Uzman Erbaş Sözleşme Feshi: Sebepleri ve İptal Davası (3269)

Statü ve Sözleşme Düzeni

Uzman erbaşlar; Türk Silahlı Kuvvetlerine bağlı kuvvet komutanlıkları ile İçişleri Bakanlığına bağlı Jandarma Genel Komutanlığı emrinde, uzman çavuş ve uzman onbaşı rütbeleriyle sözleşmeli olarak istihdam edilen personeldir. Tabi oldukları mevzuat 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu ile bu Kanun uyarınca çıkarılan ve 20/9/2005 tarihli ve 25942 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Uzman Erbaş Yönetmeliğidir.

Sözleşme düzeni şu şekildedir:

• İlk sözleşme iki yıldan az, beş yıldan fazla olmamak şartıyla yapılır.
• Sağlık niteliklerini taşıyanların müteakip sözleşmeleri bir yıldan az, beş yıldan fazla olmamak şartıyla, azami 52 yaşına girdikleri yıla kadar uzatılabilir.

Bu yapının doğurduğu asimetri, uyuşmazlıkların kaynağıdır: idare belirli hâllerde sözleşmeyi tek taraflı feshedebilirken, personelin tek taraflı sona erdirme imkânı çok sınırlıdır — ilk beş aylık intibak döneminde ayrılma, sözleşme süresi bitiminde yenilememe, kadro lağvı ve astsubaylığa geçiş eğitiminde başarısızlık hâlleri dışında personel sözleşmeyi tek taraflı feshedemez.

Fesih Sebepleri: İki Ayrı Hukuki Zemin

Uzman erbaş sözleşmelerinin feshi tek bir maddeye dayanmaz. Karar metninde hangi maddenin gösterildiği, savunmanın kurulacağı zemini tamamen değiştirir.

1. Başarısızlık ve istifade edilememe (m.12). Kanunun “Başarı Gösteremeyenler ve Ceza Alanlar” başlıklı 12. maddesi ile Yönetmeliğin 13. maddesi uyarınca; görevde başarısız olanlar, atandıkları kadro görev yerleriyle ilgili üç ay ve daha uzun süreli bir kurs veya eğitime gönderilenlerden başarısız olanlar ve kendilerinden istifade edilemeyeceği anlaşılanlar hakkında fesih işlemi tesis edilir.

2. Sağlık nedeniyle istifade edilememe (m.10). Kanunun 10. maddesinde belirtildiği şekilde sağlık nedeniyle kendisinden istifade edilemeyeceği anlaşılanların sözleşmeleri feshedilmek suretiyle TSK’dan ilişikleri kesilir.

3. İntibak dönemi. Sözleşmenin imzalanmasından sonra ilk beş aylık intibak dönemi içinde göreve intibak edemeyenler ile ayrılmak isteyenlerin sözleşmeleri feshedilir.

Bu üç zemin farklı ispat yükü doğurur. “Görevde başarısızlık” somut performans belgesine, “istifade edilememe” ise büyük ölçüde idarenin takdirine dayanır — ve takdir yetkisinin denetimi, davanın asıl konusudur.

Sağlık Sebebiyle Fesihte Gözden Kaçan Koruma

Sağlık gerekçeli fesihlerde mevzuatta personel lehine önemli bir güvence bulunmaktadır ve uygulamada sıkça atlanmaktadır.

3269 sayılı Kanun ile Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı Sağlık Yeteneği Yönetmeliği uyarınca; kanser, tüberküloz, kronik böbrek yetmezliği, ruh sağlığı ve hastalıkları ile sinir hastalıkları gibi uzun süreli tedaviye ihtiyaç duyulan bir hastalığa yakalanan uzman erbaşlara, sağlık kurulu raporlarında gösterilecek lüzum üzerine toplam olarak ve fiilen üç yılı geçmemek şartıyla tedavi, istirahat veya hava değişimi verilebilir.

Bu durumda olan uzman erbaşların sözleşmesi feshedilemez.

Uygulamada karşılaşılan tablo şudur: bu kapsamdaki personele tedavi veya istirahat verilmesi gerekirken, doğrudan “görev yapamaz” raporu düzenlenerek birliğinden ilişiği kesilmektedir. Böyle bir dosyada savunmanın ekseni, hastalığın bu kapsama girip girmediği ve üç yıllık sürenin fiilen kullandırılıp kullandırılmadığıdır.

Bir başka sık görülen senaryo, branşa özgü sağlık şartı kaybıdır. Örneğin “uzman erbaşlığa devam eder, komando olamaz” şeklinde bir sağlık kurulu raporu üzerine, personelin bulunduğu branş için aranan sağlık koşullarını taşımadığından bahisle sözleşmesi feshedilebilmektedir. Burada tartışılması gereken husus, başka bir branş veya kadroda istihdamın mümkün olup olmadığıdır; rapor kişinin uzman erbaşlığa devam edebileceğini söylüyorsa, doğrudan fesih ölçülülük yönünden sorgulanabilir.

Disiplin Kaynaklı Fesihle Karıştırılmamalı

Uzman erbaşlar aynı zamanda 6413 sayılı TSK Disiplin Kanunu kapsamındadır. Bu nedenle iki ayrı fesih yolu vardır ve usulleri farklıdır:

• Disiplin yolu: Yüksek disiplin kurulunca verilen Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezası, sözleşmenin feshi sonucunu doğurur. Bu yolda 6413’ün itiraz ve dava usulü uygulanır.
• İdari yol: 3269 kapsamında başarısızlık, istifade edilememe veya sağlık nedeniyle tesis edilen fesih işlemi. Burada disiplin kurulu kararı değil, doğrudan bir idari işlem söz konusudur.

Karar metninin hangi mevzuata dayandığı, itiraz süresini ve dava açma süresinin başlangıcını değiştirir. Disiplin kaynaklı fesihlerde süre cezanın kesinleşmesinden işlemeye başlarken, doğrudan idari işlemlerde tebliğ esas alınır. Ayrıntı için: TSK Disiplin Cezaları ve İtiraz.

İptal Davası: Denetimin Odağı Ölçülülüktür

Sözleşmesi hukuka aykırı olarak feshedilen uzman erbaş, işlemin iptali için idare mahkemesinde iptal davası açar. Askerî Yüksek İdare Mahkemesi 2017’de kaldırıldığından bu mahkemeye başvuru yapılamaz.

Bu davalarda idarenin takdir yetkisi mutlak değildir. Uygulamada en sık ileri sürülen ve en çok sonuç veren iddia, idarenin fesih yetkisini ölçülülük ilkesine aykırı kullandığıdır. Denetlenen noktalar:

1. Gerekçenin somutluğu: “Kendisinden istifade edilemeyeceği” soyut bir kanaat mi, yoksa belgeye dayalı somut tespit mi?
2. Sicil ve safahat: Personelin geçmiş performansı, takdir ve ödülleri değerlendirmeye alınmış mı?
3. Daha hafif tedbir: Görev yeri veya branş değişikliği gibi daha az müdahaleci bir seçenek mümkün müydü?
4. Usul: Personele savunma imkânı tanındı mı, işlem gerekçeli mi, tebliğ usulüne uygun mu?
5. Sağlık dosyası: Rapor süreci mevzuata uygun yürütüldü mü, itiraz hakkı kullandırıldı mı, hakem hastane sürecine gidildi mi?

Fesih işlemi geri dönülmesi güç sonuçlar doğurduğundan yürütmenin durdurulması talebi bu dosyalarda belirleyicidir. Alanın bütünü için: Askerî Personel Hukuku (Ana Rehber).

İstifade Edilememe Hâlleri Sınırlı Sayıdadır

Fesih kararlarında en sık kullanılan gerekçe “kendisinden istifade edilemeyeceğinin anlaşılması”dır. Bu ifade sınırsız bir takdir yetkisi gibi görünse de değildir: Uzman Erbaş Yönetmeliğinin 13. maddesi (“Görevde Başarısız Olma, Kendilerinden İstifade Edilmeme Hâlleri ve Sözleşmenin Feshedilmesi Sebepleri”) bu hâlleri tek tek sayarak düzenlemiştir.

Yönetmelikte sayılan başlıca hâller şunlardır:

• Atış, spor, eğitim, operasyon ve istihdam edildikleri kadro görev yerlerinde ve davranışlarında askerlik mesleği değerlerini sergilemede ikazlara rağmen istenen düzeye ulaşamamak
• Aşırı derecede borçlanmak ve bu durumun rapor, tutanak ve her türlü belge ile kanıtlanması
• Mazeretsiz olarak bir sözleşme yılı içinde yedi gün ve daha uzun süre göreve gelmemek
• Güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlanması
• Alınan sicile göre kademe ilerlemesi yapamamak
• Disiplin cezası alınan tarihten geriye doğru son bir yıl içinde toplam otuz günden fazla hürriyeti bağlayıcı disiplin cezası almak
• Uzman erbaş olmak için gerekli nitelik ve şartlardan birini taşımadığının sonradan anlaşılması veya sözleşme süresi içinde bu niteliklerden birinin kaybedilmesi

Bu listenin sınırlı sayıda olmasının pratik sonucu büyüktür: idare, listede yer almayan bir gerekçeyle “istifade edilemez” değerlendirmesi yapamaz. Fesih kararının hangi bende dayandığı açıkça gösterilmemişse veya gösterilen bent somut olayla örtüşmüyorsa, işlem sebep unsuru yönünden sakattır.

İlk beş aylık intibak dönemi için de ayrı bir liste vardır. Bu dönemde; mevzuattaki vazife, ödev ve sorumluluklara riayet etmediği rapor ve tutanakla sabit olanlar, en az iki disiplin amirinden toplam üç defa veya daha fazla disiplin cezası alanlar, intibak eğitimlerinden başarısız olduğu sınav notuyla tespit edilenler ile görevde başarısız olma veya istifade edilememe hâlleri bulunanlar intibak edememiş sayılır ve sözleşmeleri feshedilir.

Fesih hâlinde personel, barışta sözleşme sürelerine bakılmaksızın TSK ile ilişiği kesilerek yedekte er kaynağına alınır.

Anayasa Mahkemesi Denetimi: Dayanak Tartışmaya Açıldı

Bu alandaki en önemli gelişme, “kendilerinden istifade edilememe” hâllerinin düzenlenmesinin yönetmeliğe bırakılmasına yönelik anayasal denetimdir.

Anayasa Mahkemesi, aynı yapıyı taşıyan 6191 sayılı Sözleşmeli Erbaş ve Er Kanunu bakımından 4/5/2023 tarihli ve E.2023/14, K.2023/86 sayılı kararı ile “kendilerinden istifade edilememe hâlleri” ibaresini iptal etmiştir. Mahkemenin gerekçesi şudur: sözleşme feshi kamu hizmetinde kalma hakkına ilişkin bir konudur; bu nitelikteki bir düzenlemenin herhangi bir yasal çerçeve çizilmeden ve temel ilkeler belirlenmeden yönetmeliğe bırakılması, temel hak ve özgürlüklerin kanunla sınırlanması gerekliliğiyle bağdaşmaz.

Aynı yetki devri yapısı uzman erbaş mevzuatında da bulunmaktadır ve anayasal denetime konu olmuştur. İptal hâlinde, Uzman Erbaş Yönetmeliğinin 13. maddesinde düzenlenen istifade edilememe hâlleri kanuni dayanaktan yoksun hâle gelir.

Bu nedenle güncel bir fesih dosyasında mutlaka kontrol edilmesi gereken iki husus vardır: (1) işlem tarihinde dayanak hükmün yürürlükte olup olmadığı, (2) iptal kararı varsa yürürlük tarihinin ertelenip ertelenmediği. Karşılaştırmalı çerçeve için: Sözleşmeli Erbaş ve Er Sözleşme Feshi (6191).

Not: Bu alandaki mevzuat hareketlidir. Somut dosyada uygulanacak hükmün güncel metni, iptal kararları ve yürürlük tarihleri mutlaka teyit edilmelidir.

7588 Sayılı Kanunun Uzman Erbaşlara Getirdiği Üç Değişiklik

7588 sayılı Uzman Erbaş Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, 11 Temmuz 2026 tarihli ve 33307 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Kanun, 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanununda üç ayrı noktada değişiklik yaptı ve bu değişikliklerin ikisi doğrudan fesih ve dava süreçlerini etkiliyor.

Sicil Rejimi İlk Kez Kanun Düzeyinde Kuruldu (m. 8/A)

Kanunun 10. maddesiyle 3269 sayılı Kanuna eklenen 8/A maddesi, uzman erbaşların sicil sistemini ayrıntılı biçimde düzenledi:

• Sicil yılı ilgili yılın 2 mayıs tarihinden başlar, bir sonraki yılın 2 mayıs tarihine kadar devam eder.
• İlk sicil belgesi, sözleşme imzalanıp göreve alınmayı takip eden ilk 2 mayıs itibarıyla düzenlenir. Göreve alınma tarihi ile takip eden 2 mayıs arasındaki süre üç aydan kısa ise, ilk sicil üç ayın doldurulduğu tarihte düzenlenir.
• Sicil tam notu 100’dür; sicil üstlerinin verdiği notların ortalaması o yılın sicil notunu oluşturur.
• Sicilin olumlu sayılması için notun, tam notun yüzde 60 ve daha yukarısında olması gerekir.

Bu düzenlemenin dava bakımından değeri denetlenebilirliktir. Sicile dayanan bir fesih veya yenilememe işleminde artık şu sorular doğrudan sorulabilir: sicil doğru dönem için mi düzenlendi, ortalama doğru mu hesaplandı, yüzde 60 eşiği doğru mu uygulandı, ayrılış sicili gerekiyorsa düzenlendi mi? Sicil üstleri ve ayrılış siciline ilişkin ayrıntılar yönetmeliğe bırakılmıştır.

Astsubaylığa Geçişte Yüzde 90 Ortalama Şartı (m. 15)

Kanunun 11. maddesiyle 3269 sayılı Kanunun 15. maddesinde yer alan “sicil notuna” ibareleri metinden çıkarıldı ve iki yeni alt bent eklendi. Buna göre astsubaylık sınavına müracaat tarihinde, uzman erbaşlığa alındığı tarihten itibaren en az dört yıl sicil almış olmak ve mevcut sicil notlarının ortalamasının tam notun yüzde 90 ve daha yukarısında bulunması gerekir. Astsubay meslek yüksekokulu giriş sınavında ise dört yıl şartı aranmaz; yalnızca yüzde 90 ortalama şartı vardır. Başvurusu bu gerekçeyle reddedilenlerin, ret işleminin hangi bende dayandığını ve kendisine doğru bendin uygulanıp uygulanmadığını kontrol etmesi gerekir.

Başvuruda Terhis Üzerinden Beş Yıl Sınırı Kaldırıldı (m. 4/1-a)

Kanunun 9. maddesiyle 3269 sayılı Kanunun 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendindeki “terhislerinin üzerinden beş yıldan fazla süre geçmemiş olanlar” ibaresi, “terhis olanlar veya 25/6/2019 tarihli ve 7179 sayılı Askeralma Kanununun 42. maddesinde sayılanlardan muvazzaflık hizmetinden muaf tutulanlar” şeklinde değiştirildi. Böylece terhis üzerinden beş yıldan fazla süre geçmiş olması nedeniyle başvuru hakkı bulunmayan geniş bir kesime kapı açıldı; ayrıca 7179 sayılı Kanunun 42. maddesi kapsamında muvazzaflık hizmetinden muaf tutulanlar da bent kapsamına alındı.

Fesih Sebepleri Yönetmeliğe Bırakıldı (m. 19)

Kanunun 12. maddesiyle 3269 sayılı Kanunun 19. maddesi yeniden yazıldı. Yeni metne göre sözleşmenin yapılması ve feshedilmesi sebepleri ile görevde başarısız olma, intibak edememe ve kendilerinden istifade edilememe hâllerinde yapılacak işlemler, Millî Savunma Bakanlığı ve İçişleri Bakanlığınca müştereken hazırlanan yönetmelikle düzenlenir. Bu, usul hukuku bakımından önemlidir: yönetmelik hükmüne dayanılarak tesis edilen bir fesih işleminde, hem işlemin yönetmeliğe hem de yönetmeliğin kanuna uygunluğu ayrı ayrı tartışılabilir. Söz konusu yönetmelik henüz beklenmektedir.

Sıkça Sorulan Sorular

Uzman erbaş sözleşmesi hangi hâllerde feshedilir?

Başlıca üç zemin vardır: 3269 sayılı Kanunun 12. maddesi kapsamında görevde veya kursta başarısızlık ile kendisinden istifade edilemeyeceğinin anlaşılması, 10. madde kapsamında sağlık nedeniyle istifade edilememe ve ilk beş aylık intibak döneminde göreve intibak edememe.

İntibak dönemi ne kadardır?

Sözleşmenin imzalanmasından sonraki ilk beş aylık dönemdir. Bu süre içinde göreve intibak edemeyenler ile ayrılmak isteyenlerin sözleşmeleri feshedilir.

Uzun süreli hastalığım var, sözleşmem feshedilebilir mi?

Kanser, tüberküloz, kronik böbrek yetmezliği, ruh sağlığı ve sinir hastalıkları gibi uzun süreli tedaviye ihtiyaç duyulan hastalıklarda, sağlık kurulu raporlarında gösterilecek lüzum üzerine toplam ve fiilen üç yılı geçmemek şartıyla tedavi, istirahat veya hava değişimi verilir. Bu durumda olanların sözleşmesi feshedilemez.

“Komando olamaz” raporu aldım, sözleşmem feshedilir mi?

Rapor uzman erbaşlığa devam edilebileceğini belirtiyorsa, yalnızca branşa özgü sağlık şartının kaybı doğrudan fesih sebebi sayılmamalıdır. Böyle dosyalarda başka bir branş veya kadroda istihdamın mümkün olup olmadığı ölçülülük yönünden tartışılır.

Sözleşmemi ben feshedebilir miyim?

Personelin tek taraflı fesih imkânı sınırlıdır. İlk beş aylık intibak döneminde ayrılma, sözleşme süresi bitiminde yenilememe, kadro lağvı ve astsubaylığa geçiş eğitiminde başarısızlık hâlleri dışında personel sözleşmeyi tek taraflı feshedemez.

Fesih kararına nerede dava açılır?

İdare mahkemesinde iptal davası açılır. Askerî Yüksek İdare Mahkemesi 2017’de kaldırılmıştır. İşlem geri dönülmesi güç sonuçlar doğurduğundan yürütmenin durdurulması talebi birlikte ileri sürülmelidir.

Davada hangi iddia öne çıkar?

En sık ileri sürülen ve sonuç veren iddia, idarenin fesih yetkisini ölçülülük ilkesine aykırı kullandığıdır. Gerekçenin somutluğu, personelin sicil ve hizmet safahatı, daha hafif bir tedbirin mümkün olup olmadığı ve savunma hakkının tanınıp tanınmadığı denetlenir.

İdare istediği gerekçeyle sözleşmemi feshedebilir mi?

Hayır. Uzman Erbaş Yönetmeliğinin 13. maddesi istifade edilememe hâllerini tek tek sayarak düzenlemiştir. İdare, listede yer almayan bir gerekçeyle bu değerlendirmeyi yapamaz; fesih kararının hangi bende dayandığı açıkça gösterilmelidir.

Anayasa Mahkemesi bu alanda iptal kararı verdi mi?

Anayasa Mahkemesi, aynı yapıyı taşıyan 6191 sayılı Kanun bakımından 4/5/2023 tarihli ve E.2023/14, K.2023/86 sayılı kararıyla “kendilerinden istifade edilememe hâlleri” ibaresini iptal etmiştir. Gerekçe, kamu hizmetinde kalma hakkına ilişkin düzenlemenin yasal çerçeve çizilmeden yönetmeliğe bırakılamayacağıdır. Somut dosyada dayanak hükmün güncel durumu kontrol edilmelidir.

7588 sayılı Kanun uzman erbaş sicil sistemini nasıl değiştirdi?

11 Temmuz 2026’da yürürlüğe giren 7588 sayılı Kanunla 3269 sayılı Kanuna eklenen 8/A maddesine göre sicil yılı 2 mayıstan ertesi yılın 2 mayısına kadardır, sicil tam notu 100’dür ve sicilin olumlu sayılması için notun tam notun yüzde 60 ve üzerinde olması gerekir. Ayrıca astsubaylığa geçişte en az dört yıl sicil ve yüzde 90 ortalama şartı getirilmiş, başvuruda terhis üzerinden beş yıl sınırı kaldırılmıştır.