Konkordato Şartları: Kimler Başvurabilir, Hangi Belgeler Aranır? (İİK m.285-286)

Konkordato, borçlarını ödeyemeyen ya da yakında ödeyemeyecek olan bir borçlunun mahkeme denetiminde alacaklılarıyla anlaşmasını sağlayan ve iflası önleme amacı güden bir hukuki yeniden yapılandırma aracıdır. İcra ve İflas Kanunu’nun 285-309. maddeleri arasında düzenlenen konkordato, hem bireyler hem de şirketler için uygulanabilir. Bu yazıda konkordatın koşulları, süreci ve sonuçları açıklanmaktadır.

1) Konkordato Nedir ve Ne Zaman Başvurulur?

Konkordato, İİK m.285 uyarınca “borçlarını vadesi geldiğinde ödeyemeyen ya da vadeleri gelmemiş olmakla beraber bu borçlarını vadesinde ödeyemeyeceği anlaşılan herhangi bir borçlu veya alacaklı, konkordato talep edebilir.” Konkordato, alacaklılara kısmen ödeme (örneğin borçların yüzde ellisi) ya da vadeli ödeme (tüm borçların beş yıla yayılarak ödenmesi) teklifini içerir.

Konkordatoyla güdülen amaç birkaç yönlüdür: iflastan kaçınma, işletmenin ayakta tutulması ve çalışanların korunması, alacaklıların iflastaki tasfiyeye kıyasla daha yüksek alacak tahsilatı. İflas masasında genellikle alacakların küçük bir kısmı ödenebilirken konkordatoda alacaklılar daha yüksek oranlarda tahsilat yapabilir.

2) Geçici Mühlet — İİK m.287

Konkordato talebiyle birlikte borçlu, ticaret mahkemesine belge ve finansal tablolarını sunar. Mahkeme talepte ciddiyet görürse geçici mühlet kararı verir. Geçici mühlet en fazla üç aydır; mahkeme gerekli görürse iki ay daha uzatabilir. Toplam üç artı iki aylık süre beş aydır.

Geçici mühlet kararıyla birlikte icra takipleri ve iflas başvuruları durur. Yeni takip başlatılamaz. Rehinli alacaklılar rehin haklarını kullanamaz (bazı istisnalar mevcuttur). Geçici komiser atanır. Geçici mühlet, borçluya nefes alacak bir süre sağlar; alacaklılar ise bu süre zarfında konkordato projesini değerlendirme fırsatı bulur.

3) Kesin Mühlet — İİK m.289

Geçici mühlet bitiminde mahkeme, konkordatonun başarıya ulaşmasının mümkün olduğuna kanaat getirirse kesin mühlet kararı verir. Kesin mühlet bir yıldır; zorunluluk halinde altı ay daha uzatılabilir. Toplam on sekiz ay.

Kesin mühlet kararıyla birlikte komiserin denetimi yoğunlaşır. Borçlu önemli işlemler (taşınmaz satışı, şirket kararları vb.) için komiserin onayına muhtaçtır. Alacaklı toplantısı bu süre içinde düzenlenir.

4) Alacaklılar Toplantısı ve Oylama

Kesin mühlet içinde komiser, alacaklıları konkordato projesini görüşmek üzere toplantıya davet eder. İİK m.302 tek bir birleşik oran değil, iki alternatif çoğunluk öngörür; bunlardan birinin sağlanması yeterlidir: (a) kaydedilmiş olan alacaklıların ve alacakların yarısını aşan çoğunluk, veya (b) kaydedilmiş olan alacaklıların dörtte birini ve alacakların üçte ikisini aşan çoğunluk. Hesabın tabanı toplantıya katılanlar değil, kaydedilmiş alacaklılardır. Oylamada yalnızca projeden etkilenen alacaklılar oy kullanır; İİK m.206’nın birinci sırasındaki imtiyazlı alacakların alacaklıları ile borçlunun eşi, çocuğu, anası, babası ve kardeşi (evlilik bağı sona ermiş olsa dahi eşinin anası, babası ve kardeşi dahil) çoğunluk hesabına katılmaz. Rehinle temin edilmiş alacaklar ise tümüyle dışlanmaz: takdir edilen kıymet sonucunda teminatsız kaldıkları kısım için hesaba katılırlar.

