Konkordatoda Finansal Kiralama (Leasing) Sözleşmeleri ve Malların İadesinin Ertelenmesi (İİK 307)

Konkordatoda, borçlunun talebi üzerine tasdik kararında finansal kiralama (leasing) konusu malların iadesi, karardan itibaren bir yılı geçmemek üzere ertelenebilir (İİK m. 307). Böylece işletmenin faaliyeti için zorunlu makineler, süreç boyunca borçluda kalabilir.

Sorun: Leasing Makineleri Geri Alınabilir mi?

Birçok işletme üretimini finansal kiralama (leasing) yoluyla edindiği makinelerle sürdürür. Finansal kiralama sözleşmesi sona erdiğinde kiracı, satın alma hakkını kullanmadıysa malı geri vermekle yükümlüdür. Borçlunun konkordatoda olması kural olarak bu sonucu değiştirmez; ancak İİK m. 307, belirli şartlarla iadenin ertelenmesine imkân tanır.

Malların İadesi Bir Yıla Kadar Ertelenebilir

Borçlunun talebi üzerine, tasdik kararında finansal kiralama konusu malların iadesi, karardan itibaren bir yılı geçmemek üzere ertelenebilir. Bu, işletmenin makinelerle çalışmaya devam ederek konkordato projesini hayata geçirebilmesini amaçlar.

İade Ertelemesinin Şartları (İİK m. 307)

İadenin ertelenebilmesi için aşağıdaki şartların tamamının gerçekleşmesi gerekir:

• Borçlu, finansal kiralama sözleşmesinin aynen ifasını İİK m. 294/7 uyarınca üstlenmiş olmalıdır,
• Finansal kiralamadan doğan kira alacağı konkordato talebinden önce doğmuş olmalıdır,
• Ödenmemiş kira borcu, üç aylık tutarı aşmamalıdır,
• Erteleme nedeniyle malın değer kaybından kaynaklanabilecek zarar teminat altına alınmış olmalıdır,
• Borçlu, malın işletmenin faaliyeti için zorunlu olduğunu ve iade edilmesi hâlinde ekonomik varlığının tehlikeye düşeceğini yaklaşık olarak ispat etmelidir.

Şartlardan biri dahi gerçekleşmezse iade ertelenemez. Leasing alacaklısı, yazılı görüşünü tasdik duruşmasından önce sunmaya davet edilir ve duruşmaya çağrılır.

Rehinli Mallarda Paralel Düzenleme

Aynı madde, rehinli mallar için de benzer bir koruma getirir: borçlunun talebiyle, rehinli malın muhafaza altına alınması ve satışı da karardan itibaren bir yılı geçmemek üzere (alacağın konkordato talebinden önce doğmuş olması, ödenmemiş faiz bulunmaması ve zorunluluk şartlarıyla) ertelenebilir. Erteleme hâlinde satış isteme süresi işlemez.

Erteleme Hangi Hâllerde Kalkar?

Tasdik mahkemesi, ilgili alacaklının talebi üzerine ve borçluyu da davet ederek; ertelemenin yanlış bilgilerle elde edildiği, borçlunun mali durumunun düzeldiği ya da iadenin artık borçlunun varlığını tehlikeye sokmayacağı yaklaşık olarak ispat edilirse erteleme kararını kaldırır. Ayrıca borçlu malı rızasıyla devreder, iflas eder veya ölürse erteleme kendiliğinden hükümsüz hâle gelir.

Konkordato Dışında: Normal İcra Takibinde Leasing Malı

Bu sayfa konkordatoya odaklanır; ancak leasing makineleri çoğu zaman konkordato başlamadan önce, sıradan bir icra takibinde tehdit altına girer. O hâlde uygulanacak kural farklıdır ve borçlu lehinedir.

Kural: kiracı aleyhine icra yoluyla takip yapılması hâlinde, icra memuru, finansal kiralama konusu malların takibin dışında tutulmasına karar verir.

