Son Kaynak Tedarik Tarifesi (SKTT): Kimi Kapsar, Nasıl Hesaplanır, Nasıl Çıkılır?

Son kaynak tedarik tarifesi (SKTT), serbest tüketici niteliğini taşıdığı hâlde elektriğini ikili anlaşmayla temin etmeyen tüketicilere uygulanan tarifedir. Dayanağı, 20 Ocak 2018 tarihli ve 30307 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Son Kaynak Tedarik Tarifesinin Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ’dir. Sahada en çok yanlış bilinen nokta şudur: SKTT kapsamında olmak otomatik olarak pahalı tarife anlamına gelmez. Tebliğ tüketicileri ikiye ayırır — yüksek tüketimliye piyasa fiyatına bağlı formül, düşük tüketimliye ise onaylanmış perakende satış tarifesi uygulanır. Ayrıca kapsamdan çıkmak mümkündür ve bunun için hiçbir hak kaybı yaşanmaz.

Son Kaynak Tedariki Nedir, Kimi Kapsar?

Elektrik piyasasında belirli bir tüketim eşiğini aşan tüketiciler serbest tüketici sayılır ve tedarikçisini seçme hakkı kazanır. Ancak bu bir haktır, yükümlülük değildir. Serbest tüketici, isterse ikili anlaşma yapmaz.

SKTT Tebliği’ndeki tanıma göre son kaynak kullanıcısı, “serbest tüketici niteliğini haiz olduğu hâlde elektrik enerjisini ikili anlaşmalarla temin etmeyen tüketiciler”dir. Bu kişiler elektriksiz kalmaz: görevli tedarik şirketi, perakende satış sözleşmesi çerçevesinde bu tüketicilere son kaynak tedarik tarifesi üzerinden elektrik satışı yapmaya devam eder.

Sistemin adı da buradan gelir — son kaynak, piyasada tedarikçi bulamayan veya bulmak istemeyen tüketici için son başvurulacak kaynaktır. Serbest tüketici olma hakkının kendisi ve tedarikçi değiştirme usulü ayrıca ele alınmıştır: Serbest Tüketici Olmak ve Tedarikçi Değiştirmek.

Düzenlemenin politika amacı

SKTT yalnızca bir fiyat tarifesi değil, bir piyasa yönlendirme aracıdır. Amaç üç başlıkta toplanır: tüm tüketicilerin kendi tedarikçisini seçmeye yönlendirilmesiyle rekabetçi fiyat oluşumunu desteklemek; tüketicinin pasif kalmasının önüne geçerek piyasaya aktif katılımı teşvik etmek; ve tedarikçi seçmeyen büyük ölçekli tüketicilerin görevli tedarik şirketi üzerinden düşük tarifelerle enerji almasını engelleyerek kamu yükünü azaltmak.

Bu amaç, tarifenin neden piyasa fiyatına endekslendiğini açıklar: pasif kalmanın bir maliyeti olması bilinçli bir tercihtir.

Kritik Ayrım: Yüksek Tüketimli mi, Düşük Tüketimli mi?

Bu, yazının en önemli bölümüdür ve en çok yanlış bilinen noktadır. Tebliğ, son kaynak kullanıcılarını tek bir rejime tabi tutmaz; ikiye ayırır:

• Yüksek tüketimli tüketiciler — haklarında aşağıda açıklanan piyasa fiyatına bağlı formül uygulanır.
• Düşük tüketimli tüketiciler — Tebliğ’in ifadesiyle bu tüketicilere son kaynak tedarik tarifesi olarak, ilgili dönemde serbest tüketici niteliğini haiz olmayan tüketiciler için onaylanmış perakende satış tarifesi uygulanır.

Yani düşük tüketimli bir son kaynak kullanıcısı, serbest tüketici sayılmayan bir aboneyle aynı tarifeyi öder. “Serbest tüketici limitini aştım, artık SKTT’ye takıldım, faturam patlayacak” endişesi bu grup için yersizdir.

