Haricen Tahsil Harcı: Oranlar, Kim Öder ve Nasıl Hesaplanır?

Alacaklı ile borçlu icra dosyası dışında anlaşıp ödemeyi kendi aralarında yaptıklarında, devlet bu tahsilattan tamamen elini çekmez. Takip devlet gücüyle yürütülmüş, icra dairesi işlem yapmıştır; bu hizmetin karşılığı olan harç yine doğar. Ancak kanun, tarafları sulh yoluyla anlaşmaya teşvik etmek için burada indirimli bir oran öngörmüştür.

Bu sayfada haricen tahsilde harcın hangi oranda alındığını, matrahın ne olduğunu ve hangi aşamada indirimin kalktığını ele alıyoruz.

Önce genel tahsil harcı oranları

Haricen tahsil harcını anlamak için önce normal tahsil harcı oranlarını bilmek gerekir. Tahsil harcı, konusu para olan veya parayla ölçülebilen icra takiplerinde takibin değeri üzerinden alınan nispi bir harçtır ve borcun fiilen tahsil edildiği aşamaya göre değişir:

Görüldüğü gibi harç oranı, takip ilerledikçe artar. Bu, borçluyu erken ödemeye yönelten bir yapıdır: hacizden önce ödeyen borçlu, satıştan sonra ödeyene göre çok daha düşük harç öder.

Haricen tahsilde yarı oran

Borç icra dairesi dışında ödenir ve satıştan önce takipten vazgeçilirse, 492 sayılı Harçlar Kanunu’nun 23. maddesi gereği tahsil harcı yarı oranında alınır:

Son satır kritiktir. Haczedilen mal satılıp paraya çevrildikten sonra takipten vazgeçilirse tahsil harcı tam oranda alınır; satış işlemiyle birlikte harç alacağı doğmuş kabul edildiğinden yarı oran uygulanmaz. Yani haricen anlaşmanın mali avantajı, satış gerçekleşmeden önce kullanılmalıdır.

Matrah: vazgeçilen miktar

Harcın matrahı, takipten vazgeçilen miktardır. Harçlar Kanunu m.23 “vazgeçilen miktara ait tahsil harcının yarısı” ifadesini kullanır.

Kısmi haricen tahsilde bu ayrım önem kazanır. Borcun yalnızca bir kısmı haricen tahsil edilmiş olsa bile takipten tümden vazgeçiliyorsa, uygulamada harç takipte kesinleşen tutarın tamamı üzerinden hesaplanır. Bu nedenle “yarısını aldım, dosyayı kapatıyorum” diyen alacaklının harç yükü, tahsil ettiği tutarla orantılı olmayabilir.

Doğru yaklaşım, vazgeçmenin kapsamını dilekçede net biçimde yazmaktır: tamamından mı, yoksa belirli bir tutardan mı vazgeçiliyor? Bu belirsizlik, harç uyuşmazlıklarının en yaygın kaynağıdır.

Kim öder?

İki ayrı harç ve iki ayrı yükümlü vardır; bu ikisi sık karıştırılır.

Tahsil harcının yükümlüsü borçludur. İİK 15 uyarınca kanunda aksi yazılı değilse bütün harç ve masraflar borçluya ait olup, neticede ayrıca hüküm ve takibe hacet kalmaksızın tahsil olunur. Taraflar aksini kararlaştıran bir sözleşme yapmadıkça bu harçtan borçlu sorumludur.

Cezaevi yapı harcının yükümlüsü alacaklıdır. 2548 sayılı Kanun uyarınca icra dairelerince tahsil olunan paranın yüzde ikisi oranında cezaevi yapı harcı alınır ve bu harç alacaklıdan tahsil edilir; borçluya yüklenemez. Haricen tahsil hâlinde de uygulanır.

Pratikte bu şu demektir: 500.000 TL’lik bir tahsilatta cezaevi harcı 10.000 TL’dir ve alacaklının eline geçen tutardan kesilir. Alacaklının net tahsilat hesabı yapılırken bu kalem unutulmamalıdır.

Peşin harç mahsup edilir

İlamsız takiplerde takip açılırken peşin harç alınır. Harçlar Kanunu m.29’a göre ilama dayanmayan takip isteklerinden alacak miktarının binde beşi peşin alınır ve peşin harçlar takip sonunda alınacak asıl harca mahsup olunur.

Yani haricen tahsil harcı hesaplanırken, takip açılışında yatırılan peşin harç bu tutardan düşülür. Hesabı yaparken bu mahsubu ihmal etmek, gereğinden fazla ödeme yapılmasına yol açar.

Ayrıca ilamsız takiplerde alacaklı mahkemeye müracaata mecbur kalırsa, peşin alınan harç kendisine iade olunur veya alacaklının isteği üzerine mahkeme harçlarına mahsup edilir.

Örnek hesap

Takip tutarı faiz ve masraflarla birlikte 400.000 TL olan bir dosyada, haciz uygulanmış ancak henüz satış yapılmamış olsun. Taraflar haricen anlaşıp tarafların takipten vazgeçtiğini varsayalım.

Aynı dosyada satış yapılmış olsaydı tahsil harcı %11,38 üzerinden 45.520 TL olacak ve yarı oran uygulanmayacaktı. Aradaki fark, haricen anlaşmanın satıştan önce yapılmasının neden önemli olduğunu gösterir.

Maktu harçlar ayrıca değerlendirilir

Yukarıdaki oranlar nispi harçlara ilişkindir ve yüzde olarak ifade edildikleri için yıldan yıla değişmezler. Buna karşılık başvurma harcı ve icranın yerine getirilmesi harcı gibi maktu harçlar Türk lirası olarak belirlenir ve her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir.

