Disiplin Ceza Puanı ve Tekerrürle Meslekten Çıkarma (7068 m.12)

Kolluk disiplin hukukunda meslekten çıkarma cezası, yalnızca ağır bir fiil nedeniyle verilmez. 7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanunun 12. maddesi, tek başına hafif görünen cezaların birikmesi hâlinde de meslekten çıkarma sonucunu doğuran bir sistem kurmuştur: ceza puanı sistemi.

Bu sistem, “hafif bir ceza aldım, itiraz etmeye değmez” yaklaşımını çok riskli hâle getirir. Bugün itiraz edilmeyen bir kınama cezası, birkaç yıl sonra meslekten çıkarma kararının hesabında yer alabilir.

Kanunun Kurduğu İki Eşik

Madde 12’nin birinci fıkrasına göre aşağıdaki durumlar “disiplinsizliği alışkanlık hâline getirme” olarak kabul edilir ve personel hakkında meslekten çıkarma cezası yetkili disiplin kurullarınca verilir:

Her iki bentte de iki ölçüt seçimliktir: puan eşiğine ulaşmak veya sayı eşiğine ulaşmak yeterlidir; ikisinin birlikte gerçekleşmesi aranmaz.

Başlangıç Noktası: “Kesinleştiği Tarih”

Maddedeki en kritik ifade budur. Geriye doğru sayım, son cezanın verildiği tarihten değil kesinleştiği tarihten başlar.

Bunun savunmada iki sonucu vardır. Birincisi, hesaplamanın doğru tarihten yapılıp yapılmadığı denetlenir. İkincisi, sürecin içindeki cezalardan herhangi biri henüz kesinleşmemişse veya iptal edilmişse, hesap değişir.

Bu nedenle ceza puanı gerekçesiyle meslekten çıkarma kararıyla karşılaşan kişinin ilk yapması gereken, hesaba dâhil edilen her bir cezanın kesinleşme durumunu tek tek çıkarmaktır.

“En Az İki Farklı Disiplin Amiri” Şartı

Sayı ölçütü bakımından madde bir sınır daha koyar: cezaların en az iki farklı disiplin amirinden alınmış olması gerekir.

Bu, tek bir amirin ardı ardına verdiği cezalarla meslekten çıkarma eşiğine ulaşılmasını engelleyen bir güvencedir. Dosyada denetlenecek soru şudur: hesaba dâhil edilen cezaları kaç farklı disiplin amiri verdi? Tamamı aynı amirden geliyorsa, sayı ölçütü bakımından maddenin şartı gerçekleşmemiştir.

Ancak dikkat: bu şart yalnızca sayı ölçütü için geçerlidir. Puan ölçütünde (20 veya 40 puan) böyle bir kayıt bulunmamaktadır.

Aynı Dosyada Birden Fazla Ceza: En Yüksek Puan Kuralı

Maddenin ikinci fıkrası, uygulamada sıkça gözden kaçan bir koruma getirir: aynı disiplin dosyası kapsamında birden fazla disiplin cezası verilmesi hâlinde, değerlendirmeye en yüksek olanın puanı esas alınır.

Yani tek bir olaydan doğan ve aynı dosyada karara bağlanan üç ayrı ceza, puan hesabında üç kez değil yalnızca en yüksek puanlı olanı kadar sayılır.

Bu hüküm, ceza puanı dosyalarında doğrudan kullanılan bir savunma dayanağıdır. Hesap tablosunda aynı disiplin dosyasından kaynaklanan cezaların ayrı ayrı toplanmış olması, maddeye aykırılık oluşturur ve puanı eşiğin altına indirebilir.

Dosyada çıkarılacak liste şu sütunları içermelidir: ceza türü · veriliş tarihi · kesinleşme tarihi · veren disiplin amiri · dayandığı disiplin dosyası · puanı. Bu tablo çıkarılmadan ceza puanı denetimi yapılamaz.

