Polis Akademisi ve PMYO Öğrencilerinde İlişik Kesme, Tazminat ve İptal Davası

Polis eğitim kurumlarına girmek uzun ve elemeli bir süreçtir: sınav, fiziki yeterlilik, mülakat, sağlık kurulu ve güvenlik soruşturması. Bu aşamaların tamamını geçmiş bir öğrencinin eğitim sırasında ilişiğinin kesilmesi, hem eğitim yıllarının kaybı hem de tazminat yükümlülüğü anlamına gelir.

Bu alanın temel düzenlemesi, 25/4/2001 tarihli ve 4652 sayılı Polis Yüksek Öğretim Kanunudur (RG: 9/5/2001, S. 24397). Kanun; Türk Polis Teşkilatının en yüksek öğretim kurumu olan Polis Akademisi ve bağlı fakülteler, enstitüler ile polis meslek yüksek okullarındaki yükseköğretimle ilgili amaç ve ilkeleri belirler, bu okulların teşkilatlanmasını, eğitim-öğretim esaslarını ve öğrencilerle ilgili esasları düzenler.

İlişik Kesme Sebepleri Üç Grupta Toplanır

Öğrencilikle ilişiğin kesilmesi farklı hukuki temellere dayanabilir ve her birinin denetimi farklı yürür:

• Disiplin kaynaklı: Eğitim kurumundan çıkarma cezası ve disiplin cezaları nedeniyle ilişik kesilmesini gerektiren hâller.
• Sağlık kaynaklı: Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliği kapsamında sağlık şartlarını taşımadığı değerlendirilen öğrenci ve adaylar.
• Güvenlik soruşturması kaynaklı: 7315 sayılı Kanun kapsamında yapılan güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının olumsuz değerlendirilmesi.

Dosyanın ilk aşamasında hangi temele dayanıldığının tespiti şarttır; çünkü uygulanacak mevzuat, denetim ölçütleri ve göreve dönüş rejimi bu tespite göre değişir.

Disiplin Yolu: Kurul Yapısı ve Yetki

4652 sayılı Kanun, öğrenci disiplin işlerini kurul esasına bağlamıştır.

Fakülte Öğrenci Disiplin Kurulu; öğrencilerin disiplin soruşturmalarını karara bağlamak üzere, dekanın başkanlığında, fakülte öğretim kurulu ile fakülte yönetim kurulunun kendi aralarından seçecekleri ikişer üyeden oluşur.

Enstitülerdeki öğrenci ve diğer personelin disiplin işlerine ise Akademideki Başkanlık Polis Disiplin Kurulu bakmakla yetkilidir.

Kanun; kurul üyelerinin görev süresini, kurulun vereceği cezaları ve bu cezaların karşılığı olan olay, tutum ve davranışları, disiplin cezaları nedeniyle ilişik kesilmesini gerektiren hâlleri ve uygulama esaslarını yönetmeliğe bırakmıştır.

Bunun Denetim Bakımından Sonucu

İlişik kesilmesini gerektiren hâllerin yönetmelikle düzenlenmiş olması, iptal davasında iki katmanlı bir denetim imkânı doğurur:

• İşlem, yönetmelik hükmüne uygun mu?
• Yönetmelik hükmü, kanunun çizdiği çerçeveyi aşıyor mu?

Bu ikinci denetim, normlar hiyerarşisi ilkesine dayanır ve aşağıda tazminat başlığında görüleceği üzere uygulamada sonuç doğurmuştur.

Ayrıca kurulun usulüne uygun teşekkül etmesi ayrı bir şarttır: Fakülte Öğrenci Disiplin Kurulunun dekan başkanlığında ve öngörülen üye yapısıyla toplanıp toplanmadığı dosyada denetlenir.

Tazminat Yükümlülüğü ve Normlar Hiyerarşisi Denetimi

İlişik kesmenin en ağır mali sonucu tazminattır. 4652 sayılı Kanunun 15. maddesi; öğrenci kaynağını, öğrencilerin istihkaklarını, özlük işlemlerini ve mecburi hizmet yükümlülüğünü düzenler.

