AYM: Devam Eden Kovuşturma Nedeniyle Polis Meslek Yüksekokulundan İlişik Kesilmesi Eğitim Hakkını İhlal Etti — Genel Kurul, B. No: 2023/59815

Polis meslek yüksekokuluna kaydolan bir aday hakkında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sırasında devam eden bir ceza davası çıkarsa okul ne yapabilir? Uygulamada cevap çoğu zaman “ilişik kesme” oluyordu: Giriş yönetmeliği, belirli suçlardan devam eden bir soruşturma veya kovuşturma bulunmamasını şart koşuyor, eğitim-öğretim yönetmeliği de bu şartı taşımadığı sonradan anlaşılan öğrencinin okuldan çıkarılmasını öngörüyordu. Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu bu sistemin temelindeki sorunu tespit etti: Öğrencide aranacak şartlar kanunda değil yönetmelikte belirlenmiş, kanun ise bu konuda hiçbir çerçeve çizmeden yetkiyi tamamen idareye bırakmıştı.

Karar özellikle önemlidir, çünkü ihlal masumiyet karinesinden değil, doğrudan kanunilik eksikliğinden kaynaklanmıştır. Aşağıda kararı Resmî Gazete’de yayımlanan metne dayanarak özetliyoruz; başvurucunun adı yerine yalnızca başvuru numarası kullanılmıştır.

Kararın Künyesi

Olay: Kayıttan Sonra Ortaya Çıkan Ceza Dosyası

Başvurucu 2019-2020 eğitim-öğretim yılında bir polis meslek yüksekokuluna aday öğrenci olarak geçici kayıt yaptırdı. Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sırasında UYAP kayıtlarından iki ceza dosyası tespit edildi: Biri icra ceza mahkemesinde karşılıksız çekle ilgili, diğeri ağır ceza mahkemesinde nitelikli dolandırıcılık iddiasıyla görülen yargılamaydı. Okul, giriş yönetmeliğinde aranan “devam eden soruşturma veya kovuşturma bulunmaması” şartının sağlanmadığı sonucuna vararak 16/7/2020 tarihinde başvurucunun ilişiğini kesti.

Başvurucu iptal davası açtı; icra ceza dosyasından beraat ettiğini, ağır ceza davasının ise sürdüğünü ve hakkında kesinleşmiş bir mahkûmiyet bulunmadığını ileri sürdü. Ankara 16. İdare Mahkemesi 29/4/2021’de davayı reddetti; şartı taşımayan adayın ilişiğinin kesilmesini “hukuki bir zorunluluk” olarak gördü. Ankara Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesi 30/9/2021’de istinaf başvurusunu, Danıştay Sekizinci Dairesi 27/4/2023’te temyiz başvurusunu reddetti. Başvurucu nihai kararı 2/6/2023’te öğrendi ve 23/6/2023’te bireysel başvuruda bulundu.

Ne Değişti? İdare Mahkemesi ve Anayasa Mahkemesi Yaklaşımı

Anayasa Mahkemesi Ne Dedi?

Genel Kurul önce polis meslek yüksekokulunda verilen eğitimin Anayasa’nın 42. maddesi kapsamında olup olmadığını inceledi. Anayasa’nın 132. maddesi emniyet teşkilatına bağlı yükseköğretim kurumlarını özel kanun hükümlerine tabi tutsa da bu kurumlar yine “yükseköğretim kurumları” başlığı altında düzenlenmiştir. Okulun amacının polis memuru yetiştirmek olması, verilen ön lisans eğitiminin yükseköğretim niteliğini ortadan kaldırmaz. Bu nedenle ilişik kesme, eğitim hakkına bir müdahaledir.

Ardından müdahalenin kanunilik şartını sağlayıp sağlamadığına baktı. Şekli anlamda bir kanun (4652 sayılı Polis Yüksek Öğretim Kanunu) vardır ve Resmî Gazete’de yayımlandığı için ulaşılabilirdir. Sorun kanunun kalitesindedir: Kanun’un 15. maddesinin altıncı fıkrası öğrencilerin niteliklerinin yönetmelikle belirleneceğini, 30. maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi de bu yetkinin İçişleri Bakanlığına ait olduğunu söyler; ancak yönetmeliğin hangi ilke, ölçüt ve sınırlar içinde çıkarılacağını göstermez. Kanun düzeyinde hiçbir çerçeve çizmeden düzenleme yetkisinin bütünüyle idareye bırakılması, Mahkemeye göre “belirsiz ve keyfiliğe açık bir alan” yaratır ve kişilerin davranışlarını hukuki güvenlik içinde planlamasını engeller.

