İş Makinesinin Haczi, Rehni ve İstihkak Rehberi (2026) — İİK m. 82, 96

İş makinesine haciz geldiğinde ilk sorulan soru genellikle şudur: “Bu benim ekmek teknem, haczedilebilir mi?” Kanun meslek eşyasını haciz dışında tutar; ancak bunu bir şarta bağlar — borçlunun ekonomik faaliyetinin sermayesinden ziyade bedenî çalışmasına dayanması. İş makineleri sermaye değeri yüksek araçlar olduğundan bu koruma çoğu zaman uygulanmaz. Buna karşılık makine başkasına aitse ya da leasing konusuysa tablo tümüyle değişir. Bu rehber ayrımları ve üç hazır dilekçe örneğini içeriyor.

Kural: İş Makinesi Kural Olarak Haczedilebilir

İcra ve İflas Kanunu, haczedilemeyecek mallar arasında şunu sayar: “Ekonomik faaliyeti, sermayesinden ziyade bedenî çalışmasına dayanan borçlunun mesleğini sürdürebilmesi için gerekli olan her türlü eşya.”

Aynı yaklaşımın bir örneği, market ve şarküteri işletmeciliğinde soğutucuların haczine ilişkindir: bir ticari işletmede sermayenin değeri emeğin değerinden fazla olduğundan, kullanılan ekipman meslek eşyası sayılmamıştır.

İstisna Alanı: Çiftçinin Traktörü

Kanunda çiftçiler için ayrı bir bent bulunur: borçlu çiftçi ise kendisinin ve ailesinin geçimi için zaruri olan arazi, çift hayvanları, nakil vasıtaları ile diğer eklenti ve ziraat aletleri haczedilemez.

Bu nedenle traktör dosyalarında haczedilmezlik iddiası, iş makinesi dosyalarına göre çok daha güçlü bir zemine sahiptir. İddianın dayanağı, borçlunun çiftçi olduğu ve traktörün geçimi için zaruri bulunduğudur; bu husus ziraat odası kaydı, arazi varlığı ve gelir kayıtlarıyla ortaya konur.

Kıymeti Fazlaysa: Kısmen Haciz

Haczedilemeyeceği öngörülen mesleki eşyaların kıymetinin fazla olması durumunda, bedelinden borçlunun haline münasip bir kısmı ihtiyacını karşılamak üzere kendisine bırakılmak kaydıyla mal haczedilerek satılabilir.

Bunun pratik anlamı şudur: haczedilmezlik iddiası kabul edilse dahi, yüksek değerli bir makine tümüyle korunmayabilir. Satış yapılır ve bedelinden uygun bir kısım borçluya bırakılır. Bu ihtimal, savunma stratejisinde baştan hesaba katılmalıdır.

Makine Başkasına Aitse: İstihkak

Haczedilen makinenin borçluya değil üçüncü bir kişiye ait olması sık karşılaşılan bir durumdur. Bu hâlde belirleyici olan iki şeydir: mülkiyet karinesi ve makinenin kimin elinde bulunduğu.

Kimin Elinde Bulunduğu Dava Yükünü Değiştirir

İkinci satır önemli bir avantaj sağlar: makine üçüncü kişinin elinde bulunuyor ve o kişi mülkiyet iddiasında bulunuyorsa, yedieminliği kabul ettiği takdirde mal muhafaza altına alınmaz ve dava açma yükü alacaklıya geçer.

Bu nedenle haciz anında makinenin fiilen kimin elinde ve hangi sahada bulunduğu tutanağa doğru geçirilmelidir; bu tek satır, sonraki tüm süreci belirler.

Leasing Konusu Makine: Ayrı Rejim

Makine finansal kiralama konusuysa istihkak yoluna gerek kalmaz. Kiracı aleyhine icra yoluyla takip yapılması hâlinde icra memuru, finansal kiralama konusu malların takibin dışında tutulmasına karar verir.

Bu hâlde yapılacak iş, sözleşme ve tescil kaydını dosyaya sunarak malın takip dışında bırakılmasını talep etmektir. Ayrıntı: iş makinesinde finansal kiralama (leasing) rehberi.

Rehin: Şerh Nerede Görünür?

İş makineleri üzerindeki rehin şerhi, makinenin tescilini yapan odaya işlenir. Ayrıca ticari işlemlerde taşınır rehni mevzuatı kapsamında kurulan rehinler ilgili sicilde görünür.

Rehinli alacaklı bakımından iki sonuç doğar: makine, rehin kaldırılmadan devredilemez; ve satış hâlinde rehinli alacaklının önceliği gözetilir. Bu nedenle hacze konu bir makinede rehin bulunup bulunmadığı, hem alacaklı hem borçlu bakımından baştan sorgulanmalıdır.

Tescil ve şerh usulü için: iş makinesi tescili, plakası ve devri rehberi.

Faturayla Alınmış Makinede Ek Sorun

Dilekçe Örneği 1 — İstihkak İddiası

Dilekçe Örneği 2 — Haczedilmezlik Şikâyeti (Çiftçi / Küçük Esnaf)

Bu yol, makinenin borçluya ait olduğu ancak haciz dışında tutulması gerektiği iddiasına dayanır.

