Enerji Hukuku Rehberi: EPDK, Lisanslar, Elektrik ve Doğal Gaz Uyuşmazlıkları

Enerji hukuku; elektrik, doğal gaz, petrol ve LPG piyasalarındaki üretim, iletim, dağıtım ve satış faaliyetlerini, lisanslama rejimini ve piyasa denetimini konu alan disiplinler arası bir hukuk dalıdır. Alanın düzenleyici otoritesi Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK), temel mevzuatı ise 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu, 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu, 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu ve 5307 sayılı LPG Piyasası Kanunu’dur. Kurumun kuruluş ve görev kanunu ise 4628 sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun’dur. Bu rehber, alanın ana başlıklarını madde düzeyinde toplar; büromuzun hizmet kapsamı için Enerji Hukuku Müşavirliği sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Mevzuat Haritası

Düzenleyici Çerçeve: EPDK ve Dört Kanun

EPDK, 4628 sayılı Kanun’la 2001 yılında kurulmuş; kamu tüzel kişiliğini haiz, idari ve mali özerkliğe sahip bir düzenleyici ve denetleyici kurumdur. 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’na ekli (III) sayılı cetvelde sayılmıştır. Merkezi Ankara’dadır ve ilişkili olduğu bakanlık Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığıdır.

Kurumun temsil ve karar organı Kuruldur; Kurul salt çoğunlukla toplanır ve kararlarını toplantıya katılanların çoğunluğunun oyuyla alır. Kurulun görev ve yetkileri toplu olarak 4628 sayılı Kanun’un 5, 5/A, 5/B ve 5/C maddelerinde düzenlenmiştir; ayrıca dört piyasa kanununun muhtelif maddelerinde Kurula özel görevler verilmiştir.

Kurul kararları idari işlem niteliğindedir ve Anayasa’nın 125. maddesi kapsamında hukuka uygunluk denetimine tabidir.

• Enerji Hukuku Genel Bilgi Notu
• Enerji Hukuku Uyuşmazlıkları

Lisanslama Rejimi: 6446 m. 4, 5 ve 6

Hangi faaliyet lisansa tabidir? 6446 m. 4/1, piyasada yalnızca lisans almak koşuluyla yürütülebilecek faaliyetleri sayar: (a) üretim, (b) iletim, (c) dağıtım, (ç) toptan satış, (d) perakende satış, (e) piyasa işletim, (f) ithalat, (g) ihracat ve 7429 sayılı Kanun’la eklenen (ğ) toplayıcılık faaliyeti.

Şirket türü şartı (m. 4/3). Piyasada faaliyet gösterecek özel hukuk tüzel kişilerinin anonim veya limited şirket olarak kurulması ve anonim şirketlerin borsada işlem görenler dışındaki paylarının nama yazılı olması şarttır.

m. 5/8 hafife alınmamalıdır. Lisans iptali yalnızca şirketi değil, ortakları ve yöneticileri de üç yıl süreyle piyasadan dışlar; üstelik iptal tarihinden önceki bir yıl içinde görevden ayrılmış yönetim kurulu üyelerini de kapsar. Bu nedenle iptal riski doğduğunda savunma, yalnızca şirketin değil gerçek kişilerin de menfaatini ilgilendirir.

Lisansın sona ermesi (m. 5/6). Lisans; süresinin bitiminde kendiliğinden; iflasın kesinleşmesi, lisans sahibinin talebi veya lisans verilmesine esas şartların kaybedilmesi hâllerinde ise Kurul kararıyla sona erer.

