Kaçakçılık Operasyonunda Yakalandım: Tutuklama mı, Adli Kontrol mü? Makaron, Sigara, Akaryakıt, İlaç ve Tarihi Eserde Ceza, Etkin Pişmanlık ve Araç İadesi — 5607 m.3, 4, 5, 10 ve CMK 91, 100 (2026)

İçişleri Bakanlığı 28 Ekim 2026’da, 15-24 Ekim 2026 tarihleri arasında 69 ilde düzenlenen 402 kaçakçılık operasyonunda 494 şüphelinin yakalandığını, bunlardan 18’inin tutuklandığını ve 29’u hakkında adli kontrol uygulandığını açıkladı. Operasyonun rakamlarını son dakika haberimizde verdik. Bu yazı, böyle bir operasyonda yakalanan, ifadeye çağrılan, aracına veya malına el konulan kişinin hukuki durumunu anlatıyor: doldurulmuş makaron, bandrolsüz sigara, tütün, akaryakıt, alkollü içki, ilaç ve tarihi eser dosyalarında hangi hükümler gündeme gelir, cezalar nasıl artar veya azalır, gözaltı ve tutuklama hangi sürelere bağlıdır, etkin pişmanlık ne zaman ve ne kadar indirim sağlar, el konulan eşya ve taşıtın akıbeti ne olur.

28 Ekim 2026 Açıklaması: Ne Açıklandı, Ne Açıklanmadı?

Açıklamaya göre il emniyet müdürlükleri, Emniyet Genel Müdürlüğü Kaçakçılık ve Organize Suçlarla Mücadele (KOM) Başkanlığı ve Cumhuriyet başsavcılıklarının koordinesinde 15-24 Ekim 2026 tarihleri arasında 69 ilde 402 operasyon düzenledi. Bakanlık, yakalanan şüphelilerin gümrük işlemine tabi tutulmaksızın ülkeye kaçak ürünler sokarak dağıttıklarının ve yasa dışı imalathanelerde üretilen sahte veya kaçak ürünleri piyasaya sürdüklerinin tespit edildiğini bildirdi. Bu ifade, hukuki bakımdan iki ayrı fiil grubuna işaret eder: eşyanın gümrük denetiminden kaçırılarak ülkeye sokulması ve dağıtılması ile yurt içinde izinsiz üretim ve bandrolsüz ürün ticareti. İki grup farklı fıkralara ve farklı ceza sınırlarına bağlıdır.

Aynı gün İçişleri Bakanlığı 32 ilde uyuşturucu operasyonlarının sonuçlarını da ayrıca açıkladı (423 şüpheli, 298 tutuklama, 125 adli kontrol). İki açıklamanın rakamları birbirinden bağımsızdır. Uyuşturucu dosyalarındaki koruma tedbirleri Uyuşturucu Operasyonundan Sonra Tutuklama mı, Adli Kontrol mü? yazımızda ayrıca incelendi; bu yazı yalnızca kaçakçılık dosyalarına odaklanır.

Yasal Çerçeve: 5607 Sayılı Kanun Nasıl Kurulmuş?

5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu 31 Mart 2007 tarihli ve 26479 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı ve 4926 sayılı eski Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu’nu yürürlükten kaldırdı (m.25). Kanunun suç tanımları 3. maddede toplanmıştır; bu madde 2013’te 6455 sayılı Kanunla baştan yazıldı, sonra 6545, 7061, 7242, 7247, 7255, 7318 ve 7423 sayılı kanunlarla değişti. Bugün 3. maddede yirmi üç fıkra vardır (on dokuzuncu fıkra mülgadır); 4. madde nitelikli hâlleri, 5. madde etkin pişmanlığı, 9-16. maddeler arama, el koyma, muhafaza, müsadere ve tasfiyeyi düzenler.

Kanunun temel kavramları şunlardır: “gümrük vergileri”, eşyanın ithali veya ihracına bağlı olarak uygulanan vergiler ile diğer mali yükümlülükleri; “gümrüklenmiş değer”, ithal eşyasında CIF kıymeti ile gümrük vergileri toplamını; “akaryakıt” ise benzin, motorin, gaz yağı, fuel-oil, sıvılaştırılmış petrol gazları gibi ürünlerle akaryakıt yerine kullanılan petrol türevlerini ve diğer ürünleri ifade eder (m.2). Gümrüklenmiş değer kavramı, etkin pişmanlıkta ödenecek tutarın (m.5/2) ve müsadere edilemeyen eşyanın karşılığının (m.15) hesabında doğrudan kullanılır.