Ayrımın eşiği olan yüksek tüketimli tüketici limiti, Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu kararlarıyla ve dönemsel olarak belirlenir; tüketici grubuna göre de farklılaşabilir. Aynı şekilde serbest tüketici limiti de 4628 sayılı Kanun’un 5 inci maddesinin altıncı fıkrasının (b) bendi ile Elektrik Piyasası Tüketici Hizmetleri Yönetmeliği’nin 41 inci maddesi uyarınca her yıl belirlenip Resmî Gazete’de duyurulur. Bu limitler yıldan yıla değiştiğinden burada rakam verilmemiştir; ilgili yılın Kurul kararı ve duyurusu esas alınmalıdır.

Fiyat Nasıl Hesaplanır? Formülün Üç Bileşeni

Yüksek tüketimli tüketiciler için Tebliğ’de öngörülen hesaplama şu yapıdadır:

SKTT_d = (PTF_d + YEKDEM_d) × KBK

Bileşenler Tebliğ’de şöyle tanımlanmıştır:

• SKTT_d — d fatura döneminde ilgili yüksek tüketimli tüketici için belirlenen son kaynak tedarik tarifesi.
• PTF_d (Piyasa Takas Fiyatı) — d fatura dönemi için organize toptan satış piyasasında gerçekleşen ağırlıklı ortalama günlük piyasa takas fiyatlarının ortalaması. Yani fiyat doğrudan spot piyasaya endekslidir. Bu piyasanın işleyişi ve işleticileri için: EPİAŞ ve Piyasa İşletimi.
• YEKDEM_d — d fatura dönemi için Tebliğ’deki eşitliğe göre belirlenen YEKDEM birim bedeli. Hesaplama, fatura dönemi içindeki her bir ayın tahmini YEKDEM birim bedeli ile o aya karşılık gelen gün sayısının çarpımlarının toplamının, dönem içindeki gün sayıları toplamına bölünmesiyle bulunur. Yenilenebilir destek mekanizmasının bütünü için: YEKDEM: Alım Garantisi ve Tarife Rejimi.
• KBK — Kurul tarafından, enerji tedarik maliyeti dışındaki diğer tüm maliyetler ile makul kâr dikkate alınarak belirlenen katsayı.

KBK katsayısı: idari işlem olarak denetlenebilir

Formüldeki tek takdirî unsur KBK’dir. Katsayı 2018’deki ilk düzenlemeden bu yana birkaç kez değiştirilmiş, düşürülmüş ve yeniden belirlenmiştir. Güncel değeri için ilgili Kurul kararına bakılmalıdır.

Hukuki açıdan önemli olan şudur: KBK’nin belirlenmesi bir düzenleyici işlemdir ve dayanağı Tebliğ’de “diğer tüm maliyetler ile makul kâr” ölçütüne bağlanmıştır. Bu ölçütün somut olarak karşılanıp karşılanmadığı — yani katsayının gerçekten maliyet ve makul kâr temelli mi yoksa keyfî mi belirlendiği — yargısal denetimin konusudur. Kurul kararlarına karşı izlenecek yol için: EPDK Kararlarına Karşı Dava.

Fiyatın oynaklığı hukuki bir sonuç doğurur

PTF ve YEKDEM aylık olarak değiştiğinden SKTT faturaları dönemden döneme belirgin biçimde dalgalanır. PTF’nin yükseldiği dönemlerde bu tarifeden enerji alan işletmelerin faturaları hızla artar.

Bu oynaklık, sözleşmesel ilişkilerde iki noktayı gündeme getirir. Birincisi, uzun vadeli kira, hizmet veya üretim sözleşmelerinde enerji maliyetini karşı tarafa yansıtan eskalasyon kayıtlarının SKTT dalgalanmasını kapsayıp kapsamadığı. İkincisi, tüketicinin — özellikle mesken abonelerinin — piyasa takas fiyatı veya YEKDEM rakamlarındaki değişimi öngörebilme imkânının bulunmaması; bu husus tarifenin öngörülebilirliği bakımından doktrinde eleştirilmektedir.

SKTT Kapsamından Çıkmanın İki Yolu

Kapsamda olmak kalıcı bir durum değildir. İki çıkış yolu vardır ve ikisi de tüketicinin elindedir.

