AİHM Kararından Sonra Yargılamanın Yenilenmesi ve Gözaltı Süresinin Hesabı 2026: AYM Genel Kurulunun 2021/29667 ve 2022/103359 Kararları — “Kanun Yürürlükte” Reddi, 4 Gün 12 Saat ve Dosyanın Hâkimliğe Geçtiği An (CMK m.311/1-f, 91, 141; 6216 m.50)

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulunun 30/4/2026 tarihli iki kararı 6 Kasım 2026 tarihli ve 33422 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı. B. No: 2021/29667 sayılı kararda, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin (AİHM) ifade özgürlüğü ihlali tespit ettiği bir mahkûmiyet dosyasında yargılamanın yenilenmesi talebinin “ihlale yol açan kanun maddesi hâlâ yürürlükte” gerekçesiyle reddedilmesi Anayasa m.26’nın ihlali sayıldı ve dosya yeniden yargılama için ilk derece mahkemesine gönderildi. B. No: 2022/103359 sayılı kararda ise toplu suçta dört gün gözaltında tutulan şüphelinin süre aşımı şikâyeti, gözaltının başlangıç ve bitiş anları tek tek belirlenerek reddedildi. Kararların özetini son dakika haberimizde verdik. Bu yazı ise kararların hukuken ne anlama geldiğini anlatıyor: AİHM veya Anayasa Mahkemesi ihlal kararından sonra yenileme talebinin nasıl incelenmesi gerektiği, ret hâlinde hangi yolların ve sürelerin bulunduğu, gözaltı süresinin hangi andan başlayıp hangi anda bittiği, yol süresinin nasıl hesaplandığı ve süre aşımında tazminatın nasıl isteneceği. Başvurucuların adları kullanılmamıştır.

Kararların Künyesi ve Yetki Dayanağı

Anayasa’nın 148. maddesine göre herkes, Anayasada güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurabilir; başvuru için olağan kanun yollarının tüketilmiş olması şarttır. 6216 sayılı Kanun’un 50. maddesi, esas inceleme sonunda ihlal kararı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlere hükmedileceğini; ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa dosyanın yeniden yargılama yapmak üzere ilgili mahkemeye gönderileceğini öngörür. Aynı maddenin dördüncü fıkrasına göre bölümler arasındaki içtihat farklılıkları Genel Kurul tarafından karara bağlanır. Her iki başvuru da bölümlerin kararıyla Genel Kurula gönderilmiştir; ikinci başvuruda bunun gerekçesi açıkça yazılmıştır: “kanuni gözaltı süresinin hesaplanmasında gözaltının başlangıç ve bitiş zamanının belirlenmesinin ilkesel nitelik taşıması”.

Aynı sayıda yayımlanan üçüncü karar (B. No: 2019/18263, 11/6/2026), başvuru yolları tüketilmediği için kabul edilemez bulunmuştur; esasa ilişkin bir değerlendirme içermediğinden bu yazıda ele alınmamıştır.

Birinci Karar: Olaylar ve AİHM’in Tespiti

Başvurucular hakkında 17/3/2008 tarihli kararla, terör örgütüne üye olmamakla birlikte örgüte bilerek ve isteyerek yardım etme suçundan hapis cezasına hükmedilmiş ve karar temyiz incelemesinden geçerek kesinleşmişti. Başvurucular, mahkûmiyetin gazetecilik faaliyetleri nedeniyle verildiğini ve Sözleşme’nin 10. maddesindeki ifade özgürlüğünü ihlal ettiğini ileri sürerek AİHM’e başvurdu. AİHM 23/6/2020 tarihli kararında (B. No: 41788/09) şikâyetleri kabul edilebilir buldu; mahkûmiyetin dayanağı olan TCK m.220/7’nin kanunilik şartını sağlamadığını belirterek Sözleşme’nin 10. maddesinin ihlal edildiğine karar verdi ve bu konuda daha önceki Bakır ve diğerleri/Türkiye (B. No: 46713/10, 10/7/2018) kararına atıf yaptı.

