Konkordato Mühletinde İcra Takipleri Durur mu? (İİK 294)

Konkordato mühletinde borçlu aleyhine yeni icra takibi yapılamaz; amme alacakları dâhil başlamış takipler durur, ihtiyati haciz ve ihtiyati tedbir uygulanamaz, zamanaşımı ve hak düşürücü süreler işlemez (İİK m. 294). Bu yasak, geçici mühlet kararının verildiği anda başlar.

Mühletin En Önemli Sonucu: Takip Yasağı

Konkordatonun amacı, borçluya “nefes alma” imkânı tanımak ve malvarlığını koruma altına almaktır. Bu nedenle İİK m. 294/1, mühlet içinde borçlu aleyhine hiçbir takip yapılamayacağını, başlamış takiplerin duracağını düzenler. Yasağa rağmen yapılan takip işlemleri (örneğin konulan haciz) geçersizdir.

Amme (Kamu) Alacakları da Durur

Takip yasağı yalnızca özel alacakları değil, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’a göre yapılan kamu takiplerini de kapsar. Yani vergi ve benzeri kamu alacakları için de mühlet içinde borçluya karşı takip yapılamaz.

İhtiyati Haciz, Tedbir ve Süreler

Mühlet içinde borçlunun malları üzerinde ihtiyati haciz ve ihtiyati tedbir uygulanamaz. İhtiyati haciz kararı verilebilse de icra edilemez. Ayrıca bir takip işlemiyle kesilebilen zamanaşımı ve hak düşürücü süreler mühlet süresince işlemez; bu süreler, alacağın zamanaşımı hesabında bakiye süreye eklenir.

Takip Yasağının İstisnaları

Takip yasağı mutlak değildir; başlıca istisnalar şunlardır:

• Rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip (m. 295): Rehinle temin edilmiş alacaklar için mühlet içinde rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip başlatılabilir veya başlamış takibe devam edilebilir. Ancak bu takipte rehinli malın muhafazası ve satışı yapılamaz.
• İİK 206 birinci sıra imtiyazlı alacaklar (m. 294/2): İşçi alacakları ve nafaka gibi birinci sıradaki imtiyazlı alacaklar için haciz yoluyla takip yapılabilir (iflas yoluyla değil).
• Malvarlığı dışı takipler: Konusu para/malvarlığı olmayan takipler etkilenmez; örneğin bir işin yapılması veya çocuk teslimine ilişkin ilam icraya konabilir.
• Komiser izniyle doğan borçlar: Mühlet içinde komiserin izniyle yapılan işlemlerden doğan alacaklar bu korumaya tabi olur.

Kambiyo ve İflas Yoluna Başvurulamaz

Önemli bir nokta: rehinle temin edilmiş alacak aynı zamanda kambiyo senedine bağlı olsa bile, mühlet içinde kambiyo senetlerine özgü takip yoluna başvurulamaz; yalnızca rehnin paraya çevrilmesi yolu açıktır. Aynı şekilde m. 294/2’deki istisna sadece haciz yoluyla takip içindir, iflas yoluyla takip kapsamaz.

Alacaklı Olarak Ne Yapmalısınız?

Borçlusu konkordatoya başvuran alacaklılar, mühlet içinde takip yapamayacağı için alacaklarını komisere bildirmeli ve sürece katılmalıdır. Özellikle rehin gibi teminatları olan alacaklılar daha güçlü konumdadır. Konkordatonun alacaklılar bakımından ayrıntılı sonuçları için ilgili rehberimize bakabilirsiniz.

Mühletten Önce Konulmuş Hacizler Ne Olur?

Alacaklıların en sık sorduğu sorulardan biri budur ve cevabı doğrudan bir hükümde değil, bir göndermede saklıdır.

İİK m.294 şöyle der: “Hacizli mallar hakkında niteliğine uygun düştüğü ölçüde 186 ncı madde hükmü uygulanır.”

İki unsur dikkat çeker. Birincisi, kanun konkordato için ayrı bir düzenleme yapmak yerine iflas hukukundaki hükme yollama yapmıştır. İkincisi, bu yollama koşulludur: “niteliğine uygun düştüğü ölçüde”.