Kanun suçları beş başlık altında toplar: eşyanın gümrük işlemlerine tabi tutulmadan veya aldatıcı işlemlerle ülkeye sokulması ve bu eşyanın ticareti (m.3/1-9); akaryakıt ve ulusal marker suçları (m.3/11-15); bandrol ve benzeri işaretlere ilişkin suçlar ile bandrolsüz ürün ticareti (m.3/16-18); doldurulmuş makaron ticareti (m.3/20); yetki belgesiz tütün ticareti (m.3/21). Kültür varlıkları ise bu kanunda değil, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nda düzenlenir. İzinsiz imalathane kurmak ve işletmek de ayrıca 4733 sayılı Kanun’un 8. maddesinde suç olarak öngörülür.

Ürün Ürün Hükümler: Makaron, Sigara, Tütün, Akaryakıt, Alkol, İlaç ve Elektronik

Aşağıdaki tablo, açıklamada geçen ürün türleri bakımından bu tür dosyalarda uygulanan hükümleri gösterir. Bir dosyada hangi fıkranın uygulanacağı, ürünün kaçak olarak yurda sokulup sokulmadığına, ticari amaç bulunup bulunmadığına ve kişinin fiilî rolüne göre değişir. Açıklamada şüphelilere hangi maddelerin isnat edildiği belirtilmediği için tablo bir isnat listesi değildir.

İlaç ve elektronik eşya bakımından 5607 sayılı Kanun’da ayrı bir suç tipi yoktur; bu ürünler gümrük işlemine tabi tutulmadan sokulmuşsa genel hüküm olan m.3/1, kaçak olduğu bilinerek ve ticari amaçla satılmış, taşınmış veya saklanmışsa m.3/5 uygulanır. Ürünün ithali kanunen yasaksa m.3/7 gündeme gelir. Kanun ayrıca suç konusu eşyanın toplum sağlığını tehdit edecek nitelikte olması hâlinde, fiil daha ağır bir suç oluşturmuyorsa hapis cezasının on yıldan az olamayacağını öngörür (m.4/7). Değerlendirmemize göre ilaç dosyalarında bu hükmün uygulanıp uygulanmayacağı, ilacın içeriğine ve sağlığa etkisine ilişkin bilirkişi incelemesine bağlı olarak tartışılacak ana konulardan biridir. Ruhsatsız ilaç ve tıbbi ürün dosyalarının ayrıntısı Yurt Dışına İlaç Kaçırma Suçlaması ve Kaçak Tıbbi Cihaz ve Kozmetik İthalatı yazılarımızda anlatılıyor; elektronik sigara ürünleri için Elektronik Sigara ve Isıtılmış Tütün Ürünleri rehberimize bakabilirsiniz.

Cezayı Artıran ve Azaltan Nedenler

5607 sayılı Kanun’da temel ceza sınırları, ürün türüne, değere, suçun birlikte veya örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmesine ve failin sıfatına göre değişir. Bu nedenle aynı ürünü taşıyan iki kişinin karşılaştığı ceza aralığı birbirinden çok farklı olabilir.

Kanunun 4. maddesinin dokuzuncu fıkrası ayrıca tütün ve tütün mamulleri, alkollü içkiler, akaryakıt, uyuşturucu, silah, elektronik eşya ve gıda maddeleri kaçakçılığından mahkûmiyeti kesinleşenlerin Bakanlıkça kamuoyuna ilan edilebileceğini öngörür. Bu, cezanın yanında ticari itibarı da etkileyen bir sonuçtur ve özellikle esnaf ve şirket yöneticileri bakımından dikkate alınmalıdır.

Değerlendirmemize göre uygulamada en çok tartışılan nokta, m.3/10 artırımı ile m.3/23’teki değer indiriminin birlikte uygulanmasıdır. Kanun, m.3/10’un uygulanmasıyla verilecek cezanın üç yıldan az olamayacağını söylerken, hafif değer indirimini “yukarıdaki fıkralarda tanımlanan suçlar” için genel olarak öngörür. Hangi sırayla uygulanacakları ve üç yıllık alt sınırın indirimle aşılıp aşılamayacağı somut dosyada mahkemenin değerlendireceği bir konudur; savunmada eşyanın değerinin bilirkişi raporuyla doğru belirlenmesi bu nedenle önemlidir.

Tarihi Eser ve Sikke: 2863 Sayılı Kanun Ayrı Bir Rejimdir

Açıklamada ele geçirildiği bildirilen 863 adet tarihi eser ve sikke, 5607 sayılı Kanun’un değil 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun konusudur. Bu kanun, kültür varlıklarına ilişkin bildirim yükümlülüğünü, ticareti ve yurt dışına çıkarma yasağını ayrı suç tiplerine bağlar ve cezalar 5607’deki birçok hükümden ağırdır.

