Konkordato Mühletinde Sözleşmeler Ne Olur? (İİK 296)

Konkordato mühletinde, borçlunun işletmesinin faaliyeti için önem arz eden sözleşmelerin devamı esastır. Sözleşmede yer alsa bile, sırf konkordato başvurusunu fesih sebebi sayan hükümler uygulanmaz. Borçlu, aşırı külfetli sürekli borç ilişkilerini komiserin uygun görüşü ve mahkemenin izniyle feshedebilir (İİK m. 296).

Sözleşmelerin Devamı Esastır

İİK m. 296, konkordato mühletinde sözleşmelerin akıbetini düzenleyen emredici bir hükümdür. Konkordatonun amacı borçlunun faaliyetini sürdürerek iyileşmesi olduğundan, borçlunun taraf olduğu ve işletmesinin devamı için önem arz eden sözleşmelerin ayakta tutulması hedeflenir.

Somut Örnek: Kiracı Konkordatoya Başvurursa

Konkordatoyu Fesih Sebebi Sayan Hükümler Geçersizdir

Sözleşmenin karşı tarafının konkordato projesinden etkilenip etkilenmediğine bakılmaksızın; sözleşmede yer alıp da borçlunun konkordato talebinde bulunmasını sözleşmeye aykırılık, haklı fesih sebebi ya da borcu muaccel hâle getiren bir durum sayan hükümler, borçlunun konkordatoya başvurması hâlinde uygulanmaz. Dahası, sözleşmede böyle bir hüküm hiç bulunmasa bile sözleşme, sadece konkordatoya başvurulduğu gerekçesiyle sona erdirilemez.

2021 yılında 7327 sayılı Kanun ile eklenen cümleyle; bu kapsamda geçici ve kesin mühlet süresince devam eden sözleşmeler nedeniyle borçlanılan edimlerin karşılıklı olarak ifa edileceği açıkça düzenlenmiştir. Yani sözleşme devam ettiği sürece borçlu da edimini yerine getirir.

Borçlu Külfetli Sözleşmeleri Feshedebilir

Bunun yanında borçluya bir esneklik de tanınmıştır. Borçlu, tarafı olduğu ve konkordatonun amacına ulaşmasını engelleyen aşırı külfetli sürekli borç ilişkilerini, komiserin uygun görüşü ve mahkemenin izniyle herhangi bir zamanda sona erecek şekilde feshedebilir. Bu fesih nedeniyle karşı tarafın uğradığı zarar (tazminat), konkordato projesine tabi olur; yani konkordato alacağı olarak talep edilir.

Komiser Onayı Pratikte Nasıl İşler?

Sözleşmelerin korunması, borçlunun mühlet süresince her türlü sözleşme değişikliğini serbestçe yapabileceği anlamına gelmez. Şirketin normal iş akışı dışında kalan, yüksek tutarlı veya stratejik önem taşıyan sözleşme değişiklikleri (yeni sözleşme imzalama, mevcut bir sözleşmeyi feshetme, önemli şartları değiştirme gibi) konkordato komiserinin onayına tabi tutulabilir. Sözleşmenin karşı tarafı, borçlunun mühlet süresince sözleşmeyi ifa edip edemeyeceğine dair endişe taşıyorsa, bu durumu doğrudan tek taraflı fesih yoluna gitmek yerine komiser aracılığıyla değerlendirtebilir — komiser, borçlunun mali durumunu ve ödeme kapasitesini izleyen taraf olarak bu tür endişelere aracılık eder. Bu mekanizma, karşı tarafın tamamen çaresiz bırakılmadığını, ancak tepkisinin tek taraflı fesih yerine denetimli bir sürece yönlendirildiğini gösterir.

Rehinli Alacaklıların Durumu Farklıdır

İş (Hizmet) Sözleşmeleri İstisnadır

Önemli bir istisna: yukarıdaki fesih yetkisi iş (hizmet) sözleşmeleri bakımından uygulanmaz. Kanun, “hizmet sözleşmelerinin feshine ilişkin özel hükümler saklıdır” diyerek ekonomik açıdan zayıf konumdaki işçiyi korur. Dolayısıyla konkordatoya başvurulması tek başına bir işçinin iş sözleşmesinin feshi için sebep değildir; iş sözleşmeleri ancak iş mevzuatındaki sebeplerin varlığında feshedilebilir.

Somut Örnek: Banka Kredi Sözleşmesi ve Hesap Kat Etme Yasağı

Ayrıca Bilinmesi Gereken: Mühlet Süresince Rehin Tesis Etme ve Kefil Olma Yasağı

İİK m.296’dan ayrı ama yakından ilişkili bir kural da m.297/II’de yer alır: borçlu, mahkemenin izni dışında mühlet kararından itibaren yeni bir rehin tesis edemez ve kefil olamaz. Bu, borçlunun mevcut sözleşmelerinin korunmasından farklı bir konudur — burada sınırlanan, borçlunun mühlet süresince yeni yükümlülükler altına girme serbestisidir. Amaç, alacaklıların eşit muamele görmesini sağlamak ve borçlunun malvarlığının, konkordato projesini zedeleyecek yeni taahhütlerle daha da daralmasını önlemektir. Mahkeme, somut gerekçelerle ikna olursa istisnai olarak izin verebilir; ancak kural, borçlunun mühlet süresince mali yapısını daha da karmaşıklaştırmamasıdır.