TCK m.220/7’nin bugünkü metni şöyledir: “Örgüt içindeki hiyerarşik yapıya dahil olmamakla birlikte, örgüte bilerek ve isteyerek yardım eden kişi, örgüt üyesi olarak cezalandırılır. Örgüt üyeliğinden dolayı verilecek ceza, yapılan yardımın niteliğine göre üçte birine kadar indirilebilir.” AİHM’in atıf yaptığı kararda vurgulanan sorun, hükmün lafzının yanında yargı mercilerinin bu hükmü “gösteriler bağlamında” geniş yorumlaması ve keyfi uygulamaya karşı yeterli koruma sağlanamamasıdır.

Anayasa Mahkemesinin Ölçütü: AİHM Kararının İcrası Sınırlı Bir Denetime Tabidir

Genel Kurul, AİHM tarafından verilen ihlal kararlarının iç hukukta gereği gibi yerine getirilmemesinin Sözleşme ile güvence altına alınan hakların uygulamada etkili şekilde korunamadığı anlamına geldiğini hatırlattı. Bu nedenle bir AİHM ihlal kararının gereklerinin yerine getirilip getirilmediği Anayasa Mahkemesince incelenebilir; ancak bu inceleme “olayların baştan itibaren yeniden değerlendirilmesi şeklinde değil”, AİHM kararının gereklerinin yerine getirilip getirilmediğiyle sınırlı bir inceleme olacaktır. Mahkeme ayrıca, yenileme talebini reddeden yargı mercilerinin ihlalin niteliğini gözönünde bulundurarak sonuçlarının ortadan kaldırılmasında özen yükümlülüğünü yerine getirip getirmediğinin önem taşıdığını belirtti.

Kararın en önemli cümlelerinden biri, CMK m.311/1-f uyarınca yapılan yenileme talebinin “ihlalin niteliği nazara alınarak” değerlendirilmesi gerektiğidir. Başka bir ifadeyle yenileme mahkemesi, AİHM kararının yalnızca sonuç kısmını değil, ihlalin hangi noktadan kaynaklandığını da okumalıdır. İhlal usule ilişkin bir eksiklikten (örneğin tanık sorgulama imkânı verilmemesinden) mi, kanunun lafzından mı, yoksa kanunun somut olaydaki yorumundan mı doğmuştur? Bu soru, yeniden yargılamada neyin yapılması gerektiğini belirler.

“Kanun Hâlâ Yürürlükte” Gerekçesi Neden Yetmedi?

Ağır ceza mahkemesi yenileme talebini, AİHM’in TCK m.220/7’nin öngörülemez olduğuna karar verdiğini, ancak bu hükmün hâlen yürürlükte ve uygulanır olduğunu, dolayısıyla yenileme şartlarının oluşmadığını belirterek reddetmişti. Genel Kurula göre bu yaklaşım AİHM kararını “salt kanun lafzından kaynaklanan öngörülemezliğe” indirgemektedir. Oysa AİHM, salt lafızdan kaynaklı bir ihlalin ötesinde, kanun hükmünün uygulamadaki yorumunun ortaya çıkardığı belirsizlik nedeniyle kanunun öngörülebilir olmadığı sonucuna ulaşmıştır. Bu durumda mahkemeden beklenen, yorumdan kaynaklanan eksikliğin somut olay özelinde giderilip giderilmediğini değerlendirmesidir ve “bu hâlde değerlendirmenin yapılabilmesi için de yargılamanın yenilenmesine karar verilmesi gerekir.”

