Polislikte Sağlık Şartları (ETSY): A Dilimi Kuralı ve Öğrenci Olamaz Kararı

Polis meslek eğitim merkezlerine (POMEM), polis meslek yüksekokullarına (PMYO) ve Polis Amirleri Eğitimi Merkezine (PAEM) girişte en sık eleme üreten aşamalardan biri sağlık kurulu raporudur. Sınavı ve mülakatı geçmiş bir aday, tek bir tıbbi bulgu nedeniyle “öğrenci olamaz” kararıyla karşılaşabilmektedir.

Bu alanın düzenlemesi, 3 Ocak 2018 tarihli ve 30290 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliğidir (kısaca ETSY). Yönetmelik, 4/6/1937 tarihli ve 3201 sayılı Emniyet Teşkilat Kanununa dayanır ve Emniyet Teşkilatı bünyesindeki eğitim-öğretim kurumlarına girecek aday öğrenciler ile görevdeki personelin taşıması gereken sağlık şartlarını belirler.

Uyarı: Bu sayfa tıbbi değil hukuki bir açıklamadır; kendi durumunuzu değerlendirmenize esas teşkil etmez.

Temel Kural: Öğrenci Adaylarında A Dilimi Zorunluluğu

Yönetmeliğin 5. maddesi sistemin merkezindedir ve son derece kesindir. 29/9/2019 tarihli değişiklikle bugünkü hâlini alan madde metnine göre: “Okullara alınacak öğrenci adayları için giriş raporu aldırılır ve öğrenci adayları A dilimi sağlık şartlarına uygun olmak zorundadırlar.”

Maddenin devamı sonucu açıkça bağlar: B, C, D ve E dilimlerinde geçen hastalığı olanlar veya Yönetmeliğin 21. maddesi gereği değerlendirildiğinde hastalıklarının bu dilimlere uyduğuna, A dilimine uymadığına karar verilenler öğrenci olamazlar.

Bu, askerî sağlık rejiminden önemli bir farktır. Türk Silahlı Kuvvetleri Sağlık Yeteneği Yönetmeliğinde (A) dilimi dışındaki dilimler yeniden sınıflandırma veya sınıf değişikliği sonucu doğurabilirken, polis öğrenci adaylığında A dilimi dışındaki her dilim doğrudan elenme anlamına gelir.

Dilim Sistemi ve EK-3

Yönetmeliğin EK-3 bölümünde, her tıbbi branş için hangi durumun A (sağlam), B, C, D veya E dilimine girdiğini gösteren ayrıntılı tablolar yer alır. Karar, bu tablolara göre verilir.

Bu nedenle rapor ve karar metninde EK-3’ün hangi bölümüne ve hangi bendine dayanıldığı mutlaka yazılı olmalıdır. Yalnızca “sağlık şartlarını taşımamaktadır” ifadesi, kararın denetlenebilirliğini ortadan kaldırır ve gerekçe eksikliği iddiasının konusunu oluşturur.

Madde 21: Listede Karşılığı Olmayan Durumlar

Yönetmelik, her tıbbi durumu tek tek sayamayacağı için bir boşluk doldurma hükmü içerir. 5. maddenin ikinci cümlesine göre, bu Yönetmelikte bire bir karşılığı olmayan durumlarda, 21. madde gereği, öğrenci adayının muayenesini yapan hastane sağlık kurulu doktorları, kişinin hastalığının uygun olabileceği dilim hakkında karar verir.

Bu hüküm, savunmada iki yönlü kullanılır. Bir yandan idareye takdir alanı tanır; öte yandan bu takdirin gerekçelendirilmesi gerekir. 21. maddeye dayanılarak verilen bir kararda, hangi tıbbi ölçüte göre hangi dilimin uygun görüldüğü açıklanmamışsa, karar denetlenebilir olmaktan çıkar.

Ayrıca 21. madde hastane sağlık kurulu doktorlarına yetki verir. Kararın idari bir birim tarafından, sağlık kurulu değerlendirmesi olmaksızın verilmiş olması usul sorunudur.

Giriş Raporu ve Rapor Alma Usulü

Yönetmeliğin 18. maddesine göre; öğrenci adayları, öğrenciler, atamaları yapılacak memur adayları ve Emniyet Teşkilatında çalışan bütün hizmet sınıflarına ait personel; giriş raporu ve EK-3’e göre son durum ve dilim belirtir sağlık kurulu raporu almak üzere, öğrenim gördükleri okul veya atandıkları birimlerin düzenleyeceği resmî yazı ile tam teşekküllü hastanelere müracaat eder.