Tazminatın hesabı ve kapsamı ise ayrı bir düzenlemeyle belirlenmiştir: Emniyet Genel Müdürlüğü Adına Polis Akademisi Başkanlığına Bağlı Eğitim Kurumları ile Diğer Fakülte ve Yüksekokullarda Okuyan Öğrencilerden Alınacak Tazminata Dair Yönetmelik. Bu Yönetmelik, 4652 sayılı Kanunun 15. maddesi ile 4/6/1937 tarihli ve 3201 sayılı Emniyet Teşkilat Kanununun ilgili ek maddesine dayanmaktadır.

Yönetmelik Denetlenebilir

Bu alanda önemli bir yargısal denetim yaklaşımı yerleşmiştir. Anayasanın 124. maddesi ve normlar hiyerarşisi gereği; bir kanun hükmüne dayanılarak hazırlanan yönetmeliklerle kanun hükümlerine açıklık getirilmesi ve bunların uygulamaya geçirilmesi amaçlanır. İdarelerin, kanun koyucunun genel prensiplerini belirlediği konularda düzenleyici işlem yapma yetkisi bulunmakla birlikte, bu yetki yasama organının çizdiği sınırlar içinde ve Anayasa ile kanuna aykırı olmamak kaydıyla kullanılabilir.

Bu yaklaşım, tazminat yönetmeliğinin belirli hükümlerinin yargısal denetime tabi tutulmasına imkân vermiştir. Somut bir dosyada tazminat talebiyle karşılaşan kişi bakımından bunun anlamı şudur: tazminatın dayandığı yönetmelik hükmünün kanuna uygunluğu ayrıca tartışılabilir.

Tazminat Dosyasında Denetlenecek Noktalar

• Tazminatın hangi yönetmelik hükmüne dayandırıldığı ve o hükmün kanuni dayanağının bulunup bulunmadığı,
• Hesaplama yöntemi: hangi kalemler dâhil edildi, öğrencinin fiilen eğitim gördüğü süre doğru hesaplandı mı,
• İlişik kesme sebebi ile tazminat arasındaki bağ: her ilişik kesme sebebi aynı tazminat sonucunu doğurur mu,
• Kusur durumu: sağlık gibi öğrencinin iradesi dışındaki sebeplerle ilişik kesilmesi hâlinde tazminatın kapsamı,
• Faiz: talep edilen faizin başlangıç tarihi ve oranı.

Tazminat, ilişik kesme işleminden ayrı bir işlem olduğundan ayrıca dava konusu edilebilir; ilişik kesme işleminin iptali hâlinde tazminatın dayanağı da ortadan kalkar.

Sağlık Yolu: Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliği

Sağlık nedeniyle ilişik kesme işlemlerinin dayanağı, 3 Ocak 2018 tarihli ve 30290 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliğidir (ETSY). Yönetmelik, 3201 sayılı Emniyet Teşkilat Kanununa dayanır ve Emniyet Teşkilatı bünyesindeki eğitim ve öğretim kurumlarına girecek aday öğrenciler ile görevdeki polis memurlarının taşıması gereken sağlık şartlarını düzenler.

Bu alanda dikkat edilmesi gereken temel ayrım şudur: öğrenci ve aday öğrenciler için aranan sağlık şartları, görevdeki personele göre daha ağırdır. Bu nedenle aynı sağlık durumu, aday bakımından elenme sebebi olabilirken görevdeki personel bakımından farklı sonuç doğurabilir.

Tedavi Sonrası İyileşme

Sağlık kaynaklı ilişik kesme davalarında en etkili delil, tedavi sonrası alınan yeni sağlık raporudur. İdare mahkemesi uygulamasında, adayın tedavi sonrası yetkili bir sağlık kuruluşundan “öğrenci olur” yönünde rapor alması üzerine ilişik kesme işleminin iptaline ve parasal ile özlük haklarının iadesine hükmedildiği örnekler bulunmaktadır.

Bu nedenle sağlık nedeniyle ilişiği kesilen bir öğrencinin, hem mevcut işleme karşı dava açması hem de tedavi sürecini belgelemesi birlikte yürütülmelidir.

Rapor Sürecinin Denetimi

Dosyada kontrol edilecekler: rapor yetkili sağlık kurulunca mı düzenlendi; gerekli tetkikler eksiksiz yapıldı mı; itiraz hakkı ve süresi bildirildi mi; çelişkili raporlar bakımından hakem hastane süreci işletildi mi; ve rahatsızlık geçici mi kalıcı mı olarak değerlendirildi?