• Elektrik Üretim Lisansı ve YEKDEM (6446)
• Doğal Gaz ve Elektrik Tedarik-Dağıtım Lisansları
• Doğal Gaz Dağıtım Lisansı ve Bölge İhalesi
• Doğal Gaz Lisans İptali: İtiraz ve Dava
• EPDK Lisans İptaline Karşı Hukuki Yollar

Lisanssız Üretim: 6446 m. 14

Çatı GES tartışmasının tamamı bu maddededir. m. 14/1, lisans alma ve şirket kurma yükümlülüğünden muaf faaliyetleri sayar:

Konut ve işyeri çatısındaki GES’in dayanağı (g) bendidir. Sınır, kurulu gücün mutlak bir rakamı değil, bağlantı anlaşmasındaki sözleşme gücüdür. Sanayi tesisi ve belediyeler bu gücün iki katına kadar çıkabilirken, diğer kişiler sözleşme gücüyle sınırlıdır. Uygulamada en sık yapılan hata, sözleşme gücü kontrol edilmeden proje büyüklüğünün belirlenmesidir.

Üst sınırı artırma yetkisi (m. 14/2). Cumhurbaşkanı; rekabetin gelişmesi, iletim ve dağıtım sistemlerinin teknik yeterliliği ve arz güvenliğinin temini ilkeleri çerçevesinde, lisanssız faaliyet yapabilecek yenilenebilir tesislerin kurulu güç üst sınırını kaynak bazında beş katına kadar artırmaya yetkilidir.

İhtiyaç fazlasının satışı (m. 14/3). Lisanssız üreticinin ihtiyacının üzerinde ürettiği elektrik sisteme verilirse, son kaynak tedarik şirketince ve 5346 sayılı Kanun kapsamında belirlenen fiyatlardan alınır. Mahsuplaşma uygulamasının kanuni dayanağı budur.

Pay devri yasağı (m. 14/6). (b) bendi kapsamındaki rüzgâr ve güneş tesislerinde, başvuru tarihinden tesisin tamamının geçici kabulü yapılana kadar — yönetmelikle belirlenen istisnalar dışında — pay devri yapılamaz. Yapılırsa ilgili tüzel kişiye ait bağlantı anlaşması çağrı mektubu iptal edilir. Yatırımcı ortaklık yapısını planlarken bu yasak gözetilmelidir.

Dağıtım şirketi yakınlarına yasak (m. 14/7). Dağıtım ve görevli tedarik şirketlerinin doğrudan ve dolaylı ortakları ile kontrolündeki tüzel kişiler, ilgili dağıtım bölgesinde bu madde kapsamında rüzgâr ve güneş başvurusunda bulunamaz.

• Çatı GES: Lisanssız Elektrik Üretimi
• Lisanssız Üretimde Bağlantı Süreci
• Çatı Tipi Güneş Sistemi ve Mahsuplaşma
• Elektrik Bağlantı Hattı Yatırımları
• Enerji Yatırımlarında Kamulaştırma

Yaptırımlar: 6446 m. 16’nın Bent Bent Yapısı

Yaptırım dosyalarında ilk yapılacak iş, isnadın hangi bende dayandığını belirlemektir; çünkü her bendin ihtar rejimi ve sonucu farklıdır.

Tekrar ve katlanma (m. 16/2). Para cezasına konu fiilin ihtar süresi içinde giderilmemesi veya tekrarlanması hâlinde cezalar, her defasında bir önceki cezanın iki katı oranında artırılarak uygulanır. Cezanın verildiği tarihten itibaren iki yıl içinde aynı fiil işlenmezse önceki cezalar tekrarda esas alınmaz.

%10 tavanı ve iptale dönüşme. Aynı fiilin iki yıl içinde tekrarı hâlinde artırılarak uygulanacak cezanın tutarı, tüzel kişinin bir önceki mali yıla ilişkin bilançosundaki gayrisafi gelirinin yüzde onunu aşamaz. Cezaların bu düzeye ulaşması hâlinde Kurul lisansı iptal edebilir. Yani m. 16’da para cezası ile lisans iptali arasında doğrudan bir köprü vardır; tekrarlanan küçük ihlaller birikerek iptal riskine dönüşebilir.

İki pratik kural. m. 16/8’in son cümlesi uyarınca bu Kanuna göre verilen idari para cezaları tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir. m. 16/9 ise cezaların, cezayı ödeyen tüzel kişinin hazırlayacağı tarifelerde maliyet unsuru olarak yer alamayacağını hükme bağlar: ceza tüketiciye yansıtılamaz.