Aynı maddenin ikinci fıkrasında önemli bir usul kuralı yer alır: aday öğrencilerden ve istihdam edileceklerden istenen giriş raporları EK-1’de tanımlanmıştır ve bu rapordaki bütün bölümler tam teşekküllü hastaneler tarafından açıklayıcı şekilde doldurulur, boş bırakılamaz.

Bu cümle doğrudan bir denetim ölçütüdür: raporda boş bırakılmış bölümler varsa veya bölümler “açıklayıcı” biçimde doldurulmamışsa, rapor Yönetmeliğin aradığı niteliği taşımıyor demektir.

Onay Kısmındaki Branş Şartı

29/9/2019 tarihli değişiklikle Yönetmeliğin 7. maddesinin ikinci fıkrasına eklenen bent, uygulamada çok az bilinen ama güçlü bir denetim noktası yaratır:

“Giriş raporunda bulunan Hastane Sağlık Kurulu onay kısmında hangi branş hekimlerinin onayının bulunacağı Hastane Sağlık Kurulu veya Hastane Yönetimi tarafından belirlenir; kişide tespit edilen hastalıklar veya sakatlıklar, bu uzmanlık dallarının dışında ise ilgili branşların uzman hekimlerinin de giriş raporunun onay kısmında onaylarının bulunması şarttır.“

Yani ortopedik bir bulgu nedeniyle elenen bir adayın raporunda ortopedi uzmanının onayı, kardiyolojik bir bulguda kardiyoloji uzmanının onayı bulunmalıdır. İlgili branş uzmanının onayı olmadan verilen bir karar, maddenin açık ifadesiyle şart eksikliği taşır.

Dosyada mutlaka kontrol edilmelidir: raporun onay kısmında hangi branş hekimleri imza atmış ve tespit edilen bulgu bu branşların kapsamında mı?

Hangi Tarihteki Yönetmelik Uygulanır?

Bu soru, ETSY davalarının en teknik ve en verimli tartışmasıdır. Yönetmelik 2018’de yenilenmiş, 2019’da da değişikliğe uğramıştır. Bir aday veya öğrenci hakkında hangi tarihteki metnin uygulanacağı, sonucu tamamen değiştirebilir.

İdari yargı uygulamasında, bu tür uyuşmazlıklarda mahkemelerin ara kararla; kişinin durumunun hem eski hem yeni Yönetmelik hükümlerine göre ayrı ayrı değerlendirilmesini ve her iki yönetmelik yönünden sağlık şartını taşıyıp taşımadığının gerekçesi açıklanacak şekilde tespiti için sağlık kuruluşuna sevk yaptırdığı örnekler bulunmaktadır.

Bunun pratik sonucu şudur: kişinin okula kayıt yaptırarak öğrenci olduğu tarihte yürürlükte olan Yönetmelik ile karar tarihinde yürürlükte olan Yönetmelik farklıysa, bu farklılık dava dilekçesinde açıkça ileri sürülmelidir. Eski Yönetmeliğe göre şartları taşıyan bir kişi hakkında, sonradan yürürlüğe giren daha ağır bir hükme dayanılması ayrıca tartışılır.

Bu nedenle dosyada üç tarih çıkarılmalıdır: kayıt/başvuru tarihi, rapor tarihi ve karar tarihi.

Aday, Öğrenci ve Personel Ayrımı

ETSY farklı statüler için farklı ölçütler öngörür ve bu ayrım karıştırılmamalıdır.

• Öğrenci adayı: Sınavları kazanmış ancak sağlık raporundaki “öğrenci olur” kararı henüz onaylanmamış kişi. Bu grup için A dilimi zorunluluğu vardır.
• Öğrenci: Sağlık kurulu raporu onaylanarak kesin kaydı yapılmış kişi.
• Görevdeki personel: Atanmış polis memuru ve diğer hizmet sınıflarındaki personel. Bu grup için aranan ölçütler öğrenci adaylığındaki kadar dar değildir.

Bu ayrımın pratik sonucu şudur: aynı tıbbi durum, aday bakımından “öğrenci olamaz” sonucunu doğururken görevdeki personel bakımından farklı değerlendirilebilmektedir. Uygulamada, bir sağlık kurulu raporunun aynı kişi için hem “öğrenci olamaz” hem “polis memuru olur” kararını birlikte içerdiği örnekler görülmektedir.