Bu iki çoğunluktan hiçbiri sağlanamazsa mahkeme konkordatoyu onaylamaz ve prosedür sona erer; bu durumda borçlunun iflası gündeme gelebilir. Yeterli oy sağlandığında mahkeme, konkordatodaki oylama sonucuna ve projenin hukuka uygunluğuna bakarak onay kararı verir.

5) Mahkeme Onayı ve Bağlayıcılık

Mahkemenin konkordatoyu onaylaması, projeyi alacaklılara karşı bağlayıcı kılar. Bağlayıcılığın ölçütü alacaklının projeye katılıp katılmadığı değil, alacağın ne zaman doğduğudur: tasdik edilen konkordato, konkordato talebinden önce doğan alacakları ve komiserin izni olmaksızın mühlet içinde doğan alacakları kapsar. Projeye katılmayan, hatta ret oyu vermiş alacaklı da bağlanır. Tasdik kararından sonra doğan alacaklar ise konkordato kapsamı dışındadır. Rehinli alacaklılar bakımından ise koruma mutlak değil kısmidir: rehnin kıymetini karşılayan miktardaki alacak tasdik edilen konkordatodan etkilenmez; rehinle karşılanmayan kısım ise adi alacak gibi konkordatoya tabidir.

Onaylanan konkordatoya aykırı davranan borçlu hakkında iflas kararı verilebilir. Alacaklılar ise konkordatoda öngörülen şartlar çerçevesinde alacaklarını tahsil eder. Borçlu konkordato planına uymak suretiyle ticari faaliyetlerine devam eder.

6) Konkordato ile İflas Karşılaştırması

Konkordato ile iflas arasındaki temel farklar önemlidir. Konkordatoda işletme ayakta kalır, yönetim borçlunun elindedir (komiser denetiminde), alacaklılar kısmi ya da vadeli ödeme alır, çalışanların iş akdi devam eder. İflasta ise işletme tasfiye edilir, yönetim iflas idaresine geçer, alacaklılar masa değerinden pay alır, çalışanlar işini kaybeder.

Alacaklılar açısından da önemli bir değerlendirme söz konusudur: çoğu iflas tasfiyesinde alacaklılar alacaklarının çok küçük bir bölümünü tahsil edebilirken, konkordatoda teklif edilen oran daha yüksek olabilir. Bu nedenle alacaklılar da konkordatoya sıcak bakabilir. Hangi yolun tercih edileceği alacaklıların ekonomik hesabına bağlıdır.

7) Pratik Öneriler

Konkordato başvurusunu değerlendiren borçlular için öneriler: (i) nakit akışı yetersizliği erken dönemde tespit edilirse konkordato çok daha etkilidir; (ii) finansal tablolar (bilanço, gelir tablosu, nakit akışı) hazır ve doğru olmalıdır; (iii) alacaklılarla önceden iletişim kurarak projeye destek sağlamaya çalışın; (iv) komiserle işbirliği yapın; (v) süre kısıtlamalarına dikkat edin. Alacaklılar için: konkordato teklif oranını değerlendirin — iflas tasfiyesiyle karşılaştırarak karar verin; oylama stratejinizi uzman danışman eşliğinde belirleyin.

Başvuruya Eklenecek Belgeler — İİK m.286

Konkordato talebinin kaderi çoğu zaman duruşmada değil, dilekçeye eklenen belgelerde belirlenir. İİK m.286 ve buna dayanılarak çıkarılan Konkordato Talebine Eklenecek Belgeler Hakkında Yönetmelik (RG 30.01.2019, S.30671) bu belgeleri tek tek sayar. Eksik belgeyle yapılan başvurular uygulamada esasa girilmeden reddedilmektedir.

1. Konkordato ön projesi. Borçlunun borçlarını hangi oranda veya hangi vadede ödeyeceğini, bu kapsamda alacaklıların alacaklarından hangi oranda vazgeçmiş olacaklarını, ödemelerin yapılabilmesi için borçlunun mevcut mallarını satıp satmayacağını ve faaliyetine devam edebilmek için gerekli malî kaynağın sermaye artırımı, kredi temini ya da başka bir yöntemle nasıl sağlanacağını gösteren projedir.

2. Borçlunun malvarlığının durumunu gösteren belgeler. Son bilanço, gelir tablosu, nakit akım tablosu ve ara bilançolar ile diğer tarihî finansal bilgiler bu kapsamdadır.

3. Alacaklıları, alacak miktarlarını ve alacakların imtiyaz durumunu gösteren liste. Bu liste, ilerideki alacaklılar cetvelinin ve oylamadaki ağırlıkların temelini oluşturur.