Güvenlik Soruşturması Yolu

7315 sayılı Kanunla 4652 sayılı Kanuna eklenen ek 3. madde uyarınca; Polis Akademisi ve buna bağlı eğitim-öğretim kurumları ile akademi nam ve hesabına diğer eğitim kurumlarında öğrenim görecek öğrenciler hakkında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılır.

Bu yola dayanan ilişik kesme işlemlerinde denetim; Değerlendirme Komisyonunun usulüne uygun teşekkülü, işlemin olgusal veriye dayanıp dayanmadığı ve ölçülülük başlıkları üzerinden yürür.

Ayrıca bu yola özgü önemli bir hüküm vardır: 7315 sayılı Kanuna göre elde edilen veriler kural olarak iki yılın sonunda silinip yok edilirken, işleme karşı dava açılması hâlinde karar kesinleşmeden silinemez ve yok edilemez. Yani dava açmak, aynı zamanda işlemin dayanağının korunmasını sağlar.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Öğrencilere verilen disiplin cezaları ile ilişik kesme işlemleri idari işlemdir. Eğitim kurumundan çıkarma cezası dâhil olmak üzere, bu işlemlere karşı açılacak davalarda görevli yargı yeri idare mahkemeleridir.

Yetki bakımından 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 32. maddesi uygulanır: bu Kanunda veya özel kanunlarda yetkili idare mahkemesinin gösterilmemiş olması hâlinde, yetkili idare mahkemesi, dava konusu olan idari işlemi veya idari sözleşmeyi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir.

Dava açma süresi, işlemin usulüne uygun tebliğinden itibaren altmış gündür (2577 sayılı Kanunun 7. maddesi).

Yürütmenin Durdurulması: Öğrenci Dosyalarında Kritik

Öğrenci dosyalarında yürütmenin durdurulması talebi, diğer idari uyuşmazlıklardan daha kritiktir. Çünkü eğitim dönemi devam etmektedir ve işlemin uygulanması hâlinde geçen her dönem telafi edilmesi güç bir kayıp doğurur.

Talebin gerekçelendirilmesinde iki unsur birlikte ortaya konur: işlemin açıkça hukuka aykırı olduğu ve uygulanması hâlinde giderilmesi güç veya imkânsız zararın doğacağı. İkinci unsur, eğitim döneminin kaybı, mecburi hizmet ve tazminat yükümlülüğünün doğması gibi somut sonuçlarla desteklenmelidir.

Yürütmenin durdurulması kararı verildiğinde, 2577 sayılı Kanunun 28. maddesi uyarınca idarenin kararın icaplarına göre işlem tesis etme yükümlülüğü doğar ve bu süre kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez.

Ancak dikkat: 7588 sayılı Kanunla İYUK m. 28’e eklenen cümle uyarınca, Polis Akademisi ve bunlara bağlı eğitim-öğretim kurumlarındaki öğrenciler ile adayları hakkında; terör bağlantısı gerekçeli işlemler, 375 sayılı KHK geçici 35. madde kapsamındaki işlemler ve güvenlik soruşturmasının olumsuz değerlendirilmesi üzerine açılan davalarda göreve iade sonucunu doğuran kararlar, nihai kararların kesinleşmesinden sonra yerine getirilir. Bu üç gerekçe dışındaki ilişik kesme davalarında ise genel rejim devam eder.

Ne Yapmalısınız?

İlişik kesme sebebini tespit edin. Disiplin mi, sağlık mı, güvenlik soruşturması mı? Uygulanacak mevzuat, denetim ölçütleri ve göreve dönüş rejimi buna göre değişir.

Tebliğ tarihini kaydedin. Altmış günlük dava süresi bu tarihten işler.

Yürütmenin durdurulmasını talep edin ve somut gerekçelendirin. Eğitim döneminin kaybı, mecburi hizmet ve tazminat yükümlülüğü somut zarar unsurlarıdır.

Disiplin yolunda kurulu denetleyin. Fakülte Öğrenci Disiplin Kurulu dekan başkanlığında ve öngörülen üye yapısıyla mı toplandı?

Yönetmelik denetimini gündeme getirin. İlişik kesme sebebi ve tazminat yönetmelik hükümlerine dayanıyorsa, bu hükümlerin kanunun çizdiği çerçeveyi aşıp aşmadığı ayrıca tartışılabilir.