Bu kayıt bir uyarlama gerektirir: iflasta malvarlığı tasfiye edilirken, konkordatoda işletme faaliyetine devam eder. Bu nedenle hükmün konkordatoya aktarımı otomatik değildir; somut dosyada haczin niteliğine göre değerlendirme yapılır.

Alacaklı için pratik sonuç: mühlet öncesi haczinizin akıbetini varsayıma dayanarak değerlendirmeyin. Takibin bulunduğu aşama, haczin konusu ve malın niteliği farklı sonuçlar doğurabilir; bu husus komiser ve mahkeme aşamasında açıkça gündeme getirilmelidir.

Müstakbel Alacak Devri Hükümsüz Olabilir

Bu hüküm, temlik ve faktoring düzenlemeleriyle çalışan alacaklılar için doğrudan sonuç doğurur ve çoğu zaman bilinmez.

Kural şudur: konkordato mühletinin verilmesinden önce müstakbel bir alacağın devri sözleşmesi yapılmış ve devredilen alacak konkordato mühletinin verilmesinden sonra doğmuş ise, bu devir hükümsüzdür.

İki tarihin karşılaştırılması gerekir: sözleşmenin yapıldığı tarih ile alacağın doğduğu tarih. Sözleşme mühletten önce yapılmış olsa dahi belirleyici olan, devre konu alacağın hangi tarihte doğduğudur.

Somut örnek: bir işletme, gelecekteki hakedişlerini veya fatura alacaklarını mühletten önce bir finans kuruluşuna temlik etmiş olsun. Bu alacaklardan mühlet kararından sonra doğanlar bakımından devir hükümsüzdür; söz konusu alacaklar borçlunun malvarlığında kalır.

Amacı açıktır: mühlet kararıyla korunmaya alınan malvarlığının, önceden yapılmış bir devir sözleşmesiyle fiilen boşaltılmasını önlemek. Aksi hâlde konkordatonun sağladığı koruma, geçmiş tarihli bir temlikle işlevsiz kalabilirdi.

Finansman veren için pratik sonuç: konkordato riski taşıyan bir işletmeden alınan müstakbel alacak temliki, mühlet sonrası doğan alacaklar bakımından teminat değeri taşımaz.

Konusu Para Olmayan Alacaklar Nasıl Bildirilir?

Konkordato bir para düzenlemesi olduğundan, para dışındaki edimler için kanun bir dönüştürme kuralı getirir.

Kural: konusu para olmayan alacaklar, alacaklı tarafından, ona eşit kıymette para alacağına çevrilerek komisere bildirilir.

Dönüştürmeyi alacaklı yapar ve komisere bildirir; yani edimin parasal karşılığını ortaya koymak alacaklının yükümlülüğüdür. Bu değerlendirmenin dayanağının gösterilmesi, alacağın kayda alınması bakımından önemlidir.

Ancak borçlunun bir seçeneği vardır: borçlu, komiserin onayıyla taahhüdün aynen ifasını üstlenmekte serbesttir. Yani borçlu, parasal karşılık yerine edimi olduğu gibi yerine getirmeyi tercih edebilir — bunun için komiserin onayı gerekir.

Uygulamadaki karşılığı: teslim, montaj, imalat veya hizmet taahhüdü gibi edimlerde borçlu, işi tamamlamayı seçebilir. Bu, işletmenin faaliyetini sürdürmesiyle de uyumludur.

Alacaklı için not: alacağınız para dışında bir edimse, hem parasal karşılığını hesaplayıp bildirmeniz hem de borçlunun aynen ifa talebinde bulunma ihtimalini göz önünde tutmanız gerekir. Bildirim usulü için konkordatoda alacakların bildirilmesi ve incelenmesi (İİK 299-300) sayfamıza bakabilirsiniz.

Rehinli Alacaklı: Takip Sürer, Tahsil Durur

İstisnanın sınırı, madde metninde iki fiille çizilmiştir.

İİK m.295 uyarınca mühlet sırasında rehinle temin edilmiş alacaklar nedeniyle rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip başlatılabilir veya başlamış olan takiplere devam edilebilir. Ancak bu takip nedeniyle muhafaza tedbirleri alınamaz ve rehinli malın satışı gerçekleştirilemez.

