Kısa ve Uzun Süreli Durdurma Cezaları: Kademe İlerlemesi ve Aylıktan Kesmeye Çevrim

Kademe ilerlemesinin durdurulması, kolluk disiplin hukukunda meslekten çıkarmadan sonraki en ağır yaptırım grubudur. Doğrudan bir para cezası gibi görünmez; ancak terfi, kademe ve maaş üzerindeki etkisi yıllara yayılır.

Bu ceza türü 7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanunun 8. maddesinde iki başlık altında düzenlenmiştir: kısa süreli durdurma ve uzun süreli durdurma.

Tanımlar ve Süreler

Kanun her iki cezayı da kendi metninde tanımlar ve süreleri sayısal olarak belirler:

Süreler keyfî seçilemez; her süre dilimi, kanunda o dilime bağlanmış belirli fiillere karşılık gelir. Kısa süreli durdurmayı gerektiren fiiller Kanunun 8. maddesinin 4. fıkrasında, uzun süreli durdurmayı gerektiren fiiller ise aynı maddenin 5. fıkrasında ayrı ayrı sayılmıştır.

Kısa süreli durdurmayı gerektiren fiiller kendi içinde de üçe ayrılır: dört ay, altı ay ve on ay kısa süreli durdurma cezasını gerektiren fiiller ayrı bentlerde düzenlenmiştir. Örneğin 8. maddenin 12. fıkrasına göre, denetleme ve soruşturma görevlerini savsaklamak fiili hizmetin gecikmesine, durmasına, aksamasına neden olmuş veya Devlet ya da kişileri zarara uğratmışsa, durumun ağırlığına yahut zararın derecesine göre dört ay kısa süreli durdurma cezası uygulanabilir.

Alt ve Üst Süreler “Ağır” veya “Hafif” Ceza Sayılmaz

Kanunda önemli bir teknik kural vardır: aylıktan kesme, kısa süreli durdurma ve uzun süreli durdurma cezalarında cezanın üst ve alt kademeleri ağır ya da hafif ceza sayılmaz.

Bunun pratik sonucu şudur: dört ay ile on ay kısa süreli durdurma arasındaki fark, “bir derece” farkı oluşturmaz; ikisi de aynı ceza türüdür. Bu kural özellikle bir derece hafif ceza uygulanması tartışmasında gündeme gelir — on ay kısa süreli durdurma yerine dört ay verilmesi, “bir derece hafif ceza” uygulanması anlamına gelmez.

Yetki: Ceza Ancak Disiplin Kurulunca Verilebilir

Bu, durdurma cezalarında en sık rastlanan iptal sebebidir. Kısa süreli durdurma, uzun süreli durdurma, meslekten çıkarma ve Devlet memurluğundan çıkarma cezaları ancak disiplin kurullarınca verilebilir. Disiplin amirleri yalnızca uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezası verebilir.

Jandarma ve Sahil Güvenlik personeli bakımından bu kural daha da nettir: Kanuna ekli çizelgede düzenlendiği üzere Jandarma ve Sahil Güvenlik personeli disiplin amirlerinin kısa ve uzun süreli durdurma cezası verme yetkisi bulunmamaktadır. Bu yetki, Kanunun 20. maddesi uyarınca ilgili teşkilatın disiplin kurullarına aittir; personelin rütbesine göre yetkili kurul belirlenir.

Dosyada ilk kontrol edilecek soru şudur: cezayı kim verdi ve o makam bu cezayı vermeye yetkili miydi? Yetkisiz makamca verilen bir disiplin cezası, esasa hiç girilmeden iptal edilebilecek nitelikte bir sakatlık taşır.

Aylıktan Kesmeye Çevrim: 7161 ile Genişleyen Kapsam

Kademe ilerlemesinin durdurulması, her personel için aynı sonucu doğurmaz. Bazı statülerde kademe sistemi farklı işlediğinden, Kanunun 8. maddesinin 7. fıkrası belirli personel grupları bakımından durdurma cezalarının aylıktan kesme olarak uygulanmasını öngörmüştür.

Bu hükmün kapsamı zaman içinde genişlemiştir. Başlangıçta 926 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri Personel Kanununa tabi olanlar kapsamdayken, 17/1/2019 tarihli ve 7161 sayılı Kanunun 64. maddesiyle 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanununa tabi olanlar da kapsama alınmıştır.

Uygulamada uzun süreli durdurma cezası, bu kapsamdaki personel için üçte bir oranında aylıktan kesme şeklinde uygulanır.

Lehe Değişikliğin Geriye Etkisi

Bu genişlemenin dava bakımından önemli bir sonucu vardır. Danıştay uygulamasında; işlem tesis edildikten sonra yürürlüğe giren ve ilgilinin lehine olan mevzuat değişikliğinin, işlemin hukuka uygunluğunun denetlenmesinde gözetilmesi gerektiği kabul edilmiştir.

