“Ayıplı iş” ile “eksik iş” aynı şey değildir ve aynı hükümlere de tabi değildir. Kanunun ayıp rejimi teslim edilmiş bir eserdeki kusuru düzenler; hiç yapılmamış bir imalat ise ayıp değil, ifa edilmemiş bir borçtur. Bu ayrım kaçırıldığında hem talep yanlış kurulur hem de süreler yanlış hesaplanır.
| Konu | Dayanak |
|---|---|
| Gözden geçirme ve bildirim | TBK m.474 |
| Seçimlik haklar | TBK m.475 |
| İşsahibinin sorumluluğu | TBK m.476 |
| Kabulün etkisi | TBK m.477 |
| Zamanaşımı | TBK m.478 |
Sürelerinizi birlikte hesaplayalım
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara
1) Zamanaşımı: m.478
Yüklenici ayıplı bir eser meydana getirmişse, bu sebeple açılacak davalar, teslim tarihinden başlayarak, taşınmaz yapılar dışındaki eserlerde iki yılın; taşınmaz yapılarda ise beş yılın ve yüklenicinin ağır kusuru varsa, ayıplı eserin niteliğine bakılmaksızın yirmi yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar.
| Eser türü | Süre | Başlangıç |
|---|---|---|
| Taşınmaz yapılar dışındaki eserler | İki yıl | Teslim tarihi |
| Taşınmaz yapılar | Beş yıl | Teslim tarihi |
| Yüklenicinin ağır kusuru varsa | Yirmi yıl | Teslim tarihi |
Üçüncü satırdaki ibare kritiktir: ağır kusur hâlinde süre, eserin niteliğine bakılmaksızın yirmi yıla çıkar.
Yani taşınmaz yapı olup olmaması bu hâlde önemini yitirir.
Üç satırın ortak yanı ise başlangıç anıdır: süre teslim tarihinden işlemeye başlar. Yapı denetimi tarafındaki ayrı süre rejimi için 4708 sayılı Kanun incelememize bakabilirsiniz.
2) Ayıplı İş ve Eksik İş
| Ölçüt | Ayıplı iş | Eksik iş |
|---|---|---|
| Durum | İş yapılmış, kusurlu | İş hiç yapılmamış |
| Hukuki nitelik | Ayıplı ifa | İfa etmeme |
| Muayene-bildirim külfeti | Var | Ayıp düzeni kurulmaz |
| Seçimlik haklar | m.475 | İfa talepleri |
| Zamanaşımı | m.478 özel süreleri | Genel hükümler |
Üçüncü satır pratikte en belirleyici olanıdır: eksik iş bakımından, ayıp için öngörülen gözden geçirme ve bildirim düzeni işlemez.
Beşinci satır ise sürelerin neden ayrı hesaplanması gerektiğini gösterir.
Bir dosyada aynı yapı içinde hem ayıplı hem de eksik kalemler bir arada bulunabilir; bu hâlde her kalem kendi rejimine göre ayrıca değerlendirilir.
Nasıl ayırt edilir?
| Soru | Cevap ayıbı gösterirse |
|---|---|
| İmalat yapıldı mı? | Evet, ancak kusurlu |
| Sözleşmedeki kalem var mı? | Var, niteliği düşük |
| Giderim onarımla mümkün mü? | Genellikle evet |
Cevaplar olumsuzsa, yani kalem hiç imal edilmemişse, tartışma ayıp değil ifa tartışmasıdır.
Bu ilk nitelendirme, dilekçenin hukuki sebebini ve talep sonucunu doğrudan belirlediği için en başta yapılması gereken işlemdir.
Yanlış bir nitelendirme, süresi çoktan geçmiş bir ayıp talebi ya da yersiz bir onarım istemi doğurabilir.
3) Gözden Geçirme ve Bildirim: m.474
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Ne zaman | Teslimden sonra, olağan akışa göre imkân bulunur bulunmaz |
| Ne yapılır | Eser gözden geçirilir |
| Ayıp varsa | Uygun süre içinde yükleniciye bildirilir |
| Bilirkişi | Her iki taraf da isteyebilir |
Dördüncü satır Kanunun tanıdığı önemli bir imkândır: taraflardan her biri, giderini karşılayarak eserin bilirkişi tarafından gözden geçirilmesini ve sonucun bir raporla belirlenmesini isteyebilir.
Bu imkân, ayıbın varlığı ve kapsamı tartışmasını baştan belgelemeye yarar.