Usul bakımından da 2863 sayılı Kanun’daki suçlar ayrı bir yere sahiptir. CMK m.100/3-e, 2863 sayılı Kanun’un 68 ve 74. maddelerindeki suçlarda, somut delillere dayanan kuvvetli şüphe varsa tutuklama nedeninin var sayılabileceğini öngörür; CMK m.128/2-e de aynı suçlarda taşınmaz, hesap ve diğer malvarlığı değerlerine el koymaya imkân tanır. On iki yıla kadar hapis öngören m.68’deki suç, 5235 sayılı Kanun’un 12. maddesi uyarınca ağır ceza mahkemesinin görevine girer. Bildirim yükümlülüğü, müzeye haber verme ve eşyanın kültür varlığı niteliğinin tespiti konuları Müzayedede Tarihi Eser ve Antika Satışı ve Antika ve Eski Eşyayı Yurt Dışına Çıkarmak yazılarımızda; konunun bütünü Kültür Varlıkları ve Sit Alanı Hukuku Rehberi’nde anlatılıyor.

Değerlendirmemize göre sikke dosyalarında savunmanın ilk sorusu, ele geçen parçaların gerçekten korunması gerekli kültür varlığı olup olmadığıdır. Bu tespit, müze uzmanlarının bilirkişi incelemesiyle yapılır; parçanın taklit veya modern basım olduğu anlaşılırsa 2863 sayılı Kanun’daki suçlar oluşmaz, ancak bu kez başka suç tipleri (örneğin satıcıyı yanıltma iddiası) gündeme gelebilir.

Kimler Etkileniyor? Gruplara Göre Hukuki Durum

Kaçakçılık operasyonlarında yakalanan kişilerin rolleri birbirinden çok farklıdır. Ürünü sınırdan geçiren, depolayan, kamyonla taşıyan, büfede satan, imalathanede makaron dolduran veya aracını ödünç veren kişi aynı dosyada yer alabilir; ancak uygulanacak hüküm ve savunmanın odağı her biri için farklıdır.

“Bilerek” unsuru, özellikle m.3/5’teki ticaret suçlarında belirleyicidir. Kanun, kaçak sokma fiiline iştirak etmeyen kişinin cezalandırılabilmesi için eşyanın kaçak olduğunu bilerek ve ticari amaçla hareket etmesini arar. Faturalı alım, tedarikçinin kimliği, alış fiyatının piyasa fiyatıyla uyumu ve ürün üzerindeki işaretler bu unsurun değerlendirilmesinde kullanılan başlıca olgulardır. Ticari amaç ise miktar, çeşit, paketleme ve satış organizasyonu gibi olgulardan çıkarılır; kişisel kullanım miktarındaki ürün bulundurma, kural olarak bu fıkraların konusu değildir.

Gözaltı Süreci: İlk Dört Gün ve Şüphelinin Hakları

Yakalanan kişi Cumhuriyet savcılığınca bırakılmazsa gözaltına alınmasına karar verilebilir. Gözaltı süresi, yakalama yerine en yakın hâkim veya mahkemeye gönderilme için zorunlu süre hariç, yakalama anından itibaren yirmi dört saati geçemez; gönderilme için zorunlu süre de on iki saatten fazla olamaz (CMK m.91/1). Gözaltı, tedbirin soruşturma yönünden zorunlu olmasına ve kişinin suçu işlediği şüphesini gösteren somut delillerin varlığına bağlıdır (m.91/2).

Toplu olarak işlenen suçlarda, yani aralarında iştirak iradesi bulunmasa da üç veya daha fazla kişinin birlikte işlediği suçlarda (CMK m.2/1-k), Cumhuriyet savcısı delillerin toplanmasındaki güçlük veya şüpheli sayısının çokluğu nedeniyle gözaltı süresinin her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün süreyle uzatılmasına yazılı olarak emir verebilir (m.91/3). Böylece toplu kaçakçılık operasyonlarında gözaltı toplamda dört güne kadar sürebilir. CMK m.91/4-f ayrıca 5607 sayılı Kanun’un 3. maddesindeki suçlarda, suçüstü hâlleriyle sınırlı olarak, mülki amirlerce belirlenecek kolluk amirlerine yirmi dört saate, toplu suçlarda kırk sekiz saate kadar gözaltı kararı verme yetkisi tanır; bu durumda kişi en geç kırk sekiz saat, toplu suçlarda dört gün içinde hâkim önüne çıkarılır.

Yakalama, gözaltına alma ve gözaltının uzatılmasına ilişkin savcı emrine karşı yakalanan kişi, müdafii veya kanuni temsilcisi, eşi ya da birinci veya ikinci derecede kan hısımı hemen serbest bırakılmayı sağlamak için sulh ceza hâkimine başvurabilir; hâkim incelemeyi evrak üzerinde yapar ve yirmi dört saat dolmadan karar verir (m.91/5). Gözaltı süresi dolduğu veya hâkim kararıyla serbest bırakılan kişi, yeni ve yeterli delil elde edilmedikçe ve savcının kararı olmadıkça aynı nedenle yeniden yakalanamaz (m.91/6).

