AYM’den 6 Bireysel Başvuru Kararı (RG 33420): Hekime Disiplin Cezası, Geçit Bedeli, Kesin Verilen Trafik Cezası ve ÖTV Engelli İstisnasında İhlal

Anayasa Mahkemesinin 4 Kasım 2026’da Resmî Gazete’de yayımlanan altı kararı farklı konularda aynı soruyu soruyor: Devlet kişinin hakkına dokunurken kanunun ve usulün gerektirdiği güvenceyi sağladı mı? Medyadaki açıklamaları nedeniyle meslekten alıkonulan bir hekim, tarlasından geçit kurulan ve bedeli yıllar öncesinin fiyatıyla ödenen bir malik, 20.072 TL’lik trafik cezasına itirazı kesin olarak reddedilen bir araç sahibi, failin yargılanması on üç yıl süren bir yaralı ve engelli raporu arşivde bulunamadığı için cezalı vergiyle karşılaşan bir engelli ihlal kararı aldı. Tutukluyken açtığı davayı takip etmeyen bir başvurucunun şikâyeti ise reddedildi.

Bu haberde altı kararın künyesini, gerekçesini, kimleri ilgilendirdiğini ve süreleri resmî metinlere dayanarak özetliyoruz. Başvurucuların adları yerine yalnızca başvuru numaraları kullanılmıştır. Ayrıntılı hukuki değerlendirme: AYM İhlal Kararı Davanızda Ne İşe Yarar? 2026: 4 Kasım’da Yayımlanan 6 Bireysel Başvuru Kararı — Disiplinde Kanunilik, Geçitte Tam Bedel, Kesinlik Sınırı ve Yeniden Yargılama (Anayasa m.148, 6216 m.47/5, 50; TMK 747; 5326 m.28/10) yazımızda.

Altı Kararın Künyesi

Mahkeme Ne Dedi? Kararlar Tek Tek

Hekime disiplin cezası: kanuni dayanak belirli değil (B. No: 2022/92607)

Kalp ve iç hastalıkları uzmanı başvurucuya, yazılı ve görsel medyada aşı uygulamasıyla ilgili açıklamaları nedeniyle İstanbul Tabip Odası Onur Kurulunun 4/12/2018 tarihli işlemiyle 6023 sayılı Türk Tabipleri Birliği Kanunu’nun 39. maddesi uyarınca bir ay geçici meslekten alıkoyma cezası verildi; açılan iptal davası sonuçsuz kaldı. Anayasa Mahkemesi, 39. maddenin hangi fiile hangi disiplin cezasının uygulanacağını öngörülebilir biçimde göstermediğini ve keyfî uygulamalara karşı güvence içermediğini belirtti. Mahkeme, bu maddeyi norm denetiminde verdiği E.2024/177, K.2025/40 sayılı kararla Anayasa’nın 2. maddesine aykırı bularak iptal ettiğini de hatırlattı. Müdahale kanunilik şartını taşımadığı için ifade özgürlüğü ihlal edildi; karar yeniden yargılama için Ankara 14. İdare Mahkemesine gönderildi.

Zorunlu geçit: “tam bedel” hüküm tarihine yakın değerle ödenmeli (B. No: 2020/22340)

Çeşme’de bir komşu, tarlasının yola çıkışı olmadığı gerekçesiyle Türk Medeni Kanunu’nun 747. maddesine göre 12/1/2010’da geçit hakkı davası açtı. Başvurucunun taşınmazının 129,51 m²’lik kısmı üzerinde geçit kuruldu; bedel dava tarihi itibarıyla 4.169,98 TL olarak hesaplandı ve dava 16/11/2016’da bu bedel üzerinden sonuçlandı. Mahkemeye göre yaklaşık 6 yıl 10 aylık sürede oluşan değer artışının dikkate alınmaması başvurucuya “bireysel olarak aşırı ve olağan dışı bir külfet” yükledi; kanundaki “tam bir bedel” güvencesinin sağlanmaması mülkiyet hakkının devlete yüklediği pozitif yükümlülüğün ihlali sayıldı. Dosya yeniden yargılama için Çeşme Sulh Hukuk Mahkemesine gönderildi; tazminat talebi reddedildi.

