İş Makinesinde Finansal Kiralama (Leasing) Rehberi (2026) — 6361 sayılı Kanun

İş makinelerinin önemli bir bölümü finansal kiralama yoluyla edinilir ve bu, mülkiyet ile kullanımı birbirinden ayırır. Bu ayrımın en güçlü sonucu çoğu kiracının bilmediği bir korumadır: kiracı aleyhine icra takibi yapılması hâlinde, icra memuru finansal kiralama konusu malların takibin dışında tutulmasına karar verir. Yani leasingli makine, kiracının borcundan haczedilemez. Buna karşılık aynı yapı, temerrüt hâlinde makinenin hızla elden çıkmasına da yol açar. Bu rehber iki yüzü ve üç hazır dilekçe örneğini içeriyor.

Temel Yapı: Yetkiler Bölünür

Finansal kiralama sözleşmesi; kiralayanın, kiracının talebi ve seçimi üzerine üçüncü bir kişiden veya bizzat kiracıdan satın aldığı ya da başka suretle temin ettiği bir malın zilyetliğini, her türlü faydayı sağlamak üzere kira bedeli karşılığında kiracıya bırakmasını öngören sözleşmedir.

Sözleşme yazılı şekilde yapılır. Kiralayan; katılım bankası, kalkınma veya yatırım bankası ya da finansal kiralama şirketi olmalıdır.

En Değerli Hüküm: Haciz ve İflasta Koruma

Tescil: Korumanın Şartı

Finansal kiralama sözleşmeleri ilgili sicillere tescil edilir; özel bir sicile kayıtlı olmayan taşınır mallara ilişkin sözleşmeler ise ilgili birlik tarafından tutulan özel sicile tescil edilir ve bu sicil herkese açıktır.

Tescilin işlevi belirleyicidir: tescil veya şerh edilmeyen sözleşmeler, üçüncü kişilerin iyiniyetine karşı ileri sürülemez. Yani tescil yapılmamışsa, malın leasingli olduğu iddiası iyiniyetli üçüncü kişilere karşı sonuç doğurmayabilir.

İş makinelerinde tescil rejimi ayrıca odalar nezdinde işler; iki kaydın birlikte değerlendirilmesi gerekir. Ayrıntı: iş makinesi tescili, plakası ve devri rehberi.

Temerrüt: Otuz Gün mü, Altmış Gün mü?

Ayrıca bir yıl içinde sözleşmede yer alan kira bedellerinden üçünü veya üst üste ikisini zamanında ödememesi nedeniyle ihtara muhatap olan kiracılarla yapılan sözleşmeler kiralayan tarafından feshedilebilir.

Taraflardan birinin sözleşmeye aykırı davrandığı ve bu aykırılık nedeniyle diğer tarafın sözleşmeyi devam ettirmesinin beklenemeyeceği durumlarda da fesih mümkündür.

İhtilaf Sırasında Makine Ne Olur?

Kiracı ile kiralayan arasındaki uyuşmazlıklarda, mahkemece finansal kiralama konusu malın ihtiyati tedbir kararıyla kiralayana veya üçüncü bir kişiye bırakılması durumunda kiralayan, mahkemeye malın rayiç değeri kadar teminat yatırmak suretiyle mal üzerinde tasarruf edebilir.

Bunun anlamı, ihtilaf sürerken makinenin elden çıkabileceğidir. Kiracı bakımından bu, uyuşmazlığın hızla ele alınmasını ve tedbire karşı görüş sunulmasını gerektirir.

Sözleşme Ne Zaman Sona Erer?

Bu sonuçlar sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça uygulanır; bu nedenle sözleşme metni her hâlde incelenmelidir.

Mülkiyetin Devri ve Alım Hakkı

Sözleşmede aksi öngörülmemişse kiralayan, malın mülkiyetini bir üçüncü kişiye devredemez. Sözleşmede bu yetkinin tanınması hâlinde devir ancak başka bir kiralayana yapılabilir; devralan sözleşme hükümlerine uymak zorundadır ve devrin kiracıya karşı geçerliliği onun haberdar edilmesine bağlıdır.

Alım hakkı bakımından: sözleşmede bu imkânın düzenlenmesi ve kiracıya tebligat yapılması koşuluyla, kiracının alım hakkını hakkın doğumundan itibaren otuz gün içinde kullanmaması veya malı kiralayana iade etmemesi hâlinde kiralayan, mülkiyetin kiracıya devriyle ilgili işlemleri tek taraflı olarak yapabilir.

Kaza Olursa Kim Sorumlu?

Leasingli iş makinesinin karıştığı kazada mülkiyetin kiralayanda olması, sorumluluğun da onda olduğu anlamına gelmez. Belirleyici olan işleten sıfatıdır: araç üzerinde fiili hâkimiyet kuran, ondan ekonomik yarar sağlayan, masraf ve rizikolara katlanan kişi.

Sigorta bakımından: finansal kiralama konusu malın sigortalanması ve prim yükünün kimde olduğu sözleşmede gösterilir. Hangi poliçenin neyi karşıladığı için: iş makinesi sigortaları: makine kırılması, geniş kasko ve hırsızlık rehberi.