Gözaltındaki şüphelinin hakları CMK m.147’de sayılır: kendisine yüklenen suç anlatılır; müdafi seçme hakkı ve müdafiin ifadede hazır bulunabileceği bildirilir; yakınlarından istediğine yakalandığı derhâl bildirilir; yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmama hakkı olduğu söylenir; şüpheden kurtulması için somut delillerin toplanmasını isteyebileceği hatırlatılır. Müdafi hazır bulunmaksızın kollukça alınan ifade, hâkim veya mahkeme huzurunda şüpheli tarafından doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz (m.148/4). Alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda istem aranmaksızın müdafi görevlendirilir (m.150/3); 5607’deki temel cezaların alt sınırları beş yılın altında kaldığından, zorunlu müdafilik çoğu dosyada değil, örneğin örgüt artırımıyla alt sınırın beş yılı aştığı isnatlarda gündeme gelir. Değerlendirmemize göre 2863 m.68’deki beş yıllık alt sınır da “beş yıldan fazla” şartını karşılamadığı için tek başına zorunlu müdafi sonucunu doğurmaz; bu durumda şüphelinin müdafi talep etmesi önemlidir.

Tutuklama mı, Adli Kontrol mü? 494 Şüpheliden Neden 18’i Tutuklandı?

Tutuklama için kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut deliller ile bir tutuklama nedeninin bulunması gerekir; işin önemi, verilmesi beklenen ceza veya güvenlik tedbiri ile ölçülü olmayan tutuklama kararı verilemez (CMK m.100/1). Kaçma, saklanma veya delil karartma şüphesini uyandıran somut olgular tutuklama nedenidir (m.100/2). Belirli suçlarda ise somut delillere dayanan kuvvetli şüphe varsa tutuklama nedeni var sayılabilir (m.100/3).

CMK m.100/3-d, bu katalogda “4926 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununda tanımlanan ve hapis cezasını gerektiren suçlar”ı sayar. 4926 sayılı Kanun 5607 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmıştır; 5607’nin geçici 1. maddesi ise diğer kanunlarda yürürlükten kaldırılan Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu’na yapılan atıfların 5607’ye yapılmış sayılacağını öngörür. Değerlendirmemize göre bu nedenle 5607’de tanımlanan ve hapis cezası gerektiren suçlar da katalog kapsamında kabul edilmelidir. Ancak katalog, tutuklamayı zorunlu kılmaz: ölçülülük şartı (m.100/1) ve kararda kuvvetli şüphe, tutuklama nedeni, ölçülülük ile adli kontrolün yetersiz kalacağını gösteren delillerin somut olgularla gösterilmesi yükümlülüğü (m.101/2) her dosyada geçerlidir.

Açıklamadaki oranlar bu dengeyi yansıtıyor: 494 şüpheliden 18’i (yaklaşık %3,6) tutuklandı, 29’u (yaklaşık %5,9) adli kontrol altına alındı, geri kalan 447 şüphelinin işlemleri ise tedbirsiz olarak devam ediyor. Kaçakçılık suçlarının çoğunda ceza sınırlarının uyuşturucu ticaretine göre çok daha düşük olması, şüphelilerin önemli kısmının yerleşik esnaf veya çalışan olması ve ele geçen eşyanın zaten el altında bulunması, ölçülülük değerlendirmesinde tutuklamanın istisna kalmasının başlıca nedenleridir. Değerlendirmemize göre tutuklama kararlarının, örgüt veya yüksek değerli kaçakçılık iddiası bulunan, sahte bandrol üretimi veya imalathane işletme isnadı taşıyan ya da yurt dışı bağlantısı nedeniyle kaçma şüphesi bulunan dosyalarda yoğunlaşması beklenir.

Adli kontrol, tutuklama nedenleri bulunduğu hâlde tutuklama yerine uygulanabilen yükümlülüklerdir (CMK m.109/1). Kaçakçılık dosyalarında en sık görülenler yurt dışına çıkamamak, belirlenen yerlere düzenli olarak başvurmak (imza), belirli taşıtları kullanamamak ve güvence yatırmaktır (m.109/3-a, b, d, f). Hâkim, hükümlerin bütünüyle veya kısmen kaldırılmasına ya da değiştirilmesine karar verebilir (m.110/2); şüphelinin istemi üzerine beş gün içinde karar verilebilir (m.111/1). Yükümlülüklerini isteyerek yerine getirmeyen şüpheli hakkında hemen tutuklama kararı verilebilir (m.112/1). Mesleği gereği araç kullanan şüpheli bakımından hâkim, taşıt kullanma yasağına rağmen mesleki uğraşlarda araç kullanmaya izin verebilir (m.109/5). Adli kontrolün kaldırılması için izlenecek yol Adli Kontrol Tedbirim Kalkar mı? rehberimizde anlatılıyor.

