Tahkim ve milletlerarası özel hukuk rehberi; tahkim şartından hakem kararının iptaline, yabancı kararların tenfizinden uygulanacak hukukun tespitine kadar tüm başlıkları tek sayfada toplar. Aşağıdaki dizin, sitemizdeki 74 içeriğe doğrudan erişim sağlar.
Nasıl kullanılır: Sözleşmenizde tahkim şartı varsa önce Geçerlilik Şartları ve Kritik Süreler tablolarına bakın; yabancı bir karar elinizdeyse Tanıma ve Tenfiz tablosundan başlayın.
Genel yargılama usulü için Yargılama Usulü Rehberimiz; ticarî uyuşmazlıklar için Ticaret Hukuku Rehberimiz; diğer alanlar için Hukuk Rehberlerimiz.
Konu Haritası
Aradığınız başlığı ve o başlıktaki içerik sayısını aşağıdan görebilirsiniz.
| Başlık | İçerik | Kapsam |
|---|---|---|
| Tahkim Şartı ve Anlaşması | 9 | Tahkim anlaşması yazılı şekilde yapılmalıdır. Uyuşmazlığın tahkime elverişli olması ve tarafların eh… |
| Hakemler ve Hakem Heyeti | 9 | Hakem sayısı, seçim usulü, hakemlerin bağımsızlık ve tarafsızlığı ile ret sebepleri.… |
| Tahkim Yargılaması | 8 | Tahkim yeri, dili, uygulanacak usul kuralları, delil ikamesi, geçici hukukî koruma tedbirleri ve kar… |
| Hakem Kararının İptali | 2 | Hakem kararına karşı tek başvuru yolu iptal davasıdır. İptal sebepleri kanunda sınırlı olarak sayılm… |
| Tanıma ve Tenfiz | 6 | Yabancı mahkeme ve hakem kararlarının Türkiye’de icra edilebilmesi için tenfiz kararı gerekir. Karşı… |
| Kurumsal Tahkim ve Merkezler | 8 | Kurumsal tahkim ile ad hoc tahkim ayrımı, tahkim merkezleri ve kurum kuralları.… |
| Yatırım Tahkimi | 4 | Yabancı yatırımcı ile ev sahibi devlet arasındaki uyuşmazlıklar, iki taraflı yatırım anlaşmaları ve … |
| Sektörel Tahkim | 2 | Enerji, inşaat, denizcilik, sigorta ve spor alanlarında tahkim uygulamaları.… |
| Milletlerarası Özel Hukuk | 2 | Yabancılık unsuru taşıyan uyuşmazlıklarda milletlerarası yetki ve uygulanacak hukukun tespiti.… |
| Milletlerarası Ticarî Sözleşmeler | 2 | Milletlerarası satım sözleşmeleri, akreditif ve sınır ötesi ticarî ilişkiler.… |
| Giderler ve Teminat | 1 | Tahkim giderleri, hakem ücreti, teminat gösterme yükümlülüğü ve yargılama giderlerinin paylaşımı.… |
| Özel Durumlar | 21 | Uygulamada sık karşılaşılan ancak yukarıdaki başlıklara doğrudan girmeyen özel durumlar.… |
Hakem kararına karşı tek yol iptal davasıdır.
Süre bir aydır ve sebepler sınırlıdır; esasa ilişkin denetim yapılmaz. Ankara — Av. Fatma Öztürk, Hukukçular Evi.
Tahkim Anlaşmasının Geçerlilik Şartları
Bu şartlardan birinin eksikliği, hakem kararının iptali sebebidir.
