Tahkim; devlet mahkemesi yerine özel hakemlerin uyuşmazlığı çözdüğü alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemidir. Ticari sözleşmelerde tahkim şartı giderek yaygınlaşmaktadır. Bu yazıda tahkim yargılamasının aşamaları ele alınmaktadır.
1) Tahkim Anlasması — Zorunlu Kos
Tahkime basvurabilmek icin taraflar arasinda gecerli bir tahkim anlasması bulunmalidir. Anlasma sozlesmede tahkim sarti ya da ayri sözlesme bicimiyle olusturulabilir. Hangi kurumun uygulanacagi, hakim sayisi ve tahkim yeri belirtilmelidir.
Tahkim anlasması yoksa devlet mahkemesi yetkilidir. Anlasmanin gecerliligi ya da kapsami tartismaya acilirsa heyet bu on meseleyi oncelikle karara baglar.
2) Tahkim Basvurusu
Tahkim sureci, taraflardan birinin dierine tahkim talebi gondermesiyle baslar. Talep; uyusmazligin konusunu, talep edilen tazminat miktarini, tahkim anlasmasini ve kurumun bilgisini icermelidir. Kurumsal tahkimde (ICC, LCIA, ITO vb.) ilgili kuruma basvurulur.
Basvuruyla birlikte avans ucret yatirilmasi gerekir. Yanit dilekçesi belirli sure icinde davaliya teblig edilir; davali cevap ve kars taleplerini sunar.
3) Tahkim Heyetinin Olusumu
Tek hakemli tahkimde taraflar birlikte hakem secer; anlasamazlarsa tahkim kurumu atama yapar. Uc hakemli heyette her taraf bir hakem secer; iki hakem baskanlik hakemini belirler.
Hakem secimi stratejik bir surestir; teknik konularda deneyimli, ilgili hukuka hakim ve taraflarin dilini bilen hakemler tercih edilmelidir. Hakem bagimsizilig konusunda suphe olusursa ret talebi yoluna gidilebilir.
4) Usul Karari ve Takvim
Heyet olusturulduktan sonra taraflar ve hakem heyeti bir araya gelerek usul karari alir. Bu kararla; bilgi aciklama yukumlulukler, dilekce takvimler, tanik/bilirkisi sunumu ve durus ma tarihleri belirlenir.
Usul takviminin gercekci bicimde belirlenmesi onemlidir. Takvim sikisikligi hazirlik ve delil kalitesini olumsuz etkiler. Avukat bu asamada musteri cikarilari dogrultusunda denge kurmalid.
5) Duru sma Asamasi
Durus mada; taniklar dinlenir, bilirkisi raporlari tartisililr ve avukatlar sozlu savunmalarini sunar. Tahkim durus malari devlet mahkemelerine kiyasla daha esnektir.
Durus madan once taraflar yazili delillerini (sözlesmeler, yazismalar, teknik raporlar) sunmus olmalidir. Bilirkisi capraz sorgu tahkimde giderek yayginlasmaktadir.
6) Tahkim Karari ve Tenfiz
Tahkim heyeti kararini kapali oturumda hazirlar; kararda uyusmazligin cozumu, tazminat miktari ve yargilama giderleri hakkinda hukum yer alir. Karar kesindir; itiraz yollari son derece sinirlidir.
Yabanci tahkim kararlarinin Turkiye’de tenfizi MOHUK m.60 vd. huekumleri cercevesinde gerceklestirilir. Tenfiz; kamu duzenine aykirilik, savunma hakki ihlali ve anlasma gecersizligi gerekceleriyle iptal edilebilir.
7) Pratik Oneriler
Tahkim surecine hazirlanan taraflar icin: (i) sozlesmedeki tahkim sartini inceleyerek yetki, kural ve yer belgeleyin; (ii) tahkim basvurusunu takvim kacirmadan yapin; (iii) hakem secimine onem verin; (iv) delilleri erken asamada hazirlayin; (v) kararla itiraz icin dar sinirlari bilin.
Tahkim; hiz, gizlilik ve uzmanlik avantajlari sunar. Bununla birlikte devlet yargisina kiyasla maliyetli olabilir. Her uyusmaz likta tahkim mi devlet mahkemesi mi sorusu avukatla birlikte yanitlanmalidir.
Sikca Sorulan Sorular
Tahkim nedir?
Devlet mahkemesi yerine taraflarin sectigi hakem ya da heyetin uyusmazligi cozduyu alternatif yontemdir.
Tahkim icin anlasma sart mi?
Evet. Gecerli bir tahkim anlasması ya da sozlesme sarti olmadan tahkime basvurulamaz.
Hakem nasil secilir?
Tek hakemde taraflar birlikte secer; uc hakemde her taraf bir hakem secer, ikisi baskanlik hakemini belirler.
Tahkim karari kesin mi?
Evet. Itiraz yollari son derece sinirlidir: kamu duzeni, savunma hakki ihlali ve anlasma gecersizligi.
Tahkim karari nasil icra edilir?
Devlet mahkemesi araciligiyla tenfiz basvurusu yapilir. Yabanci kararlar icin MOHUK m.60 vd. uygulanir.
Tahkim ne kadar surer?
Kurumsal tahkimde genellikle 12-24 ay. Usul kararindaki takvim belirleyicidir.
Tahkim gizli mi?
Kural olarak evet. Devlet mahkemelerinin aksine tahkim kararlari ve durus malari gizlilik icinde yurutulur.
Bu yazi genel bilgilendirme amaclidir.