Mahkeme bu değerlendirmede kendi norm denetimi kararlarına dayandı: 4652 sayılı Kanun’un 15. maddesinin altıncı fıkrasının 7422 sayılı Kanun’la değişik hâli E.2023/25, K.2024/139 (23/7/2024) sayılı kararla, 30. maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi de E.2025/194, K.2026/15 (15/1/2026) sayılı kararla Anayasa’nın 13. ve 42. maddelerine aykırı bulunarak iptal edilmişti. Genel Kurul, bu tespitlerin somut olay için de geçerli olduğunu belirterek müdahalenin dayanağı olan hükümlerin belirlilik ve öngörülebilirlik ölçütlerini karşılamadığına karar verdi.

Masumiyet karinesi tartışılmadı. Başvurucu, kesinleşmiş mahkûmiyet olmadan ilişik kesilmesinin masumiyet karinesine aykırı olduğunu da savunmuştu. Genel Kurul kanunilik eksikliğini tespit ettiği için ölçülülük ve masumiyet karinesi yönünden ayrıca inceleme yapmadı. Bu nedenle karardan “devam eden kovuşturma hiçbir zaman ilişik kesme nedeni olamaz” sonucu çıkarılmamalıdır; karar, böyle bir sınırlamanın kanunda açıkça ve çerçevesi çizilerek düzenlenmesi gerektiğini söyler.

Karşıoy: Beş üye, 4652 sayılı Kanun’un 10. maddesinin okullara alınacak öğrencilere ilişkin temel esasları belirlediğini, ayrıntıların yönetmeliğe bırakılmasının Anayasa’ya aykırı olmadığını ve yönetmeliğe karşı idari yargıda dava açmanın her zaman mümkün olduğunu belirterek ihlal bulunmadığı görüşüne katıldı.

Hukuki Çerçeve

• Anayasa m.42: Kimse eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz; öğrenim hakkının kapsamı kanunla tespit edilir ve düzenlenir.
• Anayasa m.13: Temel hak ve hürriyetler ancak kanunla sınırlanabilir; sınırlama ölçülü olmalıdır.
• Anayasa m.132: Emniyet teşkilatına bağlı yükseköğretim kurumları özel kanun hükümlerine tabidir.
• 4652 sayılı Kanun m.10, m.15/6 ve m.30/1-(f): Polis meslek yüksekokullarının kuruluşu ile öğrencilerde aranacak şartların yönetmelikle belirlenmesi.
• 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu ek m.3: Karara göre müdahaleden sonra yürürlüğe giren bu hükümle, Polis Akademisi ve bağlı eğitim kurumlarında öğrenim görecek öğrenciler hakkında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılacağı kanunla düzenlendi. Güvenlik soruşturmasına karşı dava süreci için güvenlik soruşturması iptal dava dilekçesi örneği sayfamıza bakabilirsiniz.
• 6216 sayılı Kanun m.50: İhlal kararı üzerine yeniden yargılama yapılması ve ihlalin sonuçlarının giderilmesi.

Adli sicil, takipsizlik, beraat ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması kayıtlarının güvenlik soruşturmasında nasıl değerlendirildiğine ilişkin ayrıntılar için güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması rehberimiz de yol gösterici olabilir; HAGB kurumundaki son gelişmeler için Anayasa Mahkemesi HAGB iptal kararı haberimize bakabilirsiniz.

Kimleri Etkiliyor?

Karar doğrudan yalnızca başvurucunun dosyasında yeniden yargılama sonucunu doğurur. Bununla birlikte Genel Kurul kararı olması ve ihlalin kaynağını kanunun kendisinde bulması nedeniyle şu kişiler için önemli bir dayanaktır:

• Polis meslek yüksekokulu veya Polis Akademisine bağlı başka bir eğitim kurumundan, hakkında devam eden soruşturma ya da kovuşturma bulunduğu gerekçesiyle ilişiği kesilen öğrenciler,
• Bu gerekçeyle açtığı iptal davası derdest olan ya da kanun yolları süren davacılar,

Kesinleşmiş ve süresi geçmiş kararlar kendiliğinden ortadan kalkmaz. Bireysel başvuru süresi geçmiş dosyalar bakımından bu karar tek başına yeni bir dava hakkı doğurmaz; yeniden yargılama yalnızca Anayasa Mahkemesinin ihlal tespit ettiği dosyalarda gündeme gelir.

