Haricen Tahsil Ne Demek? Harcı, Oranı ve Bildirim Süreci

Haricen tahsil, bir icra takibi başladıktan sonra borçlunun borcunu icra dairesinin hesabına değil, doğrudan alacaklıya veya vekiline ödemesi ve bu ödemenin icra dosyasına bildirilerek dosyanın kapatılmasıdır. Tarafların pazarlık yapabilmesi ve tahsil harcının daha düşük olması nedeniyle hem alacaklı hem borçlu için avantajlı bir yöntemdir.

İcra takibine düşen bir borçla karşılaşan herkesin en çok merak ettiği konulardan biri, dosyanın en az masrafla nasıl kapatılacağıdır. İşte bu noktada haricen tahsil devreye girer. Bu yazıda haricen tahsilin ne anlama geldiğini, harç oranlarını, bildirim sürecini ve dikkat edilmesi gereken hususları güncel mevzuat ve Yargıtay uygulaması çerçevesinde ele alıyoruz.

Haricen Tahsil Ne Demek?

Bir alacağın tahsili için icra müdürlüğünde takip başlatıldıktan sonra, borçlu ile alacaklı çoğu zaman kendi aralarında anlaşarak meseleyi çözebilir. Borçlunun, icra dairesinin IBAN hesabına ödeme yapmak yerine kararlaştırılan tutarı doğrudan alacaklıya ya da onun avukatına ödemesi ve bu ödemenin icra dosyasına bildirilmesi işlemine haricen tahsil denir.

Haricen tahsilin en önemli özelliği, taraflara pazarlık imkânı tanımasıdır. İcra dosyasındaki güncel borç; asıl alacak, işlemiş faiz, vekâlet ücreti ve takip masraflarından oluşur. Haricen tahsilde taraflar bu kalemlerin dışında, kendi belirledikleri bir rakam üzerinden anlaşabilir. Bu da çoğu zaman borçlu için bir miktar indirim anlamına gelir.

Haricen Tahsil Harcı Ne Kadardır?

Haricen tahsilde ödenecek tahsil harcı, ödemenin icra sürecinin hangi aşamasında yapıldığına göre değişir. 492 sayılı Harçlar Kanunu uyarınca temel oranlar şöyledir:

• Ödeme/icra emri tebliğ edilmiş, henüz haciz yoksa: Alacaklıya yapılan haricen ödemelerde takip tutarının %2,27‘si oranında tahsil harcı.
• Dosyada en az bir haciz varsa (satıştan önce): Alacaklıya yapılan haricen ödemelerde %4,55 oranında tahsil harcı.
• Ödeme veya icra emri henüz tebliğ edilmemişse: Bu aşamada yapılan ödemelerden tahsil harcı alınmaz.

Kural olarak tahsil harcının yükümlüsü borçludur. Ancak taraflar, harcın kim tarafından dosyaya yatırılacağını kendi aralarında kararlaştırabilir. Önemli olan, harç ödenmeden icra müdürlüğünün haciz fek (kaldırma) işlemini ve dosya kapatma işlemini tamamlamayacağıdır.

Cezaevi Harcı Avantajı

Haricen tahsilin borçlu ve alacaklı açısından önemli bir avantajı daha vardır. İcra dairesince tahsil edilen paralardan normalde %2 oranında cezaevi (cezaevi yapı) harcı kesilir. Ancak haricen tahsilde para icra müdürlüğü eliyle tahsil edilmediğinden, bu cezaevi harcı talep edilmez. Bu husus, Yargıtay 8. Hukuk Dairesi’nin yerleşik uygulamasıyla da desteklenmektedir.

Haricen Tahsil Bildirimi Nasıl Yapılır?

Ödeme alacaklıya yapıldıktan sonra, bu durumun mutlaka icra dosyasına bildirilmesi gerekir. Buna haricen tahsil bildirimi denir. Alacaklı veya vekili, UYAP üzerinden dosyaya bir dilekçe sunarak ödemenin haricen tahsil edildiğini ve dosyanın kapatılmasını talep eder. Tahsil harcının yatırılması koşuluyla dosya kapatılır ve borçlunun malvarlığı üzerindeki hacizler kaldırılır.

Bildirim için kanunda kesin bir süre öngörülmemiştir; ancak bildirimin gecikmesi sakıncalıdır. Çünkü dosya açık kaldığı sürece faiz işlemeye devam eder ve borçlu, ödemesini yaptığı halde dosyada görünen bakiye borç nedeniyle yeni haciz işlemleriyle karşılaşabilir. Bu nedenle ödeme yapılır yapılmaz bildirimin ivedilikle yapılması önemlidir.

Dosya Alacağına Haciz Varsa Haricen Tahsil Mümkün mü?

Önemli bir istisna, alacaklının icra dosyasındaki alacağı üzerine başka bir alacaklı tarafından haciz konulmuş olması halinde ortaya çıkar. Bu durumda alacaklının o alacak üzerindeki tasarruf yetkisi sınırlanır; artık haricen tahsil, feragat veya vazgeçme beyanında bulunamaz. İcra müdürlükleri, dosya alacağına haciz varken yapılan haricen tahsil bildirimlerini reddeder. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi de bu yöndeki uygulamayı istikrarlı biçimde benimsemektedir.

Sıkça Sorulan Sorular

Haricen tahsil harcını kim öder?

Kanun gereği tahsil harcının asıl yükümlüsü borçludur. Ancak taraflar, harcın kim tarafından icra dosyasına yatırılacağını aralarında serbestçe kararlaştırabilir. Harç ödenmeden dosya kapatılmaz ve hacizler kaldırılmaz.

Haricen tahsilde indirim olur mu?

Haricen tahsil, taraflara pazarlık imkânı tanır. Alacaklı ve borçlu, dosyadaki güncel borç yerine kendi belirledikleri bir tutar üzerinden anlaşabilir; bu da çoğu zaman borçlu için bir miktar indirim sağlar. Ayrıca %2 cezaevi harcı bu yöntemde alınmaz.

Haricen tahsil bildirimi yapılmazsa ne olur?

Ödeme alacaklıya yapılmış olsa bile dosyaya bildirilmezse icra dosyası açık kalır, faiz işlemeye devam eder ve borçlu yeni haciz işlemleriyle karşılaşabilir. Bu nedenle ödeme sonrası bildirimin gecikmeden yapılması gerekir.

İlgili Konular

İcra ve alacak tahsili süreçleriyle ilgili diğer rehberlerimize de göz atabilirsiniz: İcra ve İflas Hukuku sayfamızdan icra takibinin tüm aşamalarını inceleyebilirsiniz.

Bu yazı yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut durumunuza ilişkin olarak bir avukata danışmanız önerilir. Mevzuat ve harç oranları zaman içinde değişebilir; güncel durumu teyit ediniz.