Tahkim yargılaması başladıktan sonra taraflar her zaman uzlaşma yolunu açık tutabilir. Hatta deneyimli tahkim uygulayıcıları; başvurunun ardından bile sürecin bir kısmını uzlaşma fırsatı olarak değerlendirmenin hem zaman hem maliyet açısından avantajlı olduğunu savunur. Bu yazıda tahkimde sulhun çeşitleri, hakem kararı şeklinde sulhun (consent award) yararları ve prosedürü ele alınmaktadır.
1) Tahkimde Sulhun Çeşitleri
Tahkim yargılaması sırasında sulh üç farklı biçimde sonuçlanabilir: (i) Basit sulh ve dava geri çekimi — taraflar anlaşır, tahkim başvurusu geri çekilir; hakem kararı verilmez; (ii) Hakem kararı şeklinde sulh (consent award) — tarafların anlaşmasının içeriği hakem kurulunca onaylanarak hakem kararı formatında kaleme alınır; (iii) Arabuluculukla destekli sulh — tahkim süreci dondurulur, taraflar arabuluculuğa gider ve dönerse dava çekilir ya da consent award alınır.
Bu üç yolun pratik farkı: basit sulhun hakem kararı formatında olmaması, tenfiz aşamasında engel çıkarabilir. Consent award, New York Sözleşmesi kapsamında yabancı ülkelerde doğrudan tenfiz edilebilir.
2) Consent Award Nedir?
Consent award, tarafların tahkim sürecindeki uzlaşmasının hakem kurulunca onaylanarak hakem kararı şeklinde kayıt altına alınmasıdır. Bu yolla sulh, hakem kararının tüm hukuki güvencelerini taşır: kesin bağlayıcılık, New York Sözleşmesi kapsamında tenfiz kabiliyeti ve üçüncü ülkelerde icra edilebilirlik.
ICC m.32, MTK ve LCIA gibi kurumsal tahkim kuralları tarafların uzlaşmasının consent award formatında kayıt altına alınmasına imkân tanır. Hakem kurulu, uzlaşmanın kamu düzenine aykırı olup olmadığını denetler; aykırı değilse kararı belgeler ve onaylar.
3) Consent Award’ın Avantajları
Neden basit sulhla yetinmek yerine consent award alınmalıdır? (i) Tenfiz güvencesi — New York Sözleşmesi kapsamında 170+ ülkede doğrudan tenfiz edilebilir; basit sulh için mahkeme yolu gerekir; (ii) İcra kolaylığı — hakem kararı niteliğinde olduğundan ilamlı icra takibi derhal başlatılabilir; (iii) Gizlilik — sulhun içeriği mahkeme kayıtlarında görünmez; (iv) Kesinlik — taraflardan biri uzlaşmadan dönmeye çalışırsa consent award bağlayıcı olmaya devam eder.
4) Consent Award Prosedürü
Consent award almak için: (1) taraflar yazılı sulh tutanağını ya da uzlaşma belgesini hakem kuruluna sunar; (2) hakem kurulu uzlaşmanın kamu düzenine aykırı olmadığını teyit eder; (3) uzlaşma metnini hakem kararı formatında onaylar; (4) karar imzalanır ve taraflara tebliğ edilir.
Süreç genellikle 2-4 hafta içinde tamamlanır. Hakem ücretinin bir bölümü iade edilebilir; kurumsal tahkim kuralları bu konuda farklı düzenlemeler içerebilir.
5) Sulhun Zamanlaması
Tahkimde uzlaşma için en uygun zaman dilimleri: (i) Görev Belgesi aşaması (ICC’de) — taraflar uyuşmazlığın boyutlarını netleştirirken görüşme zemin bulur; (ii) Belge ibrazı aşaması — karşı tarafın delil durumu netleşince uzlaşma irade güçlenir; (iii) Duruşma öncesi — duruşma hazırlık maliyeti her iki tarafa baskı yapar.
Deneyimli avukatlar her aşamada uzlaşma sinyallerini takip eder ve müvekkillerine maliyet-fayda analizi yapar. İyi bir avukat “dava kazanmayı” değil “müvekkil çıkarını optimize etmeyi” hedefler.