Puanlar Nerede Belirlenir?

Maddenin üçüncü fıkrasına göre ceza puanlarının hesaplanması usulü, kanuna ekli çizelgelerde gösterilmiştir:

• Emniyet Genel Müdürlüğü personeli için ekli (1) sayılı çizelge,
• Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı personeli için ekli (2) sayılı çizelge.

Yani puan değerleri teşkilata göre ayrı çizelgelerde düzenlenmiştir. Hesaplamada doğru çizelgenin kullanılıp kullanılmadığı ve her cezaya çizelgedeki doğru puanın verilip verilmediği ayrıca denetlenmelidir.

Maddenin dördüncü fıkrası bir saklı hüküm içerir: sözleşmeli personelin sözleşmelerinin feshine ilişkin özel kanunlardaki hükümler saklıdır. Bu fıkra, aşağıda ele alınan kanunlar çatışması bakımından önem taşır.

Tekerrürle Meslekten Çıkarma

Ceza puanının yanında ikinci bir birikme mekanizması daha vardır: tekerrür.

Kanunun 8. maddesinin 5. fıkrasında sayılan disiplinsizlik türlerinden herhangi birinin, disiplin cezasının infazının tamamlanmasının ardından on yıl içinde tekrar işlenmesi hâlinde meslekten çıkarma yaptırımı gündeme gelir. Aynı şekilde, 8. maddenin 5. fıkrasındaki disiplinsizliklerden üçünün, ilk cezanın kesinleşmesinin ardından on yıl içinde işlenmesi de bu sonucu doğurabilir.

Tekerrür hesabı teknik bilgi gerektirir ve uygulamada hatalı yapılabilmektedir. Denetlenecek noktalar: ilk cezanın infazı ne zaman tamamlandı; on yıllık süre doğru hesaplandı mı; fiiller gerçekten 8/5 kapsamındaki disiplinsizlik türlerinden mi; ve ilk ceza kesinleşmiş miydi?

Silinme Süreleri Puan Hesabını Etkiler

Disiplin cezalarının sicilden silinmesi, ceza puanı sistemiyle doğrudan bağlantılıdır. Kanuna göre:

• Uyarma ve kınama cezalarında uygulanmasından itibaren beş yıl,
• Aylıktan kesme ile kısa ve uzun süreli durdurma cezalarında on yıl

içinde silme işlemi talep edilebilir. Buna karşılık meslekten çıkarma ve Devlet memurluğundan çıkarma cezalarında silinme mümkün değildir.

Bu nedenle silme talebinde bulunmak yalnızca sicili temizlemek değil, gelecekteki puan ve tekerrür hesaplarının dışında kalmayı sağlamak bakımından da önem taşır.

Kanunlar Çatışması: 3269 ile 7068 Arasında

Uzman erbaşlar ve uzman jandarmalar bakımından özel bir tartışma vardır ve savunmada doğrudan kullanılmaktadır.

3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu çerçevesinde, bir yıl içinde iki farklı disiplin amirinden sekiz defa disiplin cezası alınması sözleşmenin feshi sonucunu doğurabilmektedir. Buna karşılık 7068 sayılı Kanunun 12. maddesi, aynı sonucu on iki defa veya yirmi ceza puanı eşiğine bağlamıştır.

Doktrinde ileri sürülen görüşe göre; 7068 sayılı Kanun, 3269 sayılı Kanuna göre özel kanun niteliğinde olduğundan ve daha sonra yürürlüğe girdiğinden, personelin lehine olması hâlinde 7068 sayılı Kanun uygulama alanı bulmalıdır.

Bu görüşün pratik sonucu şudur: bir yıl içinde dokuz disiplin cezası almış ancak ceza puanı yirminin altında kalan bir personel bakımından, 7068 sayılı Kanunun ölçütlerine göre meslekten çıkarma cezası verilmesi gerekmeyeceği savunulabilir.

