Tahkim yargılaması sonunda verilen hakem kararı, kural olarak kesin ve bağlayıcıdır; bu karara karşı klasik anlamda istinaf veya temyiz yoluna gidilmez. Türk hukukunda hakem kararına karşı başvurulabilecek temel yol iptal davasıdır.
İptal davası, hakem kararının esasının yeniden görülmesini sağlamaz; yalnızca kanunda sınırlı sayıda sayılan sebeplerle yürütülen bir denetim yoludur. Bu yazıda iptal davasının görevli mahkemesini, süresini, sebeplerini ve kararın icrasına etkisini genel hatlarıyla açıklıyoruz; somut durumda mutlaka bir avukata danışmak gerekir.
İptal Davası Nedir?
İptal davası, hakem kararının devlet mahkemelerince sınırlı biçimde denetlenmesini sağlayan kanun yoludur. İç tahkimde HMK m.439, tahkim yeri Türkiye olan ve yabancılık unsuru taşıyan tahkimde ise 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu (MTK) m.15 uygulanır. Her iki düzenlemede de esas, kararın yeniden görülmesi değil, sınırlı bir hukukilik denetimidir.
Hangi Kanun Uygulanır?
Uyuşmazlık yabancılık unsuru taşıyor ve tahkim yeri Türkiye ise kural olarak MTK; yabancılık unsuru yoksa ve tahkim yeri Türkiye ise HMK’nin iç tahkim hükümleri devreye girer. İptal sebepleri ve inceleme usulü bakımından iki kanun arasında belirgin bir farklılık bulunmadığı içtihatta ifade edilmiştir.
Görevli Mahkeme: Bölge Adliye Mahkemesi
İptal davası, tahkim yeri bölge adliye mahkemesinde, ilk derece mahkemesi sıfatıyla açılır. Dava öncelikle ve ivedilikle görülür ve kural olarak dosya üzerinden incelenir; duruşma yapılması istisnaidir. Bu yapı, tahkimin hız ve etkinlik amacını korumaya yöneliktir.
Dava Açma Süresi
İptal davası, hakem kararının taraflara bildirildiği (tebliğ edildiği) tarihten itibaren kural olarak bir ay içinde açılır; düzeltme, yorum veya tamamlama talepleri varsa süre buna göre belirlenir. Bu süre hak düşürücü niteliktedir ve kaçırılması iptal davası açma hakkını sona erdirebilir.
İptal Sebepleri Sınırlı Sayıdadır
İptal sebepleri kanunda sınırlı (tahdidî) olarak sayılmıştır; sayılanlar dışında bir sebebe dayanılarak iptal istenemez. Bu sebepler, tarafların ileri süreceği sebepler ile mahkemenin kendiliğinden (re’sen) inceleyeceği sebepler olarak ikiye ayrılır.
Tarafların İleri Süreceği Sebepler
Bu kapsamda başlıca; tahkim anlaşması tarafının ehliyetsizliği veya anlaşmanın geçersizliği, hakemlerin seçiminde usule veya tarafların anlaşmasına aykırılık, kararın süresi içinde verilmemesi, hakem kurulunun yetkisi hakkındaki kararın hukuka aykırılığı ya da yetki aşımı ve tarafların eşitliği ile hukukî dinlenilme hakkının ihlali sayılabilir.
Mahkemenin Re’sen İncelediği Sebepler
Uyuşmazlığın Türk hukukuna göre tahkime elverişli olmaması ve hakem kararının kamu düzenine aykırı olması, mahkemece kendiliğinden gözetilir. Bu iki sebep, tarafların ileri sürmesine bağlı değildir.
İptal Davası Kararın İcrasını Durdurur mu?
Hakem kararına karşı iptal davası açılması, kural olarak kararın icrasını durdurmaz. Ancak taraflardan birinin talebi üzerine, hükmolunan para veya eşyanın değerini karşılayacak bir teminat gösterilmek şartıyla icra durdurulabilir (HMK m.439).
Bölge Adliye Mahkemesi Kararına Karşı Temyiz
İptal davası hakkında verilen karara karşı temyiz yoluna başvurulabilir. Temyiz incelemesi, kanunda sayılan iptal sebepleriyle sınırlı olarak öncelikle yapılır; temyize başvurulması kural olarak kararın icrasını durdurmaz.
İptal Kararının Sonucu
İptal talebinin kabulü hâlinde, taraflar aksini kararlaştırmamışsa kural olarak yeniden tahkim yoluna gidilir. Bununla birlikte, anlaşmanın geçersizliği, tahkime elverişsizlik veya kamu düzenine aykırılık gibi belirli sebeplerle iptal hâlinde uyuşmazlığın genel mahkemelerde görülmesi gerekebilir.
İptal Davası Açma Hakkından Feragat
Milletlerarası tahkimde, tahkim yeri Türkiye olmakla birlikte taraflardan hiçbiri Türkiye’de yerleşik değilse, taraflar iptal davası açma hakkından kısmen veya tamamen feragat edebilir (MTK m.15). Böyle bir feragat, kararın denetlenmesi imkânını sınırlandırdığından, sözleşme aşamasında bilinçli değerlendirilmesi gereken bir tercihtir.
Sıkça Sorulan Sorular
Hakem kararına itiraz veya temyiz edilebilir mi?
Klasik anlamda hayır. Hakem kararına karşı başvurulabilecek temel yol, sınırlı sebeplerle açılan iptal davasıdır.
İptal davası nerede açılır?
Tahkim yeri bölge adliye mahkemesinde, ilk derece mahkemesi sıfatıyla açılır ve öncelikle görülür.
İptal davası süresi nedir?
Kural olarak kararın taraflara bildirilmesinden itibaren bir ay içinde açılır ve bu süre hak düşürücüdür.
İptal davası açınca karar icra edilemez mi?
İptal davası kural olarak icrayı durdurmaz; ancak teminat gösterilerek kararın icrasının durdurulması talep edilebilir.
Mahkeme hakem kararını yeniden inceler mi?
Hayır. Esasa girilmez; mahkeme yalnızca kanunda sayılan sınırlı iptal sebeplerini denetler.
Sonuç
Hakem kararının iptali, kısa süreler ve sınırlı sebepler nedeniyle dikkatle yürütülmesi gereken teknik bir davadır. Lehinize veya aleyhinize verilmiş bir hakem kararına ilişkin değerlendirme için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