Karşı Tarafın Durumu

Sözleşmenin karşı tarafı (örneğin tedarikçi, kiraya veren), borçlunun konkordatoya başvurmasını gerekçe göstererek sözleşmeyi tek taraflı sona erdiremez. Buna karşılık, borçlunun edimlerini yerine getirmemesi gibi genel hükümlerden kaynaklanan haklı fesih sebepleri saklıdır. Bu denge, hem borçlunun faaliyetini korur hem de karşı tarafın haklarını tümüyle ortadan kaldırmaz.

Sürekli Borç İlişkilerinde Fesih Yetkisi

Mühlet, borçluya işletmesinin devamını engelleyen sözleşmelerden çıkma imkânı tanır; ancak bu yetki sınırsız değildir.

Birinci ve üçüncü satırlar dengeyi kurar: borçlu sözleşmeyi tek başına feshedemez; komiserin uygun görüşü ve mahkemenin onayı gerekir. Karşı taraf ise bu fesihten doğan zararını doğrudan tahsil edemez, konkordato alacağı olarak bildirir.

Beşinci satır alacaklılar için hayati önemdedir: mühletten sonra doğan borçlar konkordato projesine tabi değildir ve tam olarak ödenir — bu nedenle mühlet ilan etmiş bir şirketle çalışmaya devam etmek, eski alacakla yeni alacağı ayırmayı gerektirir.

Konkordato, iflas ve kamu alacağı rehberlerimiz: konkordato süreci · geçici ve kesin mühlet farkı · mühlette takipler · iflas davası ve depo emri · vergi borcunda tecil · 6183 ile İİK karşılaştırması

Müstakbel Alacak Devri (Temlik ve Faktoring) Hükümsüz Olur

İİK m.294’te, sözleşme ilişkilerini doğrudan etkileyen ancak çoğu kaynakta hiç anılmayan bir hüküm vardır: “Konkordato mühletinin verilmesinden önce, müstakbel bir alacağın devri sözleşmesi yapılmış ve devredilen alacak konkordato mühletinin verilmesinden sonra doğmuş ise, bu devir hükümsüzdür.“

Bu hüküm, uygulamada en çok faktoring ve alacak temliki yapılarını ilgilendirir:

Konusu Para Olmayan Edimler: Paraya Çevirme ve Aynen İfa

Borçlunun her borcu para borcu değildir. Mal teslimi, hizmet ifası veya eser meydana getirme borçları da konkordato dosyasına girer. İİK m.294 bu durumu şöyle çözer: “Konusu para olmayan alacaklar, alacaklı tarafından, ona eşit kıymette para alacağına çevrilerek komisere bildirilir. Şu kadar ki borçlu, komiserin onayıyla taahhüdün aynen ifasını üstlenmekte serbesttir.”

Karşılıklı İfa Kuralı: Mühlet Bedava Mal Almak Değildir

9/6/2021 tarihli ve 7327 sayılı Kanunla İİK m.296/1’e eklenen cümle, tedarikçiler bakımından dengeyi kurar: “Bu fıkra kapsamında geçici ve kesin mühlet süresince devam eden sözleşmeler nedeniyle borçlanılan edimler karşılıklı olarak ifa edilir.“

Yani sözleşmenin devam etmesi, karşı tarafı bedelsiz ifaya zorlamaz. Tedarikçi mal vermeye devam ediyorsa, borçlu da mühlet süresince o teslimatların bedelini ödemek zorundadır. Bu ödemeler, mühletten önce doğmuş eski borçlardan ayrıdır ve konkordato projesine tabi değildir.

Üç alacak, üç ayrı rejim: pratik senaryo

Bir tedarikçinin borçluyla ilişkisi çoğu zaman tek bir kalemden ibaret değildir. Aşağıdaki örnek, aynı tedarikçinin üç ayrı alacağının nasıl farklı rejimlere tabi olduğunu gösterir:

Bu üçlü ayrım, mühlet içinde borçluyla ticarete devam edip etmeme kararınızın temelidir. Yeni sevkiyat yapacaksanız komiser iznini yazılı olarak alın; İİK m.308/c ayrıcalığı iznin varlığına bağlıdır.

Sözleşme Rejiminin Mühletle İlişkisi

Sözleşmelerin akıbeti, mühletin doğurduğu diğer sonuçlarla birlikte değerlendirilir; iki rejim iç içe işler.

