Sahte İçki ve Kaçak Etil Alkol Soruşturması 2026: İzinsiz İmalathane (4733 m.8/1), Bandrolsüz İçki (5607 m.3/18), Sağlığa Zararlı İçki (TCK 186) — Tekel Bayisi, Tedarikçi ve Taşıyıcı Ne Kadar Sorumlu?

İçişleri Bakanlığı 5 Kasım 2026’da, Emniyet Genel Müdürlüğü KOM Başkanlığı ile Cumhuriyet başsavcılıklarının koordinesinde ülke genelinde eş zamanlı yürütülen kaçak ve sahte alkollü içki operasyonlarında 121 şüpheli hakkında adli işlem yapıldığını; 5.754 litre kaçak ve sahte alkollü içki, 44.677 litre etil alkol, 1.017 şişe içki ve 821 adet aroma ele geçirildiğini, 9 yasa dışı imalathanenin deşifre edildiğini duyurdu. Rakamları son dakika haberimizde verdik. Bu yazı ise şu soruya cevap veriyor: Sahte veya kaçak içki ile etil alkol soruşturmasında kim, hangi kanuna göre, hangi riskle karşılaşır? İzinsiz imalathane suçunu (4733 sayılı Kanun m.8/1), bandrolsüz ve taklit bandrollü içkiyi (5607 sayılı Kanun m.3/16-18), içkinin sağlığa zararlı hâle getirilmesini (TCK m.185-186), etil alkolün amacı dışında kullanılmasına bağlanan idari para cezasını (4733 m.8/5-p), tekel bayisinin belge riskini, etkin pişmanlığı (5607 m.5), gözaltı ve tutuklama sürelerini (CMK m.91, 100, 102) ve el koyma, müsadere ve tasfiyeyi (CMK m.127-128, TCK m.54, 5607 m.10 ve 16) kanun metinlerine dayanarak anlatıyoruz. Açıklamada adı geçen dosyalar soruşturma evresindedir; suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar kimse suçlu sayılamaz (Anayasa m.38/4).

Olayın Künyesi: 5 Kasım Açıklamasında Ne Var, Ne Yok?

Bakanlık açıklaması kısa bir metindir ve ülke genelindeki operasyonların sonuçlarını tek bir toplam hâlinde verir. Hukuki değerlendirme yapılırken açıklamadaki bilgi ile açıklamada yer almayan bilgi kesin olarak ayrılmalıdır. Kamuoyuna duyurulan bir operasyon sonucu, hiçbir kişi hakkındaki isnadın içeriğini, delil durumunu veya hangi suçtan işlem yapıldığını göstermez. Aşağıdaki tablo açıklamadaki unsurları ve bir ceza dosyasında hangi soruya karşılık geldiklerini gösteriyor.

Açıklamadaki “vergi kaybının önüne geçildi” ifadesi özellikle dikkatle okunmalıdır. Alkollü içkiler 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanununun (III) sayılı listesinde yer alır; bandrolsüz veya izinsiz üretilen içki piyasaya çıktığında bu vergi ödenmemiş olur. Bakanlığın verdiği rakam, ele geçirilen ürünler satılsaydı doğacak vergi kaybına ilişkin bir idari hesaptır. Bu rakam, hiçbir şüpheli bakımından vergi borcu tespiti, suçtan elde edilen kazanç (TCK m.55) veya müsadere edilecek değer olarak kabul edilemez. Vergi cezası ve vergi kaçakçılığı suçu ayrı usullere tabidir; bu konuyu vergi kaçakçılığı suçu rehberimizde ayrıntılı anlattık.

Hangi Kanunlar Uygulanır? Üç Katmanlı Yapı

Alkol piyasası, Türk hukukunda bir izin ve denetim rejimine bağlanmıştır. Bu rejimin temel kanunu 4733 sayılı Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkol Piyasasının Düzenlenmesine Dair Kanundur. Kanunun 1. maddesine göre amaç, tütün, tütün mamulleri ve alkol piyasasının düzenlenmesine, alkolün Türkiye’de üretimine, iç ve dış alım ile satımına ilişkin usul ve esasları belirlemektir. Kanundaki izin ve belge yetkileri bugün Tarım ve Orman Bakanlığına aittir; kanun metninde hâlâ eski adıyla “Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı” ibaresi geçer.

Sahte ve kaçak içki dosyalarında bu kanunun yanında iki kanun daha devreye girer. Bandrol sistemi ve yurda kaçak sokma 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununun konusudur. İçkinin insan sağlığı bakımından tehlikeli hâle getirilmesi ise Türk Ceza Kanununun “Kamunun Sağlığına Karşı Suçlar” bölümünde düzenlenir. Bu üç katman birbirinin alternatifi değildir; aynı olayda farklı fiiller farklı hükümlere girebilir. Örneğin izinsiz bir imalathanede üretilip taklit bandrolle satışa sunulan ve metanol içerdiği anlaşılan bir içki, değerlendirmemize göre en az üç ayrı hükmün tartışılmasını gerektirir.