Değerlendirmemize göre kararın pratik önemi şuradadır: Türk ceza mahkemeleri AİHM’in kanunilik ihlali tespit ettiği dosyalarda zaman zaman “kanun değişmeden yeniden yargılama sonuç doğurmaz” görüşüne dayanmaktaydı. Genel Kurul bu görüşü, en azından ihlalin kanunun yorumundan kaynaklandığı dosyalar bakımından açıkça reddetmiştir. Kanun aynı kalsa bile mahkeme, AİHM’in eleştirdiği geniş yorumu terk ederek fiilin TCK m.220/7 kapsamında kalıp kalmadığını yeniden değerlendirebilir. Bununla birlikte karar, yeniden yargılamanın sonucunu (beraat veya mahkûmiyet) belirlemez; yalnızca yenilemenin yapılması gerektiğini ve hangi ölçütle yapılacağını gösterir. Kararda iki üye ek gerekçeyle, bir üye farklı gerekçeyle sonuca katılmış; iki üye ise hem kabul edilebilirlik hem esas yönünden karşı oy kullanmıştır.

Yenileme Süreci Nasıl İşler? CMK m.311–323 Adım Adım

CMK m.311/1-f, ceza hükmünün Sözleşme’nin veya eki protokollerin ihlali suretiyle verildiğinin ve hükmün bu aykırılığa dayandığının AİHM’in kesinleşmiş kararıyla tespit edilmiş olmasını ya da ceza hükmü aleyhine AİHM’e yapılan başvuru hakkında dostane çözüm veya tek taraflı deklarasyon sonucunda düşme kararı verilmesini hükümlü lehine yenileme sebebi sayar. Bu hâlde yenileme, AİHM kararının kesinleştiği tarihten itibaren bir yıl içinde istenebilir. Maddenin ikinci fıkrasına göre (f) bendi, 4.2.2003 tarihinde kesinleşmiş AİHM kararları ile bu tarihten sonra AİHM’e yapılan başvurular üzerine verilecek kararlar hakkında uygulanır.

Anayasa Mahkemesinin ihlal kararı üzerine yapılan yeniden yargılama ise 6216 sayılı Kanun’un 50. maddesine dayanır ve CMK’daki kabule değerlik aşamasından farklıdır: Genel Kurulun ifadesiyle ihlal kararının gönderildiği yargı merciinin yapması gereken iş, “yeniden yargılama işlemlerini başlatıp Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında belirtilen ilkelere ve gerekçelere uygun biçimde yürütülecek yargılama sonunda hak ihlalinin nedenlerini gidererek yeni bir karar vermektir.” Kanun, yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkemenin mümkünse dosya üzerinden karar vereceğini de öngörür (m.50/2). Bu nedenle birinci karardaki ağır ceza mahkemesi, bu kez yenilemenin kabule değer olup olmadığını tartışmadan yeniden yargılamayı başlatmak durumundadır. Benzer bir “yeni delil” yenilemesinin işleyişini bahis mahkûmiyetinde yargılamanın yenilenmesi yazımızda anlattık.

İkinci Karar: Gözaltı Süresi Hangi Anda Başlar?

İkinci başvuruda başvurucu, silahlı terör örgütüne üyelik suçundan yürütülen ve toplu suç niteliği taşıyan bir soruşturmada, aralarında kendisinin de bulunduğu dokuz şüpheliyle birlikte 13/12/2021 tarihinde yakalanmış ve dört gün süreyle gözaltına alınmıştır. Kararda başvurucunun suçlamaya ilişkin dosyasının bireysel başvurunun incelendiği tarih itibarıyla derdest olduğu belirtilmiştir; bu yazıda başvurucuya yöneltilen suçlamaya ilişkin herhangi bir değerlendirme yapılmamaktadır ve masumiyet karinesi saklıdır.