Yani takip yürür ama tahsil noktasında durur. Alacaklı, takibi kesinleştirip satış aşamasına kadar getirebilir; satış ise mühlet sona ermeden yapılamaz.

Bunun bir karşılığı vardır: rehinle temin edilmiş alacaklarda mühlet süresince faiz işlemeye devam eder. Yani tahsili askıya alınan alacaklının alacağı büyümeye devam eder. Ayrıntı: konkordato mühletinde faiz işler mi? (İİK 294).

Rehinli alacaklının asıl mücadelesi başka yerdedir: komiserin yapacağı kıymet takdiri, alacağın hangi kısmının teminatlı sayılacağını ve dolayısıyla konkordatoya tabi olmayacağını belirler.

Takip Yasağının Kapsamı: Neyi Kapsar, Neyi Kapsamaz?

Yasağın sınırlarını tek bir tabloda görmek, hangi yolun açık olduğunu belirlemeyi kolaylaştırır.

Kapsam içinde (takip yapılamaz): adi alacaklar için haciz yoluyla takip · kambiyo senetlerine özgü takip · iflas yoluyla takip · 6183 sayılı Kanun’a göre yapılan kamu takipleri · ihtiyatî haciz ve ihtiyatî tedbir kararlarının uygulanması.

Kapsam dışında (yapılabilir): rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip — ancak muhafaza ve satış yapılamaz · İİK m.206’nın birinci sırasındaki imtiyazlı alacaklar için haciz yoluyla takip · konusu para veya malvarlığı olmayan takipler.

İki keskin sınır atlanmamalıdır. Birincisi: rehinle temin edilmiş alacak aynı zamanda kambiyo senedine bağlı olsa dahi, mühlet içinde kambiyo yoluna başvurulamaz; yalnızca rehnin paraya çevrilmesi yolu açıktır. İkincisi: birinci sıra imtiyazlı alacaklar için tanınan istisna yalnızca haciz yoluyla takip içindir, iflas yoluyla takibi kapsamaz.

Ve bir hatırlatma: takip yapılabilmesi, o alacağa faiz işleyeceği anlamına gelmez. Faizin durması alacağın rehinle temin edilip edilmediğine bağlıdır; birinci sıra imtiyazlı alacaklar rehinli olmadığından, takip yapılabilse dahi faiz durur.

Sürelerin Donması: Alacaklıyı Koruyan Yön

Takip yasağı ilk bakışta yalnızca alacaklı aleyhine görünür; kanun bu dengesizliği bir başka hükümle giderir.

Kural: bir takip muamelesi ile kesilebilen zamanaşımı ve hak düşüren müddetler mühlet süresince işlemez.

Mantığı basittir: takip yapamayan alacaklının, takip yapmadığı için hak kaybına uğraması adil olmazdı. Mühlet boyunca duran süreler, mühlet sona erdiğinde kaldığı yerden işlemeye devam eder.

Alacaklı için pratik sonuç: zamanaşımının dolmasından endişe ederek yasağa rağmen takip işlemi yapmaya gerek yoktur; böyle bir işlem zaten geçersiz olur. Doğru davranış, alacağı süresinde komisere bildirmek ve mühlet takvimini izlemektir.

Kayıt tutun: mühletin başlangıç ve bitiş tarihlerini belgelemek, sonradan zamanaşımı tartışması çıktığında sürenin ne kadar durduğunu ispatlamanızı sağlar. Mühlet süreleri ve uzatma rejimi için ilgili sayfalarımıza bakabilirsiniz.

Yasağa Rağmen Yapılan İşlemler ve Alacaklının Yolu

Takip yasağı ihlal edilirse alacaklının ne yapacağı, borçlunun ise nasıl korunacağı ayrı bir sorudur.

Yasağa rağmen yapılan takip işlemleri geçersizdir. Mühlet süresince konulan bir haciz hukuki sonuç doğurmaz.

Borçlu için yol: mühlete rağmen yapılan işlemin kaldırılması için icra dairesine ve gerektiğinde icra mahkemesine başvurulur; ayrıca durum komisere bildirilir.

