AYM Genel Kurulu: AİHM İhlal Kararına Rağmen Yeniden Yargılamayı Reddetmek İfade Özgürlüğünü İhlal Etti; Gözaltı Süresi Dosyanın Hâkimliğe Geçtiği Anda Biter (B. No: 2021/29667, 2022/103359)

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, ceza muhakemesinin iki kritik anına ilişkin yorumunu 6 Kasım 2026’da Resmî Gazete’de yayımladı. İlk kararda, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin (AİHM) ifade özgürlüğü ihlali tespit ettiği bir mahkûmiyet dosyasında ağır ceza mahkemesinin “ihlale yol açan kanun maddesi hâlâ yürürlükte” diyerek yargılamanın yenilenmesi talebini reddetmesini Anayasa’ya aykırı buldu. İkinci kararda ise terör örgütü üyeliği soruşturmasında dört gün gözaltında tutulan bir şüphelinin “süre aşıldı” şikâyetini, gözaltının başladığı ve sona erdiği anı tek tek belirleyerek reddetti: Mahkemeye göre gözaltı, dosyanın sulh ceza hâkimliğinin uhdesine geçtiği anda sona ermiştir ve yol süresi dâhil azami süre 4 gün 12 saattir.

Bu haberde iki kararın künyesini, gerekçesini, kimleri ilgilendirdiğini ve işleyen süreleri resmî metne dayanarak özetliyoruz. Başvurucuların adları yerine yalnızca başvuru numaraları kullanılmıştır; aynı sayıda yayımlanan üçüncü karar (B. No: 2019/18263) başvuru yolları tüketilmediği için kabul edilemez bulunmuştur. Ayrıntılı hukuki değerlendirme: AİHM Kararından Sonra Yargılamanın Yenilenmesi ve Gözaltı Süresinin Hesabı 2026: AYM Genel Kurulunun 2021/29667 ve 2022/103359 Kararları — “Kanun Yürürlükte” Reddi, 4 Gün 12 Saat ve Dosyanın Hâkimliğe Geçtiği An (CMK m.311/1-f, 91, 141; 6216 m.50) yazımızda.

Kararların Künyesi

Birinci Karar: AİHM İhlal Kararı “Kanun Hâlâ Yürürlükte” Denilerek Etkisiz Bırakılamaz

Başvurucular 17/3/2008 tarihli kararla, terör örgütüne üye olmamakla birlikte örgüte bilerek ve isteyerek yardım etme suçundan mahkûm edilmiş, karar kesinleşmişti. AİHM 23/6/2020 tarihli kararında (B. No: 41788/09) mahkûmiyete dayanak yapılan TCK m.220/7’nin kanunilik şartını sağlamadığını, daha önceki Bakır ve diğerleri/Türkiye kararındaki gibi hükmün uygulanışının öngörülebilir olmadığını belirterek Sözleşme’nin 10. maddesinin ihlal edildiğine karar verdi. Başvurucuların CMK m.311/1-f uyarınca yaptığı yenileme talebi ise 8/3/2021 tarihli ek kararla, “ihlale konu kanun maddesi hâlen yürürlükte ve uygulanır” gerekçesiyle reddedildi; itiraz da 19/4/2021’de reddedildi.

Genel Kurul, AİHM’in ihlali salt kanun lafzına değil “kanun hükmünün uygulamadaki yorumunun ortaya çıkardığı belirsizliğe” dayandırdığını vurguladı. Bu durumda mahkemenin, ihlale konu somut olayda yorumdan kaynaklanan eksikliğin giderilip giderilmediğini değerlendirmesi beklenir; bunun için de yargılamanın yenilenmesine karar verilmesi gerekir. Kanunun yürürlükte olduğuna dayanan ret gerekçesi, Mahkemeye göre AİHM kararıyla örtüşmemekte, Anayasa m.26’nın gerektirdiği özende bir inceleme içermemekte ve ihlalin sonuçlarını ortadan kaldırmamaktadır. Mahkeme yeniden yargılamanın yeterli giderim olduğunu kabul ederek başvurucuların ayrı ayrı 1.000.000 TL maddi ve 1.000.000 TL manevi tazminat taleplerini reddetti; 487,60 TL harç ve 40.000 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 40.487,60 TL yargılama giderinin başvuruculara ödenmesine hükmetti.

İkinci Karar: Gözaltı Ne Zaman Başlar, Ne Zaman Biter?

Başvurucu, toplu olarak işlendiği ileri sürülen silahlı terör örgütüne üyelik suçundan yürütülen soruşturmada 13/12/2021 saat 14.00’te diğer sekiz şüpheliyle birlikte yakalandı ve dört gün gözaltında tutuldu. 17/12/2021’de saat 09.27’de gözaltı çıkış raporu alınarak adliyeye sevk edildi; savcılıktaki ifade tutanağı 14.52’de, tutuklamaya sevk yazısı 17.40’ta oluşturuldu; yazı 18.18’de sulh ceza hâkimliği kâtibince okundu ve sorgu zaptı 18.26’da oluşturuldu. Başvurucu yaklaşık 6 saat 45 dakika fazladan tutulduğunu ileri sürerek 5.000 TL manevi tazminat istedi; ağır ceza mahkemesi davayı reddetti, istinaf başvurusu da kesin olarak reddedildi.