4733 sayılı Kanun m.8’in ilgili fıkrası ayrıca, bu Kanuna göre idari para cezalarının veya idari yaptırımların uygulanmasının diğer kanunlardaki ceza ve tedbirlerin uygulanmasına engel olmadığını açıkça belirtir. Aynı fiile hem idari para cezası hem hapis cezası öngörülmesinin sınırlarını aynı fiile hem idari para cezası hem hapis yazımızda tartışmıştık; bu dosyalarda hangi fiilin suç, hangisinin kabahat olduğunun ayrı ayrı belirlenmesi önemlidir.

Madde Madde: Sahte ve Kaçak İçki Dosyalarında Gündeme Gelen Hükümler

Aşağıdaki tablo, kanun metinlerinden doğrudan okunan hükümleri ve bunların bir şüpheli veya işletme bakımından ne anlama geldiğini özetler. Cezalar kanunda öngörülen temel cezalardır; nitelikli hâller, artırım ve indirimler ayrıca uygulanır. Açıklamada hiçbir şüpheliye bu hükümlerden hangisinin isnat edildiği belirtilmediğinden tablo, bu tür dosyalarda uygulanabilecek hükümleri gösterir.

İzinsiz İmalathane: 4733 Sayılı Kanun m.8/1 Neyi Cezalandırır?

4733 sayılı Kanunun 8. maddesinin birinci fıkrası, izinsiz üretim tesisini cezalandıran temel hükümdür. Hükme göre ticari amaç olmaksızın, kendi ürettiği ürünleri kullanarak şahsi tüketimi için elli kilogramı aşmayan sarmalık kıyılmış tütün elde eden veya üç yüz elli litreyi aşmayan fermente alkollü içki imal edenler hariç olmak üzere, Bakanlıktan tesis kurma ve faaliyet izni almadan etil alkol, metanol ya da alkollü içki üretmek üzere fabrika, tesis veya imalathane kuran ve işletenler bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beş bin günden on bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır. Kanunun 6. maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarına aykırı hareket edenlerle tesislerinde izin verilen kategori dışında faaliyette bulunanlara da aynı ceza verilir.

Bu hükmün üç unsuru dosyalarda en çok tartışılan noktalardır:

• “Kuran ve işleten” kişi: Hüküm, tesisi kuran ve işleten kişiyi hedef alır. İmalathanede günlük ücretle çalışan, şişeleme yapan ya da depoya mal taşıyan kişinin bu fiile iştirak edip etmediği, TCK’nın iştirak hükümlerine ve kişinin rolüne göre ayrıca değerlendirilir. Değerlendirmemize göre salt çalışan olmak kendi başına “işletmek” anlamına gelmez; ancak kişinin rolü ve bilgisi delillerle ortaya konur.
• Şahsi tüketim istisnası: İstisna yalnızca fermente alkollü içkiler için ve üç yüz elli litre ile sınırlıdır; ticari amaç bulunmaması ve kişinin kendi ürettiği ürünleri kullanması gerekir. Damıtılmış içkiler (örneğin etil alkolden üretilen içkiler) bu istisnanın kapsamında değildir; metin “fermente” ifadesini kullanır.
• İzinli tesiste kategori dışı faaliyet: İzin almış bir tesisin, izin belgesinde yer almayan bir kategoride üretim yapması da aynı cezaya tabidir. Bu durum özellikle küçük ölçekli şarap veya likör üreticileri için önemlidir.

4733 m.8/1’deki suçun üst sınırı üç yıldır. CMK m.100/4’e göre hapis cezasının üst sınırı iki yıldan fazla olmayan suçlarda tutuklama yasağı vardır; bu suç o eşiğin üzerinde kaldığı için tutuklama yasağı kapsamında değildir. Ancak 4733 m.8/1 tek başına CMK m.100/3’teki katalogda sayılmaz; bu nedenle yalnızca bu hükümden işlem yapılan bir şüpheli bakımından tutuklama nedeninin somut olgularla gösterilmesi gerekir. Kaçakçılık hükümleri (5607 m.3) ise katalogdadır; aşağıda ayrıca ele alıyoruz.

Bandrolsüz ve Taklit Bandrollü İçki: 5607 m.3/16, 17 ve 18

Bandrol, etiket ve hologram sistemi alkollü içkilerin vergi güvenliğini sağlar. 5607 sayılı Kanunun 3. maddesi bu sistemi üç fıkra ile korur. On altıncı fıkra taklit işaretin kendisini, on yedinci fıkra gerçek işaretin amacı dışında kullanılmasını, on sekizinci fıkra ise işaretsiz veya taklit işaretli ürünün ticaretini cezalandırır. Üçünde de öngörülen ceza üç yıldan altı yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezasıdır.

On sekizinci fıkra sahte içki dosyalarının merkezindedir. Hükme göre ambalajlarında bandrol, etiket, hologram, pul, damga veya benzeri işaret bulunmayan ya da taklit veya yanıltıcı işaret taşıyan etil alkol, metanol ve alkollü içkileri; (a) ticari amaçla üreten, bulunduran veya nakleden, (b) satışa arz eden veya satan, (c) bu özelliğini bilerek ve ticari amaçla satın alan kişi cezalandırılır. Fıkranın son cümlesi, ürünün kaçak olarak yurda sokulduğunun anlaşılması hâlinde cezaya onuncu fıkraya göre hükmolunacağını belirtir. Onuncu fıkra ise kaçakçılık konusu eşyanın etil alkol, metanol veya alkollü içki olması hâlinde yukarıdaki fıkralara göre verilecek cezaların yarısından iki katına kadar artırılacağını ve bu fıkranın uygulanmasıyla verilecek cezanın üç yıldan az olamayacağını düzenler.