| Şart | İçeriği | Açıklama |
|---|---|---|
| Yazılı şekil | Tahkim anlaşması yazılı olmalıdır | Sözleşmeye konulan şart veya ayrı anlaşma |
| Tahkime elverişlilik | Uyuşmazlık tarafların iradesine tabi olmalı | Taşınmaz aynî hakları ve iki tarafın iradesine tabi olmayan işler hariç |
| Ehliyet | Tarafların tahkim anlaşması yapma ehliyeti | Temsil yetkisi ayrıca denetlenir |
| Belirlilik | Uyuşmazlığın belirli veya belirlenebilir olması | Kapsam açık olmalı |
| Bağımsızlık | Tahkim şartı asıl sözleşmeden bağımsızdır | Sözleşme geçersiz olsa da şart ayakta kalabilir |
| Yetki itirazı | Hakem kendi yetkisi hakkında karar verir | Yetki-yetkisi ilkesi |
Tahkim ile Devlet Yargısı Karşılaştırması
| Ölçüt | Devlet yargısı | Tahkim |
|---|---|---|
| Karar mercii | Devlet mahkemesi | Taraflarca seçilen hakemler |
| Aleniyet | Duruşmalar kural olarak açık | Gizlilik esastır |
| Uzmanlık | Genel görevli hâkim | Alanında uzman hakem seçilebilir |
| Süre | Kanun yolları ile uzayabilir | Kural olarak bir yıl |
| Kanun yolu | İstinaf ve temyiz | Yalnızca iptal davası |
| Maliyet | Harç ve giderler | Hakem ücreti ve kurum giderleri |
| İcra | Doğrudan icra edilebilir | İcra edilebilirlik belgesi gerekir |
Tahkim Yargılamasının Unsurları
| Unsur | Kural | Açıklama |
|---|---|---|
| Tahkim yeri | Taraflarca serbestçe belirlenir | Uygulanacak usul hukukunu etkiler |
| Tahkim dili | Taraflarca kararlaştırılır | Belirlenmemişse hakem heyeti karar verir |
| Hakem sayısı | Tek veya tek sayıda | Belirlenmemişse üç hakem |
| Karar süresi | Kural olarak bir yıl | Taraflarca veya mahkemece uzatılabilir |
| Geçici hukukî koruma | Hakem heyeti veya mahkeme | İcra kabiliyeti bakımından fark vardır |
| Delil | Hakem heyeti serbestçe değerlendirir | Tanık dinleme yetkisi sınırlıdır |
| Karar | Gerekçeli ve imzalı | Taraflara tebliğ edilir |
| Kesinlik | Hakem kararı kesin hüküm etkisi doğurur | Yalnızca iptal davasına konu olur |
Hakem Kararının İptal Sebepleri
Sebepler sınırlı sayıdadır ve esasa ilişkin denetim yapılmaz.
| Sebep | İçeriği | |
|---|---|---|
| Ehliyetsizlik veya geçersiz anlaşma | Tarafın ehliyetsizliği ya da tahkim anlaşmasının geçersizliği | |
| Usule aykırı hakem seçimi | Hakem seçiminde usule veya anlaşmaya aykırılık | |
| Süre aşımı | Kararın süresi içinde verilmemiş olması | |
| Yetki aşımı | Hakemlerin yetkisi dışında karar vermesi veya talebin tamamı hakkında karar vermemesi | |
| Usul kurallarına aykırılık | Kararın esasa etkili biçimde usule aykırı verilmesi | |
| Eşitlik ilkesi | Tarafların eşitliği ilkesine uyulmaması | |
| Tahkime elverişsizlik | Uyuşmazlığın tahkime elverişli olmaması | Resen gözetilir |
| Kamu düzeni | Kararın kamu düzenine aykırı olması | Resen gözetilir |
Tanıma ve Tenfiz Şartları
| Şart | İçeriği | Açıklama |
|---|---|---|
| Karşılıklılık | Karşılıklılık esasına dayanan anlaşma veya fiilî uygulama | Yabancı mahkeme kararlarında aranır |
| Kesinleşme | Kararın verildiği ülke hukukuna göre kesinleşmiş olması | Belgelenmelidir |
| Münhasır yetki | Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine girmemesi | Aksi hâlde ret |
| Savunma hakkı | Davalının savunma hakkının ihlal edilmemiş olması | Usulüne uygun tebligat |
| Kamu düzeni | Kararın kamu düzenine açıkça aykırı olmaması | Esasa girilmez |
| Görevli mahkeme | Asliye hukuk mahkemesi | Yetki, davalının yerleşim yerine göre |
| Tanıma ile fark | Tanıma kesin hüküm etkisi, tenfiz icra kabiliyeti sağlar | İkisi ayrı taleptir |
Yabancı karar Türkiye’de doğrudan uygulanmaz.
Tanıma kesin hüküm etkisi, tenfiz ise icra kabiliyeti sağlar. İkisi ayrı taleplerdir.