Bu nedenle karar metninde hangi statü için değerlendirme yapıldığı ve kişinin gerçekte hangi statüde bulunduğu ayrıca kontrol edilmelidir.

Raporun Denetimi: Nerelere Bakılır?

Sağlık kaynaklı elenme davalarında rapor, işlemin tek dayanağıdır. Bu nedenle denetim doğrudan rapora yönelir.

• Boş bölüm var mı? 18. madde bütün bölümlerin açıklayıcı şekilde doldurulmasını, boş bırakılmamasını emreder.
• Teşhis ile karar arasında çelişki var mı? Konulan teşhis ile verilen dilim kararının birbiriyle uyumlu olması gerekir.
• Hangi dilim belirtilmiş? A diliminde olmadığı sonucuna varılıyorsa, kişinin hangi dilimde olduğu gösterilmelidir.
• EK-3’ün hangi bendi? Kararın dayandığı bent numarası yazılı mı?
• İlgili branş uzmanı onaylamış mı? 7. maddenin ikinci fıkrasındaki bent uyarınca bu şarttır.
• Rapor tam teşekküllü hastaneden mi? 18. madde bu şartı arar.
• 21. maddeye dayanılıyorsa gerekçe var mı? Listede karşılığı olmayan durumlarda kurulun takdiri gerekçelendirilmelidir.

Tedavi Sonrası Alınan Rapor

Bu dava türünde en etkili delil, tedavi sonrası alınan yeni sağlık kurulu raporudur. İdare mahkemesi uygulamasında; adayın tedavi sonrası yetkili bir sağlık kuruluşundan olumlu rapor alması üzerine ilişik kesme işleminin iptaline ve parasal ile özlük haklarının iadesine hükmedildiği örnekler bulunmaktadır.

Bu nedenle sağlık nedeniyle elenen kişinin iki iş birlikte yürütülmelidir: mevcut işleme karşı süresinde dava açmak ve tedavi sürecini belgelemek.

İptal Davası: Süre, Mahkeme ve Talepler

“Öğrenci olamaz” veya sağlık nedeniyle ilişik kesme kararı bir idari işlemdir ve iptal davası idare mahkemesinde açılır.

• Süre: Kararın tebliğinden itibaren altmış gün (2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 7. maddesi).
• Yetkili mahkeme: 2577 sayılı Kanunun 32. maddesi uyarınca, özel bir yetki kuralı yoksa işlemi yapan idari merciin bulunduğu yer idare mahkemesidir.

Dilekçede kurulacak talepler: işlemin iptali, yürütmenin durdurulması, giriş raporunun ve tüm sağlık evrakının celbi ve varsa yoksun kalınan hakların iadesi.

Yürütmenin durdurulması bu dosyalarda özellikle önemlidir: eğitim dönemi devam ettiğinden, işlemin uygulanması hâlinde geçen her dönem telafisi güç bir kayıp doğurur. Bu unsurun somut olarak gerekçelendirilmesi gerekir.

Mahkemenin uyuşmazlığın tıbbi boyutu nedeniyle bilirkişi incelemesi yaptırması veya kişiyi yeniden sağlık kuruluna sevk etmesi mümkündür. Bu aşamada, hangi Yönetmeliğe göre değerlendirme yapılacağının ara kararda açıkça belirtilmesi talep edilmelidir.

Güvenlik Soruşturmasıyla Birlikte Değerlendirme

Polis eğitim kurumlarına girişte sağlık ve güvenlik soruşturması iki ayrı ama paralel süreçtir. İlgili mevzuatta, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması ile sağlık kurulu raporu sonucu olumlu olan adayların kesin kayıtlarının yapılacağı; bunlardan biri olumsuz olan adayların dosyalarının işlemden kaldırılmak üzere ilgili başkanlığa gönderileceği düzenlenmiştir.

Bu nedenle bir adayın hem sağlık hem güvenlik soruşturması gerekçesiyle elenmesi mümkündür ve her iki işlemin ayrı ayrı dava edilmesi gerekebilir. Yalnızca birine karşı dava açılması, diğer gerekçenin ayakta kalması sonucunu doğurur.

Ne Yapmalısınız?

Raporun tam bir örneğini alın. Teşhis, bulgu, dilim ve karar hanelerinin tamamı görülmeden denetim yapılamaz.