Bu yapı tüketici bakımından önemli bir sonuç doğurur: Kişisel tüketim için tek bir şişe bandrolsüz içki satın alan tüketici, ticari amaç unsuru bulunmadığından (c) bendine girmez. Buna karşılık restoran, bar veya bayi gibi ticari işletmelerin bandrolsüz ürün bulundurması (a) bendi kapsamında “ticari amaçla bulundurma” olarak değerlendirilebilir. İşletmenin “bilmiyordum” savunması, faturalı alım, satış belgesine sahip tedarikçi ve ürünün görünüşü gibi somut olgularla desteklenmelidir.

Kanun ayrıca teşebbüsü tamamlanmış suç gibi cezalandırır (5607 m.3/22): Taklit bandrollü içkinin satışı henüz gerçekleşmemiş olsa bile ceza tam olarak uygulanır. Suç konusu eşyanın değerinin fahiş olması hâlinde cezalar yarısından bir katına kadar artırılır; değerin hafif olması hâlinde yarısına, pek hafif olması hâlinde üçte birine kadar indirilir (m.3/23). Bu tür dosyaların genel ceza ve savunma çerçevesini 5607 sayılı Kanunda kaçakçılık suçu rehberimizde anlattık; elektronik sigarada depo kiracısı ve taşıyıcının sorumluluğunu ise depoda kaçak elektronik sigara yazımızda incelemiştik.

Sağlığa Zararlı İçki: TCK m.185 ve 186 Ne Zaman Gündeme Gelir?

Sahte içki dosyalarını sıradan kaçakçılık dosyalarından ayıran şey, ürünün insan sağlığı için doğurduğu tehlikedir. Türk Ceza Kanunu bu tehlikeyi “Kamunun Sağlığına Karşı Suçlar” bölümünde iki hükümle karşılar. TCK m.185/1, içilecek veya tüketilecek her çeşit şeye zehir katarak veya başka suretlerle bunları bozarak kişilerin hayatını ve sağlığını tehlikeye düşüren kimseye iki yıldan on beş yıla kadar hapis öngörür; fiilin dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı olarak işlenmesi hâlinde ceza üç aydan bir yıla kadar hapistir (m.185/2). TCK m.186/1 ise kişilerin hayatını ve sağlığını tehlikeye sokacak biçimde bozulmuş veya değiştirilmiş her tür yenilecek veya içilecek şeyi satan, tedarik eden veya bulunduran kimseye bir yıldan beş yıla kadar hapis ve bin beş yüz güne kadar adli para cezası öngörür. Suç resmî izne dayalı bir meslek ve sanatın icrası kapsamında işlenirse ceza üçte bir oranında artırılır (m.186/2).

İki hüküm arasındaki ayrım, fiilin ürünü bozan kişiye mi, bozulmuş ürünü piyasaya süren kişiye mi ait olduğudur. m.185 ürünü bizzat bozanı, m.186 ise bozulmuş ürünün ticaretini yapanı hedefler. Her iki hükmün uygulanması da ürünün “kişilerin hayatını ve sağlığını tehlikeye sokacak” nitelikte olduğunun tespitine bağlıdır. Bu tespit tahminle değil, numune üzerinde yapılan laboratuvar analizi ile yapılır. Bu nedenle sahte içki dosyalarında numune alma tutanağı, numunenin muhafaza zinciri ve analiz raporu savunmanın en önemli belgeleridir.

5607 sayılı Kanunun 4. maddesinin yedinci fıkrası da bu bağlamda önemlidir: Kaçakçılık suçunun konusunu oluşturan eşyanın çevre veya toplum sağlığını tehdit edecek nitelikte olması hâlinde, fiil daha ağır cezayı gerektiren bir suç oluşturmadığı takdirde verilecek hapis cezası on yıldan az olamaz. Bu hüküm “kaçakçılık suçunun konusunu oluşturan eşya” ifadesini kullanır. Değerlendirmemize göre sağlığa zararlı madde içeren bandrolsüz içkinin bu fıkra kapsamında değerlendirilip değerlendirilemeyeceği tartışmaya açıktır ve somut analiz sonucuna bağlıdır; bu artırımın uygulanması iddianamede ve kararda gerekçelendirilmelidir.

Benzer bir yapıyı, son kullanma tarihi geçmiş ilaçlara ilişkin operasyon sonrasında yazdığımız son kullanma tarihi geçmiş ilaç satışı yazımızda TCK m.186-187 bakımından ayrıntılı anlatmıştık. Sahte içkide de aynı ilke geçerlidir: Ürünün sağlık tehlikesi yaratıp yaratmadığı somut analizle ortaya konmadıkça m.186 uygulanamaz.