Dürüst bir uyarı: bu, yerleşik ve tartışmasız bir uygulama değil, savunmada ileri sürülebilecek bir hukuki argümandır. Somut dosyada bu argümanın işleyip işlemeyeceği, işlem tarihindeki mevzuat ve dosyanın özellikleriyle birlikte değerlendirilmelidir. Bu nedenle bu tartışmanın bulunduğu dosyalarda avukatla çalışılması özellikle yerindedir.

Yetki: Kararı Ancak Disiplin Kurulu Verebilir

Madde 12’nin metni açıktır: bu durumlarda meslekten çıkarma cezası yetkili disiplin kurullarınca verilir. Disiplin amirlerinin bu cezayı verme yetkisi bulunmamaktadır.

Dosyada denetlenecekler: kararı veren kurul hangi kuruldur ve personelin rütbesi bakımından yetkili midir; kurul usulüne uygun teşekkül etmiş midir; karar onay makamınca onaylanmış mıdır?

Savunma ve Usul Güvenceleri

Ceza puanı gerekçesiyle verilen meslekten çıkarma cezası da, diğer disiplin cezaları gibi tüm usul güvencelerine tabidir:

• Savunma alınmadan ceza verilemez; savunma için verilen süre yedi günden az olamaz.
• Personel, savunma istenmesinden itibaren soruşturma evrakını inceleme hakkına sahiptir.
• Karar gerekçeli olmalı ve puan hesabının dayanağı gösterilmelidir. Hesap tablosu kararda yer almıyorsa, kararın denetlenebilirliği tartışmalı hâle gelir.
• Zamanaşımı: Kanunun 29. maddesine göre meslekten çıkarma cezasında, fiilin işlendiğinin disiplin amiri tarafından öğrenildiği tarihten itibaren altı ay içinde soruşturmaya başlanmalıdır; ayrıca fiilin işlendiği tarihten itibaren iki yıl içinde ceza verilmelidir.

İptal Davası

Meslekten çıkarma cezası disiplin kurulunca verildiğinden, idari itiraz yolu bulunmaz; Kanuna göre Bakan ile disiplin kurullarının verdiği cezalara karşı ancak idari yargı yoluna başvurulabilir.

İptal davası idare mahkemesinde açılır ve süre, kesinleşen cezanın tebliğinden itibaren altmış gündür (2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 7. maddesi).

Bu dava türünde özel bir strateji vardır: yalnızca son karar değil, hesaba dâhil edilen önceki cezalar da gözden geçirilmelidir. Önceki cezalardan biri hâlâ dava edilebilir durumdaysa veya derdest bir davaya konuysa, bu durum meslekten çıkarma dosyasında ileri sürülür. Bir cezanın iptali, puan veya sayı eşiğinin altına düşülmesi sonucunu doğurabilir.

Dilekçede kurulacak talepler: işlemin iptali, yürütmenin durdurulması, ceza puanı hesap tablosunun celbi ve yoksun kalınan parasal haklar.

Ne Yapmalısınız?

Hesap tablosunu isteyin. Hangi cezalar, hangi tarihlerde, hangi amirden, hangi dosyadan ve kaç puan? Bu tablo olmadan denetim yapılamaz.

Kesinleşme tarihlerini çıkarın. Geriye doğru sayım, son cezanın kesinleştiği tarihten başlar; hesaba dâhil edilen cezalardan biri kesinleşmemişse hesap değişir.

Aynı dosya kuralını uygulatın. Aynı disiplin dosyasından kaynaklanan cezalarda yalnızca en yüksek puanlı olan değerlendirmeye esas alınır.

Kaç farklı amir olduğunu sayın. Sayı ölçütü için en az iki farklı disiplin amiri şartı aranır.

Doğru çizelgeyi kontrol edin. Emniyet için (1) sayılı, Jandarma ve Sahil Güvenlik için (2) sayılı çizelge uygulanır.