Dilekçe Örneği 1 — Haczin Takip Dışında Bırakılması Talebi

Dilekçe Örneği 2 — Fesih İhtarına Cevap

İhtarın süresi ve dayanağı, sözleşmenin içeriğine göre denetlenir.

Dilekçe Örneği 3 — İflasta Tefrik Talebi

Kiracının iflası hâlinde mal, iflas masasından ayrılır.

Kiracı İçin Kontrol Listesi

• Sözleşme tescil edildi mi; sicil kaydı elde mi?
• Sözleşmede mülkiyetin süre sonunda geçeceği kararlaştırılmış mı? (Fesih süresini belirler.)
• Temerrüt hâlinde verilecek süre sözleşmede nasıl düzenlenmiş?
• Alım hakkı düzenlenmiş mi; kullanma süresi ne?
• Sigorta kimde; prim yükü kimde?
• Bakım ve onarım yükümlülüğü kimde?
• Hasar ve ziya sorumluluğu nasıl düzenlenmiş?
• Makinenin oda tescil kaydında kim görünüyor?
• Kaza hâlinde işleten sıfatı bakımından belgeler hazır mı?
• Haciz gelirse sunulacak sözleşme ve sicil örneği erişilebilir yerde mi?

Sık Yapılan Altı Hata

1. Haczi kabullenmek. Kiracı aleyhine takipte finansal kiralama konusu mal takibin dışında tutulur; talep edilmelidir.
2. Tescili ihmal etmek. Tescil edilmeyen sözleşme, üçüncü kişilerin iyiniyetine karşı ileri sürülemez.
3. Fesih süresini denetlememek. Mülkiyetin geçeceği kararlaştırılmışsa süre altmış günden az olamaz.
4. Makineyi kendi malı sanmak. Kiracı zilyettir; satamaz, rehin veremez, tasarrufta bulunamaz.
5. Alım hakkının süresini kaçırmak. Hakkın doğumundan itibaren otuz gün içinde kullanılmazsa sonuçları doğar.
6. Kaza dosyasında belge hazırlamamak. İşleten sıfatı tartışmasında sözleşme, sicil ve gider belgeleri belirleyicidir.

Haciz ve İstihkak Karşısında Kiralayanın Konumu

Finansal kiralamada mülkiyet kiralayanda kaldığından, kiracının borcu için makineye haciz konulması hâlinde izlenecek yol istihkak prosedürüdür.

Dördüncü ve beşinci satırlar, leasing dosyalarının sonucunu belirler: makine kiracının işyerinde bulunduğundan mülkiyet karinesi kural olarak kiracı lehinedir ve davayı açma yükü kiralayana düşer. Bu nedenle sözleşme tarihi, tescil tarihi ve ödeme akışı en baştan hazır tutulmalıdır.

Kiracının İflası veya Konkordatosu Hâlinde

Kiracı hakkında konkordato mühleti verilmesi ya da iflas kararı, sözleşmenin akıbetini doğrudan etkiler.

Dördüncü satır, en sık ihmal edilen adımdır: kiralayan, makinenin mülkiyetine güvenerek alacak kaydı yapmayı atlarsa, muaccel kira alacakları bakımından süreç dışında kalır. Mülkiyet iddiası ile alacak talebi ayrı ayrı ileri sürülmelidir.

Haciz ve istihkak için iş makinesinin haczi ve istihkak rehberimize bakabilirsiniz.

Temerrüt ve Sözleşmenin Sona Ermesi

Kiracının ödemelerini aksatması hâlinde izlenecek usul, sözleşmenin sona erdirilmesinin ve makinenin geri alınmasının ön şartıdır.

İkinci ve üçüncü satırlar birlikte değerlendirilmelidir: ihtarın usulüne uygun gönderilmemesi veya tanınan sürenin eksik olması, fesih beyanını sakatlar. Bu durumda makinenin geri alınması talebi de dayanaksız kalır.

Sıkça Sorulan Sorular

Finansal kiralamada makinenin sahibi kim?

Mülkiyet kiralayanda kalır; kiracı zilyettir. Finansal kiralamanın esası, mülkiyet hakkının içerdiği yetkilerin ayrılmasıdır: kullanma ve yararlanma yetkileri kiracıya, tasarruf yetkisi kiralayana bırakılır.

Leasingli makinem haczedilebilir mi?

Kiracı aleyhine icra yoluyla takip yapılması hâlinde icra memuru, finansal kiralama konusu malların takibin dışında tutulmasına karar verir. Bu nedenle leasingli makine, kiracının borcundan dolayı haczedilmemelidir.

Haciz yine de yapıldıysa ne yapmalıyım?

Uygulamada makinenin leasingli olduğu haciz sırasında bilinmeyebilir. Bu nedenle finansal kiralama sözleşmesi ve tescil kaydı ivedilikle icra dosyasına sunularak malın takibin dışında tutulması ve haczin kaldırılması talep edilmelidir. Durum ayrıca kiralayan şirkete bildirilmelidir.

Kiracı iflas ederse makine ne olur?