Etil Alkol: Tedarikçi ve Alıcı İçin İdari Para Cezası Riski

Açıklamada en büyük kalem 44.677 litre etil alkoldür. Etil alkol; ilaç, kozmetik, temizlik ve sanayi gibi pek çok yasal alanda kullanılır. Hukuki sorun etil alkolün kendisinde değil, amacı dışında kullanılmasında veya teknik düzenlemeye aykırı olmasında ortaya çıkar. 4733 sayılı Kanun m.8’in beşinci fıkrasının (p) bendi, mevzuatta tanımlanmış amacı dışında ya da teknik düzenlemesine uygun olmayan etil alkolü bulunduranlara, ticari amaçla kullananlara, satışa sunanlara veya satanlara idari para cezası öngörür. Bentteki “ticari amaçla kullananlara” ibaresi 11/6/2026 tarihli ve 7584 sayılı Kanunla eklenmiştir.

Kanun metnindeki idari para cezası tutarları sabit değildir. 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.17/7’ye göre idari para cezaları her takvim yılı başından geçerli olmak üzere Vergi Usul Kanunu uyarınca ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır; bu kural nispi cezalar için uygulanmaz. Bu nedenle somut cezanın tutarı, fiilin işlendiği yıl için güncellenmiş tutara göre belirlenir.

Yetkili makam ayrımı kanunun kendisinden gelir: m.8’e göre beşinci fıkranın (f), (g), (ı), (j), (n), (o), (p), (r), (s) ve (ş) bentlerindeki fiiller hakkında idari yaptırım uygulamaya ve fiillerin konusunu oluşturan eşyanın mülkiyetinin kamuya geçirilmesine mahalli mülki amirler, diğer bentlerdeki fiiller hakkında idari para cezası vermeye Bakanlık yetkilidir. Bu idari yaptırım kararlarına karşı idare mahkemesinde dava açılabilir; ancak dava süresi genel kuraldaki altmış gün değil, işlemin tebliğinden itibaren on beş gündür ve dava açılması kararın yerine getirilmesini durdurmaz. Bir yıl içinde tekrar hâlinde ceza bir önceki cezanın iki katı olarak verilir (m.8/7).

Ele Geçirilen Silahlar: 6136 Sayılı Kanun Ne Öngörür?

Açıklamada 6 tabanca, 3 av tüfeği ve 182 fişeğin ele geçirildiği belirtildi; silahların ruhsatlı olup olmadığı, kime ait olduğu ve hangi dosyada ele geçirildiği belirtilmedi. Ruhsatlı bir silahın aramada bulunması kendi başına suç oluşturmaz. Ruhsatsızlık hâlinde 6136 sayılı Kanun m.13/1 uygulanır: Bu Kanun hükümlerine aykırı olarak ateşli silahları veya mermilerini satın alan, taşıyan veya bulunduranlara iki yıldan dört yıla kadar hapis ve yüz günden beş yüz güne kadar adli para cezası verilir. Ateşli silahın tek olması ve mutat sayıdaki mermisiyle ev veya işyerinde bulundurulması hâlinde ceza bir yıldan üç yıla kadar hapis ve yüz günden beş yüz güne kadar adli para cezasıdır (m.13/3); silah veya mermilerin sayı veya nitelik bakımından vahim olması hâlinde ise beş yıldan sekiz yıla kadar hapis öngörülür (m.13/2).

Ruhsatsız silah suçu, kaçakçılık suçundan ayrı bir suçtur ve kaçakçılık suçunun cezasını artırmaz; iki suç ayrı ayrı değerlendirilir. Silah kaçakçılığı (6136 m.12) ise CMK m.100/3-b ve m.128/2-b kataloglarında yer alır. Silah bulundurma suçunun ayrıntıları için ruhsatsız silah bulundurma ve taşıma cezası rehberimize, silahlı örgüt soruşturmalarında tutuklama ölçütleri için silahlı suç örgütü soruşturması yazımıza bakabilirsiniz.

Kimleri Etkiliyor? Zincirdeki Kişilere Göre Hukuki Durum

Sahte içki ticareti genellikle bir zincir hâlinde yürür: etil alkol tedarikçisi, imalathane, şişe ve etiket sağlayıcısı, nakliyeci, depo, toptancı ve perakendeci. Bir operasyon bu zincirin farklı halkalarındaki kişileri aynı anda ilgilendirebilir. Aşağıdaki tablo, her grubun bu tür dosyalarda karşılaşabileceği hükümleri ve savunmada öne çıkan soruları gösterir. Tablo genel bilgilendirme amaçlıdır; açıklamadaki şüphelilerin hangi grupta olduğu bilinmemektedir.

Tekel bayileri bakımından ceza riskinin yanında belge riski de vardır. 4733 m.8’in sekizinci fıkrasına göre bu Kanuna, 4250 sayılı Kanuna, VUK m.359/d’ye veya 5607 m.3’ün onuncu, on altıncı, on yedinci, on sekizinci, yirminci ve yirmi birinci fıkralarına aykırı fiillerden dolayı hakkında kesinleşmiş mahkûmiyet kararı bulunanlara bu Kanun kapsamındaki faaliyetlere ilişkin hiçbir belge verilmez, verilmiş olanlar Bakanlıkça iptal edilir. Fıkranın ikinci ila altıncı cümleleri mevzuat.gov.tr’deki resmî metinde yer alan nota göre Anayasa Mahkemesinin 22/7/2025 tarihli kararıyla iptal edilmiştir; ilk cümle yürürlüktedir. Belgenin yalnızca kesinleşmiş mahkûmiyetle iptal edilebileceği bu hükümde, soruşturma evresindeki bir bayi için de dosyanın sonucunu belirleyecek savunmanın erken kurulması önem taşır. Satış belgesinin kişiye bağlı niteliğini tekel bayi satış belgesi ve miras yazımızda anlatmıştık.