4. Karşılaştırma tablosu. Ön projedeki teklife göre alacaklıların eline geçmesi öngörülen miktar ile borçlunun iflâsı hâlinde eline geçebilecek muhtemel miktarı karşılaştırmalı olarak gösterir. Mahkemenin “konkordato alacaklı için iflastan daha iyi mi?” sorusuna cevabı bu tablodan okunur.

5. Makul güvence veren denetim raporu ve dayanakları. Aşağıda ayrıca ele alınmıştır.

Bunlara ek olarak konkordato gider avansının yatırıldığına dair makbuz sunulur. Borçlu ayrıca süreç boyunca mahkeme veya komiser tarafından istenebilecek diğer belge ve kayıtları da ibraz etmekle yükümlüdür.

Makul Güvence Veren Denetim Raporu: Başvurunun Kilit Belgesi

İİK m.286/1-(e), 7155 sayılı Kanun’la getirilen ve uygulamayı en çok etkileyen hükümdür. Buna göre talebe, Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumunca yetkilendirilen bağımsız denetim kuruluşu tarafından Türkiye Denetim Standartlarına göre yapılacak denetim kapsamında hazırlanan ve ön projedeki teklifin gerçekleşeceği hususunda makul güvence veren denetim raporu ile dayanakları eklenir.

Raporun işlevi açıktır: mahkemeye, projenin iyi niyetli bir temenni değil, bağımsız bir gözle denetlenmiş ve gerçekleşme ihtimali bulunan bir plan olduğunu gösterir. Raporu her mali müşavir veremez; yalnızca KGK tarafından yetkilendirilmiş ve listesi yayımlanmış bağımsız denetim kuruluşları düzenleyebilir.

Denetimin kapsamı da standartlara bağlanmıştır: borçlunun malvarlığının durumunu gösteren belgeler ile alacaklı ve alacak listesi Bağımsız Denetim Standardı 805’e; konkordato ön projesi ile karşılaştırma tablosu ise Güvence Denetimi Standardı 3000 ve 3400’e uygun olarak denetlenir. Bu standartlara uygunluk raporun geçerliliği bakımından esastır.

Uygulamada mahkemeler, ön proje ve makul güvence raporunu talebin esasına girilebilmesi için vazgeçilmez belgeler olarak değerlendirmekte; şekil veya içerik yönünden eksik raporları usulden ret sebebi saymaktadır. Bu nedenle rapor, başvuru takvimi kurulurken en erken başlatılması gereken iştir.

Ön Projede Nelere Dikkat Edilmeli?

Ön proje, sürecin tamamının üzerine kurulduğu belgedir; sonraki bütün aşamalar (komiser raporu, alacaklılar toplantısı, tasdik incelemesi) bu metni sınar.

Ödeme teklifi somut olmalıdır. “Borçların bir kısmı ödenecektir” gibi belirsiz ifadeler yerine oran, vade ve taksit yapısı açıkça yazılmalıdır. Tenzilat (indirim) mi, vade mi, yoksa karma bir yapı mı teklif edildiği net olmalıdır.

Kaynak gösterilmelidir. Ödemelerin hangi nakit akışından, hangi mal satışından, hangi sermaye artırımından veya kredi imkânından karşılanacağı belirtilmelidir. Kaynağı gösterilmeyen teklif, denetim raporunda da karşılık bulmaz.

Teklif borçlunun kaynaklarıyla orantılı olmalıdır. Yargı kararlarında, borca batık olmayan ve mevcut malvarlığıyla borcunu ödeyebilecek durumdaki bir borçlunun tenzilat talep etmesi eleştirilmekte; ödeme teklifinin ekonomik duruma göre gerçeği yansıtmadığı sonucuna varılabilmektedir.

Aşırı uzun vade risklidir. Faiz öngörmeyen ve ödemeyi çok uzun bir döneme yayan projeler, alacaklıyı zaman etkisiyle örtülü bir indirime zorladığı gerekçesiyle tasdik aşamasında sorgulanabilmektedir.

Oylamada Kim Sayılır, Kim Sayılmaz?

Çoğunluk hesabı, konkordato sürecinin en çok yanlış bilinen teknik konusudur. Üç ayrımı bilmek gerekir.