Denetim yetkisi bölünmüştür (m. 15). Dağıtım şirketleri hariç elektrik piyasası faaliyetleri ile lisanssız faaliyet gösterenlerin denetimi Kurum tarafından; elektrik dağıtım şirketlerinin denetimi ise Bakanlık tarafından yapılır. Bakanlıkça düzenlenen denetim raporları Kuruma bildirilir ve yaptırım Kurul tarafından karara bağlanır. Bu ayrım, savunmada muhatabın kim olduğunu belirler.

Abonelik ve Tüketici Uyuşmazlıkları

Elektrik ve doğal gaz aboneliğinde fatura itirazları, kaçak ve usulsüz kullanım tespitleri, sayaç uyuşmazlıkları ile borç nedeniyle kesme-yeniden bağlama işlemleri en sık karşılaşılan uyuşmazlıklardır.

Tarifenin bağlayıcılığı (m. 17/4). Kurul onaylı tarifelerin hüküm ve şartları, bu tarifelere tabi tüm gerçek ve tüzel kişileri bağlar. Bir kişinin tarifede öngörülen ödemelerden birini yapmaması hâlinde hizmetin durdurulabilmesini de içeren usul ve esaslar yönetmelikle düzenlenir. Kesme işleminin dayanağı budur; ancak yönetmelikteki usule uyulmaması işlemi sakatlar.

Kesintiden doğan zarar (m. 17/8). Elektrik enerjisinin kalitesizliğinden veya kesintilerinden kaynaklanan zarar ve hasarların ilgililerinden tazminine ilişkin usul ve esaslar Kurum tarafından çıkarılan yönetmelikle düzenlenir. Yanan cihaz ve üretim kaybı taleplerinin kanuni dayanağı bu fıkradır.

Tarife türleri (m. 17/6). Kurulca düzenlemeye tabi tarifeler altı başlıkta sayılmıştır: bağlantı tarifeleri, iletim tarifesi, toptan satış tarifesi, dağıtım tarifeleri, perakende satış tarifeleri, piyasa işletim tarifesi ve son kaynak tedarik tarifesi. Faturadaki kalemlerin hangisinin hangi tarifeden geldiğini bilmek, itirazın isabetini belirler.

Bağlantı bedeli sınırı (m. 17/6-a). Bağlantı tarifeleri şebeke yatırım maliyetlerini kapsamaz; bağlantı hattı kapsamında katlanılan masraflarla sınırlıdır. Bağlantı hattı tüketici veya üretici tarafından tesis edilmişse, hat işletme ve bakım sorumluluğu karşılığı dağıtım şirketine devredilir ve bu kişilerden bağlantı bedeli alınmaz.

• Elektrik Aboneliği Uyuşmazlıkları
• Borç Nedeniyle Kesme ve Yeniden Bağlama
• Elektrik Faturası Nasıl Okunur?
• Doğal Gaz Piyasası ve Abonelik
• Doğal Gaz Piyasası Uyuşmazlıkları
• Binalarda Enerji Kimlik Belgesi (EKB)

Kamulaştırma ve Taşınmaz Temini: 6446 m. 19

Enerji yatırımlarının en çok dava üreten başlıklarından biridir ve 7257 sayılı Kanun’la yeniden yazılmıştır.

Üretimde yetki Kurumdadır. Üretim faaliyetinde bulunan önlisans veya lisans sahibi özel hukuk tüzel kişilerinin taşınmaz temini taleplerine ilişkin işlemler, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu ve ilgili mevzuata göre Kurum tarafından yürütülür; talep uygun görülürse Kurul karar alır.

Kritik nokta: Bu kapsamda alınan kararlar kamu yararı kararı yerine de geçer ve herhangi bir makamın onayına tabi değildir (m. 19/1-a). Kamulaştırma davalarında sıkça ileri sürülen “kamu yararı kararı alınmamıştır” itirazı, bu hüküm karşısında sonuç doğurmaz.