Bu karar icra memuru tarafından verilir ve ayrı bir dava açılmasını gerektirmez.

İtiraz süresi yedi gündür: icra memurunun kararına karşı yedi gün içinde itiraz edilebilir.

Ve itirazların çözüm süresi sınırlanmıştır: bu itirazlar icra mahkemesince en geç bir ay içinde karara bağlanır.

Neden önemli? Çünkü mülkiyet kiralayana aittir; mal, kiracının borcu için haczedilecek malvarlığına dâhil değildir. Özel hüküm, bu sonucun hızlıca sağlanmasını amaçlar.

Kiracının İflası: Büro Teşkilinden Önce Tefrik

İflas hâlinde de leasing malı masaya karışmadan ayrılır ve bunun için erken bir an belirlenmiştir.

Kural: kiracının iflası hâlinde iflas memuru, İcra ve İflas Kanunu m.221/1 hükmüne göre büro teşkilinden önce, finansal kiralama konusu malların tefrikine karar verir.

“Büro teşkilinden önce” ifadesi belirleyicidir: ayırma, iflas idaresinin oluşmasını beklemeden yapılır. Böylece mal, tasfiye sürecine hiç girmeden ayrılır.

İtiraz yolu aynıdır: iflas memurunun bu kararına karşı yedi gün içinde itiraz edilebilir; itirazlar icra mahkemesince en geç bir ay içinde karara bağlanır.

Bu düzenleme bir yolu kısaltmıştır. Özel hüküm bulunmasaydı, iflasta genel hükümler uyarınca iflas idaresi karar verecek; talebin reddi hâlinde kiralayanın icra mahkemesinde istihkak davası açması gerekecekti. Özel hükümle çözüm süresi kısaltılmıştır.

Üçüncü kişiye ait malın haczi hâlindeki genel yol için istihkak davası: başkasının malı haczedilirse (İİK 96-99) sayfamıza bakabilirsiniz.

Ya Leasing Şirketi Batarsa? Kiracının Güvencesi

Tablonun ters yüzü de düzenlenmiştir ve kiracı bakımından güçlü bir koruma sağlar.

Kiralayanın iflası hâlinde: sözleşme, kararlaştırılan sürenin sonuna kadar iflas masasına karşı geçerliliğini sürdürür. Yani leasing şirketinin iflası, sözleşmeyi kendiliğinden sona erdirmez ve makine kiracıdan alınamaz.

Kiralayan aleyhine icra takibi yapılırsa: finansal kiralama konusu mallar sözleşme süresi içinde haczedilemez.

Kiracı için pratik sonuç: leasing şirketinin mali sıkıntıya girmesi, üretim hattınızın durması anlamına gelmez. Sözleşme süresi boyunca kullanım hakkınız korunur.

Ancak yükümlülükler devam eder: koruma, kira ödemelerinin aksatılabileceği anlamına gelmez; sözleşme aynen yürür.

Sicil ve Aleniyet: Malın Kime Ait Olduğu Nasıl Bilinir?

Leasing malının üçüncü kişilere karşı korunması, bir sicil düzenine dayanır.

Özel sicili bulunan taşınırlar: bu mallara dair sözleşmeler, malların kayıtlı oldukları sicile tescil ve şerh olunur.

Sicile kayıtlı olmayan taşınırlar: Finansal Kurumlar Birliği’nce tutulan özel sicile kaydedilir. Bu bildirimi kiralayan yapar.

Sicil herkese açıktır: Birlik tarafından tutulan sicile herkesin erişim imkânı bulunmaktadır. Aleniyet mevcut olduğundan hiç kimse sicilde kayıtlı bilgileri bilmediğini iddia edemez.

Sonucu güçlüdür: tescil veya şerhten sonra, üçüncü kişilerin finansal kiralama konusu mal üzerindeki ayni hak kazanımları kiralayana karşı ileri sürülemez.