Üçüncü satırdaki “uygun süre” ölçütü ise sabit bir gün sayısı vermez; somut olayın koşullarına göre değerlendirilir.
Bildirim ihmal edilirse
İşsahibi, gözden geçirmeyi ve bildirimde bulunmayı ihmal ederse, eseri kabul etmiş sayılır. Eserdeki ayıp sonradan ortaya çıkarsa işsahibi, gecikmeksizin durumu yükleniciye bildirmek zorundadır; bildirmezse eseri kabul etmiş sayılır.
| Davranış | Sonuç |
|---|---|
| Gözden geçirmeyi ihmal | Kabul etmiş sayılma |
| Bildirimi ihmal | Kabul etmiş sayılma |
| Sonraki ayıbı gecikmeyle bildirme | Kabul etmiş sayılma |
Yukarıdaki üç davranış da aynı sonuca bağlanmıştır ve bu sonuç ağırdır: seçimlik haklar kullanılamaz hâle gelir.
Üçüncü satırda ölçüt “gecikmeksizin”dir; sonradan ortaya çıkan ayıplarda bekleme hakkı yoktur.
Bu nedenle ayıp fark edilir edilmez bildirimin yazılı olarak yapılması, hem külfetin yerine getirildiğini göstermek hem de ispat bakımından belirleyicidir.
Ayıp bildirimi ve talebiniz için destek alın
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara
4) Üç Seçimlik Hak: m.475
Eserdeki ayıp sebebiyle yüklenicinin sorumlu olduğu hâllerde işsahibi, aşağıdaki seçimlik haklardan birini kullanabilir:
1. Eser işsahibinin kullanamayacağı veya hakkaniyet gereği kabule zorlanamayacağı ölçüde ayıplı ya da sözleşme hükümlerine aynı ölçüde aykırı olursa sözleşmeden dönme.
2. Eseri alıkoyup ayıp oranında bedelden indirim isteme.
3. Aşırı bir masrafı gerektirmediği takdirde, bütün masrafları yükleniciye ait olmak üzere, eserin ücretsiz onarılmasını isteme.
İşsahibinin genel hükümlere göre tazminat isteme hakkı saklıdır.
Eser, işsahibinin taşınmazı üzerinde yapılmış olup, sökülüp kaldırılması aşırı zarar doğuracaksa işsahibi, sözleşmeden dönme hakkını kullanamaz.
| Hak | Şartı | Sonucu |
|---|---|---|
| Sözleşmeden dönme | Ağır ayıp veya aykırılık | Sözleşme tasfiye |
| Bedelden indirim | Eserin alıkonulması | Ayıp oranında indirim |
| Ücretsiz onarım | Aşırı masraf gerektirmemesi | Masraf yüklenicide |
| Tazminat | Genel hükümler | Saklı |
Madde “birini kullanabilir” der; üç hak birlikte değil, seçimlik olarak tanınmıştır.
Dördüncü satır ise ayrıdır: tazminat hakkı seçimlik haklardan biri olmayıp saklı tutulmuştur.
Birinci satırdaki eşik yüksektir; her ayıp dönme hakkı doğurmaz.
Üçüncü satırdaki “aşırı masraf” kaydı ise onarım talebinin sınırını çizer.
Dönme hakkının inşaattaki sınırı
Maddenin son fıkrası inşaat uyuşmazlıkları bakımından özel bir önem taşır.
Eser işsahibinin taşınmazı üzerinde yapılmışsa ve sökülüp kaldırılması aşırı zarar doğuracaksa, dönme hakkı kullanılamaz.
Bu durumda işsahibine kalan yol, bedelden indirim veya ücretsiz onarım talepleridir.
Yapılmış bir binanın yıkılmasının çoğu hâlde aşırı zarar doğuracağı düşünüldüğünde, bu hükmün pratikteki etkisi geniştir.
5) Kabulün Etkisi: m.477
Eserin açıkça veya örtülü olarak kabulünden sonra, yüklenici her türlü sorumluluktan kurtulur; ancak, onun tarafından kasten gizlenen ve usulüne göre gözden geçirme sırasında fark edilemeyecek olan ayıplar için sorumluluğu devam eder.
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Kabul biçimi | Açık veya örtülü |
| Kural | Yüklenici sorumluluktan kurtulur |
| İstisna 1 | Ayıp kasten gizlenmiş |
| İstisna 2 | Usulüne göre gözden geçirmede fark edilemeyecek |
Üçüncü ve dördüncü satır birlikte aranır: yalnızca gizli olması yetmez, kasten gizlenmiş olmalıdır.