Taban “kaydedilmiş” alacaklılardır. Toplantıya kaç kişinin katıldığı değil, alacaklılar cetveline kaydedilmiş alacaklı ve alacak tutarı esas alınır. Bu nedenle alacağın süresinde ve doğru tutarla kaydedilmesi, oylamadaki ağırlığı doğrudan belirler. Bildirim ve cetvel süreci için konkordatoda alacaklının hakları ve alacak bildirimi sayfamıza bakabilirsiniz.

Bazı alacaklılar hesaba hiç katılmaz. İİK m.206’nın birinci sırasındaki imtiyazlı alacakların alacaklıları ile borçlunun eşi ve çocuğu, kendisinin ve evlilik bağı ortadan kalkmış olsa dahi eşinin anası, babası ve kardeşi çoğunluk hesabında dikkate alınmaz. Amaç, borçluya yakın kişilerin oy gücüyle sonucu belirlemesini önlemektir.

Rehinli alacaklı kısmen sayılır. Rehinle temin edilmiş alacaklar, takdir edilen kıymet sonucunda teminatsız kaldıkları kısım için hesaba katılır. Yani rehne konu malın kıymet takdiri, rehinli alacaklının hem oylamadaki ağırlığını hem de konkordatodan etkilenip etkilenmeyeceğini belirler.

Sürecin bu aşamasını yürüten aktör komiserdir; görev ve yetkileri için konkordato komiseri: görevleri ve yetkileri sayfamıza bakabilirsiniz.

Şartlar İki Ayrı Anda Denetlenir

Konkordato şartları tek bir aşamada değil, süreç boyunca iki ayrı anda sınanır. Bu ayrımı bilmek, hangi eksikliğin ne zaman sonuç doğuracağını gösterir.

Bu iki an arasında ayrıca süreklilik denetimi vardır: kesin mühlet verildikten sonra konkordatonun başarıya ulaşamayacağının anlaşılması veya borçlunun İİK m.297’ye aykırı davranması hâlinde mahkeme, mühleti kaldırarak iflâsa resen karar verebilir (İİK m.292). Bu hükümler geçici mühlet hakkında da kıyasen uygulanır (İİK m.287).

Şartların Sağlandığı Hâlde Sürecin Olumlu Bitmesi: İİK m.291

Konkordatonun her zaman tasdikle bitmesi gerekmez. Kanun, borçlunun süreç içinde iyileşmesi hâlini ayrıca düzenler ve bu, en olumlu sonuçtur:

Başvurudan Tasdike: Kanuni Zincir

Konkordato süreci, birbirini izleyen ve her biri kendi şartına bağlı aşamalardan oluşur. Bir aşamadaki eksiklik sonrakini de etkiler.

Altıncı satır, sürecin borçlu bakımından asıl amacını gösterir: mühletle birlikte icra baskısı durur ve işletme faaliyetini sürdürme imkânı bulur. Buna karşılık aynı hüküm, alacaklılar için faizin durması ve tahsilatın ertelenmesi anlamına gelir.

Konkordato ile İflasın Karşılaştırması

İki kurum da borç ödeme güçlüğüne cevap verir; ancak sonuçları temelden farklıdır.

Yedinci satır, iki yol arasındaki tercihte belirleyicidir: konkordatoda alacaklı projede öngörülen oranla yetinmek zorunda kalırken, iflasta karşılanamayan alacak için aciz vesikası düzenlenir ve bu belge yeni imkânlar doğurur.

İflas süreci için iflasın açılması rehberimize bakabilirsiniz.

Başvuru Öncesi Belge Kontrol Listesi

Talebin usulden reddedilmemesi, eklerin eksiksizliğine ve güncelliğine bağlıdır.

Altıncı satır, tasdik aşamasının ölçütünü baştan belirler: projenin alacaklılara, borçlunun iflâsı hâlinde elde edilebilecek sonuçtan daha fazlasını sağladığı gösterilmelidir. Bu karşılaştırma başvuru aşamasında yapılmazsa, süreç ilerledikçe telafisi güçleşir.

Talep dilekçesi için konkordato ön projesi rehberimize bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Konkordato nedir?

İİK m.285 kapsamında borçlarını ödeyemeyen ya da ödeyemeyecek olan borçlunun mahkeme denetiminde alacaklılarıyla ödeme planı üzerinde anlaşmasını sağlayan hukuki yeniden yapılandırma aracıdır.

Konkordato kimin için uygundur?

