Sözleşmeli Subay ve Astsubay: Fesih, Yenilememe ve İlişik Kesme

Üç Aşamalı Bir Statü: Ön Sözleşme, Sözleşme, Muvazzaflık

Sözleşmeli subay ve astsubaylar, 13/6/2001 tarihli ve 4678 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetlerinde İstihdam Edilecek Sözleşmeli Subay ve Astsubaylar Hakkında Kanun kapsamındadır. Kanun; temin, yetiştirme, sınıflandırma, hizmet şartları, yükselme, atama ve yer değiştirme, özlük hakları, muvazzaf statüye geçiş ile ayırma ve ayrılma esaslarını düzenler.

Statünün üç aşaması vardır ve her aşamada hukuki durum farklıdır:

1. Ön sözleşme. TSK birlik, karargâh, kurum ve kuruluşları ile adaylar arasında, askerî eğitime alınma konusunda yapılan sözleşmedir. Askerî eğitim dönemi başlangıcı ile subaylık veya astsubaylık nasıp onayı tarihine kadar geçecek süreyi kapsar.
2. Sözleşme. Nasıp onayından sonra yapılan asıl sözleşmedir ve belirli sürelerle yenilenir.
3. Muvazzaflığa geçiş. Kanunun 25. maddesi kapsamında, sınav ve değerlendirme sonucunda kadrolu statüye geçiştir.

Bu ayrım pratik olarak önemlidir: ön sözleşme döneminde tesis edilen bir fesih işlemi ile sözleşme döneminde tesis edilen fesih aynı hükümlere tabi değildir. Dilekçede işlemin hangi aşamada yapıldığının doğru tespiti, dayanılacak maddeyi belirler.

Fesih Sebepleri: Kanunun 13. Maddesi

Sözleşmenin feshi, Kanunun 13. maddesinde düzenlenmiştir. Başlıca sebepler şunlardır:

• Askerî eğitim esnasında yetkili kurullarca başarısız veya disiplinsiz olduğuna karar verilmek
• Yetkili sağlık kurullarınca askerî eğitime ve/veya göreve devam edemez kararı verilmiş olmak
• Sözleşmeli subay veya astsubay adayı olma şartlarından herhangi birini taşımadığının sonradan anlaşılması veya sözleşme süresi içinde bu şartlardan birinin kaybedilmesi
• Askerî eğitimin üçte birine çeşitli nedenlerle katılmamak

Son sebepte önemli bir koruma vardır ve sıklıkla atlanır. Görevlerini icra ederken veya görevleri dolayısıyla bir saldırıya ya da kazaya uğrayan, yahut bir meslek hastalığına yakalanma neticesinde eğitimin üçte birine devam edemeyerek başarısız kabul edilenler, bir kez olmak üzere sonraki dönemde açılacak askerî eğitime planlanırlar.

Yani devamsızlığın sebebi belirleyicidir. Görev kaynaklı bir yaralanma veya meslek hastalığı nedeniyle eğitime devam edememiş personelin doğrudan ilişiğinin kesilmesi hukuka aykırıdır. Bu dosyalarda sağlık raporu ile olay tutanağı arasındaki nedensellik bağının kurulması, savunmanın omurgasıdır.

Yenilememe: Gerekçesiz İşlemin Denetimi

Uygulamada en çok uyuşmazlık doğuran konu sözleşmenin feshi değil, süre bitiminde yenilenmemesidir. Bunun sebebi yapısaldır: yenilememe kararları çoğu zaman somut bir gerekçe gösterilmeksizin tesis edilmektedir.

İdarenin sözleşmeyi yenileyip yenilememe konusunda takdir yetkisi bulunduğu doğrudur. Ancak bu yetki mutlak değildir; idari işlemin genel unsurları (yetki, şekil, sebep, konu, maksat) yönünden denetlenir. Yargısal denetimde sorgulanan noktalar:

1. Sebep unsuru: Yenilememe hangi somut olguya dayanıyor? Sicil notları, disiplin kayıtları veya performans belgeleri bu olguyu doğruluyor mu?
2. Gerekçenin varlığı: İşlemde hiçbir gerekçe gösterilmemişse, denetime elverişlilik sorunu doğar.
3. Tutarlılık: Aynı dönemde alınan takdir, ödül ve olumlu siciller ile yenilememe gerekçesi çelişiyor mu?
4. Eşitlik: Benzer durumdaki personelin sözleşmesi yenilenmişken bu personelinki neden yenilenmedi?
5. Maksat unsuru: İşlem, kamu yararı dışında bir saikle mi tesis edildi?

Bir başka sık karşılaşılan sorun, sözleşmesi yenilenmeyen personele ödenmesi gereken tazminatların eksik veya hiç ödenmemesidir. Bu, iptal davasından ayrı bir tam yargı davası konusu oluşturabilir ve ayrıca talep edilmelidir.