Trafik cezası: kesinlik sınırını aşan cezada itiraz yolu kapatılamaz (B. No: 2023/4554)

Başvurucuya ait çekiciye, azami yüklü ağırlığı 15.350 kg aştığı gerekçesiyle 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 65. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca 20.072 TL idari para cezası verildi. Sulh ceza hâkimliği başvuruyu reddetti ve kararı, cezanın “3.000 TL altında” olduğundan bahisle kesin olarak verdi; bir üst hâkimlik de kesin karara itiraz edilemeyeceği gerekçesiyle karar verilmesine yer olmadığına hükmetti. Anayasa Mahkemesi, o tarihte yürürlükte olan 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 28. maddesinin (10) numaralı fıkrasındaki kesinlik sınırının üzerindeki cezalarda 29. madde uyarınca itiraz yolunun açık olduğunu, kararın kesin olarak verilmesinin kanuni dayanağı bulunmadığını tespit etti. Bugün yürürlükteki metinde kesinlik sınırı 7499 sayılı Kanunla “Onbeşbin Türk Lirası dahil” olarak değiştirilmiştir. Dosya Tunceli Sulh Ceza Hâkimliğine gönderildi.

Silahla yaralama: on yılı aşan gecikme yaşam hakkını ihlal etti (B. No: 2021/8412)

Başvurucu, 27/10/2013’te müzisyen olarak çalıştığı restoranda iki kişi arasındaki silahlı çatışmada ağız bölgesinden yaralandı. İlk soruşturmada olay anına ait kamera kayıtlarının incelendiğine dair bir bilgiye ulaşılamadı; yaralanma bakımından kamu davası ancak 14/3/2024’te açılabildi ve yargılama 20/5/2026’da bölge adliye mahkemesi kararıyla sona erdi. Anayasa Mahkemesi, fail tespit edilip cezalandırılmış olsa da aşırı gecikmeler ve yargılamanın neredeyse on üç yıl sürmesi nedeniyle sürecin etkili olmadığına karar verdi. Yeniden yargılamada hukuki yarar görülmediğinden başvurucuya net 200.000 TL manevi tazminat ödenmesine hükmedildi.

Engelli ÖTV istisnası: arşivde bulunamayan rapor, aynı teşhisli yeni raporla doğrulanabilir (B. No: 2021/42538)

Başvurucu, yüzde 90 engellilik oranı gösteren 22/6/2016 tarihli sağlık kurulu raporuyla 4760 sayılı Kanun’un 7. maddesinin ikinci fıkrasındaki istisnadan yararlanarak araç aldı. Rapor sonradan hastane arşivinde ve Ulusal Veri Bankasında bulunamayınca bir kat vergi ziyaı cezalı ÖTV ve KDV tahakkuk ettirildi. Başvurucu aynı hastaneden aldığı, aynı teşhisi ve yüzde 91 engellilik oranını gösteren 8/5/2019 tarihli raporu sundu; vergi mahkemesi bu raporun eski raporun yerine “geçmişe etkili olarak ikame edilemeyeceğini” belirterek davayı reddetti. Aynı rapora dayanan MTV davası ise başka bir vergi mahkemesince kabul edilmişti. Anayasa Mahkemesi, raporlar arasında çelişki bulunmadığını ve başvurucunun engellilik durumunu ortaya koyduğunu belirterek mahkemenin yorumunu öngörülemez buldu. Dosyalar yeniden yargılama için Diyarbakır Vergi Mahkemesine gönderildi.

Tutuklu davacının takipsiz kalan davası: ihlal yok (B. No: 2021/6977)

Cezaevindeyken SGK ödeme emirlerine karşı iş mahkemesinde dava açan başvurucu, duruşma gününü bildiren ve gelmediği takdirde dosyanın işlemden kaldırılacağını ihtar eden davetiyeyi aldığı hâlde duruşmaya katılmadı; dosya 6100 sayılı HMK’nın 150. maddesine göre işlemden kaldırıldı ve üç ay içinde yenilenmediği için dava açılmamış sayıldı. Mahkeme, başvurucunun SEGBİS veya adli yardımla vekil talebinde bulunmadığını belirterek mahkemeye erişim hakkının ihlal edilmediğine karar verdi. Mülkiyet şikâyeti, başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez bulundu.

Hukuki Çerçeve

Kimleri Etkiliyor?

Kararlar doğrudan yalnızca başvurucuları bağlasa da benzer durumdakiler için güçlü emsaldir. Hekimler ve diğer meslek odası üyeleri bakımından, disiplin cezasının hangi fiile hangi yaptırımın bağlandığını belirli biçimde gösteren bir kanun hükmüne dayanması gerektiği bir kez daha vurgulandı; hekim disiplin süreçleri için Hekim Hakkında Disiplin Şikâyeti sayfamıza bakabilirsiniz. Taşınmaz malikleri için geçit davası uzadığında bedelin hüküm tarihine yakın güncellenmesini istemek önem kazanıyor; ayrıntılar Zorunlu Geçit Hakkı rehberimizde. Trafik cezası alan sürücü ve işletenler kesinlik sınırının üzerindeki cezalarda “kesin” yazılı bir kararla karşılaşsalar bile itiraz hakkını kullanmalıdır; usul için Sulh Ceza Hâkimliğine İtiraz Dilekçesi sayfamıza bakabilirsiniz. ÖTV istisnasıyla araç almış engelliler, eski raporları arşivde bulunamazsa aynı teşhisi doğrulayan güncel raporla durumlarını ispatlayabilecekleri yönünde bir emsale sahip oldu; vergi kolaylıkları için Engellilere Tanınan Vergi Kolaylıkları sayfamıza bakabilirsiniz.