Kiracının iflası hâlinde iflas memuru, büro teşkilinden önce finansal kiralama konusu malların tefrikine karar verir. Bu karara karşı yedi gün içinde itiraz edilebilir. Ayrıca sözleşme, aksi kararlaştırılmadıkça kiracının iflasıyla kendiliğinden sona erer.

Sözleşmenin tescili neden önemli?

Tescil veya şerh edilmeyen sözleşmeler, üçüncü kişilerin iyiniyetine karşı ileri sürülemez. Özel bir sicile kayıtlı olmayan taşınır mallara ilişkin sözleşmeler ilgili birlik tarafından tutulan özel sicile tescil edilir ve bu sicil herkese açıktır.

Kira ödemesinde gecikirsem sözleşme hemen feshedilir mi?

Hayır. Kiralayan, temerrüde düşen kiracıya otuz günlük süre verir; bu süre içinde de ödenmezse sözleşmeyi feshedebilir. Ancak sözleşmede süre sonunda mülkiyetin kiracıya geçeceği kararlaştırılmışsa, verilecek süre altmış günden az olamaz.

Otuz günlük ihtar aldım ama sözleşmemde mülkiyet bana geçecek, ne yapmalıyım?

Sözleşmenizde mülkiyetin süre sonunda geçeceği kararlaştırılmışsa verilecek sürenin altmış günden az olamayacağını ihtara cevabınızda ileri sürün ve sözleşmenin ilgili maddesini ekleyin. Bu hâlde otuz günlük süreye dayanan fesih usulüne uygun olmayacaktır.

Sık gecikme fesih sebebi mi?

Bir yıl içinde sözleşmede yer alan kira bedellerinden üçünü veya üst üste ikisini zamanında ödememesi nedeniyle ihtara muhatap olan kiracılarla yapılan sözleşmeler kiralayan tarafından feshedilebilir.

İhtilaf sürerken makine elimden alınabilir mi?

Mahkemece ihtiyati tedbir kararıyla malın kiralayana veya üçüncü bir kişiye bırakılması durumunda kiralayan, mahkemeye malın rayiç değeri kadar teminat yatırmak suretiyle mal üzerinde tasarruf edebilir. Bu nedenle tedbir aşamasında görüş sunulması önemlidir.

Kiralayan makineyi başkasına satabilir mi?

Sözleşmede aksi öngörülmemişse kiralayan, malın mülkiyetini bir üçüncü kişiye devredemez. Sözleşmede bu yetki tanınmışsa devir ancak başka bir kiralayana yapılabilir; devralan sözleşme hükümlerine uymak zorundadır ve devrin kiracıya karşı geçerliliği onun haberdar edilmesine bağlıdır.

Sözleşme hangi hâllerde kendiliğinden sona erer?

Sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça; sözleşme süresinin dolması, kiracının iflası, ölümü veya fiil ehliyetini kaybetmesi hâllerinde kendiliğinden sona erer. Süre uzatımı için sürenin bitiminden en az üç ay önce bildirim yapılması ve tarafların anlaşması gerekir.

Leasingli makine kaza yaparsa kim sorumlu?

Mülkiyetin kiralayanda olması sorumluluğun da onda olduğu anlamına gelmez; belirleyici olan işleten sıfatıdır. Finansal kiralamada makine kiracının seçimiyle temin edilir, onun işini görür ve giderlerine o katlanır; bu tablo işleten sıfatının kiracıda olduğunu gösterir.

İlgili Rehberler

• İş makinesi tescili, plakası ve devri rehberi (KTK m. 22)
• İş makinesi sigortaları: makine kırılması, geniş kasko ve hırsızlık
• Operatörlü ve operatörsüz iş makinesi kiralamada sorumluluk rehberi
• Kiralık araç kazasında tazminat ve işleten sıfatı dilekçesi
• İkinci el iş makinesi alımında ayıp ve saat sayacı hilesi rehberi
• İstihkak davası: üçüncü kişinin malı
• Meslek ve sanat aletlerinin haczi yasağı (İİK m. 82)
• Tasarrufun iptali dava dilekçesi örneği (İİK m. 277)
• Traktör ve iş makinesi kazasında tazminat dava dilekçesi örneği
• Tüm dilekçe örnekleri

Dayanak Mevzuat

• 6361 sayılı Kanun m. 18 — finansal kiralama sözleşmesinin tanımı
• 6361 sayılı Kanun m. 21 — sözleşmenin tescili ve üçüncü kişilere etkisi
• 6361 sayılı Kanun m. 23 — mülkiyetin devri sınırı
• 6361 sayılı Kanun m. 28 — kiracının iflası ve aleyhine icra takibi; tefrik ve takip dışında tutma
• 6361 sayılı Kanun m. 30 — sözleşmenin sona ermesi
• 6361 sayılı Kanun m. 31 — sözleşmenin ihlali; otuz ve altmış günlük süreler
• 2004 sayılı İİK m. 82, 96 vd. — haczedilemezlik ve istihkak
• 2918 sayılı KTK m. 3, 85 — işleten tanımı ve sorumluluğu