Alacaklı için pratik sonuç: borçlunun tesisinde gördüğünüz makine, sicilde kayıtlı bir leasing malı olabilir. Haciz öncesinde sicil sorgusu yapmak, sonradan takibin dışında bırakılacak mallar için masraf yapılmasını önler.

Üç Senaryo, Üç Farklı Sonuç

Leasing malının akıbeti, borçlunun hangi hukuki durumda olduğuna göre değişir; bu tablo karışıklığı önler.

1. Sıradan icra takibi: mal takibin dışında tutulur. İcra memuru karar verir, yedi gün içinde itiraz edilebilir, icra mahkemesi en geç bir ayda karara bağlar.

2. İflas: mal, büro teşkilinden önce tefrik edilir. Aynı süreler işler.

3. Konkordato: burada durum farklıdır. Mülkiyet kiralayanda olduğundan iade kural olarak istenebilir; ancak tasdik kararında, beş şartın tamamının gerçekleşmesi hâlinde iade bir yılı geçmemek üzere ertelenebilir.

Farkın sebebi amaçtır: ilk iki senaryoda amaç, başkasına ait malın tasfiyeye karışmasını önlemektir. Konkordatoda ise amaç, işletmenin faaliyetini sürdürerek projeyi hayata geçirebilmesidir; bu nedenle kiralayanın iade hakkı geçici olarak sınırlanır.

Mühlet süresince sözleşmelerin genel rejimi için konkordato mühletinde sözleşmeler ne olur? (İİK 296), takip yasağının kapsamı için konkordato mühletinde icra takipleri durur mu? (İİK 294) sayfalarımıza bakabilirsiniz.

Leasing Alacaklısı Bakımından: Ne Yapmalı?

Erteleme kararı kiralayan için ciddi bir kısıtlama olduğundan, sürecin doğru izlenmesi gerekir.

1. Görüş bildirin. Erteleme talebi hakkında yazılı görüş bildirmeye davet edilirsiniz; şartlardan hangisinin gerçekleşmediğini somut olarak ortaya koymak gerekir.

2. Şartları tek tek denetleyin. Beş şartın tamamı aranır: sözleşmenin aynen ifasının üstlenilmiş olması, kira alacağının konkordato talebinden önce doğmuş olması, ödenmemiş kira borcunun üç aylık tutarı aşmaması, değer kaybı zararının teminat altına alınmış olması ve malın zorunluluğunun yaklaşık ispatı. Biri dahi eksikse erteleme yapılamaz.

3. Teminatı takip edin. Erteleme, malın kullanılmaya devam etmesi demektir; değer kaybı zararının teminatlandırılması bu nedenle kritiktir.

4. Kaldırma sebeplerini izleyin. Ertelemenin yanlış bilgilerle elde edildiği, borçlunun mali durumunun düzeldiği veya iadenin artık borçlunun varlığını tehlikeye sokmayacağı yaklaşık olarak ispat edilirse erteleme kararı kaldırılır.

5. Kendiliğinden hükümsüzlük hâllerini bilin: borçlunun malı rızasıyla devretmesi, iflası veya ölümü hâlinde erteleme kendiliğinden hükümsüz hâle gelir.

Rehinli alacaklıların paralel konumu için konkordatoda rehinli alacaklılarla müzakere (İİK 308/h), tasdik şartlarının tamamı için konkordatonun tasdiki şartları nelerdir? (İİK 305) sayfamıza bakınız.

Birinci Şartın Anahtarı: "Aynen İfa Üstlenimi" Nasıl Kurulur?

İİK m.307’nin finansal kiralama ertelemesi için aradığı beş şarttan ilki, uygulamada en çok atlanan şarttır: “Borçlu finansal kiralama sözleşmesinin aynen ifasını 294 üncü maddenin yedinci fıkrası uyarınca üstlenmiş olmalıdır.”