Yakalama tutanağında yakalama saati 14.00, tutanağın düzenlenme saati ise 15.30 olarak yazılıydı. Tazminat davasını inceleyen ağır ceza mahkemesi, yakalama saatini tutanağın düzenlendiği saat olan 15.30 kabul etmiş ve başvurucunun savcı huzuruna çıkarıldığı anın gözaltıyı fiilen sona erdirdiğini değerlendirmişti. Anayasa Mahkemesi ise değerlendirmesinde başlangıç olarak 14.00’ü esas aldı: “aralarında başvurucunun da olduğu dokuz şüpheli 13/12/2021 tarihinde saat 14.00’te güvenlik güçleri tarafından yakalanarak gözaltına alınmıştır.” Mahkeme bu noktada ilkesini de hatırlattı: gözaltı süresi kişinin fiili olarak ya da yetkili mercinin emri üzerine yakalanmasıyla başlar; gözaltına alınan kişi, belirlenen süreler sonunda serbest bırakılmalı ya da sulh ceza hâkimine sevk edilerek sorguya çekilmelidir.

Gözaltı Hangi Anda Sona Erer? Dosyanın Hâkimliğin Uhdesine Geçmesi

Kararın ilkesel yönü, bitiş anına ilişkindir. Başvurucu 17/12/2021 saat 09.27’de gözaltı çıkış raporu alınarak adliyeye sevk edilmiş; savcılıktaki ifade tutanağı 14.52’de oluşturulmuş; tutuklamaya sevk yazısı 17.40’ta düzenlenmiş ve bu yazı 18.18’de sulh ceza hâkimliği kâtibince okunmuştur. Genel Kurul bu kayıtlardan şu sonucu çıkardı: “Dolayısıyla dosya saat 18.18’de Sulh Ceza Hâkimliğinin uhdesine geçmiştir.” Mahkeme, başvurucunun şikâyet ettiği tutmanın başlangıcını 13/12/2021 saat 14.00, sona erdiği anı ise 17/12/2021 saat 18.18 olarak aldı. Sorgu zaptının ne zaman başladığı anlaşılamamakla birlikte zaptın 18.26’da oluşturulduğu da kararda kaydedilmiştir.

Azami Süre Nasıl Hesaplanır? 24 Saat, 4 Gün ve 12 Saatlik Yol Süresi

CMK m.91/1’e göre gözaltı süresi, yakalama yerine en yakın hâkim veya mahkemeye gönderilmesi için zorunlu süre hariç, yakalama anından itibaren yirmi dört saati geçemez; yakalama yerine en yakın hâkim veya mahkemeye gönderilme için zorunlu süre on iki saatten fazla olamaz. Toplu olarak işlenen suçlarda, delillerin toplanmasındaki güçlük veya şüpheli sayısının çokluğu nedeniyle Cumhuriyet savcısı gözaltı süresinin her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün süreyle uzatılmasına yazılı olarak emir verebilir ve uzatma emri gözaltına alınana derhâl tebliğ edilir (m.91/3). Toplu suç, aralarında iştirak iradesi bulunmasa da üç veya daha fazla kişi tarafından işlenen suçtur (m.2/1-k). Gözaltına alınan kişi bırakılmazsa en geç bu süreler sonunda sulh ceza hâkimi önüne çıkarılıp sorguya çekilir ve sorguda müdafi de hazır bulunur (m.91/7).

Kararın sayısal sonucu bu nedenle somut dosyaya özgüdür: Başvurucuya isnat edilen suç bakımından olay tarihinde uygulanan özel hüküm (3713 s.K. geçici m.19/a) toplu suçlarda dört günlük gözaltına izin veriyordu. 3713 sayılı Kanun’un geçici 19. maddesi “bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren dört yıl süreyle” uygulanmak üzere düzenlenmiştir; değerlendirmemize göre bugün yapılan gözaltılarda hangi sürenin uygulanacağı, olay tarihindeki mevzuat ve suçun niteliğine göre ayrıca kontrol edilmelidir. Genel kuralda (CMK m.91/3) toplu suçlarda savcının yazılı emriyle ulaşılabilecek süre de 24 saatlik ilk sürenin üzerine üç günlük uzatma ile dört güne çıkabilmektedir.