Süreler, İtiraz ve Başvuru Yolları

CMK’da hafta olarak belirlenen süreler, tebligatın veya öğrenmenin yapıldığı günün son haftada isim itibarıyla karşılığı olan günün mesai saati bitiminde sona erer; gün olarak belirlenen süreler ertesi günden işlemeye başlar; son gün tatile rastlarsa süre tatilin ertesi günü biter (CMK m.39). Aşağıdaki tabloda örnek tarihler varsayımsaldır.

Tutuklama kararına itiraz dilekçesinde, kararın CMK m.101/2’deki dört unsuru (kuvvetli şüphe, tutuklama nedeni, ölçülülük, adli kontrolün yetersizliği) somut olgularla gösterip göstermediği ayrı ayrı tartışılmalıdır. Şüphelinin yerleşik adresi, işi, ailesi, eşyanın zaten el konulmuş olması ve isnat edilen suçun ceza sınırları, adli kontrolün yeterli olduğunu gösteren başlıca olgulardır. Haksız gözaltı, tutuklama ve el koyma nedeniyle tazminat yolu Beraat veya Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararından Sonra Tazminat yazımızda anlatılıyor; hakkında yakalama kararı bulunanlar için Hakkımda Yakalama Emri Var rehberimize bakılabilir.

El Koyma, Taşıtın Alıkonulması, Tasfiye ve Müsadere

Kaçakçılık soruşturmalarında el koyma üç katmanda işler: suç konusu eşyaya, eşyanın taşınmasında kullanılan taşıta ve gerekirse şüphelinin diğer malvarlığına. Her katmanın dayanağı ve sonucu farklıdır.

Müsadere bakımından 5607 sayılı Kanun, TCK’nın eşya ve kazanç müsaderesine ilişkin hükümlerine (TCK m.54, 55) gönderme yapar, ancak taşıma araçları için yukarıdaki üç koşuldan birini arar (m.13/1). TCK m.54/1’e göre müsadere iyiniyetli üçüncü kişilere ait eşyaya uygulanmaz; m.54/3 ise suçta kullanılan eşyanın müsaderesinin işlenen suça göre daha ağır sonuçlar doğuracağı ve hakkaniyete aykırı olacağı anlaşıldığında müsaderesine hükmedilmeyebileceğini öngörür. Etkin pişmanlık nedeniyle cezaya hükmolunmaması veya kamu davasının düşmesi, suç konusu eşyanın müsaderesine engel değildir (5607 m.13/2). Taşıtın aile üyesine, kiralama şirketine veya bankaya rehinli olması gibi durumlarda üçüncü kişinin iyiniyetini gösteren belgeler erkenden dosyaya sunulmalıdır. Konunun ayrıntısı Kaçak Eşya ve Taşıt Müsaderesi, El Koyma ve Tasfiye rehberimizde yer alıyor.

Etkin Pişmanlık: Ne Zaman, Ne Kadar, Kimler Yararlanamaz?

5607 sayılı Kanun etkin pişmanlığı iki ayrı biçimde düzenler. Birincisi bilgi vermeye dayanır: 3. maddedeki suçlardan birine iştirak eden kişi, resmî makamlar haber almadan önce fiili, diğer failleri ve kaçak eşyanın saklandığı yerleri merciine haber verir ve bu bilgi faillerin yakalanmasını veya eşyanın ele geçirilmesini sağlarsa cezalandırılmaz; haber alındıktan sonra fiilin bütünüyle ortaya çıkmasına hizmet ve yardım eden kişiye verilecek ceza üçte iki oranında indirilir (m.5/1). Operasyondan sonra bu fıkranın ilk cümlesi kural olarak uygulanamaz; ikinci cümledeki indirim ise soruşturma ve kovuşturma boyunca gündeme gelebilir.

İkincisi ödemeye dayanır: 3. maddenin yedinci fıkrası (ithali yasak eşya) hariç, 3. maddedeki suçlardan birini işleyen kişi suç konusu eşyanın gümrüklenmiş değerinin iki katı kadar parayı Devlet Hazinesine soruşturma evresi sona erinceye kadar öderse ceza yarı oranında, kovuşturma evresinde hüküm verilinceye kadar öderse üçte bir oranında indirilir (m.5/2). Bu imkân soruşturmada savcı, savcının ihtar yapmaması hâlinde kovuşturmada hâkim tarafından şüpheliye veya sanığa ihtar edilir. Mükerrirler ve suçu örgüt faaliyeti çerçevesinde işleyenler bu indirimden yararlanamaz (m.5/3).