Nitelikli Hâller ve Ceza Hesabı

5607 sayılı Kanunun 4. maddesi kaçakçılık suçlarının nitelikli hâllerini düzenler. Bu artırımlar yalnızca 5607 sayılı Kanunda tanımlanan suçlara uygulanır; 4733 m.8/1 veya TCK m.186 için ayrı kurallar geçerlidir.

Etkin Pişmanlık: 5607 m.5 Kimlere, Nasıl Uygulanır?

5607 sayılı Kanunun 5. maddesi iki ayrı etkin pişmanlık kurumu öngörür. Birinci fıkraya göre 3. maddedeki suçlardan birine iştirak etmiş olan kişi, resmî makamlar haber almadan önce fiili, diğer failleri ve kaçak eşyanın saklandığı yerleri merciine haber verirse ve bilgi faillerin yakalanmasını veya eşyanın ele geçirilmesini sağlarsa cezalandırılmaz; haber alındıktan sonra fiilin bütünüyle ortaya çıkmasına hizmet ve yardım eden kişiye verilecek ceza üçte iki oranında indirilir.

İkinci fıkra ise ödemeye dayalı etkin pişmanlıktır: Yedinci fıkra (ithali yasak eşya) hariç olmak üzere 3. maddedeki suçlardan birini işlemiş olan kişi, suç konusu eşyanın gümrüklenmiş değerinin iki katı kadar parayı Devlet Hazinesine; soruşturma evresi sona erinceye kadar öderse ceza yarı oranında, kovuşturma evresinde hüküm verilinceye kadar öderse üçte bir oranında indirilir. Bu husus soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısı tarafından şüpheliye ihtar edilir; ihtar yapılmamışsa kovuşturmada hâkim tarafından sanığa ihtar yapılır. Üçüncü fıkraya göre ikinci fıkra hükmü mükerrirler hakkında veya suçun bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde uygulanmaz.

Etkin pişmanlık yalnızca 5607 m.3’teki suçlar için geçerlidir. 4733 m.8/1’deki izinsiz imalathane suçu, TCK m.185-186 veya 6136 m.13 bakımından bu hüküm uygulanmaz. Ödeme yapılmadan önce “gümrüklenmiş değer”in nasıl hesaplandığı ve dosyada örgüt isnadı bulunup bulunmadığı mutlaka incelenmelidir; aksi hâlde ödeme yapılır ama beklenen indirim sağlanamayabilir. Etkin pişmanlık hesabının ayrıntılarını kaçakçılık operasyonunda tutuklama mı, adli kontrol mü yazımızda makaron dosyaları üzerinden anlatmıştık.

Gözaltı, Tutuklama ve Adli Kontrol: Süreler ve Ölçütler

Operasyon sonrasında şüpheliler için ilk hukuki aşama gözaltıdır. CMK m.91/1’e göre gözaltı süresi, yakalama yerine en yakın hâkime gönderilmesi için zorunlu süre hariç, yakalama anından itibaren yirmi dört saati geçemez; zorunlu süre on iki saatten fazla olamaz. Toplu olarak işlenen suçlarda Cumhuriyet savcısı, gözaltı süresinin her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün süreyle uzatılmasına yazılı olarak emir verebilir (m.91/3). CMK m.91/4-f, 5607 sayılı Kanunun 3. maddesindeki suçları da suçüstü hâlinde kolluk amirlerince gözaltı kararı verilebilecek suçlar arasında sayar.

Gözaltına alma veya süre uzatma emrine karşı yakalanan kişi, müdafii veya kanuni temsilcisi, eşi ya da birinci veya ikinci derece kan hısımı hemen serbest bırakılmayı sağlamak için sulh ceza hâkimine başvurabilir; hâkim incelemeyi evrak üzerinde yapar ve yirmi dört saat dolmadan karar verir (m.91/5). Gözaltı, Cumhuriyet savcısının emriyle bir yakına veya şüphelinin belirlediği bir kişiye gecikmeksizin haber verilir (m.95/1).

CMK m.100/3-d’deki katalog, metinde “10.7.2003 tarihli ve 4926 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununda tanımlanan ve hapis cezasını gerektiren suçlar” şeklinde yer alır. 4926 sayılı Kanun 5607 sayılı Kanunun 25. maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır; ancak 5607 sayılı Kanunun geçici 1. maddesi, diğer kanunlarda yürürlükten kaldırılan Kaçakçılıkla Mücadele Kanununa yapılan atıfların bu Kanuna yapılmış sayılacağını hükme bağlar. Bu nedenle 5607 m.3’teki suçlar katalog kapsamındadır. Katalog, tutuklamayı zorunlu kılmaz; sadece tutuklama nedeninin var sayılabileceğini öngörür. Kuvvetli şüphenin somut delillerle gösterilmesi, tutuklamanın ölçülü olması ve adli kontrolün yetersiz kalacağının gerekçelendirilmesi gerekir (CMK m.101/2). Benzer bir operasyon sonrası tutuklama ve adli kontrol ayrımını dolandırıcılık operasyonunda tutuklama ve adli kontrol yazımızda da incelemiştik; tutukluluk sürelerinin ayrıntısı için tutukluluk süresi ve uzatılması rehberimize bakabilirsiniz.