Uygulanacak Hukukun Tespiti
| Konu | Kural | Açıklama |
|---|---|---|
| Kişinin hukuku | Millî hukuk | Ehliyet, ad ve kişilik hakları |
| Aile hukuku | Ortak millî hukuk, yoksa ortak mutad mesken | Boşanma ve ayrılık |
| Miras | Ölenin millî hukuku | Taşınmazlarda Türk hukuku |
| Sözleşme | Tarafların seçtiği hukuk | Seçim yoksa en sıkı ilişkili hukuk |
| Haksız fiil | Fiilin işlendiği yer hukuku | Daha sıkı ilişki varsa o hukuk |
| Aynî haklar | Taşınmazın bulunduğu yer hukuku | Değişmez kural |
| İş sözleşmesi | İşyeri hukuku | İşçi lehine koruyucu hükümler saklı |
| Kamu düzeni | Yabancı hukukun uygulanması kamu düzenine aykırıysa | Türk hukuku uygulanır |
Kritik Süreler
| İşlem | Süre | Başlangıç |
|---|---|---|
| Hakem kararının iptali davası | Bir ay | Kararın tebliğinden itibaren |
| Tahkim süresi | Bir yıl | Aksi kararlaştırılmadıkça |
| Hakemin reddi talebi | Otuz gün | Ret sebebini öğrenmeden itibaren |
| Kararın düzeltilmesi ve tamamlanması | Otuz gün | Kararın tebliğinden itibaren |
| Tenfiz kararına karşı istinaf | İki hafta | Kararın tebliğinden itibaren |
| İptal davasında istinaf | İki hafta | Kararın tebliğinden itibaren |
Tahkim Sürecinde İlk Sekiz Adım
| Adım | Neden önemli |
|---|---|
| Sözleşmedeki tahkim şartını okuyun | Yetkili merci ve uygulanacak kurallar buradadır |
| Tahkim kurumunu belirleyin | Kurumsal mı ad hoc mu, kurallar farklıdır |
| Tahkime elverişliliği kontrol edin | Elverişsiz uyuşmazlıkta karar iptal edilir |
| Süreleri hesaplayın | Tahkim süresi ve iptal davası süresi kısadır |
| Hakem bağımsızlığını denetleyin | Ret sebepleri süresinde ileri sürülmelidir |
| Delil planınızı erken kurun | Tahkimde delil ikamesi sıkı takvime bağlıdır |
| Geçici korumayı değerlendirin | Alacağın güvenceye alınması gerekebilir |
| Tenfiz ihtimalini öngörün | Kararın icra edileceği ülkenin şartlarını baştan gözetin |
Sık Görülen Yanılgılar
| Yanılgı | Doğrusu |
|---|---|
| Hakem kararına temyize gidilir | Hayır. Tek başvuru yolu iptal davasıdır |
| İptal davasında esas yeniden incelenir | Hayır. Denetim, kanunda sayılan sınırlı sebeplerle yapılır |
| Sözleşme geçersizse tahkim şartı da geçersizdir | Tahkim şartı asıl sözleşmeden bağımsızdır |
| Her uyuşmazlık tahkime götürülebilir | Taşınmaz aynî hakları ve iki tarafın iradesine tabi olmayan işler tahkime elverişli değildir |
| Yabancı karar Türkiye’de doğrudan uygulanır | Tanıma veya tenfiz kararı gerekir |
| Tanıma ile tenfiz aynı şeydir | Tanıma kesin hüküm etkisi, tenfiz icra kabiliyeti sağlar |
| Tahkim her zaman daha ucuzdur | Hakem ücreti ve kurum giderleri yüksek olabilir |
| Tahkimde ihtiyati tedbir alınamaz | Hakem heyeti veya mahkemeden geçici koruma istenebilir |
Tahkim Şartı ve Anlaşması
Tahkim anlaşması yazılı şekilde yapılmalıdır. Uyuşmazlığın tahkime elverişli olması ve tarafların ehliyeti geçerlilik şartlarıdır.
Hakemler ve Hakem Heyeti
Hakem sayısı, seçim usulü, hakemlerin bağımsızlık ve tarafsızlığı ile ret sebepleri.
Tahkim Yargılaması
Tahkim yeri, dili, uygulanacak usul kuralları, delil ikamesi, geçici hukukî koruma tedbirleri ve karar süresi.
Hakem Kararının İptali
Hakem kararına karşı tek başvuru yolu iptal davasıdır. İptal sebepleri kanunda sınırlı olarak sayılmıştır; esasa ilişkin denetim yapılmaz.
| Hakem Kararının İptali — 2 içerik |
|---|
| Hakem Kararının İptali Davası: Süreler ve Sebepler |
| ICSID Yatırım Tahkiminde Kararın İptali (Annulment) ve Ad Hoc Komite |
Tanıma ve Tenfiz
Yabancı mahkeme ve hakem kararlarının Türkiye’de icra edilebilmesi için tenfiz kararı gerekir. Karşılıklılık ve kamu düzenine uygunluk temel şartlardır.
Kurumsal Tahkim ve Merkezler
Kurumsal tahkim ile ad hoc tahkim ayrımı, tahkim merkezleri ve kurum kuralları.
Yatırım Tahkimi
Yabancı yatırımcı ile ev sahibi devlet arasındaki uyuşmazlıklar, iki taraflı yatırım anlaşmaları ve yatırım tahkimi merkezleri.
Sektörel Tahkim
Enerji, inşaat, denizcilik, sigorta ve spor alanlarında tahkim uygulamaları.
| Sektörel Tahkim — 2 içerik |
|---|
| Enerji Uyuşmazlıklarında Görev, Yetki ve Tahkim: Hangi Kavga Hangi Masada Çözülür? |
| Sigorta Tazminatında Başvuru, Tahkim ve Zamanaşımı |
Milletlerarası Özel Hukuk
Yabancılık unsuru taşıyan uyuşmazlıklarda milletlerarası yetki ve uygulanacak hukukun tespiti.
| Milletlerarası Özel Hukuk — 2 içerik |
|---|
| Yabancı Eşle Boşanmada Dava Hangi Ülkede Açılır? |
| Yabancı İşçinin İş Sözleşmesi Uyuşmazlığında Uygulanacak Hukuk ve Görevli Mahkeme |
Uygulanacak hukuk baştan belirlenmelidir.