Eğitim ve Yetiştirme Masrafı: İlişik Kesmenin Mali Yüzü

TSK’dan ilişiği kesilen sözleşmeli personelden, kendilerine yapılan eğitim, öğrenim ve yetiştirme masraflarının tazmini istenebilmektedir. Bu talep, çoğu personelin ilişik kesme kararından sonra karşılaştığı ikinci ve beklenmedik bir yüktür.

Bu tür talepler ayrı bir denetime tabidir ve tartışılabilir noktalar şunlardır:

• İlişik kesmenin sebebi: Personel kendi kusuruyla mı ayrıldı, yoksa sağlık gibi kusursuz bir sebeple mi? Kusursuz ayrılmalarda masraf talebinin dayanağı tartışmalıdır.
• Hesaplamanın dayanağı: Talep edilen tutar hangi kalemlerden oluşuyor, hesap cetveli sunulmuş mu?
• Fiilen hizmet edilen sürenin mahsubu: Personelin fiilen görev yaptığı süre hesaplamada dikkate alınmış mı?
• Asıl işlemin akıbeti: İlişik kesme işlemi iptal edilirse, buna bağlı masraf talebinin de hukuki dayanağı ortadan kalkar.

Bu nedenle ilişik kesme işlemine karşı açılan iptal davası, masraf talebine karşı da en etkili savunmadır. İki süreç birlikte planlanmalıdır.

Dava Yolu ve Diğer Statülerle İlişkisi

Sözleşmenin feshi, yenilenmemesi ve ilişik kesme birer idari işlemdir; idare mahkemesinde iptal davasına konu edilir. Askerî Yüksek İdare Mahkemesi 2017’de kaldırıldığından bu mahkemeye başvuru yapılamaz. Süre, işlemin tebliğinden itibaren altmış gündür; karar metnindeki başvuru yolu şerhi esas alınmalıdır.

Disiplin yoluyla karıştırmayın. İlişik kesme, yüksek disiplin kurulunca verilen bir Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezasına dayanıyorsa 6413 sayılı Kanunun itiraz ve dava usulü uygulanır; bu hâlde dava süresi tebliğden değil cezanın kesinleşmesinden işler.

Yürütmenin durdurulması bu dosyalarda kritiktir: ilişik kesme statüyü, geliri ve sosyal güvenlik bağlantısını aynı anda sona erdirir. İYUK m.27 şartlarının somut olayla birlikte gerekçelendirilmesi gerekir.

Benzer yapıdaki diğer statü için: Sözleşmeli Erbaş ve Er Sözleşme Feshi (6191). Alanın bütünü için: Askerî Personel Hukuku (Ana Rehber).

7588 Sayılı Kanunun Sözleşmeli Subay ve Astsubaylara Etkisi

7588 sayılı Kanun (RG: 11 Temmuz 2026, S. 33307) 4678 sayılı Kanunda doğrudan değişiklik yapmadı; ancak iki hükmü sözleşmeli subay ve astsubayların dava süreçlerini yakından ilgilendiriyor.

Göreve İade Kararlarında Kesinleşme Şartı

Kanunun 7. maddesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 28. maddesinin birinci fıkrasına eklenen cümle uyarınca; Millî Savunma Bakanlığı merkez, taşra, yurt dışı teşkilatı ile bağlı, ilgili, ilişkili ve bünyesindeki kuruluşlarda görevli personel ve bunların adayları hakkında, terör örgütleriyle eylem birliği, yardım, propaganda veya iltisak gerekçeleriyle kamu görevinden veya meslekten çıkarılan yahut sözleşmesi feshedilenlerle ilgili idari davalarda, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin geçici 35. maddesi uyarınca tesis edilen işlemlere yönelik davalarda ve güvenlik soruşturmasının olumsuz değerlendirilmesi üzerine açılan davalarda; göreve iade sonucunu doğuran kararlar uyarınca tesis edilecek işlemler nihai kararların kesinleşmesinden sonra yerine getirilir.

Sözleşme feshi veya yenilememe işlemi bu gerekçelere dayanıyorsa, ilk derece mahkemesinden alınan lehe karar tek başına göreve dönüş sonucu doğurmaz. Buna karşılık nitelik belgesi, sicil veya performans gibi gerekçelere dayanan klasik fesih davalarında kararın uygulanması bakımından genel rejim devam eder. Bu ayrım, dosyanın en başında yapılması gereken bir tespittir.

Ayrılan Subaylar Yeniden Muvazzaf Alınamıyor

Kanunun 5. maddesiyle 926 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri Personel Kanununun 50. maddesine eklenen fıkraya göre; 7179 sayılı Askeralma Kanunu kapsamında askerlik hizmetini yapanlar hariç olmak üzere, Silahlı Kuvvetlerden her ne sebeple olursa olsun ayrılan subaylar, Kanunda yer alan istisnalar dışında muvazzaf olarak tekrar Silahlı Kuvvetler hizmetine alınamazlar. Sözleşmesi feshedilen veya yenilenmeyen subayların yeniden başvuru planı yaparken bu hükmü ve kendi durumlarının istisnalar arasında bulunup bulunmadığını öncelikle değerlendirmesi gerekir.

Askerî Tabip ve Diş Hekimlerinde Mesleği İcra Yasağı

Kanunun 1 ve 2. maddeleri, 1219 sayılı Kanunun 28 ve 45. maddelerinin Anayasa Mahkemesince iptal edilen üçüncü fıkralarını yeniden düzenledi. Millî Savunma Bakanlığı veya İçişleri Bakanlığı nam ve hesabına okutularak subaylığa nasbedilen tabip ve diş hekimlerinden, yükümlülük süresini tamamlamadan mahkeme veya disiplin kurulu kararına dayanılarak ilişiği kesilenler ile tabi olduğu mevzuat uyarınca istifa edenler, bakanlık nam ve hesabına öğrenim gördüğü sürenin yükümlülük süresine oranının, kalan yükümlülük süresi ile çarpımı sonucunda elde edilen süre boyunca mesleklerini icra edemezler. Tüm hesaplamalar gün hesabı üzerinden yapılır. Formül yasağı sabit değil orantısal hâle getirdiğinden, tebliğ edilen sürenin doğru hesaplanıp hesaplanmadığı gün bazında ayrıca kontrol edilmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Sözleşmeli subay ve astsubaylar hangi kanuna tabidir?

13/6/2001 tarihli ve 4678 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetlerinde İstihdam Edilecek Sözleşmeli Subay ve Astsubaylar Hakkında Kanun ile bu Kanuna dayanılarak çıkarılan Sözleşmeli Subay ve Astsubay Yönetmeliğine tabidirler.

Ön sözleşme nedir?

TSK birlik, karargâh, kurum ve kuruluşları ile adaylar arasında askerî eğitime alınma konusunda yapılan sözleşmedir. Askerî eğitim dönemi başlangıcı ile subaylık veya astsubaylık nasıp onayı tarihine kadar geçen süreyi kapsar. Bu dönemdeki fesih işlemleri farklı hükümlere tabidir.

Sözleşme hangi hâllerde feshedilir?

Kanunun 13. maddesine göre; askerî eğitimde yetkili kurullarca başarısız veya disiplinsiz bulunmak, yetkili sağlık kurullarınca eğitime veya göreve devam edemez kararı verilmesi, aday olma şartlarından birinin sonradan taşınmadığının anlaşılması ya da kaybedilmesi ve askerî eğitimin üçte birine katılmamak başlıca sebeplerdir.

Görev kazası nedeniyle eğitime devam edemedim, ilişiğim kesilir mi?

Görevlerini icra ederken veya görevleri dolayısıyla saldırıya ya da kazaya uğrayan yahut meslek hastalığına yakalanma neticesinde eğitimin üçte birine devam edemeyerek başarısız kabul edilenler, bir kez olmak üzere sonraki dönemde açılacak askerî eğitime planlanır. Devamsızlığın sebebi belirleyicidir.

Sözleşmem gerekçesiz yenilenmedi, dava açabilir miyim?

Evet. İdarenin takdir yetkisi bulunmakla birlikte bu yetki mutlak değildir; işlem sebep, gerekçe, tutarlılık, eşitlik ve maksat unsurları yönünden denetlenir. Hiçbir gerekçe gösterilmemiş işlemlerde denetime elverişlilik sorunu doğar.

İlişiğim kesildi, eğitim masrafı istenebilir mi?

TSK’dan ilişiği kesilenlerden eğitim, öğrenim ve yetiştirme masraflarının tazmini istenebilmektedir. Ancak ilişik kesmenin sebebi, hesaplamanın dayanağı ve fiilen hizmet edilen sürenin mahsubu tartışılabilir. Asıl işlem iptal edilirse masraf talebinin dayanağı da ortadan kalkar.

Dava süresi ne kadar?

İşlemin tebliğinden itibaren altmış gündür. Ancak ilişik kesme bir disiplin cezasına dayanıyorsa 6413 sayılı Kanun uygulanır ve süre cezanın kesinleşmesinden itibaren işler. Karar metnindeki başvuru yolu şerhi mutlaka kontrol edilmelidir.

7588 sayılı Kanun sözleşmeli subay ve astsubayları nasıl etkiliyor?

Kanun 4678 sayılı Kanunda doğrudan değişiklik yapmadı. Ancak terör bağlantısı gerekçeli fesih ve güvenlik soruşturması davalarında göreve iade kararlarının kesinleşmeden uygulanmayacağı, TSK’dan ayrılan subayların istisnalar dışında yeniden muvazzaf alınamayacağı ve askerî tabip ile diş hekimlerinde mesleği icra yasağının orantısal formülle hesaplanacağı hükme bağlandı.