Birinci satır ise kabulün örtülü de olabileceğini gösterir; imzalı bir tutanak şart değildir.
Gözden geçirme ve bildirimin ihmali de zaten kabul sayıldığından, işsahibi farkında olmadan bu sonuca ulaşabilir.
Açık ve örtülü kabul
| Tür | Görünümü |
|---|---|
| Açık kabul | Kabul beyanı veya tutanak |
| Örtülü kabul | Davranışla kabul iradesi |
| Kabul sayılma | Gözden geçirme veya bildirimin ihmali |
Üçüncü satır bir kabul beyanı değil, kanunun bağladığı bir sonuçtur.
Bu üç yolun her biri, yüklenicinin sorumluluğunu sona erdirme bakımından aynı etkiyi doğurur.
Dolayısıyla teslim sonrası dönem, işsahibi açısından en kritik aşamadır.
6) İşsahibinin Talimatı: m.476
Eserin ayıplı olması, yüklenicinin açıkça yaptığı ihtara karşın, işsahibinin verdiği talimattan doğmuş bulunur veya herhangi bir sebeple işsahibine yüklenebilecek olursa işsahibi, eserin ayıplı olmasından doğan haklarını kullanamaz.
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Hâl 1 | Ayıp, işsahibinin talimatından doğmuş |
| Şart | Yüklenici açıkça ihtar etmiş olmalı |
| Hâl 2 | Ayıp herhangi bir sebeple işsahibine yüklenebiliyor |
| Sonuç | Ayıptan doğan haklar kullanılamaz |
İkinci satır yüklenici bakımından bir yük getirir: talimatın sakıncasını açıkça ihtar etmemişse bu hükümden yararlanamaz.
Üçüncü satır ise daha geniştir ve talimat dışındaki hâlleri de kapsar.
Bu madde, inşaat uyuşmazlıklarında yüklenicinin en sık dayandığı savunmalardan biridir.
Karşı tarafın buna karşı ileri süreceği husus da genellikle ihtarın yapılmadığıdır.
Yazılı ihtar neden önemli?
Madde, sonucu yüklenicinin açıkça yaptığı ihtara bağlamıştır.
İhtarın yapıldığının sonradan gösterilebilmesi, yüklenici bakımından doğrudan bir savunma imkânıdır.
Bu nedenle işsahibinin talimatıyla yapılan ve sakıncalı görülen imalatlarda, ihtarın yazılı olarak kayda geçirilmesi önem taşır.
Aynı şekilde işsahibi de, kendisine yapılan ihtarların kapsamını takip etmelidir.
7) Süreleri Doğru Hesaplamak
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Başlangıç anı | Teslim tarihi |
| Kabul tarihi mi? | Hayır — madde teslimi esas alır |
| Ayıbın öğrenilmesi mi? | Hayır |
| Taşınmaz yapıda | Beş yıl |
| Diğer eserlerde | İki yıl |
| Ağır kusur varsa | Yirmi yıl |
İkinci ve üçüncü satır sık yapılan iki hatayı düzeltir: süre ne kabul tarihinden ne de ayıbın öğrenildiği andan başlar.
Bu nedenle teslim tarihinin belgelenmesi, dosyanın en temel unsurudur.
Altıncı satırdaki yirmi yıllık süre ise ancak ağır kusurun ortaya konulabildiği hâllerde gündeme gelir.
Ağır kusur neden kritik?
| Ağır kusur yoksa | Ağır kusur varsa |
|---|---|
| Taşınmaz yapıda beş yıl | Yirmi yıl |
| Diğer eserlerde iki yıl | Yirmi yıl |
| Nitelendirme önemli | Nitelik önemsiz |
Üçüncü satır maddenin ifadesinden doğar: ağır kusur hâlinde süre, ayıplı eserin niteliğine bakılmaksızın uygulanır.
Bu husus, süresi geçmiş görünen dosyalarda ilk sorulması gereken sorudur.
Ancak ağır kusurun ortaya konulması ispat meselesidir ve teknik değerlendirme gerektirir.