Bu yollamanın karşılığı şudur: İİK m.294, konusu para olmayan alacakların alacaklı tarafından eşit kıymette bir para alacağına çevrilerek komisere bildirileceğini; ancak borçlunun, komiserin onayıyla taahhüdün aynen ifasını üstlenmekte serbest olduğunu düzenler.

Değer Kaybı Teminatı: Dördüncü Şart Nasıl Karşılanır?

İİK m.307’nin (d) bendi, erteleme nedeniyle finansal kiralama konusu malın değer kaybından kaynaklanabilecek zararın teminat altına alınmış olmasını arar. Bu şart, kiralayanın menfaatini korur: mal bir yıl daha kiracıda kalacaksa, o bir yılda uğrayacağı değer kaybı güvenceye bağlanmalıdır.

Erteleme Süresi Dolduğunda ve Rehinli Malda Paralel Yeni İmkân

Her iki erteleme de karardan itibaren bir yılı geçemez. Süre dolduğunda erteleme kendiliğinden sona erer; kiralayan iade talebini, rehinli alacaklı ise satış talebini yeniden ileri sürebilir. Borçlu açısından pratik sonuç, bir yıllık pencerenin kalıcı bir çözüm değil, yeniden yapılandırma için kazanılmış zaman olmasıdır.

Erteleme kalktığında kiracının seçenekleri

Rehinli malda 7327 ile gelen satış izni

9/6/2021 tarihli ve 7327 sayılı Kanunla İİK m.295’e eklenen fıkra, madalyonun diğer yüzünü düzenler. Mühlet sırasında rehinli malın satışı kural olarak gerçekleştirilemez; ancak:

Bu düzenleme, işletmenin kullanmadığı ama muhafazası masraf doğuran rehinli varlıkların mühlet içinde elden çıkarılabilmesine imkân tanır. Karar mahkemenindir ve İİK m.297/2 usulüne tabi olduğundan komiserin görüşü alınmak zorundadır. İzin talebi dilekçesi için Mühlette Mahkeme İzni Talebi Dilekçesi sayfamıza bakabilirsiniz.

İade Ertelemesinin Mühlet Rejimindeki Yeri

Finansal kiralama konusu malların iadesinin ertelenmesi, işletmenin faaliyetini sürdürebilmesi amacına hizmet eder; mühletin diğer sonuçlarıyla birlikte uygulanır.

Yedinci satır, erteleme kararının pratik karşılığıdır: mühlet süresince komiserin izniyle kurulan ilişkilerden doğan alacaklar takip yasağının dışında kalır. Bu nedenle erteleme döneminde doğan kira bedellerinin ödenmesi, mühlet öncesi borçlardan ayrı değerlendirilir.

Kiralayan ve Borçlu Bakımından Adımlar

Erteleme talebinde her iki tarafın da hazırlık yapması gerekir.

Beşinci satır, kiralayan bakımından en çok ihmal edilen adımdır: mülkiyet iddiasına güvenerek alacak kaydı yapılmadığında, muaccel kira alacakları bakımından süreç dışında kalınır. Mülkiyet talebi ile alacak talebi ayrı ayrı ileri sürülmelidir.

Leasing rejimi için finansal kiralama rehberimize bakabilirsiniz.

Erteleme Kararının Sona Ermesi

Erteleme süresiz değildir; belirli hâllerde kendiliğinden veya kararla sona erer.

Beşinci satır, ertelemenin devamının şartını gösterir: erteleme, borçlunun cari yükümlülüklerini yerine getirmesi karşılığında tanınan bir imkândır. Erteleme döneminde kira bedellerinin ödenmemesi, kararın kaldırılması talebinin dayanağını oluşturur.

Konkordato Dışında Leasing Uyuşmazlıkları

Erteleme rejimi konkordatoya özgüdür; konkordato dışındaki hâllerde farklı yollar işler.