Değerlendirmemize göre ödemeye dayalı etkin pişmanlığın en önemli pratik sonucu, ceza süresini hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) veya erteleme gibi kurumların sınırına indirebilmesidir. CMK m.231/5, 16/7/2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanunla yapılan değişiklikten sonra da hükmolunan cezanın iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası olmasını arar; m.231/6 ise sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamasını, yeniden suç işlemeyeceği kanaatini ve suçla mağdurun veya kamunun uğradığı zararın tamamen giderilmesini şart koşar. Kaçakçılık dosyalarında kamu zararının nasıl hesaplanacağı ve etkin pişmanlık ödemesinin bu şartı karşılayıp karşılamadığı somut dosyada değerlendirilmelidir. Gümrüklenmiş değerin ne olduğu, ödemenin hangi tarihte yapılacağı ve indirimin hangi aşamada uygulanacağı birlikte planlanmalıdır; ödeme yapılmadan önce dosyadaki değer tespitinin doğru olup olmadığı kontrol edilmelidir.

Kovuşturma: Görevli Mahkeme, Gümrük İdaresinin Katılması ve Kanun Yolları

5607 sayılı Kanun kapsamındaki suçlar dolayısıyla açılan davalar, Adalet Bakanlığının teklifi üzerine Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye ceza mahkemelerinde görülür; bu suçlarla bağlantılı olarak resmî belgede sahtecilik suçu işlenmişse görevli mahkeme ağır ceza mahkemesidir (m.17/2). 2863 sayılı Kanun m.68’deki suç ise üst sınırı on yılı aştığı için ağır ceza mahkemesinde görülür (5235 s.K. m.12). Aynı dosyada hem 5607 hem 2863 isnadı bulunan şüpheliler bakımından davaların birleştirilmesi ve görevli mahkemenin belirlenmesi ayrıca önem taşır.

Mahkeme, iddianamenin bir örneğini ilgili gümrük idaresine de gönderir; idare başvurusu üzerine davaya katılan olarak kabul edilir (m.18). Katılan sıfatı, gümrük idaresine delil sunma ve kanun yoluna başvurma gibi imkânlar tanır. Bu konunun ayrıntısı Kaçakçılık Davasında Gümrük İdaresinin Katılması, hükme karşı istinaf, temyiz ve bireysel başvuru yolları ise Kaçakçılık ve Aklama Hükmünde İstinaf, Temyiz ve Bireysel Başvuru yazılarımızda anlatılıyor. Ceza muhakemesinin bütün aşamaları için Ceza Hukuku Rehberi’ne bakabilirsiniz.

Gümrük vergileri ve para cezaları bakımından ayrıca idari süreç işleyebilir. Gümrük Kanunu kapsamındaki ek tahakkuk ve para cezalarında uzlaşma imkânı Gümrükte Uzlaşma sayfamızda anlatılıyor; ceza soruşturması ile idari gümrük süreci birbirinden bağımsız yürüyebilir.

Varsayımsal Örnekler

Varsayımsal örnek 1 — Büfe işletmecisi: Bir büfede yapılan aramada 40 paket bandrolsüz sigara ve 500 adet doldurulmuş makaron ele geçirildiğini varsayalım. Bandrolsüz sigara bakımından m.3/18, doldurulmuş makaron bakımından m.3/20 gündeme gelir; her iki hüküm de ticari amacı arar. Büfede satışa hazır biçimde bulunan ürünler ticari amaca işaret edebilir; buna karşılık ürünlerin kimden alındığı, faturası ve değerinin hafif olup olmadığı (m.3/23) savunmanın ana konularıdır. Şüpheli tutuklanmadan serbest bırakılmışsa ifade çağrısı beklenir; ifadeden önce ürünlerin alış belgeleri toplanmalıdır.

Varsayımsal örnek 2 — Kamyonu kullanılan taşıt sahibi: Kamyonunu bir tanıdığına ödünç veren kişinin aracında 2.000 litre kaçak akaryakıt ele geçirildiğini varsayalım. Araca CMK m.128/4 uyarınca el konulur. Taşıt alıkonulmuşsa sahibi otuz gün içinde kasko değeri kadar teminatı gümrük idaresine vererek aracı geri alabilir (m.10/2, 10/5); alıkonulmamışsa gümrük idaresinin tebligatından itibaren doksan gün içinde masrafları ödeyerek teslim almalıdır (m.10/3). Müsadere ancak m.13/1’deki koşullardan biri, örneğin akaryakıtın aracın yükünün tamamını veya ağırlıklı bölümünü oluşturması gerçekleşirse gündeme gelir; sahibin suça iştirak etmediği ve iyiniyetli olduğu ayrıca ileri sürülmelidir (TCK m.54/1).