Genel Kurul, Anayasa m.19/5’teki “en yakın mahkemeye gönderilmesi için gerekli süre hariç” ibaresinin toplu suçlardaki dört günlük süreyi de bağladığını ve CMK m.91/1 uyarınca bu yol süresinin en fazla on iki saat olabileceğini hatırlattı; böylece başvurucuya isnat edilen suç bakımından yol süresi dâhil toplam azami gözaltı süresi 4 gün 12 saattir. Mahkeme, başvurucunun yol süresinin keyfi kullanıldığına ilişkin ayrı bir şikâyeti olmadığından bu yönde inceleme yapmadığını da kaydetti. Beş üye karşıoyunda, on iki saatlik yol süresinin her olayda otomatik kullanılabilecek bir süre olmadığını ve dört günün dolduğu 14.00’ten sonraki yaklaşık dört buçuk saatin yol süresi sayılamayacağını belirtti.

Hukuki Çerçeve

Kimleri Etkiliyor?

Ne Yapmalı ve Süreler

Yeniden yargılama sonucunda beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilirse, önceki mahkûmiyetin infazı nedeniyle uğranılan zararlar CMK m.141–144’e göre tazmin edilir (CMK m.323/3). Gözaltı süresinin aşıldığını düşünenlerin, yakalama tutanağındaki saat ile fiili yakalama saati arasındaki farkı ve adliyeye sevk, ifade, sevk yazısı ve sorgu saatlerini belgeleyerek ilerlemesi gerekir. Ayrıntılı rehberlik için Yargılama Usulü Rehberi, Ceza Hukuku Rehberi ve Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru Kararları sayfalarımıza bakabilirsiniz; tutuklamada kişi hürriyetine ilişkin yakın tarihli bir başka AYM kararı için katalog dışı suçta tutuklama kararı haberimizi okuyabilirsiniz.

4 Kasım’da yayımlanan altı bireysel başvuru kararını bu haberimizde, ihlal kararlarının emsal kullanımını bu yazımızda anlattık. Güncel gelişmeleri Hukuk Gündemi Son Durum sayfamızdan, yüksek mahkeme kararlarını Yeni Yüksek Mahkeme Kararları ve İçtihatlar sayfalarından izleyebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

6 Kasım 2026 Resmî Gazete’de hangi Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru kararları yayımlandı?

33422 sayılı Resmî Gazete’de Genel Kurulun 30/4/2026 tarihli iki kararı yayımlandı: B. No: 2021/29667 (AİHM kararına dayalı yenileme talebinin reddi, ifade özgürlüğü ihlali) ve B. No: 2022/103359 (gözaltı süresinin aşıldığı iddiası, ihlal yok). Ayrıca B. No: 2019/18263 sayılı başvuru başvuru yolları tüketilmediği için kabul edilemez bulundu.

AİHM ihlal kararı verdiyse yargılamanın yenilenmesi reddedilebilir mi?

CMK m.311/1-f uyarınca AİHM’in kesinleşmiş ihlal kararı hükümlü lehine yenileme sebebidir. Anayasa Mahkemesi, ihlale yol açan kanun maddesinin hâlâ yürürlükte olduğu gerekçesiyle talebin reddedilmesini, AİHM’in tespit ettiği ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmadığı için ifade özgürlüğü ihlali saydı.

Yenileme talebi için süre ne kadar?

AİHM kararına dayalı yenileme, AİHM kararının kesinleştiği tarihten itibaren bir yıl içinde istenebilir (CMK m.311/1-f). Talebin kabule değer görülmemesine karşı iki hafta içinde itiraz edilebilir (CMK m.319/3, 268/1).

Gözaltı süresi hangi andan itibaren hesaplanır?

Gözaltı yakalama anından başlar (CMK m.91/1). Anayasa Mahkemesi somut olayda yakalama tutanağının düzenlendiği 15.30’u değil fiili yakalama saati olan 14.00’ü başlangıç kabul etti.

Gözaltı ne zaman sona ermiş sayıldı?

Genel Kurul, tutuklamaya sevk yazısının sulh ceza hâkimliği kâtibince okunduğu ve dosyanın hâkimliğin uhdesine geçtiği 18.18’i tutmanın sona erdiği an olarak aldı. Savcılıktaki ifade saati gözaltıyı sona erdiren an olarak kabul edilmedi.

Toplu suçlarda gözaltı en fazla ne kadar sürebilir?

Anayasa m.19/5’e göre toplu suçlarda kişi en çok dört gün içinde hâkim önüne çıkarılır; yol süresi bu süreye ilave edilir ve CMK m.91/1’e göre on iki saati geçemez. Mahkeme somut olayda yol süresi dâhil azami sürenin 4 gün 12 saat olduğunu belirtti; yol süresinin keyfi kullanılamayacağını da hatırlattı.

Gözaltı süresi aşıldıysa tazminat için süre nedir?

CMK m.141/1-b kapsamındaki tazminat istemi, kararın kesinleştiğinin tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde kesinleşme tarihini izleyen bir yıl içinde ağır ceza mahkemesine yapılır (CMK m.142/1-2).

Kaynaklar: 6/11/2026 tarihli ve 33422 sayılı Resmî Gazete Yargı Bölümü: Anayasa Mahkemesi Genel Kurulunun 30/4/2026 tarihli B. No: 2021/29667 ve B. No: 2022/103359 kararları (20261106-5.pdf, 20261106-6.pdf); 11/6/2026 tarihli B. No: 2019/18263 kararı (20261106-7.pdf); Anayasa m.19, 26, 148; 6216 s.K. m.47, 50; 5271 s.K. (CMK) m.91, 141, 142, 268, 311, 319, 323; 3713 s.K. geçici m.19; 5237 s.K. (TCK) m.220/7 (mevzuat.gov.tr).