zorunlu kılar ve tedbiri uygulayan amire hukuki, mali ve cezai sorumluluk yükler.

Açığa Alma Ne Kadar Sürer? (Süre Sınırı)

Süre, tedbirin dayandığı sebebe göre değişir (DMK m.145):

Ceza kovuşturmasına dayalı uzaklaştırmada her uzatma/tebliğ ayrı bir dava açma hakkı doğurur. Disiplin soruşturmasında 3 aylık süre dolduğu hâlde göreve başlatılmıyorsanız, tedbirin kalktığı kabul edilebilir; ödenmeyen 1/3’lük kısmı talep etme ve koşulları varsa manevi tazminat isteme gündeme gelebilir.

Açığa Alınan Memurun Maaşı ve Özlük Hakları

DMK m.141 uyarınca görevden uzaklaştırılan memura, bu süre boyunca aylığının üçte ikisi (2/3) ödenmeye devam eder; kalan 1/3’lük kısım idare tarafından bloke edilir (ödenmeyip tutulur). Ailenin mağdur edilmemesi için bazı kalemlerde hiç kesinti yapılmaz:

• Aile ve çocuk yardımı tam ödenir.
• Sosyal hak ve yardımlar kesintisiz devam eder.
• Sigortalılık (SGK) son bulmaz; emeklilik keseneği ve kurum karşılığı tam aylık üzerinden yatırılmaya devam eder. Yani açığa alınmak hizmet yılınızdan (emeklilik süresinden) eksiltme yapmaz.

Not: Ek ödeme, döner sermaye gibi ilave ödemeler yapılıyorsa, bunların da 1/3’ü kesilir; ancak aile/çocuk yardımı ve sosyal yardımlar tam ödenir.

Kesilen 1/3 Maaş Geri Ödenir mi? (Göreve İade Şartları)

Bloke edilen 1/3’lük kısmın memura geri ödenmesi, DMK m.143’te sayılan göreve iadeyi zorunlu kılan hâllerin gerçekleşmesine bağlıdır. Bu hâllerin başlıcaları: soruşturma/yargılama sonunda memurluktan çıkarma dışında bir disiplin cezası verilmesi, beraat, kovuşturmaya yer olmadığı/men-i muhakeme kararı ve haklarında hüküm giymeyi gerektirmeyen sonuçlardır. Kritik nokta şudur: Danıştay ve Sayıştay uygulamasına göre kesilen 1/3’ün ödenebilmesi için bu kararların kesinleşmesi gerekir. Örneğin ceza davasında beraat etseniz bile, karar kesinleşmeden (yalnızca tutukluluğun sona ermesi gibi idarenin takdiriyle göreve dönüşte) 1/3 kesintiler ödenmez. Göreve iade edildiğinizde, açıkta geçen süre kademe ilerlemesi ve derece yükselmesinde çalışılmış gibi değerlendirilir.

Açığa Alma Kararına Karşı İptal Davası Nasıl Açılır?

Açığa alma, çalışma hakkını sınırlayan icrai (yürütülebilir) bir idari işlemdir; bu nedenle yargı yolu açıktır. Adımlar:

1. Süre: Kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde İdare Mahkemesi’nde iptal davası açın.
2. Yürütmeyi Durdurma (YD) isteyin: Dilekçede mutlaka YD talep edin. Mahkeme, (a) işlemin açıkça hukuka aykırı olması ve (b) uygulanması hâlinde telafisi güç/imkânsız zarar (maaş kaybı, itibar zedelenmesi) şartlarının birlikte gerçekleşip gerçekleşmediğine bakar. YD kararı çıkarsa göreve derhâl iade edilirsiniz.
3. Gerekçeleri delillendirin: Tedbirin ihtiyati amacını aşan, ölçüsüz veya soruşturma gereği bulunmayan bir uzaklaştırma olduğunu somut delil ve belgelerle ortaya koyun.
4. Her uzatmayı ayrı takip edin: Ceza kovuşturmasına dayalı uzaklaştırmada her yeni uzatma tebliği ayrı dava hakkı doğurur; süreleri kaçırmayın.

Görevden Uzaklaştırma ve Maaş (657 m.137-145)

Tedbir, ceza değildir.

Dördüncü ve sekizinci satırlar iki mali sonucu verir: görevden uzaklaştırılan memurun aylığının üçte biri kesilir ve bu tedbir süresince bu oranda ödeme yapılır. Soruşturma sonunda memuriyetten çıkarma dışında bir ceza verilmez veya beraat edilirse kesilen tutarlar memura ödenir.

Disiplin hukuku rehberlerimiz: memur disiplin cezaları · savunma hakkı · disiplin zamanaşımı · görevden uzaklaştırma · soruşturma izni · tarafsızlık ilkesi

Görevden Uzaklaştırmaya İtiraz ve Dava

Tedbir, yargı denetimine tabidir.

Yedinci ve dokuzuncu satırlar iki savunma noktasını verir: görevden uzaklaştırma tedbirinin devam edip etmeyeceğinin kanunda öngörülen aralıklarla değerlendirilmemesi usul sakatlığı oluşturur. Tedbirin iptali hâlinde ise kesilen aylık tutarların faiziyle birlikte ödenmesi talep edilmelidir.

Disiplin hukuku rehberlerimiz: memur disiplin cezaları · savunma hakkı · disiplin zamanaşımı · görevden uzaklaştırma · soruşturma izni · tarafsızlık ilkesi

Görevden Uzaklaştırma ile Disiplin Cezası Farkı

İki kurum karıştırılmamalıdır.

Üçüncü ve sekizinci satırlar iki temel farkı verir: görevden uzaklaştırma bir yaptırım olmadığından uygulanmadan önce savunma alınması aranmaz; disiplin cezasında ise savunma zorunludur. Ayrıca soruşturma sonunda memuriyetten çıkarma dışında bir ceza verilmezse tedbir süresince kesilen aylıklar memura ödenir.

Disiplin hukuku rehberlerimiz: memur disiplin cezaları · savunma hakkı · disiplin zamanaşımı · görevden uzaklaştırma · soruşturma izni · tarafsızlık ilkesi

Açığa Alınmada Sık Sorulanlar

En çok merak edilen hususlar.

Beşinci ve dokuzuncu satırlar iki noktayı verir: soruşturma sonunda memuriyetten çıkarma dışında bir ceza verilmemesi hâlinde tedbir süresince kesilen aylık tutarları memura ödenir. Tedbirin gerekçesinin talep edilmesi ise soruşturmanın selametinin gerçekten tehlikede olup olmadığına ilişkin sebep denetiminin temelini oluşturur.

Disiplin hukuku rehberlerimiz: memur disiplin cezaları · savunma hakkı · disiplin zamanaşımı · görevden uzaklaştırma · soruşturma izni · tarafsızlık ilkesi

Görevden Uzaklaştırmada Süre ve Denetim

Tedbir, süresiz olamaz.

İkinci ve dokuzuncu satırlar iki noktayı verir: görevden uzaklaştırma tedbirinin devam edip etmeyeceği kanunda öngörülen aralıklarla yeniden değerlendirilmelidir ve bu değerlendirme yapılmaması usul sakatlığıdır. Her devam kararı yeni bir idari işlem oluşturduğundan bu kararlara karşı ayrıca dava açılabilir.

Disiplin hukuku rehberlerimiz: memur disiplin cezaları · savunma hakkı · disiplin zamanaşımı · görevden uzaklaştırma · soruşturma izni · tarafsızlık ilkesi

Açığa Alınmada Mali Sonuçlar

Gelir kaybı, hesaplanabilir.

Beşinci ve dokuzuncu satırlar iki noktayı verir: soruşturma sonunda memuriyetten çıkarma dışında bir ceza verilmemesi veya ceza verilmemesi hâlinde tedbir süresince kesilen tutarlar memura ödenir. İade talebinin hızlı sonuçlanması için kesinti tutarlarının aylık bordrolarla kayıt altına alınması gerekir.

Disiplin hukuku rehberlerimiz: memur disiplin cezaları · savunma hakkı · disiplin zamanaşımı · görevden uzaklaştırma · soruşturma izni · tarafsızlık ilkesi

Sıkça Sorulan Sorular

Açığa alınmak ne demek?

Açığa alınmak, mevzuattaki adıyla görevden uzaklaştırmadır: bir kamu görevlisinin hakkındaki soruşturma sürerken görevini geçici olarak yapmaktan alıkonmasıdır. Bir disiplin cezası değil, 657 sayılı Kanun m.137’de düzenlenen ihtiyati bir tedbirdir ve suçlu olunduğu anlamına gelmez.

Açığa alınan memur maaş alır mı?

Evet. DMK m.141 uyarınca aylığının üçte ikisi (2/3) ödenmeye devam eder; kalan 1/3 bloke edilir. Aile ve çocuk yardımı ile sosyal yardımlarda kesinti yapılmaz ve SGK primleri tam aylık üzerinden yatırılır.

Açığa alma en fazla ne kadar sürer?

Disiplin soruşturmasına dayalıysa en çok 3 aydır; bu sürede karar verilmezse memur göreve başlatılır. Ceza kovuşturmasına dayalı uzaklaştırmada üst süre yoktur; yetkili amir durumu her iki ayda bir gözden geçirir.

Kesilen 1/3 maaş geri ödenir mi?

DMK m.143’teki göreve iadeyi zorunlu kılan hâller (beraat, men-i muhakeme, memuriyetten çıkarma dışında disiplin cezası vb.) gerçekleşir ve karar kesinleşirse, bloke edilen 1/3 memura ödenir. Karar kesinleşmeden bu ödeme yapılmaz.

Açığa alma kararına nasıl itiraz edilir?

Kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde İdare Mahkemesi’nde, yürütmeyi durdurma talepli iptal davası açılır. YD kararı verilirse memur derhâl göreve iade edilir.

Açığa alınmak memuriyeti sona erdirir mi?

Hayır. Görevden uzaklaştırma geçici bir tedbirdir; memuriyet sıfatını sona erdirmez. Sürecin sonunda ortaya çıkacak hukuki duruma göre memur ya göreve iade edilir ya da ayrı bir işlemle ilişiği kesilebilir.