Hafif cezalara itiraz edin. Bugün itiraz edilmeyen bir kınama, yarın meslekten çıkarma hesabında yer alabilir. Üstelik aleyhe bozma yasağı gereği itiraz üzerine daha ağır ceza verilemez.

Silme talebinde bulunun. Uyarma ve kınamada beş yıl, aylıktan kesme ile durdurma cezalarında on yıl sonunda silme istenebilir; bu, gelecekteki hesapların dışında kalmayı sağlar.

Sıkça Sorulan Sorular

Ceza puanıyla meslekten çıkarma nasıl işler?

7068 sayılı Kanunun 12. maddesine göre, en son alınan disiplin cezasının kesinleştiği tarihten geriye doğru son bir yıl içinde yirmi disiplin cezası puanı veya en az iki farklı disiplin amirinden toplam on iki defa ya da daha fazla disiplin cezası almak; son beş yıl içinde ise kırk puan veya en az iki farklı amirden toplam yirmi beş defa ya da daha fazla ceza almak disiplinsizliği alışkanlık hâline getirme olarak kabul edilir.

Sayım hangi tarihten başlar?

Madde metnine göre geriye doğru sayım, en son alınan disiplin cezasının verildiği tarihten değil kesinleştiği tarihten başlar. Bu nedenle hesaba dâhil edilen cezalardan birinin kesinleşmemiş veya iptal edilmiş olması hesabı değiştirir.

Aynı olaydan verilen birden fazla ceza ayrı ayrı mı sayılır?

Hayır. Maddenin ikinci fıkrasına göre aynı disiplin dosyası kapsamında birden fazla disiplin cezası verilmesi hâlinde değerlendirmeye en yüksek olanın puanı esas alınır. Aynı dosyadan kaynaklanan cezaların ayrı ayrı toplanması maddeye aykırıdır.

Cezaların tamamı aynı amirden gelirse ne olur?

Sayı ölçütü bakımından madde, cezaların en az iki farklı disiplin amirinden alınmış olmasını aramaktadır. Hesaba dâhil edilen cezaların tamamı tek bir amirden geliyorsa sayı ölçütünün şartı gerçekleşmemiş olur. Bu kayıt puan ölçütü için öngörülmemiştir.

Ceza puanları nerede belirlenmiştir?

Maddenin üçüncü fıkrasına göre ceza puanlarının hesaplanması usulü, Emniyet Genel Müdürlüğü personeli için kanuna ekli (1) sayılı çizelgede, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı personeli için ekli (2) sayılı çizelgede gösterilmiştir.

Uzman erbaşlarda 3269 mu 7068 mi uygulanır?

Doktrinde ileri sürülen görüşe göre; 7068 sayılı Kanun, 3269 sayılı Kanuna göre özel kanun niteliğinde olduğundan ve daha sonra yürürlüğe girdiğinden, personelin lehine olması hâlinde 7068 uygulanmalıdır. Bu, savunmada ileri sürülebilecek bir hukuki argümandır; somut dosyada işlem tarihindeki mevzuatla birlikte değerlendirilmelidir.

Hafif cezalara itiraz etmek gerekli mi?

Evet, çünkü ceza puanı sistemi hafif cezaları da hesaba katar. Bugün itiraz edilmeyen bir uyarma veya kınama, ileride meslekten çıkarma hesabında yer alabilir. Ayrıca Kanunda itiraz üzerine önceki cezadan daha ağır ceza verilemeyeceği düzenlendiğinden itiraz etmenin riski bulunmamaktadır.

Silme talebi puan hesabını etkiler mi?

Uyarma ve kınama cezalarında uygulanmasından itibaren beş yıl, aylıktan kesme ile kısa ve uzun süreli durdurma cezalarında on yıl içinde silme talep edilebilir. Silme, gelecekteki puan ve tekerrür hesaplarının dışında kalmayı sağladığından önem taşır. Meslekten çıkarma ve Devlet memurluğundan çıkarma cezalarında silinme mümkün değildir.