1) İkili anlaşma yapmak

En doğrudan yol, bir tedarik şirketiyle ikili anlaşma imzalamaktır. Bu, SKTT’nin uygulanma sebebini ortadan kaldırır. Ancak anlaşmanın kendisi ayrı bir hukuki alan açar: fiyat formülü, endeksleme, asgari alım taahhüdü, süre ve cayma bedeli kayıtları sözleşme öncesinde incelenmelidir. Ayrıntı için: Enerji Tedarik Sözleşmeleri: Fiyat Formülleri ve Cayma Bedelleri ve Elektrik Tedarik Sözleşmelerinde Dikkat Edilecekler.

2) Tüketimi limitin altına düşürmek

Daha az bilinen ve tamamen otomatik işleyen yol budur. SKTT kapsamında kalmış, ikili anlaşma yapmamış bir tüketici, bir takvim yılında yaptığı tüketim takip eden yıl için belirlenen limitin altında kalırsa son kaynak tedarik tarifesi kapsamından çıkar ve hiçbir hak ya da hizmet kaybına uğramaksızın ulusal tarife üzerinden faturalandırılmaya devam eder.

Bunun pratik anlamı şudur: verimlilik yatırımı, çatı üzeri öz tüketim veya işletme rejimi değişikliğiyle yıllık tüketimin eşiğin altına indirilmesi, doğrudan tarife rejimini değiştirir. Bu, mühendislik kararının hukuki sonuç doğurduğu bir alandır.

Tebliğ’in 2024 Değişikliği

SKTT Tebliği, 16 Kasım 2024 tarihli ve 32724 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Değişiklik Tebliği ile güncellenmiştir. Değişiklikle Tebliğ’in 6 ncı maddesinin üçüncü ve altıncı fıkraları ile 8 inci maddesinin üçüncü fıkrası değiştirilmiş ve 8 inci maddeye yeni bir yedinci fıkra eklenmiştir.

Tebliğ, son kaynak tedarik tarifesinin hesaplanmasına esas maliyetlerin tespiti ile fiyatı oluşturan unsurların hesaplanmasına ilişkin düzenlemeleri kapsadığından, bu maddelerdeki değişiklikler doğrudan fatura tutarına yansır. Geçmiş dönem faturalarına ilişkin bir uyuşmazlıkta ilgili dönemde yürürlükte olan Tebliğ metni esas alınmalıdır; güncel metne bakarak geçmiş dönemi değerlendirmek hatalı sonuç verir.

Uyuşmazlık Çıkarsa

• “Yanlış tüketici grubuna dâhil edildim.” Yüksek tüketimli sayılma eşiğinin doğru uygulanıp uygulanmadığı, tüketim verileri üzerinden denetlenebilir. Muhatap görevli tedarik şirketidir.
• “Formül yanlış uygulandı.” PTF, YEKDEM ve KBK bileşenlerinin ilgili fatura dönemine ait doğru değerlerle kullanılıp kullanılmadığı incelenir.
• “Limitin altına düştüm ama tarifem değişmedi.” Bir önceki takvim yılı tüketimi belgelenerek kapsam dışına çıkarılma talep edilir.
• “Tarife türüm yanlış.” Mesken-ticarethane ayrımı ayrı bir uyuşmazlık başlığıdır: Yanlış Tarife: Mesken-Ticarethane Farkı.
• Başvuru sırası ve merci seçimi için: Elektrik Aboneliği Uyuşmazlıkları: Muhatap ve Merci Haritası.

Kontrol Listesi

• Yıllık tüketimim serbest tüketici limitini aşıyor mu? İlgili yılın duyurusuna baktım mı?
• SKTT kapsamındaysam, yüksek tüketimli mi düşük tüketimli mi sayılıyorum? İkisinin tarifesi farklıdır.
• Faturamda uygulanan PTF ve YEKDEM değerleri, ilgili fatura dönemine mi ait?
• KBK katsayısının hangi Kurul kararına dayandığını biliyor muyum?
• İkili anlaşma teklifi aldıysam: fiyat formülü, süre, asgari alım ve cayma bedeli kayıtlarını inceledim mi?
• Geçen takvim yılı tüketimim limitin altında kaldı mı? Kaldıysa kapsam dışına çıkarılma talep ettim mi?
• Geçmiş dönem faturasına itiraz ediyorsam, o dönemde yürürlükte olan Tebliğ metnini esas aldım mı?
• Uzun vadeli sözleşmelerimde enerji maliyeti eskalasyon kaydı SKTT dalgalanmasını kapsıyor mu?