Varsayımsal örnek 3 — İnternette sikke satışı: Bir kişinin internet üzerinden 40 adet sikkeyi satışa çıkardığını ve evinde aramada bu sikkelerin ele geçirildiğini varsayalım. Sikkelerin korunması gerekli kültür varlığı olduğu bilirkişi incelemesiyle anlaşılırsa, bildirimi yapılmamış kültür varlığını satışa arz etme suçu (2863 m.67/2) gündeme gelir. Sikkelerin taklit olduğu anlaşılırsa bu suç oluşmaz. Yurt dışına gönderme girişimi varsa m.68 ve onunla birlikte CMK m.100/3-e kataloğu devreye girer.

Şüpheli Yakınlarının Hakları ve Yapabilecekleri

Şüpheli yakalandığında, gözaltına alındığında veya gözaltı süresi uzatıldığında Cumhuriyet savcısının emriyle bir yakınına veya belirlediği kişiye gecikmeksizin haber verilir (CMK m.95/1); tutuklama ve tutuklamanın uzatılmasına ilişkin her karar da hâkimin kararıyla bir yakına bildirilir (m.107/1). Yakalanan kişi yabancıysa, yazılı olarak karşı çıkmadıkça durum konsolosluğuna bildirilir (m.95/2). Eş veya birinci ya da ikinci derece kan hısımı, gözaltı ve gözaltının uzatılmasına karşı sulh ceza hâkimine doğrudan başvurabilir (m.91/5).

Müdafi, soruşturma evresinde dosya içeriğini inceleyebilir ve belgelerin örneğini alabilir; ancak 5607 sayılı Kanun’daki suçlar CMK m.153/2’de sayıldığından, soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecekse bu yetki hâkim kararıyla kısıtlanabilir. Kısıtlama, yakalanan kişinin ifadesini içeren tutanaklar, bilirkişi raporları ve şüphelinin hazır bulunmaya yetkili olduğu işlemlere ait tutanaklar bakımından uygulanmaz (m.153/3). Şüpheli müdafii ile vekâletname aranmaksızın her zaman görüşebilir (m.154/1). Yakınına ait olup el konulan eşya veya taşıt bakımından, muhafazasına gerek kalmadığı ya da müsadereye tabi olmayacağı anlaşıldığında iade istenebilir; ret kararına itiraz edilebilir (m.131/1).

Sık Yapılan Hatalar

Sıkça Sorulan Sorular

Kaçakçılık operasyonunda gözaltı süresi ne kadar?

Gözaltı süresi, en yakın hâkime gönderilme için zorunlu süre hariç yakalamadan itibaren yirmi dört saattir. Üç veya daha fazla kişinin birlikte işlediği toplu suçlarda Cumhuriyet savcısı yazılı emirle, her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün daha uzatabilir; böylece gözaltı dört güne kadar sürebilir (CMK m.91/1, 91/3).

Doldurulmuş makaron bulundurmak suç mu?

Ticari amaçla makaron veya yaprak sigara kâğıdını kıyılmış tütün, parçalanmış tütün ya da tütün harici bir madde doldurulmuş olarak satmak, satışa arz etmek, bulundurmak ve nakletmek üç yıldan altı yıla kadar hapis cezası gerektirir (5607 m.3/20). Hüküm ticari amacı arar; miktar, paketleme ve satış organizasyonu bu amacın tespitinde kullanılır.

Bandrolsüz sigara satmanın cezası nedir?

Bandrolsüz veya taklit bandrollü tütün mamullerini ticari amaçla bulunduran, nakleden, satışa arz eden, satan veya bu özelliğini bilerek ticari amaçla satın alan kişi üç yıldan altı yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır; ürünün kaçak sokulduğu anlaşılırsa m.3/10’daki artırımlı hüküm uygulanır (5607 m.3/18).

Kaçakçılık suçunda tutuklama zorunlu mu?

Hayır. CMK m.100/3-d’deki kaçakçılık katalogu, kuvvetli şüphe varsa tutuklama nedeninin var sayılabileceğini öngörür; ancak ölçülülük şartı ve kararda adli kontrolün neden yetersiz kalacağının somut olgularla gösterilmesi yükümlülüğü her dosyada geçerlidir (CMK m.100/1, 101/2). 28 Ekim 2026’da açıklanan operasyonda 494 şüpheliden 18’i tutuklandı.

Tutuklama kararına itiraz süresi kaç gün?

İtiraz, kararın öğrenildiği günden itibaren iki hafta içinde yapılır; hafta olarak belirlenen süre, öğrenilen günün son haftadaki isim karşılığı olan günün mesai bitiminde sona erer (CMK m.268/1, 39/2). Sulh ceza hâkimliğinin tutuklama ve adli kontrol kararlarına itirazı yargı çevresindeki asliye ceza mahkemesi hâkimi inceler (m.268/3-b).

Kaçak eşya taşınan aracım geri alınabilir mi?