Dağıtımda yetki TEDAŞ’tadır. Dağıtım faaliyetine ilişkin taşınmaz temini işlemleri TEDAŞ tarafından yürütülür, kararı TEDAŞ alır ve taşınmazlar TEDAŞ adına tescil edilir; kullanım hakkı lisans süresi ve dağıtım faaliyetiyle sınırlı olarak ilgili lisans sahibine aittir (m. 19/2).

Mülkiyet lisans sahibine geçmez. Üretimde kamulaştırma veya devirle elde edilen taşınmazlar, üretim tesislerinin mülkiyetine sahip kamu kurumu adına, yoksa Hazine adına tescil edilir; lisans sahibi lehine lisans süresiyle sınırlı bedelsiz irtifak hakkı tesis edilir veya kullanma izni verilir (m. 19/1-b).

Bedeller yatırımcıya aittir (m. 19/1-c). Kamulaştırma, devir, irtifak, kullanma izni ve kiralama bedelleri ile projeden kaynaklı tazminatlar ve diğer giderler önlisans veya lisans sahibi tarafından ödenir.

Ödenen bedelin akıbeti (m. 19/1-ç). Önlisans sahibi lisans alamaz ya da lisans sona erer veya iptal edilirse, kamulaştırılan taşınmaz başka bir lisans sahibinin kullanımına bırakıldığında kamulaştırma bedeli, lehine irtifak tesis edilen yeni lisans sahibi tarafından, bedeli ödemiş olan tüzel kişiye ödenir. Aynı şekilde 2942 m. 23 uyarınca taşınmazın eski maliki veya mirasçılarınca geri alınması hâlinde geri ödenecek bedel, kamulaştırma bedelini ödemiş tüzel kişiye ödenir (m. 19/3).

Bu hükümler, iptal edilen bir projenin kamulaştırma maliyetinin tamamen kaybedilmediğini gösterir; talep hakkının kanuni dayanağı m. 19’dur.

Yabancı sermayeli şirketlerin güneş ve rüzgâr enerjisi yatırımları için Türk şirketi şartı, YEKA yarışmaları, önlisans döneminde pay devri yasağı ve arazi kuralları Yabancı Yatırımcı Türkiye’de GES ve RES Yatırımı rehberimizde ayrıca anlatılmıştır.

Sıkça Sorulan Sorular

Enerji hukukunun temel kanunları hangileridir?

Dört piyasa kanunu: 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu, 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu, 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu ve 5307 sayılı LPG Piyasası Kanunu. Kurumun kuruluş ve görev kanunu ise 4628 sayılı Kanun’dur.

EPDK’nın hukuki niteliği nedir?

Kamu tüzel kişiliğini haiz, idari ve mali özerkliğe sahip bir düzenleyici ve denetleyici kurumdur; 5018 sayılı Kanun’a ekli (III) sayılı cetvelde yer alır. Merkezi Ankara’dadır. Kurulun görev ve yetkileri toplu olarak 4628 sayılı Kanun’un 5, 5/A, 5/B ve 5/C maddelerindedir.

Elektrik piyasasında hangi faaliyetler lisansa tabidir?

6446 m. 4/1 uyarınca üretim, iletim, dağıtım, toptan satış, perakende satış, piyasa işletim, ithalat, ihracat ve 7429 sayılı Kanun’la eklenen toplayıcılık faaliyeti.

Lisans süresi ne kadardır?

m. 5/2-(c) uyarınca lisanslar en çok kırk dokuz yıl için verilir; üretim, iletim ve dağıtım lisansları için geçerli asgari süre on yıldır.

Lisansı iptal edilen şirketin ortakları etkilenir mi?

Evet. m. 5/8 uyarınca lisansı iptal edilen tüzel kişi, bu tüzel kişilikte %10 veya daha fazla paya sahip ortaklar ile iptalden önceki bir yıl içinde görevden ayrılmış olanlar dâhil yönetim kurulu başkan ve üyeleri, iptali takip eden üç yıl süreyle lisans alamaz, başvuramaz, lisans başvurusu yapan tüzel kişilerde pay sahibi olamaz ve yönetim kurullarında görev alamaz.