Dilekçe Örneği 3 — Alacaklı Tarafında: İstihkak İddiasına İtiraz

Haciz Anında Yapılacaklar

1. Haciz tutanağının bir örneğini alın.
2. Makinenin fiilen kimin elinde ve hangi sahada bulunduğunun tutanağa doğru geçmesini sağlayın.
3. Makine leasing konusuysa bunu derhâl beyan edin ve sözleşme ile sicil kaydını sunun.
4. Makine başkasına aitse istihkak iddiasını tutanağa geçirtin.
5. Üzerinde rehin varsa bunu bildirin.
6. Yediemin olarak kimin belirlendiğini ve makinenin nereye götürüleceğini kayda geçirtin.
7. Makinenin mevcut durumunu fotoğraflayın; saat sayacı değerini kaydedin.
8. Süreleri aynı gün takvime bağlayın.

Sık Yapılan Altı Hata

1. “Ekmek teknem” demenin yeterli olduğunu sanmak. Koruma, ekonomik faaliyetin sermayeden ziyade bedenî çalışmaya dayanması şartına bağlıdır.
2. Çiftçi istisnasını kullanmamak. Traktör dosyalarında ayrı ve daha güçlü bir bent vardır; ziraat odası ve arazi kayıtlarıyla desteklenmelidir.
3. Zilyetliği tutanağa geçirtmemek. Makinenin kimin elinde bulunduğu, dava açma yükünü belirler.
4. Leasingi beyan etmemek. Finansal kiralama konusu mal takibin dışında tutulur; istihkak yoluna gerek kalmaz.
5. Süreleri kaçırmak. İstihkak ve şikâyet süreleri günlerle ölçülür; haklı iddia usulden düşer.
6. Faturayla devri yeterli sanmak. Noterde yapılmayan devir geçerlilik kazanmaz ve mülkiyet ispatını güçleştirir.

İstihkak Prosedüründe Zilyetliğin Belirlediği Yol

Haczedilen makinenin üçüncü kişiye ait olduğu iddiasında izlenecek usul, malın kimin elinde bulunduğuna göre değişir. Bu ayrım hem davanın tarafını hem de ispat yükünü belirler.

Beşinci ve altıncı satırlar birlikte okunmalıdır: makine borçlunun işyerinde bulunuyorsa mülkiyet karinesi borçlu lehinedir ve davayı açma yükü üçüncü kişiye düşer. Makine üçüncü kişinin elindeyse karine tersine döner ve bu kez alacaklının dava açması gerekir. Haciz tutanağındaki ‘malın nerede ve kimin elinde bulunduğu’ kaydı bu nedenle belirleyicidir.

Haciz Aşamasında Kontrol Listesi

İş makinesi hacizlerinde uyuşmazlıkların çoğu, tutanaktaki eksik kayıtlardan doğar.

Beşinci satır, borçlu bakımından maliyeti doğrudan etkiler: yediemin ve muhafaza giderleri dosya borcuna eklenir. Makinenin işletmede kalmasını sağlayacak alternatif çözümler, bu giderler doğmadan önce değerlendirilmelidir.

Haciz usulü için haciz usulü rehberimize bakabilirsiniz.

Haciz Sonrası Satış Zinciri

Haczedilen iş makinesi, satış rejimine göre paraya çevrilir.

Beşinci satır, borçlu bakımından değerli bir imkândır: kıymet takdirinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde rızaen satış yetkisi istenebilir ve bu yol, ikinci el değeri hızla düşen makinelerde piyasa değerine yakın bir bedel sağlayabilir.

İstihkak Rejiminin Kanuni Çerçevesi

Makinenin başkasına ait olduğu iddiası özel usule tabidir.

Dördüncü ve beşinci satırlar birlikte okunmalıdır: makine kimin elinde haczedilmişse karine onun lehine işler ve dava açma yükü karşı tarafa düşer. Şantiyede bulunan makinelerde bu tespit, haciz tutanağındaki kayıtlardan yapılır.

İstihkak için istihkak davası rehberimize bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

İş makinem haczedilebilir mi?

Kural olarak evet. Kanun, ekonomik faaliyeti sermayesinden ziyade bedenî çalışmasına dayanan borçlunun mesleğini sürdürebilmesi için gerekli eşyayı haciz dışında tutar; ancak bu koruma daha ziyade el becerisine dayalı aletleri kapsar, sermaye değeri yüksek alet ve edevatı kapsamaz.

Belirleyici ölçüt nedir?

Borçlunun meslek sahibi mi yoksa sermaye ağırlıklı teşebbüs sahibi mi olduğudur. Meslek sahibi sayıldığında mesleği için gerekli eşya haczedilemez; teşebbüs sahibi sayıldığında malları haczedilebilir.

Traktörüm için durum farklı mı?

Farklıdır. Kanunda çiftçiler için ayrı bir bent bulunur: borçlu çiftçi ise kendisinin ve ailesinin geçimi için zaruri olan arazi, çift hayvanları, nakil vasıtaları ile diğer eklenti ve ziraat aletleri haczedilemez. Bu nedenle traktör dosyalarında haczedilmezlik iddiası daha güçlü bir zemine sahiptir.