Yedinci satır, sözleşmelerin sürdürülebilmesinin anahtarıdır: mühlet içinde komiserin izniyle kurulan ilişkilerden doğan alacaklar takip yasağının dışında kalır. Bu kural olmasaydı, mühlet altındaki işletmeyle kimse yeni bir sözleşme yapmak istemezdi.

Sözleşme Türüne Göre Değerlendirme

Her sözleşme aynı biçimde değerlendirilmez; edim yapısı belirleyicidir.

Altıncı satır, borçluya tanınan bir imkânı gösterir: işletme için aşırı külfetli hâle gelmiş sözleşmelerin sona erdirilmesi mümkün olabilir. Bu imkân kullanılırken karşı tarafın doğacak zararı ve bunun konkordato alacağı olarak bildirileceği gözetilmelidir.

Leasing için leasing ve iadenin ertelenmesi rehberimize bakabilirsiniz.

Karşı Taraf Bakımından Kontrol Listesi

Mühlet altındaki bir işletmeyle sözleşme ilişkisi bulunan tarafın atması gereken adımlar vardır.

Yedinci satır, sözleşmenin sona erdirilmesi düşünülüyorsa ilk denetlenecek husustur: konkordatoyu doğrudan fesih sebebi sayan kayıtlar sonuç doğurmaz; buna karşılık karşı tarafın cari edimlerini yerine getirmemesi gibi bağımsız sebepler saklıdır.

Kira Sözleşmesinde Somut Uygulama

Kiracının konkordatoya başvurması hâlinde kira ilişkisinin akıbeti sık karşılaşılan bir sorundur.

Dördüncü satır, kiracı bakımından belirleyicidir: mühlet içi kiraların ödenmemesi, bağımsız bir temerrüt oluşturur ve tahliye riskini doğurur. Bu ödemeler öncelikli cari giderler arasında planlanmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Konkordato mühletinde sözleşmeler devam eder mi?

Evet. Borçlunun işletmesinin faaliyeti için önem arz eden sözleşmelerin devamı esastır (İİK m. 296). Mühlet süresince devam eden sözleşmelerde edimler karşılıklı olarak ifa edilir.

Sözleşmede konkordatoyu fesih sebebi sayan madde varsa ne olur?

Bu tür hükümler uygulanmaz. Sözleşmede böyle bir madde olsa bile sözleşme, sadece borçlunun konkordatoya başvurduğu gerekçesiyle sona erdirilemez.

Borçlu sözleşmeyi feshedebilir mi?

Borçlu, konkordatonun amacına ulaşmasını engelleyen aşırı külfetli sürekli borç ilişkilerini, komiserin uygun görüşü ve mahkemenin izniyle feshedebilir. Doğacak tazminat konkordato projesine tabi olur.

Konkordato işçilerin iş sözleşmesini feshetmek için sebep mi?

Hayır. İş (hizmet) sözleşmeleri bu fesih yetkisinin dışındadır. İş sözleşmeleri ancak iş mevzuatındaki sebepler varsa feshedilebilir; konkordato tek başına fesih sebebi değildir.

Karşı taraf sözleşmeyi konkordato nedeniyle bozabilir mi?

Hayır. Karşı taraf, sadece borçlunun konkordatoya başvurmasını gerekçe göstererek sözleşmeyi sona erdiremez. Ancak borçlunun edimini ifa etmemesi gibi genel hükümlerden doğan haklı fesih sebepleri saklıdır.

Fesih hâlinde karşı tarafın zararı ne olur?

Borçlunun külfetli bir sözleşmeyi feshetmesi hâlinde karşı tarafın uğradığı zarar (tazminat) konkordato projesine dâhil edilir ve konkordato alacağı olarak talep edilir.

Kiracı olan bir şirket konkordatoya başvurursa tahliye edilebilir mi?

Hayır. Kira ödenmemiş olsa bile, işyeri sahibi kiracıyı sırf konkordato başvurusu gerekçesiyle tahliye edemez; sözleşmenin devamı esastır.

Banka, konkordato başvurusu üzerine kredi hesabını kapatabilir mi?

Hayır, tek başına konkordato başvurusu gerekçesiyle kapatamaz. Borçlu ödemelerini aksatmamışsa, bankanın hesabı kat etmesi veya teminatların depo edilmesini istemesi İİK m.296/I’e aykırı bulunmuştur.

Borçlu mühlet süresince kefil olabilir mi?

Hayır, kural olarak olamaz. İİK m.297/II uyarınca borçlu, mahkemenin izni olmadan mühlet süresince yeni rehin tesis edemez veya kefil olamaz.

Rehinli alacaklı mühlet süresince ne yapabilir?

Rehinin paraya çevrilmesi yoluyla takip başlatabilir ve devam ettirebilir, ancak rehinli malın satışını gerçekleştiremez ve muhafaza tedbiri alamaz.