Önlisans süresi ne kadardır?

m. 6/5 uyarınca mücbir sebep hâlleri hariç yirmi dört ayı geçemez; Kurul, kaynak türüne ve kurulu güce bağlı olarak bu süreyi yarısı oranında uzatabilir.

Çatı GES için lisans gerekir mi?

6446 m. 14/1-(g) kapsamında kalıyorsa gerekmez. Sınır kurulu gücün mutlak bir rakamı değil, bağlantı anlaşmasındaki sözleşme gücüdür: belediyeler, bağlı kuruluşları, sanayi tesisleri ve tarımsal sulama tesisleri için sözleşme gücünün iki katı, diğer kişiler için sözleşme gücü ile sınırlıdır.

Lisanssız üretimde bir megavat sınırı nedir?

m. 14/1-(b), kurulu gücü azami bir megavat olan yenilenebilir tesisleri muaf tutar. Ayrıca m. 14/2 uyarınca Cumhurbaşkanı bu üst sınırı kaynak bazında beş katına kadar artırmaya yetkilidir.

İhtiyaç fazlası elektrik kime satılır?

m. 14/3 uyarınca sisteme verilen ihtiyaç fazlası elektrik, son kaynak tedarik şirketince ve 5346 sayılı Kanun kapsamında belirlenen fiyatlardan alınır.

Lisanssız GES projesinde ortak değiştirebilir miyim?

m. 14/6 uyarınca (b) bendi kapsamındaki rüzgâr ve güneş tesislerinde, başvuru tarihinden tesisin tamamının geçici kabulü yapılana kadar yönetmelikle belirlenen istisnalar dışında pay devri yapılamaz; yapılırsa bağlantı anlaşması çağrı mektubu iptal edilir.

EPDK cezasını kim denetler?

Denetim yetkisi bölünmüştür: 6446 m. 15 uyarınca dağıtım şirketleri hariç elektrik piyasası faaliyetleri ile lisanssız faaliyet gösterenlerin denetimi Kurum, elektrik dağıtım şirketlerinin denetimi ise Bakanlık tarafından yapılır. Yaptırım her hâlde Kurul tarafından karara bağlanır.

Ceza tekrar edilirse ne olur?

m. 16/2 uyarınca cezalar her defasında bir önceki cezanın iki katı oranında artırılır. Ancak cezanın verildiği tarihten itibaren iki yıl içinde aynı fiil işlenmezse önceki cezalar tekrarda esas alınmaz. Artırılan tutar, bir önceki mali yıl gayrisafi gelirinin yüzde onunu aşamaz; bu düzeye ulaşılırsa Kurul lisansı iptal edebilir.

İdari para cezası ne zaman ödenir?

6446 m. 16/8’in son cümlesi uyarınca bu Kanuna göre verilen idari para cezaları tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir.

Ceza tüketiciye yansıtılabilir mi?

Hayır. m. 16/9 uyarınca bu maddede düzenlenen idari para cezaları, hiçbir şekilde cezayı ödeyen tüzel kişi tarafından hazırlanacak tarifelerde maliyet unsuru olarak yer almaz.

EPDK kararına karşı nereye dava açılır?

İdari yargıda, yetkili idare mahkemesinde. Kanun koyucu bunu 5307 s.K. m. 18/3’te açıkça teyit etmiş ve Kurul kararlarına karşı açılan her türlü davayı öncelikli işlerden saymıştır. Kurumun merkezi Ankara’da olduğundan uygulamada davalar Ankara idare mahkemelerinde görülür.

Dava açma süresi nedir?

İYUK m. 7 uyarınca kural olarak tebliğden itibaren altmış gün ve bu süre hak düşürücüdür. İYUK m. 11 kapsamında üst makama başvuru, süreyi durdurur; dava şartı değildir.

Dava açmak lisans iptalini durdurur mu?