Çoğunluk ve Karşıoy: Tartışmalı ve Belirsiz Noktalar

İkinci karar beşe karşı on oyla verildi ve karşıoy yazıları, kararın uygulamada nasıl kullanılacağını anlamak için önemlidir. Karşıoy sahiplerinden ikisi, CMK m.91/1’deki azami on iki saatlik yol süresinin “otomatik olarak her olayda maksimum kullanılabilecek bir süre” olmadığını, fiilen hâkim önüne götürmek için gereken süre ne kadarsa yol süresinin o kadar hesaplanması gerektiğini; aksi kabulün yol süresi uygulanan her olayda gözaltıyı her hâlükârda 4 gün 12 saat saymak anlamına geleceğini belirtti. Aynı yazıda, “hâkim önüne çıkarılma” kavramının fiilî temas değil, soruşturma evrakının hâkimliğe intikal ettirilmesi ve kişinin her an hâkim huzuruna çıkabilecek konumda bulundurulması olarak anlaşılması gerektiği; buna rağmen dört günün dolduğu 14.00’ten sonraki yaklaşık dört buçuk saatin yerel şartlarda tamamen yol süresi sayılamayacağı ifade edildi. Diğer karşıoy yazısında ise gözaltı süresinin başlangıç ve bitişinin şekli kayıtlar yerine kişinin fiilen özgürlüğünden yoksun bırakıldığı an esas alınarak belirlenmesi gerektiği vurgulandı.

Değerlendirmemize göre çoğunluk kararı iki soruyu bilinçli olarak açık bırakmıştır. Birincisi, yol süresinin somut olayda gerçekten gerekli olup olmadığıdır: Mahkeme, başvurucunun bu yönde bir şikâyeti olmadığını belirterek “gözaltı süresine ilave edilen yol süresinin keyfiliğiyle ilgili bir değerlendirme yapılmamıştır” demiştir. Dolayısıyla adliyeye sabah getirilen ve akşama kadar hâkimliğe sevk edilmeyen şüpheliler bakımından, yol süresinin keyfi kullanıldığı açıkça ve ayrı bir şikâyet olarak ileri sürülürse sonucun farklı olabileceği ihtimali vardır. İkincisi, hâkimlik kâtibinin evrakı okuduğu saat ile şüphelinin hâkim huzuruna fiilen çıkarıldığı saat arasındaki farkın nasıl değerlendirileceğidir; çoğunluk somut olayda “uhdesine geçme” anını esas almıştır, fakat bu iki an arasındaki sürenin uzaması hâlinde ayrıca tartışma doğabilir.

Birinci kararda tartışmalı nokta ise kabul edilebilirliktir. İki üye, AİHM kararının icrasının denetiminin bireysel başvuru kapsamında incelenmesine karşı çıkmıştır. Çoğunluk ise, AİHM ihlal kararının gereklerinin yerine getirilip getirilmediğinin Anayasa Mahkemesinin görev alanına girdiğini ve aksinin kabulünün Anayasa ile Sözleşme’nin ortak koruma alanındaki hakların bireysel başvuru yoluyla etkili korunmasını öngören amaçla bağdaşmayacağını kabul etmiştir.

Kimleri Etkiliyor?

Kişi hürriyetine ilişkin yakın tarihli diğer Anayasa Mahkemesi kararları için katalog dışı suçta tutuklama, infazdan sonra iptal edilen hücre cezası ve kırılgan tanık ifade kaydı haberlerimize bakabilirsiniz. Örgüt suçlarında tutuklama ve adli kontrol dengesi için silahlı suç örgütü soruşturmasında tutuklama yazımız yol göstericidir.