Hem bireyler hem de şirketler başvurabilir. Özellikle iflasa sürüklenen ancak işletmesini ayakta tutmak isteyen ve alacaklıların çoğunluğunun desteğini alabileceğini düşünen borçlular için uygundur.

Geçici mühlet kaç ay sürer?

Üç ay olup zorunlu hallerde iki ay daha uzatılabilir; toplam beş ay. Bu süre zarfında icra takipleri durur.

Alacaklılar konkordatoyu reddetse ne olur?

İİK m.302’deki iki alternatif çoğunluktan hiçbiri sağlanamazsa proje kabul edilmemiş sayılır ve mahkeme konkordatoyu tasdik etmez. Alternatifler: kaydedilmiş alacaklıların ve alacakların yarısını aşan çoğunluk; veya kaydedilmiş alacaklıların dörtte birini ve alacakların üçte ikisini aşan çoğunluk. Tasdik edilmemesi hâlinde borçlu, şartları varsa iflasla karşılaşabilir.

Konkordato onaylananın bağlayıcılığı var mı?

Evet. Mahkeme onaylı konkordato, alacakları listede yer almayan adi alacaklılar dahil tüm alacaklılar için bağlayıcıdır. Rehinli alacaklılar kural olarak etkilenmez.

İflas ile konkordato farkı nedir?

Konkordatoda işletme ayakta kalır; alacaklılar kısmi ya da vadeli ödeme alır. İflasta işletme tasfiye edilir; alacaklılar masa değerinden pay alır. Alacaklılar açısından çoğu durumda konkordato daha yüksek tahsilat sağlar.

Konkordato çalışanları etkiler mi?

Konkordatoda çalışanların iş akdi kural olarak devam eder; bu konkordatonun iflasa üstünlüklü avantajlarından biridir. Ancak yeniden yapılanma sürecinde kadro azaltımı gündeme gelebilir.

Konkordato başvurusuna hangi belgeler eklenir?

İİK m.286 ve Konkordato Talebine Eklenecek Belgeler Hakkında Yönetmelik uyarınca: konkordato ön projesi; malvarlığının durumunu gösteren belgeler (son bilanço, gelir tablosu, nakit akım tablosu, ara bilançolar); alacaklıları, alacak miktarlarını ve imtiyaz durumunu gösteren liste; karşılaştırma tablosu; ve makul güvence veren denetim raporu ile dayanakları. Ayrıca gider avansı makbuzu sunulur.

Makul güvence raporunu kim düzenleyebilir?

Yalnızca Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumunca yetkilendirilmiş bağımsız denetim kuruluşları düzenleyebilir; rapor Türkiye Denetim Standartlarına göre hazırlanır. İİK m.286/1-(e) ile zorunlu hâle getirilmiştir.

Proje hangi çoğunlukla kabul edilmiş sayılır?

İİK m.302 iki alternatif öngörür ve birinin sağlanması yeterlidir: kaydedilmiş alacaklıların ve alacakların yarısını aşan çoğunluk; veya kaydedilmiş alacaklıların dörtte birini ve alacakların üçte ikisini aşan çoğunluk. Taban, toplantıya katılanlar değil kaydedilmiş alacaklılardır.

Rehinli alacaklı oylamaya katılır mı?

Kısmen. Rehinle temin edilmiş alacaklar, takdir edilen kıymet sonucunda teminatsız kaldıkları kısım için çoğunluk hesabına katılır. Ayrıca rehnin kıymetini karşılayan miktardaki alacak tasdik edilen konkordatodan etkilenmez; karşılanmayan kısım konkordatoya tabidir.

Konkordatoya ret oyu verirsem yine bağlanır mıyım?

Evet. Tasdik edilen konkordato, projeye katılmayan ve ret oyu veren alacaklılar bakımından da bağlayıcıdır. Ölçüt katılım değil alacağın doğum zamanıdır: talepten önce ve komiserin izni olmaksızın mühlet içinde doğan alacaklar kapsam içindedir; tasdik kararından sonra doğanlar kapsam dışıdır.

Ön projede en sık yapılan hata nedir?

Ödeme teklifinin somut bir kaynağa bağlanmaması. Oran, vade ve taksit yapısı ile ödemelerin hangi nakit akışı, mal satışı, sermaye artırımı veya kredi imkânından karşılanacağı gösterilmelidir. Kaynağı gösterilmeyen teklif denetim raporunda da karşılık bulmaz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki değerlendirme için güncel mevzuat ve uzman görüş esas alınmalıdır.