Alacaklı için uyarı: mühletin varlığını bilerek takip işlemi yapmak, işlemin geçersizliği yanında karşı tarafın zarar iddiasına da zemin oluşturabilir. Mühlet kararları ilan edildiğinden, bilmeme savunması güçtür. İlan ve bildirim rejimi için konkordato geçici mühlet ilanı ve bildirimler (İİK 288).

Doğru refleks şudur: takip yapmak yerine alacağı süresinde komisere bildirmek, sürece katılmak ve gerekiyorsa alacaklılar kurulunda temsil edilmek. Kurulun yetkileri için konkordatoda alacaklılar kurulu: oluşumu ve görevleri, borçlunun mühlet içindeki kısıtlamaları için konkordato mühletinin borçlu bakımından sonuçları (İİK 297) sayfalarımıza bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Konkordato mühletinde icra takibi yapılabilir mi?

Kural olarak hayır. Mühlet içinde borçlu aleyhine yeni takip yapılamaz ve başlamış takipler durur. Amme alacakları da bu yasağa dâhildir (İİK m. 294).

Konkordato takip yasağı vergi borçlarını da kapsar mı?

Evet. 6183 sayılı Kanun’a göre yapılan kamu takipleri de mühlet süresince durur; borçluya karşı kamu alacağı için de takip yapılamaz.

Rehinli alacaklı mühlet içinde takip yapabilir mi?

Evet. Rehinle temin edilmiş alacaklar için rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip başlatılabilir veya devam edebilir; ancak rehinli malın muhafazası ve satışı yapılamaz (İİK m. 295).

İşçi alacakları için mühlette takip yapılabilir mi?

İİK m. 206’nın birinci sırasındaki imtiyazlı alacaklar (işçi alacakları, nafaka gibi) için haciz yoluyla takip yapılabilir. Bu istisna iflas yoluyla takibi kapsamaz.

Mühlette zamanaşımı işler mi?

Hayır. Bir takip işlemiyle kesilebilen zamanaşımı ve hak düşürücü süreler mühlet süresince işlemez; bu süre, zamanaşımı hesabında bakiye süreye eklenir.

Yasağa rağmen takip yapılırsa ne olur?

Mühlete aykırı olarak yapılan takip işlemleri geçersizdir. Bu nedenle mühlet içinde konulan hacizler hüküm doğurmaz.

Mühletten önce konulmuş hacizler ne olur?

İİK m.294, hacizli mallar hakkında niteliğine uygun düştüğü ölçüde İİK m.186 hükmünün uygulanacağını öngörür. “Niteliğine uygun düştüğü ölçüde” kaydı bir uyarlama gerektirdiğinden, somut dosyada haczin konusu ve takibin aşaması dikkate alınarak değerlendirme yapılır.

Mühletten önce yaptığım alacak temliki geçerli mi?

Konkordato mühletinin verilmesinden önce müstakbel bir alacağın devri sözleşmesi yapılmış ve devredilen alacak mühletin verilmesinden sonra doğmuşsa, bu devir hükümsüzdür. Belirleyici olan sözleşmenin değil, alacağın doğduğu tarihtir.

Faktoring veya hakediş temliki bu kapsamda mı?

Müstakbel alacakların devrine ilişkin sözleşmeler bu hükmün kapsamındadır. Mühlet kararından sonra doğan alacaklar bakımından devir hükümsüz olduğundan, bu alacaklar borçlunun malvarlığında kalır ve teminat işlevi görmez.

Alacağım para değilse nasıl bildirilir?

Konusu para olmayan alacaklar, alacaklı tarafından ona eşit kıymette para alacağına çevrilerek komisere bildirilir. Dönüştürmeyi alacaklı yapar ve dayanağını göstermesi beklenir.

Borçlu edimi aynen yerine getirebilir mi?

Evet. Kanun, borçlunun komiserin onayıyla taahhüdün aynen ifasını üstlenmekte serbest olduğunu öngörmüştür. Bu, işletmenin faaliyetini sürdürmesiyle de uyumludur.

Rehinli alacakta takip nereye kadar sürdürülebilir?

İİK m.295 uyarınca rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip başlatılabilir veya devam edebilir; ancak bu takip nedeniyle muhafaza tedbirleri alınamaz ve rehinli malın satışı gerçekleştirilemez. Yani takip yürür, tahsil noktasında durur.