Süreler, İtiraz ve Başvuru Yolları

Bireysel başvuru süresinin hesabı bakımından birinci karar iyi bir örnektir: Başvurucular itirazın reddine ilişkin nihai kararı 22/4/2021’de öğrenmiş ve 20/5/2021’de, yani otuz günlük süre içinde başvurmuştur. Varsayımsal olarak itirazın reddi kararını 10 Kasım 2026’da öğrenen bir hükümlünün otuz günlük süresi 10 Aralık 2026 Perşembe günü sona erer. Gözaltı süresi aşımı nedeniyle tazminat davası ise, ikinci kararda olduğu gibi, asıl ceza davası sonuçlanmamış olsa da açılabilir: Anayasa Mahkemesi kabul edilebilirlik incelemesinde, asıl dava sonuçlanmamış olsa bile CMK m.141’deki tazminat davasının bu tür şikâyetlerde tüketilmesi gereken etkili bir yol olduğuna ilişkin içtihadını uygulamıştır. Bireysel başvurunun genel koşullarını Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru Kararları sayfamızda ve ihlal kararının emsal kullanımı yazımızda; AİHM başvurusunun temel adımlarını AİHM başvurusu yazımızda; idari dosyalarda bireysel başvuru ve AİHM ilişkisini vatandaşlık iptali davası sonrası başvuru yolları yazımızda anlattık.

Varsayımsal Örnekler

Varsayımsal örnek 1 — kanunilik ihlali ve yenileme: A, bir gösteriye katılması nedeniyle örgüte yardımdan mahkûm olmuş ve AİHM, mahkûmiyetin dayanağı hükmün somut olaydaki yorumunun öngörülemez olduğunu tespit etmiştir. AİHM kararının kesinleşmesinden sonraki on birinci ayda yenileme talebinde bulunan A’nın talebi “kanun değişmedi” denilerek reddedilirse, A iki hafta içinde itiraz etmeli; itiraz da reddedilirse nihai kararı öğrendiği tarihten itibaren otuz gün içinde Anayasa Mahkemesine başvurmalıdır. Genel Kurulun 2021/29667 sayılı kararı, bu ret gerekçesinin yeterli olmadığını gösteren doğrudan emsaldir.

Varsayımsal örnek 2 — tutanak saati ile fiili yakalama: B, sabah 07.00’de evinde yakalanmış, arama tamamlanınca tutanak 09.30’da düzenlenmiştir. Gözaltı süresi 07.00’den hesaplanır. Toplu suçta dört gün uzatılmış bir gözaltıda dördüncü günün 07.00’sinden sonra B hâlâ sulh ceza hâkimliğine sevk edilmemişse, müdafiin hem toplam üst sınırı hem de sonradan geçen sürenin gerçekten “yol süresi” olup olmadığını ayrı ayrı sorgulaması gerekir.

Varsayımsal örnek 3 — adliyede bekleme: C, dört günlük sürenin dolmasına üç saat kala adliyeye getirilmiş, savcılıkta ifadesi alınmış, ancak tutuklamaya sevk yazısı süre dolduktan altı saat sonra hâkimliğe ulaşmıştır. Genel Kurulun ölçütüne göre gözaltı, dosya hâkimliğin uhdesine geçtiğinde sona erer; bu nedenle aradaki sürenin yol süresi kapsamında kalıp kalmadığı ve on iki saatlik üst sınırın keyfi kullanılıp kullanılmadığı belirleyicidir. C’nin tazminat dilekçesinde bu ikinci noktayı açıkça ileri sürmesi önemlidir; ikinci başvuruda Mahkeme böyle bir şikâyet bulunmadığı için bu konuyu incelememiştir.