Sağlık yolunda tedavi sürecini belgeleyin. Tedavi sonrası alınan olumlu rapor, iptal davalarında güçlü bir delildir.

Tazminatı ayrıca değerlendirin. Tazminat, ilişik kesme işleminden ayrı bir işlemdir ve hesaplaması ile dayanağı ayrı ayrı denetlenebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Polis Akademisi ve PMYO öğrenciliği hangi kanunla düzenlenir?

25/4/2001 tarihli ve 4652 sayılı Polis Yüksek Öğretim Kanunu ile düzenlenir. Kanun, Polis Akademisi ve bağlı fakülteler, enstitüler ile polis meslek yüksek okullarındaki yükseköğretimin amaç ve ilkelerini, teşkilatlanmayı, eğitim-öğretim esaslarını ve öğrencilerle ilgili esasları kapsar.

Öğrencilikle ilişik hangi sebeplerle kesilir?

Üç ana grupta toplanır: disiplin kaynaklı (eğitim kurumundan çıkarma ve disiplin cezaları nedeniyle ilişik kesilmesini gerektiren hâller), sağlık kaynaklı (Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliği kapsamında değerlendirme) ve güvenlik soruşturması kaynaklı (7315 sayılı Kanun kapsamındaki olumsuz değerlendirme).

Öğrenci disiplin kurulu nasıl oluşur?

4652 sayılı Kanuna göre Fakülte Öğrenci Disiplin Kurulu; dekanın başkanlığında, fakülte öğretim kurulu ile fakülte yönetim kurulunun kendi aralarından seçecekleri ikişer üyeden oluşur. Enstitülerdeki öğrenci ve diğer personelin disiplin işlerine ise Akademideki Başkanlık Polis Disiplin Kurulu bakmakla yetkilidir.

İlişik kesme sebepleri kanunda mı yazılı?

4652 sayılı Kanun; kurul üyelerinin görev süresini, verilecek cezaları, bu cezaların karşılığı olan olay ve davranışları, disiplin cezaları nedeniyle ilişik kesilmesini gerektiren hâlleri ve uygulama esaslarını yönetmeliğe bırakmıştır. Bu nedenle işlemin hem yönetmeliğe hem de yönetmeliğin kanuna uygunluğu ayrı ayrı denetlenebilir.

Tazminat hangi mevzuata göre isteniyor?

Tazminat, 4652 sayılı Kanunun 15. maddesi ile 3201 sayılı Emniyet Teşkilat Kanununun ilgili ek maddesine dayanılarak çıkarılan Emniyet Genel Müdürlüğü Adına Polis Akademisi Başkanlığına Bağlı Eğitim Kurumları ile Diğer Fakülte ve Yüksekokullarda Okuyan Öğrencilerden Alınacak Tazminata Dair Yönetmelik uyarınca istenir.

Tazminat yönetmeliği denetlenebilir mi?

Anayasanın 124. maddesi ve normlar hiyerarşisi gereği yönetmelikler, kanun hükümlerine açıklık getirmek ve bunları uygulamaya geçirmek amacıyla çıkarılır; idareler bu yetkiyi yasama organının çizdiği sınırlar içinde kullanabilir. Bu nedenle tazminatın dayandığı yönetmelik hükmünün kanuna uygunluğu ayrıca tartışılabilir.

Sağlık nedeniyle ilişiği kesilen öğrenci ne yapabilir?

İlişik kesme kararının tebliğinden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Uygulamada tedavi sonrası yetkili bir sağlık kuruluşundan alınan olumlu rapor güçlü bir delil oluşturmakta; bu tür dosyalarda işlemin iptali ile parasal ve özlük haklarının iadesine hükmedildiği örnekler bulunmaktadır.

Bu davalar hangi mahkemede görülür?

Eğitim kurumundan çıkarma cezası dâhil öğrencilere verilen disiplin cezaları ve ilişik kesme işlemleri idari işlem olduğundan davalar idare mahkemelerinde görülür. Yetki bakımından 2577 sayılı Kanunun 32. maddesi uyarınca, özel bir yetki kuralı yoksa işlemi yapan idari merciin bulunduğu yer idare mahkemesi yetkilidir.