Yürürlük ve Etkisi

Bireysel başvuru kararları norm denetimi kararlarından farklı olarak bir yürürlük tarihi taşımaz. Karar 5/3/2026’da verildi, 22/10/2026’da Resmî Gazete’de yayımlandı. Ankara 16. İdare Mahkemesi yeniden yargılama yaparak Anayasa Mahkemesinin belirttiği ilkelere uygun yeni bir karar verecektir. Manevi tazminat ve yargılama gideri, kararın tebliğinden sonra başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvurusundan itibaren dört ay içinde ödenecek; gecikmede yasal faiz işleyecektir.

Anayasa Mahkemesi, ihlale yol açan kanun hükümlerinin norm denetimiyle zaten iptal edildiğini de not etti. Kararın hüküm kısmında Türkiye Büyük Millet Meclisine bildirim yer almıyor. Ceza yargılaması süren kişilerin diğer haklarına ilişkin yakın tarihli bir başka ihlal kararı için katalog dışı suçta tutuklama kararımıza bakabilirsiniz.

Ne Yapmalı? Süreler ve Yol Haritası

İdari yargıdaki istinaf ve temyiz parasal sınırları için idari yargı parasal sınırlar haberimize, iptal davalarının genel işleyişi için idari davalar (iptal ve tam yargı) sayfamıza bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Anayasa Mahkemesi polis meslek yüksekokulundan ilişik kesilmesi hakkında ne karar verdi?

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu 5/3/2026 tarihli kararında (B. No: 2023/59815), hakkında devam eden ceza kovuşturması bulunduğu gerekçesiyle polis meslek yüksekokulundan ilişiği kesilen öğrencinin eğitim hakkının ihlal edildiğine oyçokluğuyla karar verdi. Karar 22 Ekim 2026 tarihli ve 33408 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı.

İhlalin gerekçesi masumiyet karinesi mi?

Hayır. Mahkeme ihlali kanunilik yönünden tespit etti. 4652 sayılı Kanun’un 15. maddesinin altıncı fıkrası ile 30. maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi, öğrencilerde aranacak şartların yönetmelikle düzenleneceğini söylemekle yetiniyor, temel ilke ve sınırları göstermiyordu. Bu nedenle müdahalenin belirli ve öngörülebilir bir kanuni dayanağı bulunmadığı sonucuna varıldı; masumiyet karinesi ayrıca incelenmedi.

Polis meslek yüksekokulu eğitimi eğitim hakkı kapsamında mı?

Evet. Anayasa Mahkemesine göre emniyet teşkilatına bağlı bu okullar Anayasa’nın 132. maddesi uyarınca özel hükümlere tabi olsa da yükseköğretim sistemi içindedir ve ön lisans düzeyinde eğitim verir. Bu nedenle okuldan ilişik kesilmesi Anayasa’nın 42. maddesindeki eğitim hakkına müdahaledir.

Başvurucu okula geri mi dönecek?

Karar doğrudan okula dönüşü emretmiyor. Dosya yeniden yargılama için Ankara 16. İdare Mahkemesine gönderildi; mahkeme Anayasa Mahkemesinin ilkelerine uygun yeni bir karar verecek. Ayrıca başvurucuya net 50.000 TL manevi tazminat ve 41.480,40 TL yargılama gideri ödenecek.

Benzer durumdaki öğrenciler ne yapabilir?

İlişik kesme işlemine karşı tebliği izleyen günden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir (İYUK m.7). Derdest davalarda karar mahkemeye sunulmalıdır. Kesinleşen kararlarda, başvuru yollarının tüketildiği tarihten itibaren 30 gün içinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılabilir.

Karara katılmayan üyeler ne dedi?

İrfan Fidan, Muhterem İnce, Yılmaz Akçil, Ömer Çınar ve Metin Kıratlı, 4652 sayılı Kanun’un 10. maddesinin öğrencilere ilişkin temel esasları belirlediğini, ayrıntıların yönetmeliğe bırakılmasının mümkün olduğunu ve yönetmeliğe karşı her zaman dava açılabileceğini belirterek ihlal bulunmadığı görüşünü savundu.

Kaynaklar: 22/10/2026 tarihli ve 33408 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Anayasa Mahkemesi Genel Kurulunun 5/3/2026 tarihli ve 2023/59815 başvuru numaralı kararı (RG madde: 20261022-9); Anayasa m.13, 42, 132, 148, 153; 4652 sayılı Polis Yüksek Öğretim Kanunu m.10, 15/6, 30/1-(f); 7315 sayılı Kanun ek m.3; AYM E.2023/25, K.2024/139 ve E.2025/194, K.2026/15; 2577 sayılı İYUK m.7, 45, 46; 6216 sayılı Kanun m.47, 50.