Ne Yapmalı? Adım Adım

Şüpheli ve Yakınlarının Gözaltındaki Hakları

Gözaltı bir koruma tedbiridir ve hiçbir şekilde suçluluk anlamına gelmez; Anayasa m.38/4 uyarınca suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar kimse suçlu sayılamaz. Yakalama işlemine, gözaltına alma ve gözaltı süresinin uzatılmasına ilişkin Cumhuriyet savcısının yazılı emrine karşı yakalanan kişi, müdafii veya kanuni temsilcisi, eşi ya da birinci veya ikinci derecede kan hısımı hemen serbest bırakılmayı sağlamak için sulh ceza hâkimine başvurabilir; hâkim incelemeyi evrak üzerinde yaparak derhâl ve nihayet yirmi dört saat dolmadan başvuruyu sonuçlandırır (CMK m.91/5). Şüpheli yakalandığında, gözaltına alındığında veya gözaltı süresi uzatıldığında Cumhuriyet savcısının emriyle bir yakınına veya belirlediği bir kişiye gecikmeksizin haber verilir (CMK m.95/1). Gözaltı süresinin dolması veya sulh ceza hâkiminin kararı üzerine serbest bırakılan kişi hakkında yeni ve yeterli delil elde edilmedikçe ve savcı kararı olmadıkça aynı nedenle bir daha yakalama işlemi uygulanamaz (CMK m.91/6).

Kanuni gözaltı süresi içinde hâkim önüne çıkarılmayan kişi, maddi ve manevi her türlü zararını Devletten isteyebilir (CMK m.141/1-b). İstem zarara uğrayanın oturduğu yer ağır ceza mahkemesine yapılır; dilekçeye açık kimlik ve adres, zarara uğranılan işlem ve zararın nitelik ve niceliği yazılmalı ve belgeler eklenmelidir (CMK m.142/2-3). Mahkeme kararını duruşmalı olarak verir; karara karşı istinaf yoluna başvurulabilir ve bölge adliye mahkemesinin bu konudaki kararı kesindir (CMK m.142/7-8). Müdafiin soruşturma aşamasındaki rolü için zorunlu müdafi yazımıza, sulh ceza hâkimliği kararlarına itiraz mercileri için Sulh Ceza Hâkimliğinin Görevleri yazımıza, tutuklama ve adli kontrol arasındaki seçim için dolandırıcılık soruşturmasında tutuklama ve adli kontrol yazımıza bakabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

Sıkça Sorulan Sorular

AİHM ihlal kararı verildikten sonra yargılamanın yenilenmesi ne zaman istenebilir?

CMK m.311/1-f’ye göre AİHM’in kesinleşmiş ihlal kararı veya dostane çözüm ya da tek taraflı deklarasyon sonucunda düşme kararı hükümlü lehine yenileme sebebidir; talep AİHM kararının kesinleştiği tarihten itibaren bir yıl içinde hükmü veren mahkemeye yapılır.

İhlale yol açan kanun maddesi yürürlükteyse yenileme reddedilebilir mi?

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu B. No: 2021/29667 kararında, ihlal kanunun uygulamadaki yorumundan kaynaklanıyorsa “kanun hâlâ yürürlükte” gerekçesinin ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmadığını, bu nedenle ifade özgürlüğünün ihlal edildiğini kabul etti.

Bu karar TCK m.220/7’yi iptal etti mi?

Hayır. Bireysel başvuru kararları kanun iptal etmez; TCK m.220/7 yürürlüktedir. Karar yalnızca AİHM ihlal kararı bulunan dosyalarda yenileme talebinin nasıl değerlendirilmesi gerektiğini gösterir.

Yenileme talebinin reddine karşı ne yapılır?

Kabule değer görülmeme kararına iki hafta içinde itiraz edilebilir (CMK m.319/3, 268/1). İtiraz da reddedilirse nihai kararın öğrenilmesinden itibaren 30 gün içinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılabilir (6216 s.K. m.47/5).

Anayasa Mahkemesi yeniden yargılamaya karar verirse ilk derece mahkemesi ne yapar?

6216 s.K. m.50/2 uyarınca mahkeme, Anayasa Mahkemesinin açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. Genel Kurula göre mahkemenin görevi yeniden yargılama işlemlerini başlatıp ihlal kararındaki ilkelere uygun yeni bir karar vermektir.

Gözaltı süresi hangi andan başlar?

Yakalama anından başlar (CMK m.91/1). Genel Kurul somut olayda tutanağın düzenlendiği 15.30’u değil, fiili yakalama saati 14.00’ü başlangıç olarak esas aldı.