8) Maddelerin Kelime Kelime Okunması
| İbare | Madde | Doğurduğu sonuç |
|---|---|---|
| “gözden geçirmeyi ve bildirimde bulunmayı ihmal ederse” | 477 | Kabul sayılma |
| “gecikmeksizin” | 477 | Sonraki ayıpta bekleme yok |
| “kasten gizlenen” | 477 | Gizlilik yetmez |
| “birini kullanabilir” | 475 | Haklar seçimlik |
| “hakkaniyet gereği kabule zorlanamayacağı” | 475 | Dönmede yüksek eşik |
| “aşırı bir masrafı gerektirmediği takdirde” | 475 | Onarımın sınırı |
| “sökülüp kaldırılması aşırı zarar doğuracaksa” | 475 | Dönme kapalı |
| “açıkça yaptığı ihtara karşın” | 476 | İhtar şart |
| “herhangi bir sebeple işsahibine yüklenebilecek” | 476 | Kapsam geniş |
| “niteliğine bakılmaksızın” | 478 | Ağır kusurda tek süre |
Üçüncü satır dikkat ister: madde yalnızca gizli ayıptan değil, kasten gizlenen ayıptan söz eder.
Yedinci satır inşaat uyuşmazlıklarında dönme hakkını pratikte büyük ölçüde devre dışı bırakır.
Sekizinci satır ise m.476 savunmasının anahtarıdır; ihtar yoksa savunma da kurulamaz.
En çok atlanan üç ibare
| İbare | Neden atlanır |
|---|---|
| “ihmal ederse … kabul etmiş sayılır” | Süre bol sanılır |
| “teslim tarihinden başlayarak” | Süre kabulden sanılır |
| “birini kullanabilir” | Haklar birlikte sanılır |
İlk ikisi doğrudan hak kaybına, üçüncüsü ise talebin reddine yol açabilir.
Üçü de dosyanın en başında, tek bir kontrolle önlenebilir.
9) Üç Senaryo
| Durum | Değerlendirme | Sonuç |
|---|---|---|
| Sözleşmedeki bir imalat hiç yapılmamış | Eksik iş | Ayıp rejimi uygulanmaz |
| Yapılmış ama kusurlu, teslimden 4 yıl geçmiş | Taşınmaz yapı | Beş yıl içinde |
| Ayıp teslimde fark edilmiş, bildirilmemiş | m.477 | Kabul sayılma riski |
İkinci satır, taşınmaz yapı nitelendirmesinin neden bu kadar önemli olduğunu gösterir: aynı olay diğer eserlerde süresi geçmiş sayılırdı.
Üçüncü satır ise en sık karşılaşılan hak kaybıdır ve tamamen önlenebilir niteliktedir.
Birinci satırda ise talebin ifa ekseninde kurulması gerekir.
10) Dosya Hazırlığı
| Belge | Neyi gösterir |
|---|---|
| Sözleşme ve ekleri | Kararlaştırılan imalat |
| Teslim tutanağı | Teslim tarihi |
| Bildirim yazısı | Ayıbın ihbarı |
| Tespit raporu | Ayıbın varlığı ve kapsamı |
| Fotoğraf ve kayıtlar | Fiilî durum |
| Yazışmalar | Talimat ve ihtarlar |
İkinci satır sürelerin tamamının dayanağıdır; teslim tarihi belirsizse hesap da tartışmalı hâle gelir.
Birinci satır ise ayıp ile eksik iş ayrımının temelidir: sözleşmede ne kararlaştırıldığı bilinmeden hangi kalemin eksik olduğu söylenemez.
Altıncı satır ise m.476 tartışmasında belirleyicidir.
Tespitin zamanı
Ayıbın varlığı ve kapsamı, zamanla değişebilen ve sonradan ortaya konulması güçleşen bir olgudur.
Kanun bu nedenle taraflara, giderini karşılayarak bilirkişi incelemesi isteme imkânı tanımıştır.
Bu imkânın erken kullanılması, hem bildirim külfetinin yerine getirildiğini gösterir hem de delilleri sabitler.
11) Mevzuat Haritası
| Konu | Dayanak |
|---|---|
| Gözden geçirme ve bildirim | TBK m.474 |
| Seçimlik haklar | TBK m.475 |
| İşsahibinin talimatı | TBK m.476 |
| Kabulün etkisi | TBK m.477 |
| Ayıpta zamanaşımı | TBK m.478 |
| Eksik işte zamanaşımı | Genel hükümler |
| Yapı denetimi sorumluluğu | Ayrı mevzuat |
İlk beş satır bu yazının omurgasını oluşturur.
Altıncı ve yedinci satır ise ayıp rejimi dışındaki dayanakları gösterir.