El Koyma, Müsadere ve Tasfiye: İçkiye, Etil Alkole, Araca ve İşyerine Ne Olur?

Operasyonlarda ele geçirilen ürünler, araçlar ve imalathane ekipmanı farklı hukuki rejimlere tabidir. İspat aracı olarak yararlı görülen ya da müsadereye konu olabilecek eşya muhafaza altına alınır; rızayla teslim edilmezse el konulur (CMK m.123). El koyma kural olarak hâkim kararıyla, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının, ona ulaşılamıyorsa kolluk amirinin yazılı emriyle yapılır. Hâkim kararı olmadan yapılan el koyma yirmi dört saat içinde hâkim onayına sunulur; hâkim kırk sekiz saat içinde karar vermezse el koyma kendiliğinden kalkar (CMK m.127/3). Eşyasına el konulan kişi, hâkimden her zaman bu konuda karar verilmesini isteyebilir (m.127/4).

Taşınmazlar, araçlar, banka hesapları ve şirket payları gibi değerlere el koyma CMK m.128’e tabidir. Bu hüküm, somut delillere dayanan kuvvetli şüphe bulunan hâllerde ve yalnızca m.128/2’de sayılan suçlarda uygulanır; bu liste “Kaçakçılıkla Mücadele Kanununda tanımlanan ve hapis cezasını gerektiren suçları” da kapsar (m.128/2-d). Taşınmaza el koyma tapu kütüğüne, araca el koyma ise sicile şerh verilerek icra edilir (m.128/3-4).

Taşıtın veya deponun şüpheliye değil üçüncü bir kişiye ait olması sık karşılaşılan bir durumdur. TCK m.54/1, müsaderenin iyiniyetli üçüncü kişilere ait olmamak koşuluyla verileceğini açıkça belirtir. Araç kiralama şirketi, aracını iyiniyetle kiraya veren kişi veya taşımayı bilmeden üstlenen firma, iyiniyetini sözleşme, kiralama kaydı ve ödeme belgeleriyle ortaya koymalıdır. El konulan eşya ve paranın akıbetini el konulan eşyam ne olacak rehberimizde; kaçak eşya ve taşıt müsaderesinin üç şartını ve otuz günlük teminatı kaçak eşya ve taşıt müsaderesi yazımızda ayrıntılı anlattık.

Şüpheli ve Yakınlarının Hakları

Operasyon haberleri çoğu zaman şüphelileri kamuoyu önünde “yakalanan kişiler” olarak sunar. Hukuken ise soruşturma evresindeki kişi şüphelidir ve Anayasa m.38/4 uyarınca suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar kimse suçlu sayılamaz. Şüphelinin hakları CMK’da açıkça sayılmıştır:

• Suçun anlatılması ve susma hakkı: İfade alınırken şüpheliye yüklenen suç anlatılır ve yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmamasının kanuni hakkı olduğu söylenir (CMK m.147/1-b, e).
• Müdafi hakkı: Şüpheliye müdafi seçme hakkı bildirilir; müdafi seçecek durumda değilse ve isterse baro tarafından müdafi görevlendirilir (m.147/1-c, m.150/1). Alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda istem aranmaksızın müdafi görevlendirilir (m.150/3). 5607 m.3/18’in alt sınırı üç yıldır; bu nedenle zorunlu müdafilik, nitelikli hâllere ve isnadın içeriğine göre değerlendirilir.
• Müdafi ile görüşme: Şüpheli, vekâletname aranmaksızın müdafii ile her zaman ve konuşulanları başkalarının duyamayacağı bir ortamda görüşebilir (m.154/1).
• Delil toplanmasını isteme: Şüpheli, şüpheden kurtulması için somut delillerin toplanmasını isteyebilir (m.147/1-f). Sahte içki dosyalarında bu, numunenin yeniden analizi veya tedarik belgelerinin dosyaya alınması talebi olabilir.
• Yakınlara haber: Gözaltı ve süre uzatma bir yakına gecikmeksizin bildirilir (m.95/1); yabancı şüpheli için yazılı itirazı yoksa konsolosluğa bildirim yapılır (m.95/2).

Bu hakların uygulamadaki ayrıntısını susma hakkı ve müdafi hakkı ile zorunlu müdafilik rehberlerimizde anlattık.