Gözaltı hangi anda sona ermiş sayılır?

Genel Kurul B. No: 2022/103359 kararında, tutuklamaya sevk yazısının sulh ceza hâkimliği kâtibince okunduğu ve dosyanın hâkimliğin uhdesine geçtiği anı tutmanın sona erdiği an olarak kabul etti; savcılıkta ifade alınması gözaltıyı sona erdiren an sayılmadı.

Toplu suçlarda yol süresi dâhil azami gözaltı süresi nedir?

Anayasa m.19/5 toplu suçlarda en çok dört gün öngörür; yol süresi buna ilave edilir ve CMK m.91/1’e göre on iki saati geçemez. Genel Kurul somut olayda yol süresi dâhil azami sürenin 4 gün 12 saat olduğunu belirtti; yol süresinin keyfi kullanılamayacağını da hatırlattı.

Yol süresi her dosyada otomatik olarak 12 saat mi eklenir?

Çoğunluk somut olayda yol süresinin keyfiliğini, şikâyet edilmediği için incelemedi. Beş üyenin karşıoyunda on iki saatin otomatik kullanılamayacağı, fiilen gereken süre kadar hesaplanması gerektiği belirtildi. Bu nedenle tazminat dilekçesinde yol süresinin keyfiliği ayrıca ileri sürülmelidir.

Gözaltı süresi aşıldıysa tazminat nasıl ve ne zaman istenir?

CMK m.141/1-b uyarınca kanuni gözaltı süresi içinde hâkim önüne çıkarılmayan kişi zararını Devletten isteyebilir. İstem, kararın kesinleştiğinin tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde kesinleşmeden itibaren bir yıl içinde, oturulan yer ağır ceza mahkemesine yapılır (CMK m.142/1-2).

Birinci kararda tazminat verildi mi?

Hayır. Başvurucular ayrı ayrı 1.000.000 TL maddi ve 1.000.000 TL manevi tazminat istemişti; Mahkeme yeniden yargılamanın yeterli giderim sağlayacağını belirterek tazminat talebini reddetti ve 40.487,60 TL yargılama giderinin ödenmesine hükmetti.

Hukukçular Evi Bu Dosyalarda Ne Yapar

Hukukçular Evi Ankara ekibi; AİHM veya Anayasa Mahkemesi ihlal kararına dayalı yargılamanın yenilenmesi talepleri, kabule değer görülmeme kararlarına itiraz, infazın durdurulması istemleri ve yeniden yargılama duruşmalarının takibi konularında hukuki destek sağlar. Gözaltı ve tutuklama işlemlerine karşı sulh ceza hâkimliği başvuruları, CMK m.141 kapsamındaki tazminat davaları ve süre hesabına ilişkin kayıtların (yakalama tutanağı, UYAP işlem kütüğü) incelenmesi de bu kapsamdadır. Her dosya kendi belgeleri ve süreleri üzerinden değerlendirilir; bilgi için 0554 648 37 15 numarasından ulaşabilirsiniz.

Mevzuat ve kaynaklar: 6/11/2026 tarihli ve 33422 sayılı Resmî Gazete Yargı Bölümünde yayımlanan Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu kararları — 30/4/2026, B. No: 2021/29667 (20261106-5.pdf) ve 30/4/2026, B. No: 2022/103359 (20261106-6.pdf), karşıoy ve farklı/ek gerekçe yazılarıyla; aynı sayıda 11/6/2026, B. No: 2019/18263 (kabul edilemezlik); Anayasa m.19, 26, 38, 148; 6216 sayılı Kanun m.47, 50; 5271 sayılı CMK m.2/1-k, 91, 95, 141, 142, 268, 311–313, 318–323; 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu geçici m.19; 5237 sayılı TCK m.220/7 (mevzuat.gov.tr güncel metinleri). Kararlarda atıf yapılan AİHM kararları: B. No: 41788/09 (23/6/2020) ve B. No: 46713/10 (10/7/2018). Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır.