Yargıtay: SİSBİS Kaydının Silinmesi Davasında Görevli Mahkeme Tüketici Mahkemesi — Kanun Yararına Bozma (2025/12146 E., 2026/3403 K.)

Bir aracın hiç karışmadığı bir kaza için hasar dosyası açılması ve bu dosyanın sigorta sektörünün ortak suistimal veri tabanına işlenmesi, araç sahibi açısından yıllarca sürecek bir soruna dönüşebilir. Kamuoyunda zaman zaman “sigorta kara listesi” olarak anılan Sigorta Suistimalleri Bilgi Paylaşım Sistemi (SİSBİS) kaydının silinmesi için açılacak davanın hangi mahkemede görüleceği ise uygulamada tartışmalıydı: Sigorta hukuku Türk Ticaret Kanunu’nda düzenlendiği için bu davalar sıklıkla asliye ticaret mahkemelerinde açılıyordu.

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, Adalet Bakanlığının kanun yararına temyiz istemi üzerine bu soruya açık bir cevap verdi: Davacı tüketiciyse, yani aracını ticari veya mesleki olmayan amaçla kullanıyorsa, uyuşmazlık 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kapsamındaki bir tüketici işleminden ve tüketiciye yönelik uygulamadan doğar ve davaya tüketici mahkemesi bakar. Aşağıda kararın künyesini, olayın seyrini, Dairenin gerekçesini ve SİSBİS kaydıyla karşılaşan kişilerin izleyebileceği yolları resmî metne dayanarak özetliyoruz. Dosyadaki kişilerin ve şirketin adlarına yer verilmemiştir.

Kararın Künyesi

Olay: Habersiz Kaza Tutanağı ve On Yılı Aşan Kayıt

Karardaki anlatıma göre davacı adına kayıtlı, hususi kullanımdaki otomobil için 2010 yılında, davacının imzası bulunmayan ve başka kişilerin sürücü olarak gösterildiği maddi hasarlı bir kaza tespit tutanağı düzenlendi. Karşı araç sahibinin başvurusu üzerine zorunlu mali sorumluluk sigortacısı hasar dosyası açtı; ekspertiz incelemesinde karşı araçtaki hasarın beyan edilen kazayla uyumsuz bulunması üzerine hasar talebinden feragat edildi ve dosyadaki kişilere ilişkin bilgiler Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi (SBM) nezdindeki SİSBİS veri tabanına bildirildi.

Davacı, kayıttan 2019 yılında tesadüfen haberdar olduğunu, sigorta şirketine ve SBM’ye yaptığı silme başvurularının sonuçsuz kaldığını ve bu kayıt nedeniyle uzun süredir sigorta hizmeti alamadığını ileri sürerek 6/9/2023 tarihinde dava açtı. Davalı sigorta şirketi, tüketici mahkemesinin görevli olduğunu ve husumetin SBM’ye yöneltilmesi gerektiğini savundu. Mahkemenin aldığı bilirkişi raporunda, SBM kayıtları ile kaza tespit tutanağındaki sürücü bilgilerinin ve kazanın oluş şeklinin birbiriyle uyumlu olmadığı, dosyada davacının araç hasarına ait fotoğraf bulunmadığı ve sigortacının kayıt öncesinde davacıya yazılı bildirim yaptığını gösteren belge olmadığı tespit edildi.

Asliye ticaret mahkemesi davayı kabul etti, SİSBİS kaydının olmadığının tespitine ve kayıtların düzeltilmesine karar verdi. Karar kesin olarak verildiğinden Adalet Bakanlığı görev yönünden kanun yararına temyiz yoluna başvurdu.

Ne Değişti? Asliye Ticaret Yerine Tüketici Mahkemesi

Karar yeni bir kural koymuyor; ancak sigorta uyuşmazlıklarında sık yapılan bir görev hatasını Yargıtay düzeyinde ve Resmî Gazete’de yayımlanan bir kararla netleştiriyor. İlk derece mahkemesi ile Yargıtay’ın yaklaşımı şöyle karşılaştırılabilir:

Hukuki Çerçeve ve Dairenin Gerekçesi

Tüketici, sağlayıcı ve tüketici işlemi

6502 sayılı Kanun’un 2. maddesi Kanun’un “her türlü tüketici işlemi ile tüketiciye yönelik uygulamaları” kapsadığını söyler. 3. maddede tüketici “ticari veya mesleki olmayan amaçlarla hareket eden gerçek veya tüzel kişi”, sağlayıcı ticari veya mesleki amaçlarla tüketiciye hizmet sunan kişi, tüketici işlemi ise “sigorta” sözleşmeleri de dâhil olmak üzere sağlayıcı ile tüketici arasında kurulan her türlü sözleşme ve hukuki işlem olarak tanımlanır. Daire, davalı sigorta şirketinin sağlayıcı, sigortanın hizmet, davacının da tüketici olduğunu kabul etti. Belirleyici olgular; taraflar arasında ticari alım satım bulunmaması, davacının tacir olmaması ve sigortalı aracın ticari araç niteliğinde olmamasıydı.

Uyuşmazlık sözleşmeden değil, “uygulamadan” doğuyor

Davada sigorta tazminatı istenmiyordu; istenen, sigortacının davacıya ait bilgileri SİSBİS’e işleme işleminin kaldırılmasıydı. Daire bu işlemi de sağlayıcının tüketiciye karşı tüketici işlemi ve tüketiciye yönelik uygulaması olarak nitelendirdi. Kanun’un 73/1 maddesine göre bu tür uyuşmazlıklara ilişkin davalarda tüketici mahkemeleri görevlidir.

TTK m.4 neden uygulanmadı?

Sigorta sözleşmeleri TTK’nın 1401 ve devamı maddelerinde düzenlenir ve TTK m.4/1-a’ya göre bu Kanunda öngörülen hususlardan doğan hukuk davaları ticari davadır. Ancak 6502 sayılı Kanun’un 83/2 maddesi, taraflardan birini tüketicinin oluşturduğu işlemlerle ilgili diğer kanunlarda düzenleme bulunmasının, işlemin tüketici işlemi sayılmasını ve Kanun’un görev ve yetki hükümlerinin uygulanmasını engellemeyeceğini öngörür. Daire bu özel hüküm karşısında TTK m.4’ün görevli mahkemeyi belirlemede dikkate alınamayacağını belirtti.

Görev kamu düzenindendir

Kanun 28/11/2013 tarihli ve 28835 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmış, m.87 gereği altı ay sonra, 28/5/2014’te yürürlüğe girmiştir; dava bu tarihten sonra açıldığı için 6502 sayılı Kanun uygulanır. Mahkemenin görevli olması HMK m.114/1-c uyarınca dava şartıdır ve m.115 gereği her aşamada kendiliğinden araştırılır. Daire, davanın görev dava şartı yokluğundan usulden reddi gerekirken esasa girilmesini usul ve yasaya aykırı buldu.

Kimleri Etkiliyor?

Karar en çok, aracını özel amaçla kullanan ve SİSBİS’te adına kayıt bulunduğunu öğrenen araç sahiplerini ilgilendirir. Bu kişiler kaydın silinmesi veya düzeltilmesi için kendi sigortacılarına karşı dava açacaklarsa, tüketici sıfatları bulunduğu sürece davayı tüketici mahkemesinde açmalıdır. Sigorta şirketleri ve vekilleri açısından ise asliye ticaret mahkemesinde açılan bu tür davalarda görev itirazının dayanağı güçlenmiştir.

Ticari araç işletenler, tacirler veya sigortayı mesleki faaliyetleri için yaptıranlar bakımından durum farklı olabilir: Daire tüketici sıfatını davacının tacir olmamasına ve aracın ticari nitelik taşımamasına dayandırdı. Bu nitelikleri taşımayan bir davacı bakımından görevli mahkeme ayrıca değerlendirilmelidir. Trafik sigortasında hasar ve değer kaybı süreçleri için trafik sigortası genel şartları haberimize ve değer kaybı tazminatı rehberimize, sigorta sözleşmesinin genel çerçevesi için riziko ve tazminat sayfamıza bakabilirsiniz.

Yürürlük ve Etkisi

Yargıtay kararları yürürlüğe giren düzenlemeler değildir; bu karar bir içtihadı birleştirme kararı da değildir. Bu nedenle mahkemeleri bağlayıcı bir kural koymaz, ancak Resmî Gazete’de yayımlanan bir Yargıtay kanun yararına bozma kararı olarak benzer dosyalarda güçlü bir yol gösterici niteliği taşır. Karar yayım tarihinden önce veya sonra açılmış davalar arasında ayrım yapmaz; görev her aşamada kendiliğinden gözetildiğinden, hâlen asliye ticaret mahkemesinde görülen benzer davalarda da görev sorunu gündeme gelebilir.

Ne Yapmalı? Başvuru Yolları ve Süreler

SİSBİS’te adına kayıt bulunduğunu öğrenen kişi önce kaydın hangi hasar dosyasına ve hangi sigorta şirketine dayandığını öğrenmelidir. Kararda aktarılan Yanlış Sigorta Uygulamalarının Tespiti, Bildirimi, Kaydı ve Bu Uygulamalarla Mücadele Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik m.11’e göre sigorta şirketleri, yanlış sigorta uygulaması şüphesiyle tazminat talebini reddettiklerinde durumu ilgiliye yazılı olarak bildirmek ve SBM’deki veri tabanına işlemek zorundadır. Bu dosyada bilirkişi, kayıttan önce davacıya bildirim yapıldığını gösteren bir belge bulunmadığını tespit etmişti.

SİSBİS kaydı kişisel veri niteliği taşıdığından 6698 sayılı Kanun’daki düzeltme ve silme hakları da gündeme gelebilir; ancak Kanun’un istisna hükümleri ile sigorta mevzuatındaki özel düzenlemeler her dosyada ayrıca değerlendirilmelidir. Kişisel verilerin silinmesine ilişkin genel çerçeve için unutulma hakkı sayfamıza, veri sorumlusuna başvuru dilekçesinin yapısı için KVKK başvuru dilekçesi örneğimize göz atabilirsiniz.

Tüketici mahkemelerinde Bakanlık, tüketiciler ve tüketici örgütleri tarafından açılan davalar 6502 sayılı Kanun m.73/2 uyarınca 492 sayılı Harçlar Kanunu’ndaki harçlardan muaftır. Tüketici uyuşmazlıklarında Anayasa Mahkemesinin yakın tarihli bir kararını haksız ticari uygulama cezası haberimizde, günün diğer gelişmelerini Hukuk Gündemi Son Durum sayfamızda bulabilirsiniz. Sorularınız için 0554 648 37 15 numarasından bize ulaşabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

SİSBİS kaydının silinmesi davası hangi mahkemede açılır?

Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin 2025/12146 E., 2026/3403 K. sayılı kararına göre davacı tüketiciyse, yani aracını ticari veya mesleki olmayan amaçla kullanıyorsa, kendi sigortacısına karşı açacağı SİSBİS kaydının silinmesi davasında tüketici mahkemesi görevlidir (6502 sayılı Kanun m.73/1).

Sigorta TTK’da düzenlendiği için asliye ticaret mahkemesi görevli değil mi?

Hayır. Daire, 6502 sayılı Kanun’un 83/2 maddesi karşısında TTK m.4’ün tüketici işlemlerinde görevli mahkemeyi belirlemeyeceğini açıkça belirtti.

Bu karar davayı kazanan kişinin kararını ortadan kaldırdı mı?

Hayır. Bozma “sonuca etkili olmamak üzere” verildi. HMK m.363/2’ye göre kanun yararına bozma kararın hukuki sonuçlarını ortadan kaldırmaz.

Ticari aracım varsa da tüketici mahkemesine mi gitmeliyim?

Kararda tüketici sıfatı, davacının tacir olmamasına ve aracın ticari nitelik taşımamasına dayandırıldı. Ticari amaçla kullanılan araçlarda veya tacirlerde tüketici sıfatı bulunmayabilir; görevli mahkeme somut duruma göre ayrıca belirlenmelidir.

Yanlış mahkemede dava açarsam ne olur?

Görev dava şartıdır; mahkeme bunu kendiliğinden inceler ve davayı usulden reddeder. Görevsizlik kararından sonra iki hafta içinde dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesi istenmezse dava açılmamış sayılır (HMK m.20).

Dava açmadan önce arabulucuya gitmek zorunlu mu?

6502 sayılı Kanun m.73/A’ya göre tüketici mahkemelerinde görülen uyuşmazlıklarda, kanunda sayılan istisnalar dışında, dava açmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır.

Sigorta şirketi SİSBİS kaydını bana bildirmek zorunda mı?

Kararda aktarılan Yönetmelik m.11’e göre sigorta şirketleri, yanlış sigorta uygulaması şüphesiyle tazminat talebini reddettiklerinde durumu ilgiliye yazılı olarak bildirmek ve SBM’deki veri tabanına işlemek zorundadır.

Kaynaklar: 23/10/2026 tarihli ve 33409 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin 30/3/2026 tarihli, 2025/12146 E., 2026/3403 K. sayılı kararı; 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.2, 3, 68, 73, 73/A, 83, 87; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.20, 114, 115, 363; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.4; 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m.11, 13, 14.