6) Pratik Öneriler
Tahkimde sulh için öneriler: (i) başvurudan önce bile uzlaşma teklifini değerlendirin; (ii) consent award alın — basit sulh tenfiz açısından yetersiz kalabilir; (iii) uzlaşma müzakerelerini avukat aracılığıyla yürütün; (iv) kısmi sulhu da değerlendirin — tüm talepler için değil yalnızca bir bölümü için anlaşmak mümkündür; (v) sulh tutanağında ödeme tarihleri, faiz ve yükümlülük sırası açıkça yazılsın.
Tahkimde Sulh ve Kararın Niteliği
Uzlaşma, icra edilebilir hâle getirilebilir.
| Konu | Kural | Not |
|---|---|---|
| Sulh | Yargılamanın her aşamasında | Taraf iradesi |
| Talep | Hakem kararı şeklinde tescil | Birlikte istem |
| Heyet takdiri | Kabul etmeyebilir | Kamu düzeni denetimi |
| Gerekçe | Aranmayabilir | Sulh kararı |
| Şekil | Nihai karar unsurları | Yazılı ve imzalı |
| Sonuç | İcra edilebilirlik | Adi sözleşmeden fark |
| Tenfiz | New York Sözleşmesi kapsamı | Yabancı ülke |
| Masraf | Anlaşmayla paylaşılır | Kayıt |
| Gizlilik | Korunabilir | Mahkeme kararından fark |
Altıncı ve dokuzuncu satırlar bu kurumun iki avantajını verir: uzlaşmanın hakem kararı şeklinde tescil edilmesi anlaşmaya doğrudan icra edilebilirlik kazandırır; aksi hâlde yalnızca adi sözleşme niteliğinde kalır ve ihlal hâlinde yeniden dava açmak gerekir. Ayrıca sulh içeriği gizli kalabildiğinden ticari sırlar korunur.
Karar ve tenfiz rehberlerimiz: hakem kararı · iptal davası · New York Sözleşmesi tenfizi · kamu düzeni itirazı · düzeltme ve tavzih · masraflar ve vekâlet ücreti
Sulh Kararının İcrası ve Tenfizi
Karar, doğrudan icra edilebilir.
| Konu | Kural | Not |
|---|---|---|
| Yerli sulh kararı | İcra edilebilirlik belgesi | Mahkeme |
| Başvuru | Asliye ticaret veya asliye hukuk | Yetki |
| İnceleme | Şekil ve kamu düzeni | Sınırlı |
| Belge alınınca | İlamlı icra | Takip |
| Yabancı sulh kararı | Tenfiz gerekir | New York Sözleşmesi |
| Edimin ifası | Para veya davranış | Takip türü |
| Taksitli ödeme | Kararda düzenlenebilir | Esneklik |
| İhlal hâlinde | Yeniden dava gerekmez | Doğrudan icra |
| Öneri | Ödeme takvimini karara yazdırın | İcra kolaylığı |
Sekizinci ve dokuzuncu satırlar bu kurumun temel avantajını verir: uzlaşma hakem kararı şeklinde tescil edildiğinde karşı tarafın taahhüdünü yerine getirmemesi hâlinde yeniden dava açılmasına gerek kalmaz ve doğrudan icra takibi başlatılır. Ödeme takvimi ve gecikme sonuçlarının karar metnine işlenmesi bu takibi kolaylaştırır.
Karar ve tenfiz rehberlerimiz: hakem kararı · iptal davası · New York Sözleşmesi tenfizi · kamu düzeni itirazı · düzeltme ve tavzih · masraflar ve vekâlet ücreti
Tahkimde Uzlaşma Görüşmeleri
Müzakere, her aşamada sürebilir.
| Konu | Kural | Not |
|---|---|---|
| Zamanlama | Yargılamanın her aşaması | Serbest |
| Elverişli anlar | Bilirkişi raporu sonrası | Belirsizlik azalır |
| Duruşma sonrası | Risk netleşir | Fırsat |
| Gizlilik | Görüşmeler heyete yansımaz | Kural |
| Çekincesiz beyan | Aleyhe kullanılabilir | Dikkat |
| Without prejudice | Çekince kaydı | Koruma |
| Arabulucu | Devreye alınabilir | Med-Arb |
| Kısmi uzlaşma | Bazı talepler | Kalan devam eder |
| Öneri | Tekliflerinizi çekince kaydıyla yapın | Delil riski |
Beşinci ve dokuzuncu satırlar en kritik pratik uyarıyı verir: uzlaşma amacıyla yapılan teklifler çekince kaydı konulmadığında sonradan aleyhe delil olarak ileri sürülebilir. Bu nedenle tüm sulh yazışmalarına çekince kaydı düşülmesi gerekir.