Ne Yapmalı ve Süreler

Diğer gelişmeleri Hukuk Gündemi Son Durum sayfamızdan, dava süreleri ve kanun yollarını Yargılama Usulü Rehberi sayfamızdan izleyebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

4 Kasım 2026 Resmî Gazete’de hangi Anayasa Mahkemesi kararları yayımlandı?

33420 sayılı Resmî Gazete’de altı bireysel başvuru kararı yayımlandı: 2022/92607 (hekim disiplin cezası, ifade özgürlüğü ihlali), 2020/22340 (geçit hakkı bedeli, mülkiyet hakkı ihlali), 2021/6977 (davanın açılmamış sayılması, ihlal yok), 2023/4554 (trafik cezasına itirazın kesin reddi, mahkemeye erişim ihlali), 2021/8412 (silahla yaralama, yaşam hakkı ihlali) ve 2021/42538 (ÖTV engelli istisnası, hakkaniyete uygun yargılanma ihlali).

Bu kararlar ilgili kanun maddelerini iptal etti mi?

Hayır. Bireysel başvuru kararları somut bir işlem veya mahkeme kararının hak ihlaline yol açıp açmadığını inceler; kanun veya yönetmelik iptal etmez. 6023 sayılı Kanun’un 39. maddesi ise ayrı bir norm denetimi kararıyla (E.2024/177, K.2025/40) iptal edilmiştir ve bireysel başvuru kararı bu iptale atıf yapmaktadır.

Geçit hakkı davasında bedel hangi tarihe göre belirlenmeli?

TMK m.747 geçidin “tam bir bedel” karşılığında kurulmasını öngörür. Anayasa Mahkemesi, dava ile hüküm arasında uzun süre geçmişse değer artışının dikkate alınmamasını mülkiyet hakkı ihlali saydı ve Yargıtayın hüküm tarihine yakın yeni değer tespiti yapılması gerektiği yönündeki yaklaşımına dikkat çekti.

Trafik cezasına itiraz kararı “kesin” yazılmışsa ne yapılmalı?

Cezanın tutarı kesinlik sınırının üzerindeyse (bugünkü metne göre 15.000 TL’yi aşıyorsa) karara karşı iki hafta içinde itiraz edilmelidir. Anayasa Mahkemesi, kanunda itiraz yolu açıkken kararın kesin olarak verilmesini mahkemeye erişim hakkı ihlali saydı ve bu haklı beklentiyle yapılan itirazın bireysel başvuru süresini olumsuz etkilemeyeceğini belirtti.

Engelli raporu arşivde bulunamazsa ÖTV istisnası kaybedilir mi?

Anayasa Mahkemesi somut olayda, aynı hastaneden alınan ve aynı teşhisle benzer engellilik oranını gösteren yeni raporun eski raporu teyit ettiğini, mahkemenin bunu dikkate almamasının yargılamanın hakkaniyetini zedelediğini belirtti. Sonuç her dosyada raporların içeriğine göre değişir.

Yaşam hakkı ihlalinde ne kadar tazminat verildi?

2021/8412 sayılı başvuruda başvurucuya net 200.000 TL manevi tazminat ve 40.487,60 TL yargılama gideri ödenmesine karar verildi; maddi tazminat talebi illiyet bağı kurulamadığı için reddedildi.

Kaynaklar: 4/11/2026 tarihli ve 33420 sayılı Resmî Gazete Yargı Bölümü: Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümünün 21/4/2026 (B. No: 2022/92607) ve 17/6/2026 (B. No: 2023/4554); İkinci Bölümünün 5/5/2026 (B. No: 2020/22340, 2021/6977) ve 18/6/2026 (B. No: 2021/8412, 2021/42538) tarihli kararları; Anayasa m.13, 17, 26, 35, 36; 6216 s.K. m.47, 50; 6023 s.K. m.39–40; TMK m.747; 5326 s.K. m.27–29; 2918 s.K. m.65; 4760 s.K. m.7; HMK m.150; İYUK m.7 (mevzuat.gov.tr).