⚠️ Uyarı: Yapı denetim kuruluşlarının sorumluluğu ve süreleri 4708 sayılı Kanun ile ilgili mevzuatta ayrıca düzenlenmiştir. Bu yazı TBK m.474-478‘deki yüklenici-işsahibi ilişkisini ele almakta olup, yapı denetimi tarafındaki süre ve sorumluluk rejimi için ilgili mevzuat ayrıca incelenmelidir.
Sayıların tamamı bir arada
| Konu | Sayı |
|---|---|
| Seçimlik hak | Üç |
| Zamanaşımı süresi | Üç — 2 / 5 / 20 yıl |
| Kabul sayılma hâli | Üç |
| Sorumluluğun devam ettiği ayıp | Kasten gizlenen ve fark edilemeyecek |
İkinci satır dosyanın kaderini belirleyen sayılardır ve hepsi teslim tarihinden işler.
Tek cümlelik özet
Önce ayıp mı eksik mi olduğunu belirleyin; muayene külfeti, seçimlik haklar ve süreler bu tek cevaptan çıkar.
12) Seçimlik Hakkı Nasıl Seçmeli?
| Durum | Uygun düşen hak |
|---|---|
| Ayıp giderilebilir, maliyeti makul | Ücretsiz onarım |
| Giderim aşırı masraflı, eser kullanılıyor | Bedelden indirim |
| Eser kullanılamaz ölçüde ayıplı | Sözleşmeden dönme |
| Ayrıca zarar doğmuş | Tazminat saklı |
Üçüncü satır çoğu inşaat uyuşmazlığında fiilen kullanılamaz; m.475’in son fıkrası dönme hakkını kapatabilir.
Bu nedenle pratikte tercih genellikle ilk iki satır arasında yapılır.
Dördüncü satır ise diğerlerinin alternatifi değildir; tazminat hakkı saklı tutulmuştur.
Seçim bağlayıcıdır
Kanun işsahibine bu haklardan birini kullanma imkânı tanır.
Bu nedenle ihtarnamede veya dava dilekçesinde ileri sürülen talep, sonraki aşamada serbestçe değiştirilebilir nitelikte değildir.
Talebin belirlenmesinden önce ayıbın giderim maliyeti ve eserin kullanılabilirliği teknik olarak değerlendirilmelidir.
Aksi hâlde yanlış seçilen bir hak, sonuca ulaşmayı güçleştirir.
13) İki Tarafın Bakışı
| Konu | İşsahibi | Yüklenici |
|---|---|---|
| Teslim tarihi | Süreyi uzatan yorum | Süreyi başlatan an |
| Bildirim | Yapıldığını gösterme | İhmal savunması |
| Kabul | Kabul olmadığı | m.477 savunması |
| Talimat | İhtar yok | m.476 savunması |
| Ağır kusur | Süreyi yirmi yıla taşır | Bulunmadığı savunması |
Beş satırın tamamı, aynı belgelerin iki farklı okumasına dayanır.
Bu nedenle her iki taraf da, süreç devam ederken kayıt tutmakta yarar görür.
Dosya açıldıktan sonra üretilen belgeler, olay anında tutulanların yerini tutmaz.
14) Özet Tablo
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Eksik iş ayıp mıdır? | Hayır |
| Süre kabulden mi başlar? | Hayır — teslimden |
| Üç hak birlikte kullanılır mı? | Hayır — seçimlik |
| Dönme her ayıpta mümkün mü? | Hayır |
| Kabulden sonra sorumluluk biter mi? | Kural olarak evet |
| Her gizli ayıp istisna mıdır? | Hayır — kasten gizlenmiş olmalı |
| Tazminat seçimlik hak mıdır? | Hayır — saklıdır |
Yedi sorudan altısının cevabı hayır; bu dağılım, ayıp rejiminin işsahibi bakımından ne kadar külfetli olduğunu gösterir.
Beşinci satır tek istisnadır ve yüklenici lehine işler.
15) Kapanış
| Aşama | Kritik nokta | Kaçırılırsa |
|---|---|---|
| Nitelendirme | Ayıp mı eksik mi | Talep yanlış kurulur |
| Teslim | Tarihin belgelenmesi | Süre tartışmalı |
| Muayene | Gecikmeden | Kabul sayılma |
| Bildirim | Yazılı | İspat sorunu |
| Seçim | Bir hak | Talep değiştirilemez |
| Süre | 2 / 5 / 20 | Zamanaşımı |
Birinci satır bu yazının ana tezidir ve tüm diğer başlıkları belirler.
Üçüncü satır ise en çok hak kaybına yol açan, buna karşılık önlenmesi en kolay olanıdır.