Sözleşmede hukuk seçimi yapılmamışsa en sıkı ilişkili hukuk uygulanır ve sonuç öngörülemez hâle gelebilir.
Milletlerarası Ticarî Sözleşmeler
Milletlerarası satım sözleşmeleri, akreditif ve sınır ötesi ticarî ilişkiler.
| Milletlerarası Ticarî Sözleşmeler — 2 içerik |
|---|
| Kamu Hizmeti İmtiyaz Sözleşmelerinde Tahkim |
| Yabancı Bir Şirketle Sözleşme: Uyuşmazlık Nerede ve Hangi Hukuka Göre Çözülür? |
Giderler ve Teminat
Tahkim giderleri, hakem ücreti, teminat gösterme yükümlülüğü ve yargılama giderlerinin paylaşımı.
| Giderler ve Teminat — 1 içerik |
|---|
| Tahkim Masrafları ve Ücretler |
Özel Durumlar
Uygulamada sık karşılaşılan ancak yukarıdaki başlıklara doğrudan girmeyen özel durumlar.
Sıkça Sorulan Sorular
Tahkim anlaşması nasıl yapılır?
Yazılı şekilde yapılmalıdır; sözleşmeye konulan tahkim şartı veya ayrı bir tahkim sözleşmesi biçiminde olabilir.
Her uyuşmazlık tahkime götürülebilir mi?
Hayır. Taşınmazlar üzerindeki aynî haklara ilişkin uyuşmazlıklar ile iki tarafın iradesine tabi olmayan işler tahkime elverişli değildir.
Sözleşme geçersizse tahkim şartı da geçersiz olur mu?
Hayır. Tahkim şartı asıl sözleşmeden bağımsızdır ve ayrı değerlendirilir.
Hakem sayısı kaçtır?
Taraflarca belirlenir; tek sayıda olmalıdır. Belirlenmemişse üç hakem görev yapar.
Tahkim ne kadar sürer?
Aksi kararlaştırılmadıkça kural olarak bir yıldır; taraflarca veya mahkemece uzatılabilir.
Hakem kararına karşı temyize gidilebilir mi?
Hayır. Hakem kararına karşı tek başvuru yolu iptal davasıdır.
İptal davası süresi nedir?
Kararın tebliğinden itibaren bir aydır.
İptal sebepleri nelerdir?
Ehliyetsizlik veya geçersiz tahkim anlaşması, usule aykırı hakem seçimi, süre aşımı, yetki aşımı, usul kurallarına aykırılık ve eşitlik ilkesinin ihlali. Ayrıca tahkime elverişsizlik ve kamu düzenine aykırılık resen gözetilir.
İptal davasında esas yeniden incelenir mi?
Hayır. Denetim, kanunda sınırlı olarak sayılan sebeplerle yapılır.
Tanıma ile tenfiz arasındaki fark nedir?
Tanıma yabancı karara kesin hüküm etkisi kazandırır; tenfiz ise ayrıca icra edilebilirlik sağlar.
Tenfiz şartları nelerdir?
Karşılıklılık, kararın kesinleşmiş olması, Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine girmemesi, savunma hakkının ihlal edilmemiş olması ve kamu düzenine açıkça aykırı olmamasıdır.
Tenfiz davası nerede açılır?
Asliye hukuk mahkemesinde açılır.
Yabancı boşanma kararı Türkiye’de geçerli midir?
Doğrudan geçerli olmaz; tanıma veya tenfiz kararı gerekir.
Sözleşmede uygulanacak hukuk seçilebilir mi?
Evet. Sözleşmeden doğan borç ilişkilerinde taraflar uygulanacak hukuku seçebilir; seçim yoksa en sıkı ilişkili hukuk uygulanır.
Taşınmazlarda hangi hukuk uygulanır?
Taşınmazın bulunduğu yer hukuku uygulanır ve bu kural değişmez.
Tahkimde ihtiyati tedbir alınabilir mi?
Evet. Hakem heyetinden veya mahkemeden geçici hukukî koruma tedbiri istenebilir.
Hakem reddi ne zaman istenir?
Ret sebebinin öğrenilmesinden itibaren otuz gün içinde talep edilmelidir.
Tahkim mahkemeden daha mı hızlıdır?
Kural olarak evet; tahkim süresi sınırlıdır ve kanun yolları dardır. Ancak hakem ve kurum giderleri yüksek olabilir.