Karar ve tenfiz rehberlerimiz: hakem kararı · iptal davası · New York Sözleşmesi tenfizi · kamu düzeni itirazı · düzeltme ve tavzih · masraflar ve vekâlet ücreti
Tahkimde Sulhte Sık Sorulanlar
En çok merak edilen hususlar.
| Konu | Kural | Not |
|---|---|---|
| Yargılama sırasında uzlaşabilir miyiz | Her aşamada | Serbest |
| Uzlaşma karara dönüşür mü | Talep üzerine | Hakem kararı şeklinde |
| Neden karara dönüştüreyim | İcra edilebilirlik | Adi sözleşmeden fark |
| Heyet reddedebilir mi | Kamu düzeni denetimi | Takdir |
| Gerekçe gerekir mi | Aranmayabilir | Sulh kararı |
| Masraflar ne olur | Anlaşmayla paylaşılır | Kayıt |
| Yurt dışında icra edilir mi | New York Sözleşmesi | Tenfiz |
| Gizli kalır mı | Korunabilir | Avantaj |
| İlk adım | Ödeme takvimini karara yazdırın | İcra kolaylığı |
Üçüncü ve yedinci satırlar iki noktayı verir: uzlaşmanın hakem kararı şeklinde tescil edilmesi anlaşmaya doğrudan icra edilebilirlik kazandırır ve ihlal hâlinde yeniden dava açılmasına gerek bırakmaz. Bu karar aynı zamanda New York Sözleşmesi çerçevesinde yabancı ülkelerde de tenfiz edilebilir.
Karar ve tenfiz rehberlerimiz: hakem kararı · iptal davası · New York Sözleşmesi tenfizi · kamu düzeni itirazı · düzeltme ve tavzih · masraflar ve vekâlet ücreti
Sulh Metninde Yer Alması Gerekenler
Metin, uygulanabilir olmalıdır.
| Konu | Kural | Not |
|---|---|---|
| 1. Taraflar | Tam unvan ve temsil | Kimlik |
| 2. Kapsam | Hangi talepler kapsanıyor | Sınır |
| 3. Ödeme | Tutar, para birimi, tarih | Net |
| 4. Gecikme sonucu | Faiz veya muacceliyet | Yaptırım |
| 5. İbra | Karşılıklı ve kapsamı belirli | Dikkat |
| 6. Devam eden talepler | Saklı tutulanlar | Ayrım |
| 7. Masraf | Paylaşım | Kayıt |
| 8. Gizlilik | Süre ve istisnalar | Koruma |
| 9. Öneri | İbra kapsamını dar ve açık yazın | Sonradan tartışma |
Beşinci ve dokuzuncu satırlar en sık yaşanan sorunu verir: geniş ve belirsiz kaleme alınan ibra kayıtları taraflardan birinin farkında olmadığı taleplerden de feragat etmesi sonucunu doğurabilir. Bu nedenle ibranın hangi talepleri kapsadığının ve hangi hakların saklı tutulduğunun açıkça yazılması gerekir.
Karar ve tenfiz rehberlerimiz: hakem kararı · iptal davası · New York Sözleşmesi tenfizi · kamu düzeni itirazı · düzeltme ve tavzih · masraflar ve vekâlet ücreti
Sulh Sonrası Yükümlülüklerin Takibi
Uygulama, izlenmelidir.
| Konu | Kural | Not |
|---|---|---|
| Ödeme takvimi | Tarihleri izleyin | Kayıt |
| Muacceliyet kaydı | Gecikmede tamamı | Yaptırım |
| İcra takibi | İcra edilebilirlik belgesiyle | İlamlı |
| Yabancı ülkede | Tenfiz | New York Sözleşmesi |
| Teminat | Sulh metnine eklenebilir | Güvence |
| Banka teminat mektubu | Ödeme güvencesi | Tercih |
| Kısmi ödeme | Mahsup düzeni | Kayıt |
| İbra zamanı | Ödeme sonrası | Sıralama |
| Öneri | İbrayı ödemeye bağlayın | Koruma |
Sekizinci ve dokuzuncu satırlar en önemli koruyucu tedbiri verir: ibra beyanının ödeme yapılmadan önce verilmesi, karşı taraf yükümlülüğünü yerine getirmediğinde alacaklıyı savunmasız bırakır. Bu nedenle ibranın ödemenin tamamlanmasına bağlanması ve metinde bu sıralamanın açıkça yazılması gerekir.