Sık Sorulan Sorular

Son kaynak tedarik tarifesi nedir?

SKTT Tebliği’ndeki tanıma göre son kaynak kullanıcısı, serbest tüketici niteliğini haiz olduğu hâlde elektrik enerjisini ikili anlaşmalarla temin etmeyen tüketicidir. Bu tüketicilere görevli tedarik şirketi, perakende satış sözleşmesi çerçevesinde son kaynak tedarik tarifesi üzerinden elektrik satışı yapar. Usul ve esaslar 20 Ocak 2018 tarihli ve 30307 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Tebliğ ile düzenlenmiştir.

SKTT kapsamına girmek her zaman pahalı mıdır?

Hayır. Tebliğ, son kaynak kullanıcılarını yüksek ve düşük tüketimli olarak ikiye ayırır. Düşük tüketimli tüketicilere son kaynak tedarik tarifesi olarak, ilgili dönemde serbest tüketici niteliğini haiz olmayan tüketiciler için onaylanmış perakende satış tarifesi uygulanır. Piyasa fiyatına bağlı formül yalnızca yüksek tüketimli tüketiciler için geçerlidir.

SKTT nasıl hesaplanır?

Yüksek tüketimli tüketiciler için tarife, piyasa takas fiyatı ile YEKDEM birim bedelinin toplamının, Kurul tarafından belirlenen KBK katsayısıyla çarpılması suretiyle hesaplanır. PTF, ilgili fatura dönemi için organize toptan satış piyasasında gerçekleşen ağırlıklı ortalama günlük piyasa takas fiyatlarının ortalamasıdır.

KBK katsayısı neye göre belirlenir?

Tebliğ’e göre KBK, Kurul tarafından enerji tedarik maliyeti dışındaki diğer tüm maliyetler ile makul kâr dikkate alınarak belirlenen katsayıdır. Katsayı 2018’den bu yana birkaç kez değiştirilmiştir; güncel değer için ilgili Kurul kararı esas alınmalıdır.

İkili anlaşma yapmak zorunda mıyım?

Hayır. İkili anlaşma yapmak tüketiciler için bir yükümlülük veya zorunluluk değildir. Serbest tüketicilerin ikili anlaşmayla enerji tedarik etmemesi durumunda görevli tedarik şirketi, perakende satış sözleşmesiyle son kaynak tedarik tarifesi üzerinden satışa devam eder.

SKTT kapsamından çıkabilir miyim?

Evet. İkili anlaşma yapmanın yanı sıra, tüketimin azaltılması da kapsamdan çıkarır. SKTT kapsamında kalmış ve ikili anlaşma yapmamış bir tüketici, bir takvim yılında yaptığı tüketim takip eden yıl için belirlenen limitin altında kalırsa kapsamdan çıkar ve hiçbir hak ya da hizmet kaybına uğramaksızın ulusal tarife üzerinden faturalandırılır.

Serbest tüketici limiti nasıl belirlenir?

Serbest tüketici limiti, 4628 sayılı Kanun’un 5 inci maddesinin altıncı fıkrasının (b) bendi ile Elektrik Piyasası Tüketici Hizmetleri Yönetmeliği’nin 41 inci maddesi hükümleri gereğince belirlenir ve Resmî Gazete’de duyurulur. Limit yıldan yıla değiştiğinden ilgili yılın duyurusu esas alınmalıdır.

Tebliğ’de son olarak ne değişti?

16 Kasım 2024 tarihli ve 32724 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Değişiklik Tebliği ile SKTT Tebliği’nin 6 ncı maddesinin üçüncü ve altıncı fıkraları ile 8 inci maddesinin üçüncü fıkrası değiştirilmiş, 8 inci maddeye yeni bir yedinci fıkra eklenmiştir. Geçmiş dönem faturalarına ilişkin uyuşmazlıklarda o dönemde yürürlükte olan metin esas alınmalıdır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın kendine özgü koşulları bulunduğundan, ayrıntılı değerlendirme için güncel mevzuat ve uzman hukuki görüş esas alınmalıdır.