Hayır. Lisans iptalinde otomatik bir durdurma etkisi yoktur; ayrıca İYUK m. 27 kapsamında yürütmenin durdurulması talep edilmelidir. İdari para cezasında ise Danıştay içtihadında dava açılmasıyla cezanın kesinleşmeyeceği ve tahsilinin mümkün olmayacağı kabul edilmektedir.

Enerji yatırımında kamulaştırmayı kim yapar?

6446 m. 19 uyarınca üretimde Kurum, dağıtımda TEDAŞ. Kurul kararları kamu yararı kararı yerine geçer ve herhangi bir makamın onayına tabi değildir. Bedeller lisans sahibi tarafından ödenir; taşınmaz ise ilgili kamu kurumu veya Hazine adına tescil edilir ve lisans sahibi lehine bedelsiz irtifak tesis edilir.

Proje iptal olursa ödediğim kamulaştırma bedeli ne olur?

m. 19/1-(ç) uyarınca taşınmaz başka bir önlisans veya lisans sahibinin kullanımına bırakılırsa, kamulaştırma bedeli yeni lisans sahibi tarafından, bedeli ödemiş olan tüzel kişiye ödenir.

Elektrik kesintisinden doğan zararı kimden isteyebilirim?

6446 m. 17/8, elektrik enerjisinin kalitesizliğinden veya kesintilerinden kaynaklanan zarar ve hasarların ilgililerinden tazminine ilişkin usul ve esasların Kurum tarafından çıkarılan yönetmelikle düzenleneceğini öngörür. Talebin kanuni dayanağı bu fıkradır.

Bağlantı bedeli hangi masrafları kapsar?

m. 17/6-(a) uyarınca bağlantı tarifeleri şebeke yatırım maliyetlerini kapsamaz; bağlantı hattı kapsamındaki masraflarla sınırlıdır. Bağlantı hattı tüketici veya üretici tarafından tesis edilmişse bu kişilerden bağlantı bedeli alınmaz.

Sonuç

Enerji hukukunda uyuşmazlığın kaderini belirleyen şey, çoğu zaman teknik ayrıntı değil doğru maddeyi bulmaktır. Lisanslamada 6446 m. 4, 5 ve 6 süreleri ve sınırları; lisanssız üretimde m. 14 muafiyetin kapsamını; yaptırımda m. 16 hangi bendin ihtarlı hangisinin doğrudan iptal doğurduğunu; kamulaştırmada m. 19 yetkiyi ve bedelin akıbetini belirler. Savunmada iki kural değişmez: itiraz karar sonrasında değil soruşturma safhasında kurulur ve lisans iptalinde dava tek başına yetmez, İYUK m. 27 kapsamında yürütmenin durdurulması ayrıca istenir. Bu konuyla bağlantılı bir diğer rehberimiz: Enerji Depolama Tesisleri. Somut dosyanız için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Atıf yapılan başlıca mevzuat: 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu m. 4, 5, 6, 8, 14, 15, 16, 17, 19, 21 ve Ek m. 3; 4628 sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun m. 5, 5/A, 5/B, 5/C; 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu; 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu m. 19 ve 20; 5307 sayılı LPG Piyasası Kanunu m. 16 ve 18; 5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanun; 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu m. 23; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 7, 11 ve 27; 7201 sayılı Tebligat Kanunu; 5018 sayılı Kanun’a ekli (III) sayılı cetvel; Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği ve Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği. Para cezası tutarları her yıl yeniden değerleme oranında güncellendiğinden, işlem tarihindeki tutarın teyidi gerekir.

Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Enerji piyasası uyuşmazlıkları teknik ve idari boyutlarıyla dosya bazında değerlendirme gerektirir.

Güncel Rehberler

• Elektrikte Son Kaynak Tedarik Tarifesi
• OSB’de Elektrik ve Doğal Gaz Temini
• YEKA
• Elektrik Toptan Piyasası
• Elektrik Kesintisinden Doğan Zararın Tazmini
• RES
• Yabancıların Petrol ve Doğal Gaz Araması ve Üretimi