Somut bir örnek üzerinden anlatmak gerekirse: 3269 sayılı Kanuna tabi bir jandarma uzman çavuş hakkında, 7161 sayılı Kanun yürürlüğe girmeden önce kademe ilerlemesinin durdurulması cezası verilmişse; sonradan yürürlüğe giren ve bu personeli aylıktan kesmeye çevrim kapsamına alan lehe değişiklik, davanın görülmesi sırasında dikkate alınır.

Bu nedenle 3269 sayılı Kanuna tabi personel bakımından dosyada iki nokta denetlenmelidir: çevrim yapılmış mı ve çevrim oranı doğru uygulanmış mı?

İtiraz Yolu Bulunmaması: Doğrudan Dava

Bu, durdurma cezalarında en çok hak kaybına yol açan noktadır.

Disiplin amirlerince verilen uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarına karşı, tebliğden itibaren on gün içinde bir üst disiplin amirine itiraz edilebilir. Buna karşılık Bakan ile disiplin kurullarının verdiği disiplin cezalarına karşı ancak idari yargı yoluna başvurulabilir.

Kısa ve uzun süreli durdurma cezaları disiplin kurullarınca verildiğinden, bu cezalar bakımından Kanunda ayrı bir idari başvuru ve itiraz yolu öngörülmemiştir.

Pratik sonuç: bu cezalarda “önce itiraz edeyim, sonra dava açarım” yaklaşımı süre kaybına yol açar. Ceza tebliğ edildiğinde doğrudan iptal davası hazırlığına başlanmalıdır.

Kanunun 33. maddesine göre disiplin cezaları kesinleşmesini müteakip yerine getirilir.

İptal Davası: Süre, Mahkeme ve Talepler

İptal davası idare mahkemesinde açılır ve süre, kesinleşen cezanın tebliğinden itibaren altmış gündür (2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 7. maddesi). Yetkili mahkeme, 2577 sayılı Kanunun kamu görevlilerine ilişkin yetki kuralına göre belirlenir; uygulamada ilgilinin görev yaptığı yer idare mahkemesi gündeme gelir.

Dilekçede kurulacak talepler:

• İşlemin iptali.
• Yürütmenin durdurulması. Durdurma cezaları terfi ve kademe kaybı ile parasal hak kaybı doğurduğundan bu talep önem taşır; ancak açıkça hukuka aykırılık ve giderilmesi güç zarar unsurlarının somut gerekçeyle desteklenmesi gerekir.
• Yoksun kalınan parasal haklar. Kademe ilerlemesinin durdurulması, ilerleme gerçekleşseydi elde edilecek maaş farkı bakımından sonuç doğurur; iptal hâlinde bu farkın yasal faiziyle ödenmesi talebi baştan kurulmalıdır.

Davada Denetlenen Noktalar

Yetki. Ceza disiplin kurulunca mı verildi? Kurul, personelin rütbesi bakımından yetkili miydi ve usulüne uygun teşekkül etmiş miydi?

Zamanaşımı. Kanunun 29. maddesine göre fiilin işlendiğinin disiplin amiri tarafından öğrenildiği tarihten itibaren bir ay içinde soruşturmaya başlanmalıdır; ayrıca fiilin işlendiği tarihten itibaren iki yıl içinde ceza verilmelidir. Durdurma cezaları bir aylık soruşturma zamanaşımına tabidir.

Savunma. Savunma alınmadan ceza verilemez; süre yedi günden az olamaz; personel savunma istenmesinden itibaren soruşturma evrakını inceleme hakkına sahiptir.

Süre diliminin seçimi. Kanun her fiil için belirli bir süre dilimi öngörmüştür. İsnat edilen fiil hangi bende dayandırıldı ve o bendin öngördüğü süre mi uygulandı? Dört ay öngörülen bir fiile on ay verilmişse, bu kanuna aykırılıktır.

Ölçülülük ve bir derece hafif ceza. Kurum içindeki geçmiş hizmetleri olumlu olan ve iyi veya çok iyi şeklinde derecelendirilen ve değerlendirme puanı alan personel için, uygulanacak cezanın bir derece hafifi uygulanabilir. Bu imkânın kararda hiç tartışılmamış olması gerekçe eksikliği iddiasının konusudur.

Statü. İlgili 7068 sayılı Kanuna mı tabi? Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı emrine verilen yükümlü erbaş ve erler hakkında 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu uygulanır.

Çevrim. 3269 sayılı Kanuna tabi personel bakımından durdurma cezasının aylıktan kesmeye çevrilip çevrilmediği ve oranın doğruluğu denetlenir.

Cezanın Yan Sonuçları ve Silinmesi

Durdurma cezaları yalnızca kademe ilerlemesini etkilemez. Uygulamada bu cezalara bağlanan sonuçlar arasında sicil notunun düşmesi, misyon ve yurt dışı görevlerine katılamama ve görevde yükselme sınavlarına katılamama gibi engeller yer alır.

Bu nedenle cezanın etkisi, kademe ilerlemesinin durdurulduğu ay sayısıyla sınırlı değildir; kariyer planlaması üzerinde daha uzun süreli sonuç doğurabilir.