Tek cümlelik özet
Teslim tarihini belgeleyin, eseri gecikmeden gözden geçirin ve ayıbı yazılı bildirin; geri kalanı bu üç adımın üzerine kurulur.
16) Aynı Dosyada Karışık Kalemler
| Kalem | Nitelik | Rejim |
|---|---|---|
| Kararlaştırılan malzeme yerine düşük nitelikli kullanılmış | Ayıp | m.474-478 |
| Sözleşmedeki bir imalat hiç yapılmamış | Eksik | İfa hükümleri |
| Yapılmış ama proje dışına çıkılmış | Somut olaya göre değerlendirilir | Ayrıca incelenir |
Üçüncü satır en tartışmalı olanıdır; sözleşmeye aykırılığın ayıp mı yoksa başka bir ihlal mi sayılacağı somut olaya bağlıdır.
İlk iki satır ise nispeten nettir ve dosyada ayrı başlıklar altında ele alınmalıdır.
Bir bilirkişi raporunda kalemlerin bu şekilde ayrıştırılması, sonraki hukuki değerlendirmeyi kolaylaştırır.
Neden ayrı ayrı hesaplanmalı?
Çünkü her kalem kendi süresine ve kendi talep türüne tabidir.
Ayıplı kalemler bakımından süresi geçmiş olsa dahi, eksik kalemler bakımından durum farklı olabilir.
Tersi de mümkündür: eksik iş bulunmayan bir dosyada tartışma tamamen ayıp ekseninde yürür.
Bu nedenle toplu bir talep yerine, kalem bazlı bir döküm hazırlanması isabetlidir.
17) Zaman Çizelgesi
| An | Yapılması gereken |
|---|---|
| Teslim | Tarihi belgele |
| Teslimden hemen sonra | Gözden geçir |
| Ayıp tespitinde | Uygun sürede bildir |
| Sonradan çıkan ayıpta | Gecikmeksizin bildir |
| Talep aşamasında | Bir seçimlik hak |
| Süre içinde | 2 / 5 / 20 yıl |
İkinci ve üçüncü satır, hakların korunmasını sağlayan iki adımdır.
Dördüncü satırdaki ölçüt daha da sıkıdır: sonradan ortaya çıkan ayıpta “gecikmeksizin” bildirim aranır.
Altıncı satır ise nihai sınırdır; diğer adımlar eksiksiz yapılsa dahi süre dolmuşsa talep sonuçsuz kalır.
18) İki Külfet, İki Süre
| Kavram | Niteliği | İhlalinin sonucu |
|---|---|---|
| Gözden geçirme ve bildirim | Külfet | Kabul sayılma |
| Zamanaşımı | Süre | Talebin reddi |
İki kavram sık karıştırılır ancak farklı işlev görür.
Birinci satırdaki külfet teslimden hemen sonra gündeme gelir ve ihmali hakları doğmadan ortadan kaldırır.
İkinci satırdaki süre ise hakların ileri sürülebileceği azami zamanı gösterir.
Yani bildirim usulüne uygun yapılmış olsa dahi süre dolmuşsa sonuç değişmez; tersine, süre içinde olunsa dahi bildirim ihmal edilmişse yine sonuç alınamaz.
Her iki şartın birlikte sağlanması gerekir.
Hangi savunma önce ileri sürülür?
| Savunma | Etkisi |
|---|---|
| Kabul sayılma | Haklar hiç doğmamış sayılır |
| Zamanaşımı | Hak var ama ileri sürülemez |
| Talimat / işsahibine yüklenme | Haklar kullanılamaz |
Üç savunma da aynı sonuca ulaşır ancak farklı maddelere dayanır.
Birinci satır m.477, ikinci satır m.478, üçüncü satır ise m.476 kapsamındadır.
Bir dosyada bu üç savunmanın hangisinin ileri sürüldüğü, karşı tarafın hangi delili göstermesi gerektiğini de belirler.
Örneğin kabul sayılma savunmasına karşı gösterilecek delil bildirim yazısı iken, zamanaşımı savunmasına karşı gösterilecek olan teslim tarihi ya da ağır kusurdur.
Talimat savunmasına karşı ise genellikle yüklenicinin ihtar yapmadığı ileri sürülür.
Bu eşleşmeler baştan kurulduğunda, hangi belgenin neden önemli olduğu da netleşir.
Dosyanın hazırlığı da bu nedenle savunma ihtimalleri düşünülerek yapılmalıdır.