Üçüncü satır, en sık karşılaşılan durumdur: kiracının başka bir borcu için makineye haciz konulduğunda izlenecek yol istihkaktır ve zilyetlik karinesi nedeniyle dava yükü kural olarak kiralayana düşer.

Sıkça Sorulan Sorular

Konkordatoda leasing makineleri geri alınır mı?

Kural olarak iade istenebilir; ancak İİK m. 307 şartları sağlanırsa, borçlunun talebiyle iade tasdik kararından itibaren bir yıla kadar ertelenebilir.

Leasing malların iadesi ne kadar ertelenir?

Borçlunun talebi üzerine, tasdik kararında finansal kiralama konusu malların iadesi karardan itibaren bir yılı geçmemek üzere ertelenebilir (İİK m. 307).

İade ertelemesinin şartları nelerdir?

Sözleşmenin aynen ifasının üstlenilmesi, kira alacağının konkordato talebinden önce doğmuş olması, ödenmemiş kira borcunun üç aylık tutarı aşmaması, değer kaybı zararının teminatlanması ve malın zorunlu olduğunun yaklaşık ispatıdır.

Ödenmemiş kira ne kadar olabilir?

İade ertelemesi için ödenmemiş kira borcunun üç aylık tutarı aşmaması gerekir; aşıyorsa erteleme şartı gerçekleşmez.

Erteleme kararı kaldırılabilir mi?

Evet. Ertelemenin yanlış bilgiyle elde edildiği, borçlunun mali durumunun düzeldiği veya iadenin artık tehlike yaratmayacağı ispatlanırsa mahkeme ertelemeyi kaldırır.

Rehinli mallar için de erteleme var mı?

Evet. Rehinli malın muhafazası ve satışı da benzer şartlarla bir yıla kadar ertelenebilir; erteleme hâlinde satış isteme süresi işlemez (İİK m. 307).

Konkordato yokken leasing makinem haczedilir mi?

Hayır. 6361 sayılı Kanun uyarınca kiracı aleyhine icra yoluyla takip yapılması hâlinde icra memuru, finansal kiralama konusu malların takibin dışında tutulmasına karar verir. Bu karara karşı yedi gün içinde itiraz edilebilir ve itirazlar icra mahkemesince en geç bir ay içinde karara bağlanır.

Kiracı iflas ederse leasing malı masaya girer mi?

Girmez. Kiracının iflası hâlinde iflas memuru, İcra ve İflas Kanunu m.221/1 hükmüne göre büro teşkilinden önce finansal kiralama konusu malların tefrikine karar verir. Bu karara karşı da yedi gün içinde itiraz edilebilir.

Leasing şirketi iflas ederse makineyi kaybeder miyim?

Hayır. Kiralayanın iflası hâlinde sözleşme, kararlaştırılan sürenin sonuna kadar iflas masasına karşı geçerliliğini sürdürür. Kiralayan aleyhine icra takibi yapılması hâlinde de finansal kiralama konusu mallar sözleşme süresi içinde haczedilemez.

Leasing malı olduğu nasıl ispatlanır?

Özel sicili bulunan taşınırlara dair sözleşmeler kayıtlı oldukları sicile tescil ve şerh olunur; sicile kayıtlı olmayan taşınırlar ise Finansal Kurumlar Birliği’nce tutulan özel sicile kaydedilir. Bu sicile herkesin erişimi bulunduğundan kimse kayıtlı bilgileri bilmediğini iddia edemez.

Üçüncü kişi mal üzerinde hak kazanabilir mi?

Tescil veya şerhten sonra, üçüncü kişilerin finansal kiralama konusu mal üzerindeki ayni hak kazanımları kiralayana karşı ileri sürülemez.

Alacaklıysam haciz öncesi ne yapmalıyım?

Borçlunun tesisindeki makineler sicilde kayıtlı leasing malı olabilir. Haciz öncesinde sicil sorgusu yapmak, sonradan takibin dışında bırakılacak mallar için masraf yapılmasını önler.