Karar ve tenfiz rehberlerimiz: hakem kararı · iptal davası · New York Sözleşmesi tenfizi · kamu düzeni itirazı · düzeltme ve tavzih · masraflar ve vekâlet ücreti
Sulh ile Feragat ve Kabul Farkı
Üç kurum farklı sonuç doğurur.
| Konu | Kural | Not |
|---|---|---|
| Sulh | Karşılıklı ödün | Anlaşma |
| Feragat | Davacının talebinden vazgeçmesi | Tek taraflı |
| Kabul | Davalının talebi kabulü | Tek taraflı |
| Sonuç — sulh | Hakem kararı şeklinde tescil | İcra |
| Sonuç — feragat | Talep reddedilir | Kesin hüküm |
| Sonuç — kabul | Talep kabul edilir | Hüküm |
| Masraf | Sulhte anlaşma, diğerlerinde kural | Ayrım |
| Geri alma | Mümkün değil | Kesinlik |
| Öneri | Feragat yerine sulhü tercih edin | Karşılık alın |
Sekizinci ve dokuzuncu satırlar iki noktayı verir: feragat ve kabul beyanları geri alınamaz nitelikte olup kesin sonuç doğurur. Talepten vazgeçilecekse karşılıksız feragat yerine bir ödeme veya karşı edim içeren sulh yolunun tercih edilmesi çok daha korunaklıdır.
Karar ve tenfiz rehberlerimiz: hakem kararı · iptal davası · New York Sözleşmesi tenfizi · kamu düzeni itirazı · düzeltme ve tavzih · masraflar ve vekâlet ücreti
Sulhte Vergi ve Muhasebe Boyutu
Uzlaşma, mali sonuçlar doğurur.
| Konu | Kural | Not |
|---|---|---|
| Tazminat niteliği | Gelir mi zarar telafisi mi | Vergisel ayrım |
| Fatura | Hizmet karşılığıysa | KDV |
| Tazminat ödemesi | KDV kapsamı tartışmalı | İnceleyin |
| Gider yazma | Belgelendirme | VUK |
| Karşılık ayırma | Devam eden dosya | Muhasebe |
| Stopaj | Ödeme türüne göre | Kontrol |
| Damga vergisi | Sulh metni | Değerlendirilir |
| Yabancı taraf | Çifte vergilendirme anlaşması | İnceleyin |
| Öneri | Vergisel etkiyi imzadan önce hesaplayın | Net tutar değişir |
Birinci ve dokuzuncu satırlar iki noktayı verir: ödenen tutarın hukuki niteliğinin tazminat mı yoksa bir edim karşılığı mı olduğu vergisel sonucu doğrudan belirler. Bu nedenle sulh metni imzalanmadan önce vergisel etkinin hesaplanması, eline geçecek net tutarın öngörülebilmesi bakımından zorunludur.
Karar ve tenfiz rehberlerimiz: hakem kararı · iptal davası · New York Sözleşmesi tenfizi · kamu düzeni itirazı · düzeltme ve tavzih · masraflar ve vekâlet ücreti
Sıkça Sorulan Sorular
Tahkimde sulh mümkün mü?
Evet. Taraflar tahkim başladıktan sonra da uzlaşabilir; yargılama derhal sona erer.
Consent award nedir?
Tarafların uzlaşmasının hakem kararı formatında kayıt altına alınmasıdır; New York Sözleşmesi kapsamında tenfiz edilebilir.
Basit sulhla consent award farkı nedir?
Consent award tenfiz güvencesi ve doğrudan ilamlı icra olanağı sunar; basit sulh için ayrı tenfiz süreci gerekir.
Consent award için hakem kuruluna başvurulur mu?
Evet. Uzlaşma metni kurula sunulur; kamu düzenine aykırı olmadığı onaylanarak hakem kararı formatında kaleme alınır.
En iyi uzlaşma zamanı ne zaman?
Duruşma öncesi; hakem ücretlerinin büyük bölümü henüz doğmamışken uzlaşmak maliyet açısından en avantajlı zamandır.
Kısmi sulh mümkün mü?
Evet. Talebin bir bölümü için uzlaşılabilir; kalan talepler için tahkim devam eder.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki değerlendirme için güncel mevzuat ve uzman görüş esas alınmalıdır.