Özetle: ayıp rejimi işsahibine haklar tanırken, bu hakları külfetlere ve sürelere bağlamıştır.
Kanun, teslim edilmiş bir eserdeki kusurun uzun yıllar boyunca belirsiz kalmasını istememiş; bu nedenle hem hızlı bildirim hem de sınırlı süre öngörmüştür.
Buna karşılık yüklenicinin ağır kusuru ya da ayıbı kasten gizlemesi hâllerinde denge işsahibi lehine kurulmuştur.
Bu iki uç arasındaki alan, dosyaların büyük kısmının karara bağlandığı yerdir.
Nitekim uyuşmazlıkların çoğunda tartışma, ayıbın varlığından çok zamanında bildirilip bildirilmediği ve sürenin dolup dolmadığı üzerinde yürür.
Bu da hukuki başarının büyük ölçüde teslim sonrası davranışa bağlı olduğunu gösterir.
İşsahibi bakımından en değerli adım, eseri teslim aldıktan sonraki ilk günlerde atılan kayıt adımıdır.
Teslim tutanağı, fotoğraflar ve varsa bir tespit raporu — bu üç belge, sonraki bütün tartışmaların zeminini oluşturur.
Yüklenici bakımından ise aynı dönemde önem taşıyan husus, işsahibinin talimatlarına ilişkin ihtarların kayda geçirilmesidir.
Her iki tarafın da elinde bu kayıtlar bulunduğunda, uyuşmazlık teknik bir değerlendirmeye indirgenir; kimin ne zaman ne bildirdiği artık tartışma konusu olmaktan çıkar.
19) Sık Yapılan Sekiz Hata
- Eksik işi ayıp saymak. Rejimleri farklıdır.
- Muayeneyi ertelemek. Kabul sayılabilir.
- Bildirimi sözlü yapmak. İspat sorun olur.
- Süreyi kabulden başlatmak. Teslim esastır.
- Ağır kusuru atlamak. Süre değişir.
- Seçimlik hakkı sonradan değiştirmek. Bağlayıcıdır.
- Dönme hakkını mutlak sanmak. İstisnası var.
- Talimatı unutmak. Hak düşebilir.
20) Kontrol Listesi
- Teslim tarihini belgeleyin.
- Eseri gecikmeden gözden geçirin.
- Ayıp mı eksik mi ayırın.
- Bildirimi yazılı yapın.
- Tespit yaptırın.
- Seçimlik hakkı düşünerek seçin.
- Süreleri hesaplayın.
- Yazışmaları saklayın.
İlgili incelemelerimiz: eser sözleşmesinde ayıba karşı tekeffül, yapı denetimi (4708 sayılı Kanun) ve sorumluluk süresi ve tadilatta müteahhit ve usta sorumluluğu.
İnşaat hukuku değerlendirmesi alın
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara
Sıkça Sorulan Sorular
Ayıplı iş ile eksik iş aynı şey mi?
Hayır. Kanunun ayıp hükümleri teslim edilmiş bir eserdeki kusuru düzenler; hiç yapılmamış bir imalat ise ifa edilmemiş bir borç niteliğindedir.
Bu ayrım neden önemlidir?
Muayene ve bildirim külfeti ile zamanaşımı rejimi bakımından sonuç değişir.
Ayıplı eserde zamanaşımı ne kadardır?
Teslim tarihinden başlayarak taşınmaz yapılar dışındaki eserlerde iki yıl, taşınmaz yapılarda beş yıl, yüklenicinin ağır kusuru varsa eserin niteliğine bakılmaksızın yirmi yıldır.
Süre ne zaman başlar?
Teslim tarihinden.
Ağır kusur varsa taşınmaz olup olmaması önemli mi?
Hayır. Madde, ağır kusur hâlinde eserin niteliğine bakılmaksızın yirmi yıllık süreyi öngörür.
İşsahibinin seçimlik hakları nelerdir?
Sözleşmeden dönme, eseri alıkoyup ayıp oranında bedelden indirim isteme veya bütün masrafları yükleniciye ait olmak üzere eserin ücretsiz onarılmasını isteme.
Sözleşmeden dönme her hâlde mümkün mü?
Hayır. Eser, işsahibinin kullanamayacağı veya hakkaniyet gereği kabule zorlanamayacağı ölçüde ayıplı ya da sözleşme hükümlerine aynı ölçüde aykırı olmalıdır.
Dönme hakkının bir istisnası var mı?