Hukuki Nitelik, Tartışmalı ve Belirsiz Noktalar

Sahte içki dosyalarında, aynı olayın birden çok hükme girmesi uygulamada çeşitli tartışmalar doğurur. Aşağıdaki noktalar değerlendirmemize göre savunma ve iddia bakımından en çok önem taşıyanlardır:

• 4733 m.8/1 ile 5607 m.3/18’in ilişkisi: İzinsiz imalathane kurmak ve işletmek ile bandrolsüz ürünü ticari amaçla üretmek farklı hukuki değerleri korur (piyasa izni ve vergi güvenliği). Değerlendirmemize göre iki hükmün birlikte uygulanıp uygulanamayacağı, fiillerin ayrı ayrı gerçekleşip gerçekleşmediğine ve TCK’nın içtima kurallarına göre belirlenir; bu konu her dosyada gerekçelendirilmelidir.
• “Sahte” ile “kaçak” ayrımı: Açıklama “kaçak ve sahte alkollü içki” ifadesini birlikte kullanır. Yurt dışından gümrük işlemi yapılmadan getirilen içki “kaçak”, yurt içinde izinsiz üretilip taklit bandrol veya bandrolsüz piyasaya sürülen içki ise “sahte” olarak anılır. Hukuki sonuç farklıdır: Kaçak ithal ürün için m.3/10’daki artırım, yerli sahte ürün için m.3/18 temel ceza uygulanır.
• “Toplum sağlığı” artırımı (m.4/7): On yıllık asgari sınır ağır bir sonuçtur. Değerlendirmemize göre bu artırımın uygulanabilmesi için ürünün toplum sağlığını tehdit ettiğinin laboratuvar analiziyle somut olarak ortaya konması gerekir; ürünün yalnızca bandrolsüz olması yeterli değildir.
• Etil alkolün “amacı dışında” olduğu: 4733 m.8/5-p, “mevzuatta tanımlanmış amacı dışında” ifadesini kullanır. Etil alkol tedarikçisinin alıcının amacını bilip bilmediği ve satışın faturalı yapılıp yapılmadığı, kabahat ile suç arasındaki sınırı belirler.
• Rakamların paylaştırılması: Ülke genelindeki toplam rakamlar hiçbir şüpheliye paylaştırılamaz. Her şüpheli, yalnızca kendi dosyasındaki ürün miktarı ve delil durumu üzerinden değerlendirilir.

Ne Yapmalı? Adım Adım

Sık yapılan hatalar

• Toplam rakamları kişiye mal etmek: “44 bin litre etil alkol” gibi ülke geneli rakamlar, hiçbir şüphelinin sorumluluk ölçüsü değildir.
• “Vergi kaybı”nı suç geliri sanmak: 95 milyon TL ifadesi idari bir tahmindir; müsadere veya tazminat hesabında doğrudan kullanılamaz.
• Analiz raporunu beklemeden TCK m.186 değerlendirmesi yapmak: Sağlık tehlikesi somut analizle ortaya konmalıdır.
• Etkin pişmanlık ödemesini körlemesine yapmak: Örgüt isnadı varsa m.5/2 uygulanmaz; ödeme beklenen indirimi sağlamayabilir.
• İdari para cezasına karşı altmış günlük genel süreyi esas almak: 4733 sayılı Kanuna göre verilen idari yaptırımlarda dava süresi on beş gündür.
• Üçüncü kişinin aracını veya deposunu sahipsiz bırakmak: Alıkonulmayan taşıt için doksan günlük teslim alma süresi (5607 m.10/3) geçerse araç tasfiye edilebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Sahte içki satmanın cezası nedir?

Bandrolsüz veya taklit bandrollü alkollü içkiyi satışa arz eden veya satan kişi 5607 sayılı Kanun m.3/18 uyarınca üç yıldan altı yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır. İçki kişilerin hayatını ve sağlığını tehlikeye sokacak biçimde bozulmuşsa ayrıca TCK m.186 (bir yıldan beş yıla kadar hapis) gündeme gelir. Hangi hükmün uygulanacağı somut delillere göre belirlenir.

İzinsiz içki imalathanesi işletmenin cezası nedir?

4733 sayılı Kanun m.8/1’e göre izin almadan etil alkol, metanol veya alkollü içki üretmek üzere tesis veya imalathane kuran ve işletenler bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beş bin günden on bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır. İzinli tesiste izin verilen kategori dışında faaliyet de aynı cezaya tabidir.

Evde kendi tüketimim için şarap yapmak suç mu?

4733 m.8/1, ticari amaç olmaksızın kendi ürettiği ürünleri kullanarak şahsi tüketimi için üç yüz elli litreyi aşmayan fermente alkollü içki imal edenleri suç kapsamı dışında tutar. Ticari amaç bulunması, sınırın aşılması veya damıtılmış içki üretilmesi hâlinde bu istisna uygulanmaz.

Bandrolsüz bir şişe içki satın alan tüketici ceza alır mı?

5607 m.3/18-c, bandrolsüz ürünü bu özelliğini bilerek ve ticari amaçla satın alanı cezalandırır. Kişisel tüketim için satın alan tüketicide ticari amaç bulunmadığından bu bent uygulanmaz. Ancak ürünü yeniden satmak üzere alan işletme bakımından durum farklıdır.

Etil alkol satan bir firma neden sorumlu tutulabilir?

4733 m.8/5-p, mevzuatta tanımlanmış amacı dışında ya da teknik düzenlemesine uygun olmayan etil alkolü bulunduran, ticari amaçla kullanan, satışa sunan veya satanlara idari para cezası öngörür. Etil alkol kaçak olarak yurda sokulmuşsa veya bandrolsüz satılıyorsa 5607 m.3 hükümleri ayrıca gündeme gelebilir. Faturalı satış ve alıcı bilgileri savunmada belirleyicidir.