Onay kısmını inceleyin. Tespit edilen bulgunun branşındaki uzman hekim raporu onaylamış mı? 7. maddenin ilgili bendi bunu şart koşmaktadır.

Boş hane ve çelişki arayın. 18. madde bütün bölümlerin açıklayıcı doldurulmasını emreder; teşhis ile karar arasındaki uyumsuzluk ayrıca ileri sürülür.

Üç tarihi çıkarın. Başvuru/kayıt tarihi, rapor tarihi ve karar tarihi. Hangi tarihteki Yönetmeliğin uygulanacağı bu üçüyle tartışılır.

Statünüzü doğrulayın. Öğrenci adayı mısınız, öğrenci mi, görevdeki personel mi? Ölçütler farklıdır.

Tedavi sürecini belgeleyin. Tedavi sonrası alınan olumlu rapor, iptal davalarında en güçlü delillerden biridir.

Süreyi kaçırmayın. Dava süresi tebliğden itibaren altmış gündür.

Sıkça Sorulan Sorular

Polis öğrenci adaylarında hangi sağlık dilimi aranır?

Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliğinin 5. maddesine göre okullara alınacak öğrenci adayları için giriş raporu aldırılır ve öğrenci adayları A dilimi sağlık şartlarına uygun olmak zorundadırlar. B, C, D ve E dilimlerinde geçen hastalığı olanlar öğrenci olamazlar.

Yönetmelikte karşılığı olmayan bir rahatsızlıkta ne olur?

5. maddenin ikinci cümlesine göre, Yönetmelikte bire bir karşılığı olmayan durumlarda 21. madde gereği öğrenci adayının muayenesini yapan hastane sağlık kurulu doktorları, kişinin hastalığının uygun olabileceği dilim hakkında karar verir. Bu takdirin gerekçelendirilmesi gerekir.

Raporu hangi hekimlerin onaylaması gerekir?

Yönetmeliğin 7. maddesinin ikinci fıkrasına eklenen bende göre; giriş raporundaki Hastane Sağlık Kurulu onay kısmında hangi branş hekimlerinin onayının bulunacağı hastane tarafından belirlenir, ancak kişide tespit edilen hastalık veya sakatlıklar bu uzmanlık dallarının dışında ise ilgili branşların uzman hekimlerinin de onaylarının bulunması şarttır.

Raporda boş bırakılan bölümler sorun oluşturur mu?

Yönetmeliğin 18. maddesinin ikinci fıkrasına göre giriş raporundaki bütün bölümler tam teşekküllü hastaneler tarafından açıklayıcı şekilde doldurulur ve boş bırakılamaz. Bu nedenle boş bırakılmış bölümler bulunan bir rapor, Yönetmeliğin aradığı niteliği taşımamaktadır.

Hangi tarihteki yönetmelik uygulanır?

Bu, davalarda tartışılan teknik bir konudur. İdari yargı uygulamasında, kişinin durumunun hem eski hem yeni Yönetmelik hükümlerine göre ayrı ayrı değerlendirilmesi için sağlık kuruluşuna sevk yaptırıldığı örnekler bulunmaktadır. Bu nedenle başvuru veya kayıt tarihi, rapor tarihi ve karar tarihi dosyada ayrı ayrı ortaya konmalıdır.

Aday ile görevdeki personel için ölçütler aynı mı?

Hayır. Öğrenci adaylığında A dilimi zorunluluğu bulunurken görevdeki personel için aranan ölçütler bu kadar dar değildir. Uygulamada bir sağlık kurulu raporunun aynı kişi için hem öğrenci olamaz hem polis memuru olur kararını birlikte içerdiği örnekler görülmektedir.

Tedavi olup iyileşirsem işlem iptal edilebilir mi?

İdare mahkemesi uygulamasında, adayın tedavi sonrası yetkili bir sağlık kuruluşundan olumlu rapor alması üzerine ilişik kesme işleminin iptaline ve parasal ile özlük haklarının iadesine hükmedildiği örnekler bulunmaktadır. Bu nedenle mevcut işleme karşı süresinde dava açmak ile tedavi sürecini belgelemek birlikte yürütülmelidir.

Dava ne kadar sürede açılmalı?

Öğrenci olamaz kararı veya sağlık nedeniyle ilişik kesme işlemi idari işlem olduğundan, tebliğinden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Yetkili mahkeme, 2577 sayılı Kanunun 32. maddesi uyarınca işlemi yapan idari merciin bulunduğu yer idare mahkemesidir.