Evet. Eser işsahibinin taşınmazı üzerinde yapılmış olup sökülüp kaldırılması aşırı zarar doğuracaksa işsahibi sözleşmeden dönme hakkını kullanamaz.
Ücretsiz onarım her zaman istenebilir mi?
Madde bu hakkı, onarımın aşırı bir masrafı gerektirmemesi kaydına bağlamıştır.
Tazminat isteme hakkı var mı?
İşsahibinin genel hükümlere göre tazminat isteme hakkı saklıdır.
Seçimlik hak sonradan değiştirilebilir mi?
Seçimlik hakkın kullanılması bağlayıcı sonuç doğurduğundan, talebin baştan doğru belirlenmesi önem taşır.
İşsahibinin gözden geçirme yükümlülüğü var mı?
Evet. İşsahibi teslimden sonra eseri gözden geçirmek ve varsa ayıpları yükleniciye bildirmek durumundadır.
Gözden geçirme ve bildirim ihmal edilirse ne olur?
İşsahibi eseri kabul etmiş sayılır.
Kabul edilmiş sayılmanın sonucu nedir?
Ayıp sebebiyle tanınan seçimlik haklardan yararlanılamaz.
Ayıp sonradan ortaya çıkarsa ne yapılmalı?
İşsahibi durumu gecikmeksizin yükleniciye bildirmek zorundadır; bildirmezse eseri kabul etmiş sayılır.
Kabulden sonra yüklenici sorumluluktan kurtulur mu?
Eserin açıkça veya örtülü olarak kabulünden sonra yüklenici her türlü sorumluluktan kurtulur.
Bunun istisnası nedir?
Yüklenici tarafından kasten gizlenen ve usulüne göre gözden geçirme sırasında fark edilemeyecek olan ayıplar için sorumluluğu devam eder.
Gizli ayıp ne demektir?
Usulüne uygun bir gözden geçirmede fark edilemeyecek nitelikteki ayıptır.
Bildirim yazılı mı yapılmalı?
Kanun şekil şartı öngörmemekle birlikte, ispat bakımından yazılı bildirim tercih edilir.
Bilirkişi incelemesi istenebilir mi?
Evet. Taraflardan her biri giderini karşılayarak eserin bilirkişi tarafından gözden geçirilmesini ve sonucun bir raporla belirlenmesini isteyebilir.
İşsahibinin talimatından doğan ayıpta durum nedir?
Eserin ayıplı olması, yüklenicinin açıkça yaptığı ihtara karşın işsahibinin verdiği talimattan doğmuşsa, işsahibi ayıptan doğan haklarını kullanamaz.
Yüklenici ihtar etmemişse ne olur?
Madde, bu sonucu yüklenicinin açıkça yaptığı ihtar şartına bağlamıştır.
Ayıp işsahibine yüklenebiliyorsa?
Ayıbın herhangi bir sebeple işsahibine yüklenebilmesi hâlinde de işsahibi ayıptan doğan haklarını kullanamaz.
Eksik iş için hangi talep ileri sürülür?
Eksik iş, yapılmamış bir imalat olduğundan ifaya ilişkin talepler gündeme gelir.
Eksik işte muayene ve bildirim külfeti var mı?
Ayıba ilişkin muayene ve bildirim düzeni, teslim edilmiş eserdeki ayıp için öngörülmüştür.
Eksik işte zamanaşımı ne olur?
Eser sözleşmesinden kaynaklanan alacaklar bakımından Kanunun genel zamanaşımı hükümleri uygulanır.
Taşınmaz yapı ne demektir?
Madde, taşınmaz yapılar ile bunun dışındaki eserleri süre bakımından ayırmıştır; nitelendirme somut olaya göre yapılır.
Tadilat işleri hangi rejime tabidir?
Değerlendirme, işin eser sözleşmesi kapsamında olup olmadığına ve taşınmaz yapı niteliği taşıyıp taşımadığına göre yapılır.
Sözleşmede farklı süre kararlaştırılabilir mi?
Sözleşme serbestisi çerçevesinde yapılan düzenlemelerin geçerliliği, emredici hükümler karşısında ayrıca değerlendirilir.
En kritik nokta nedir?
Teslim tarihinin belgelenmesi, eserin gecikmeden gözden geçirilmesi ve ayıp ile eksik işin baştan doğru ayrılması.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Kamu ihale mevzuatı ve Kamu İhale Genel Tebliği sık güncellenmektedir; somut ihalede ilan, ihale dokümanı ve işlem tarihinde yürürlükte olan hükümler esas alınmalıdır.