Çiftçi olduğumu nasıl ispatlarım?

Ziraat odası kaydı, çiftçi kayıt sistemi belgeleri, arazi varlığına ilişkin kayıtlar ve gelir belgeleri sunulmalıdır. Ayrıca traktörün tarımsal faaliyet için zaruri olduğu ve başkaca geçim kaynağı bulunmadığı ortaya konmalıdır.

Haczedilmezlik kabul edilirse makine tümüyle korunur mu?

Her zaman değil. Haczedilemeyeceği öngörülen mesleki eşyaların kıymetinin fazla olması durumunda, bedelinden borçlunun haline münasip bir kısmı kendisine bırakılmak kaydıyla mal haczedilerek satılabilir.

Haczedilen makine bana ait, ne yapmalıyım?

İstihkak iddiasında bulunmalısınız. İddia icra dairesince tutanağa geçirilir ve taraflara bildirilir. İddianızı fatura, noter satış sözleşmesi, tescil kaydı, ödeme belgeleri, sigorta poliçesi ve gider kayıtlarıyla desteklemelisiniz.

Mülkiyet karinesi ne demek?

Bir taşınır malı elinde bulunduran kimse onun maliki sayılır. Borçlu ile üçüncü kişinin malı birlikte ellerinde bulundurmaları hâlinde de mal borçlu elinde sayılır. Bu karine ispat yükünü belirler.

Makinenin kimin elinde olduğu neden önemli?

Dava açma yükünü değiştirir. Makine borçlunun elindeyse mülkiyet iddiasında bulunan üçüncü kişi dava açar. Makine üçüncü kişinin elindeyse ve o kişi yedieminliği kabul ederse mal muhafaza altına alınmaz; icra müdürü dava açması için alacaklıya süre verir.

Süreler ne kadar?

Süreler günlerle ölçülür: istihkak iddiasının bildirilmesi üzerine itiraz için üç gün, üçüncü kişi elinde haciz hâlinde alacaklıya dava açması için yedi gün verilir. Haczedilmezlik şikâyetinde de kısa süreler işler; bu nedenle haciz günü takvim kurulmalıdır.

Makine leasingli, yine istihkak mı açmalıyım?

Gerek yoktur. Kiracı aleyhine icra yoluyla takip yapılması hâlinde icra memuru, finansal kiralama konusu malların takibin dışında tutulmasına karar verir. Yapılacak iş, sözleşme ve tescil kaydını dosyaya sunarak bunu talep etmektir.

Makineyi faturayla almıştım, mülkiyetimi ispatlayabilir miyim?

Güçleşir. Araçların satış ve devirleri noter aracılığıyla yapılmadıkça geçerlilik kazanmaz; bu nedenle makine kayıtta eski malik adına görünür. Bu hâlde fatura, ödeme belgeleri, teslim tutanağı, bakım ve sigorta giderlerinin kimce karşılandığı ile tanık beyanları birlikte sunulmalıdır.

Haciz anında ne yapmalıyım?

Haciz tutanağının bir örneğini alın; makinenin fiilen kimin elinde ve hangi sahada bulunduğunun tutanağa doğru geçmesini sağlayın; leasing veya rehin varsa derhâl beyan edin; yediemin olarak kimin belirlendiğini kayda geçirtin; makineyi fotoğraflayıp saat sayacı değerini kaydedin ve süreleri aynı gün takvime bağlayın.

İlgili Rehberler

• Meslek ve sanat aletlerinin haczi yasağı (İİK m. 82)
• İstihkak davası: üçüncü kişinin malı
• İş makinesinde finansal kiralama (leasing) rehberi (6361)
• İş makinesi tescili, plakası ve devri rehberi (KTK m. 22)
• İkinci el iş makinesi alımında ayıp ve saat sayacı hilesi rehberi
• Tasarrufun iptali dava dilekçesi örneği (İİK m. 277)
• Esnaf ve küçük tacir icra takibiyle karşılaşınca: ilk 30 gün
• Hakkımda haksız icra takibi ve haciz yapıldı
• İş makinesi sigortaları: makine kırılması, geniş kasko ve hırsızlık
• Tüm dilekçe örnekleri

Dayanak Mevzuat

• 2004 sayılı İİK m. 82 — haczi caiz olmayan mallar; meslek eşyası ve çiftçiye ilişkin bentler
• 2004 sayılı İİK m. 83 — kısmen haczi caiz olan şeyler
• 2004 sayılı İİK m. 96 — istihkak iddiası ve bildirim
• 2004 sayılı İİK m. 97 — istihkak prosedürü ve takibin taliki
• 2004 sayılı İİK m. 97/a — mülkiyet karinesi
• 2004 sayılı İİK m. 99 — üçüncü kişi elinde haczedilen mal
• 6361 sayılı Kanun m. 28 — finansal kiralama konusu malların takip dışında tutulması
• 2918 sayılı KTK m. 20, 22 — devir ve tescil; iş makinelerinde tescil yetkisi