Alıkonulan taşıt, sahibi alıkoyma tarihinden itibaren otuz gün içinde taşıtın değeri (kara taşıtlarında kasko değeri) kadar teminatı gümrük idaresine verirse iade edilir; aksi hâlde soruşturma sonucu beklenmeden tasfiye edilir (5607 m.10/2, 10/5). Alıkonulmayan taşıt ise gümrük idaresinin tebligatından itibaren doksan gün içinde masraflar ödenerek teslim alınmalıdır (m.10/3).

Kaçakçılık suçunda etkin pişmanlık ne kadar indirim sağlar?

Suç konusu eşyanın gümrüklenmiş değerinin iki katı kadar para soruşturma sona erinceye kadar ödenirse ceza yarı oranında, kovuşturmada hüküm verilinceye kadar ödenirse üçte bir oranında indirilir. İthali yasak eşyaya ilişkin m.3/7 suçunda, mükerrirlerde ve örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarda bu indirim uygulanmaz (5607 m.5/2-3).

Etkin pişmanlık ödemesi yaparsam el konulan mallar iade edilir mi?

Hayır. Etkin pişmanlık nedeniyle cezaya hükmolunmaması veya kamu davasının düşmesi, suç konusu eşyanın müsaderesine engel değildir (5607 m.13/2). Müsadereye konu olabilecek eşya sahibine iade edilemez ve tasfiye edilir (m.16/1).

Kaçak akaryakıt bulundurmanın cezası nedir?

Ulusal marker içermeyen veya EPDK’nın belirlediği seviyenin altında marker içeren akaryakıtı ticari amaçla üretmek, bulundurmak, nakletmek, satmak veya bilerek ticari amaçla satın almak iki yıldan beş yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezası gerektirir (5607 m.3/11). Satış lisansa aykırı tank veya düzenekle yapılırsa ceza iki kat artırılır (m.4/8).

Tarihi sikke satmak hangi kanuna göre suçtur?

Kültür varlıkları 5607 sayılı Kanun’da değil 2863 sayılı Kanun’da düzenlenir. Bildirimi yapılmamış kültür varlığını satışa arz eden, satan, satın alan veya kabul eden kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası ile, kültür varlığını yurt dışına çıkaran kişi beş yıldan on iki yıla kadar hapis ve adli para cezası ile cezalandırılır (2863 m.67/2, 68).

Kaçakçılık davası hangi mahkemede görülür?

5607 sayılı Kanun kapsamındaki davalar Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye ceza mahkemelerinde görülür; bu suçlarla bağlantılı resmî belgede sahtecilik işlenmişse görevli mahkeme ağır ceza mahkemesidir (5607 m.17/2). İlgili gümrük idaresi başvurusu üzerine davaya katılan olarak kabul edilir (m.18).

Hukukçular Evi Bu Dosyalarda Ne Yapar

Hukukçular Evi Ankara ceza hukuku ekibi; kaçakçılık soruşturmalarında gözaltı aşamasında müdafilik, ifade ve sorguya hazırlık, tutuklama ve adli kontrol kararlarına itiraz, el konulan taşıtların iadesi ve teminat süreçleri, eşyanın gümrüklenmiş değerine ilişkin bilirkişi raporlarının incelenmesi, etkin pişmanlık başvurularının hazırlanması, kovuşturma evresinde savunma ve kanun yolları ile gümrük idaresinin idari işlemlerine karşı başvurular konusunda hukuki destek sağlar. Kültür varlığı içeren dosyalarda 2863 sayılı Kanun kapsamındaki bildirim ve bilirkişi süreçleri ayrıca takip edilir. Ceza hukukuna ilişkin rehberlerimiz Ceza Hukuku Rehberi sayfasında yer alır. Dosyanızı değerlendirmek için 0554 648 37 15 numaralı telefondan bize ulaşabilirsiniz.

Mevzuat ve kaynaklar: İçişleri Bakanlığı, “69 İlde Kaçakçılık Suçlarına Yönelik Düzenlenen 402 Operasyonda 494 Şüpheli Yakalandı, Çok Sayıda Kaçak Ürün Ele Geçirildi” başlıklı 28/10/2026 tarihli açıklama; 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu (RG 31/3/2007, 26479) m.2, 3, 4, 5, 9, 10, 11, 13, 15, 16, 16/A, 17, 18, 25, geçici m.1; 4733 sayılı Kanun m.8; 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu m.67, 68, 74; 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.54, 55, 60; 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.2/1-k, 39, 91, 95, 100, 101, 102, 104, 107, 109, 110, 111, 112, 128, 131, 133, 141, 142, 147, 148, 150, 153, 154, 157, 173, 231 (16/7/2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanunla değişik), 268; 5235 sayılı Kanun m.12; Anayasa m.38/4. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyada hukuki görüş yerine geçmez.