Sahte içki soruşturmasında tutuklama zorunlu mu?

Hayır. 5607 m.3’teki suçlar, 5607 geçici m.1’in atfıyla CMK m.100/3-d katalogunda yer aldığından tutuklama nedeni var sayılabilir; ancak katalog tutuklamayı zorunlu kılmaz. Somut delillere dayanan kuvvetli şüphe, ölçülülük ve adli kontrolün yetersiz kalacağı gerekçeli olarak gösterilmelidir (CMK m.100-101).

Gözaltı en fazla kaç gün sürer?

Gözaltı süresi yakalamadan itibaren yirmi dört saattir; en yakın hâkime götürme için zorunlu süre bu süreye dahil değildir ve on iki saati geçemez (CMK m.91/1). Toplu olarak işlenen suçlarda Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle, her defasında bir günü geçmemek üzere üç güne kadar uzatılabilir (m.91/3).

Kaçakçılıkta etkin pişmanlık nasıl uygulanır?

5607 m.5/2’ye göre suç konusu eşyanın gümrüklenmiş değerinin iki katı Hazineye soruşturma evresi sona erinceye kadar ödenirse ceza yarı oranında, hüküm verilinceye kadar ödenirse üçte bir oranında indirilir. Bu imkân mükerrirler ve örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar için uygulanmaz (m.5/3); 4733 m.8/1 ve TCK m.186 için de geçerli değildir.

El konulan içki ve etil alkol geri verilir mi?

Bandrolsüz veya taklit bandrollü içki gibi üretimi, bulundurulması ve satışı suç oluşturan eşya müsadere edilir (TCK m.54/4) ve sahibine iade edilemez (5607 m.16/1). Kaçak şüphesiyle el konulan eşya hakkında el koymadan itibaren altı ay, bozulma tehlikesinde bir ay içinde tasfiye kararı verilir; satılarak tasfiye edilen eşyanın iadesine karar verilirse satış bedeli kanuni faiziyle ödenir (m.16/2).

Aracım sahte içki taşınırken el konuldu, nasıl geri alırım?

Suçta kullanılan taşıta CMK m.128/4’e göre el konulur. Alıkonulan taşıt, değeri kadar teminatın alıkoyma tarihinden itibaren otuz gün içinde gümrük idaresine teslim edilmesiyle iade edilir (5607 m.10/2). Araç iyiniyetli üçüncü kişiye aitse müsadere edilemez (TCK m.54/1); sahibi el koymaya karşı her zaman hâkimden karar isteyebilir (CMK m.127/4).

Tekel bayisinin satış belgesi iptal edilir mi?

4733 m.8/8’in ilk cümlesine göre 5607 m.3’ün onuncu, on altıncı, on yedinci, on sekizinci, yirminci ve yirmi birinci fıkralarına aykırı fiillerden dolayı kesinleşmiş mahkûmiyet kararı olanlara belge verilmez, verilmiş olanlar iptal edilir. Ayrıca bazı idari para cezası gerektiren fiillerin beş yıl içinde üçüncü kez işlenmesi hâlinde belge iptal edilir (m.8/7).

Hukukçular Evi Bu Dosyalarda Ne Yapar

Hukukçular Evi Ankara ceza hukuku ekibi; kaçakçılık ve sahte içki soruşturmalarında gözaltı evresinde müdafilik, ifade ve sorguya katılım, gözaltına ve tutuklamaya itiraz, adli kontrol kararlarına itiraz, arama, el koyma ve numune tutanaklarının ve laboratuvar raporlarının incelenmesi, araç, depo ve işyerine el koymaya karşı başvurular, etkin pişmanlık hesabının değerlendirilmesi ve kovuşturma evresinde savunma konularında hukuki destek sağlar. Tekel bayileri ve etil alkol tedarikçileri için 4733 sayılı Kanuna göre verilen idari para cezalarına ve belge işlemlerine karşı idari yargı başvuruları da bu çalışmanın parçasıdır. Ceza hukukunun diğer başlıkları Ceza Hukuku Rehberinde yer alır. Dosyanızı değerlendirmek için 0554 648 37 15 numaralı telefondan bize ulaşabilirsiniz.

Mevzuat ve kaynaklar: İçişleri Bakanlığının 05/11/2026 tarihli “Ülke Genelinde Alkollü İçki Kaçakçılığı ve Sahteciliğine Yönelik Düzenlenen Operasyonlarda 121 Şüpheli Hakkında Adli İşlem Yapıldı” başlıklı açıklaması (icisleri.gov.tr); 4733 sayılı Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkol Piyasasının Düzenlenmesine Dair Kanun m.1, 8 (7584 sayılı Kanunla değişik hâli); 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu m.3/1, 5, 10, 16, 17, 18, 22, 23, m.4, 5, 10, 16, 25, geçici m.1; 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.51, 54, 55, 62, 185, 186; 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanun m.12, 13; 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.91, 95, 100, 101, 102, 109, 123, 127, 128, 147, 150, 154, 268; 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.17/7; 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu (III) sayılı liste; Anayasa m.38/4; 4733 m.8/8’e ilişkin iptal notu (mevzuat.gov.tr). Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyalar için hukuki danışmanlık alınmalıdır.