Silinme bakımından: uyarma ve kınama cezalarında uygulanmasından itibaren beş yıl, diğer cezalarda on yıl içinde silme işlemi talep edilebilir. Kısa ve uzun süreli durdurma cezaları on yıllık gruba girer. Meslekten çıkarma ve Devlet memurluğundan çıkarma cezalarında ise silinme mümkün değildir.

Ne Yapmalısınız?

İtiraz yolu aramayın, doğrudan davaya hazırlanın. Disiplin kurullarınca verilen durdurma cezalarında idari itiraz yolu öngörülmemiştir; beklemek süre kaybına yol açar.

Tebliğ tarihini kaydedin. Altmış günlük dava süresi bu tarihten işler.

Yetkiyi denetleyin. Ceza disiplin kurulunca mı verildi? Jandarma ve Sahil Güvenlik’te disiplin amirlerinin bu cezayı verme yetkisi yoktur.

Süre dilimini kontrol edin. İsnat edilen fiil hangi bende dayanıyor ve o bendin öngördüğü süre mi uygulandı?

Zamanaşımını hesaplayın. Durdurma cezalarında soruşturmaya başlama süresi bir aydır; bu sürenin bir gün dahi aşılması cezayı sakatlar.

Sicil ve değerlendirme kayıtlarınızı toplayın. Geçmiş hizmetlerin olumlu olması, bir derece hafif ceza uygulanması bakımından doğrudan ilgilidir.

3269’a tabiyseniz çevrimi sorgulayın. Uzun süreli durdurma cezasının üçte bir oranında aylıktan kesmeye çevrilip çevrilmediğini kontrol edin.

Sıkça Sorulan Sorular

Kısa süreli durdurma cezası nedir?

7068 sayılı Kanunun 8. maddesindeki tanıma göre kısa süreli durdurma, personelin bulunduğu kademede ilerlemesinin dört, altı veya on ay süre ile durdurulmasıdır. Bu cezayı gerektiren fiiller aynı maddenin dördüncü fıkrasında, süre dilimlerine göre ayrı bentlerde sayılmıştır.

Uzun süreli durdurma cezası kaç ay olabilir?

Uzun süreli durdurma, personelin bulunduğu kademede ilerlemesinin on iki, on altı, yirmi veya yirmi dört ay süre ile durdurulmasıdır. Bu cezayı gerektiren fiiller 8. maddenin beşinci fıkrasında sayılmıştır.

Durdurma cezasını kim verebilir?

Kısa süreli durdurma, uzun süreli durdurma, meslekten çıkarma ve Devlet memurluğundan çıkarma cezaları ancak disiplin kurullarınca verilebilir. Jandarma ve Sahil Güvenlik personeli disiplin amirlerinin bu cezaları verme yetkisi bulunmamaktadır; yetki Kanunun 20. maddesi uyarınca ilgili teşkilatın disiplin kurullarına aittir.

Durdurma cezasına itiraz edebilir miyim?

Bakan ile disiplin kurullarının verdiği disiplin cezalarına karşı ancak idari yargı yoluna başvurulabilir. Kısa ve uzun süreli durdurma cezaları disiplin kurullarınca verildiğinden bunlar için Kanunda ayrı bir idari itiraz yolu öngörülmemiştir; doğrudan iptal davası açılır.

Durdurma cezası aylıktan kesmeye çevrilir mi?

Kanunun 8. maddesinin 7. fıkrası belirli personel grupları bakımından durdurma cezalarının aylıktan kesme olarak uygulanmasını öngörmüştür. 17/1/2019 tarihli ve 7161 sayılı Kanunun 64. maddesiyle 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanununa tabi olanlar da kapsama alınmıştır; uygulamada uzun süreli durdurma üçte bir oranında aylıktan kesme şeklinde uygulanır.

Dört ay yerine on ay verilmesi bir derece ağır ceza mıdır?

Hayır. Kanuna göre aylıktan kesme, kısa süreli durdurma ve uzun süreli durdurma cezalarında cezanın üst ve alt kademeleri ağır ya da hafif ceza sayılmaz. Bu nedenle aynı ceza türü içindeki süre farkı derece farkı oluşturmaz.

Durdurma cezasında zamanaşımı süresi nedir?

Kanunun 29. maddesine göre kısa ve uzun süreli durdurma cezaları, fiilin işlendiğinin disiplin amiri tarafından öğrenildiği tarihten itibaren bir aylık soruşturmaya başlama zamanaşımına tabidir. Ayrıca fiilin işlendiği tarihten itibaren iki yıl içinde ceza verilmezse ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar.

Durdurma cezası sicilden silinir mi?

Uyarma ve kınama cezalarında beş yıl, diğer cezalarda on yıl içinde silme işlemi talep edilebilir. Kısa ve uzun süreli durdurma cezaları on yıllık gruba girer. Meslekten çıkarma ve Devlet memurluğundan çıkarma cezalarında ise silinme mümkün değildir.