Bu nedenle bir dosyanın toplam maliyetini hesaplarken maktu kalemlerin işlem tarihindeki güncel tarifeden teyit edilmesi gerekir. Bir önceki yılın rakamıyla yapılan hesaplar eksik çıkar.

Konut finansmanında dörtte bir oranı

Özel bir indirim daha vardır. Harçlar Kanunu’na ekli (1) sayılı Tarifenin B-I/3-h bendi gereği konut finansmanından kaynaklanan alacakların takibinde tahsil harçları dörtte bir oranında uygulanır.

Haricen tahsil hâlinde bu çeyrek indirim, m.23’teki yarı oranla birlikte uygulanır. Konut kredisi kaynaklı bir alacakta haricen tahsil harcı, standart oranların çok altına iner. Satıştan sonraki vazgeçmede ise yarı oran uygulanmadığından yalnızca çeyrek indirim kalır.

Haricen tahsil neden tercih edilir?

Harç indirimi, haricen anlaşmanın tek avantajı değildir; ama en somut olanıdır. Tarafların bu yolu seçmesinin başlıca sebepleri şunlardır:

Alacaklı için: Tahsilat hızlanır. Satış süreci aylar sürebilir, ihalenin feshi talebiyle daha da uzayabilir. Haricen anlaşmada para doğrudan ve hemen alınır. Ayrıca malın düşük bedelle satılma riski ortadan kalkar.

Borçlu için: Harç yükü yarıya iner ve mal elden çıkmaz. Satış aşamasına gelmiş bir dosyada haricen anlaşmak, muhammen kıymetin yüzde ellisine mal kaybetmenin önüne geçer.

Buna karşılık haricen tahsilin kendine özgü bir riski vardır: ödeme icra dosyası dışında yapıldığı için, alacaklının bildirimi yapılmadığı sürece icra dairesi bu ödemeden haberdar olmaz. Dosya açık kalmaya, faiz işlemeye ve hacizler durmaya devam eder.

Bu riski yönetmenin pratik yolu, ödeme ile bildirimi eşzamanlı hâle getirmektir. Ödeme belgesi ile haricen tahsil bildiriminin aynı gün düzenlenmesi, sonradan yaşanacak sürüncemeyi büyük ölçüde önler. Alacaklı vekili aracılığıyla yürütülen dosyalarda bildirimin kim tarafından ve ne zaman verileceğinin yazılı olarak kararlaştırılması yerinde olur.

Uygulamada dikkat edilecek noktalar

1. Aşamayı doğru tespit edin. Harç, tahsilin fiilen yapıldığı aşamaya göre belirlenir; haciz var mı, satış yapıldı mı sorusu doğrudan oranı değiştirir.
2. Satıştan önce anlaşın. Satış gerçekleştikten sonra yarı oran hakkı kaybedilir.
3. Vazgeçmenin kapsamını yazın. Kısmi mi, tam mı olduğu belirsizse harç tam tutar üzerinden hesaplanabilir.
4. Peşin harcı mahsup ettirin. Takip açılışında yatırılan binde beş, asıl harca mahsup edilir.
5. Cezaevi harcını alacaklı bütçesine yazın. Yüzde iki, alacaklıdan kesilir ve borçluya yüklenemez.
6. UYAP’ta doğru gider türünü seçin. Yanlış seçilen haricen tahsil gider türü, harcın hatalı hesaplanmasına yol açar.
7. Konut finansmanı istisnasını kontrol edin. Alacak konut kredisinden kaynaklanıyorsa dörtte bir oranı uygulanır.
8. Maktu harçları güncel tarifeden alın. Nispi oranlar sabit, maktu tutarlar her yıl değişir.

Sıkça Sorulan Sorular

Haricen tahsil harcı oranı nedir?

Borç icra dairesi dışında ödenir ve satıştan önce takipten vazgeçilirse tahsil harcı yarı oranında alınır: hacizden önce %2,27, hacizden sonra satıştan önce %4,55. Bu, Harçlar Kanunu m.23’e dayanır.

Satıştan sonra da yarı oran uygulanır mı?

Uygulanmaz. Haczedilen mal satılıp paraya çevrildikten sonra takipten vazgeçilirse tahsil harcı tam oranda, yani %11,38 üzerinden alınır. Satış işlemiyle harç alacağı doğmuş kabul edilir.

Tahsil harcını kim öder?

Yükümlüsü borçludur. İİK 15 uyarınca kanunda aksi yazılı değilse bütün harç ve masraflar borçluya aittir ve neticede ayrıca hüküm ve takibe hacet kalmaksızın tahsil olunur. Taraflar aksini kararlaştıran bir sözleşme yapabilir.

Cezaevi harcı kimden alınır?

Alacaklıdan alınır ve borçluya yüklenemez. 2548 sayılı Kanun uyarınca icra dairelerince tahsil olunan paranın yüzde ikisi oranındadır ve haricen tahsil hâlinde de uygulanır.

Harcın matrahı nedir?

Matrah, takipten vazgeçilen miktardır. Borcun yalnızca bir kısmı haricen tahsil edilmiş olsa bile takipten tümden vazgeçiliyorsa uygulamada harç, takipte kesinleşen tutarın tamamı üzerinden hesaplanabilir.

Takip açılışında yatırdığım peşin harç ne olur?

Mahsup edilir. Harçlar Kanunu m.29’a göre ilama dayanmayan takip isteklerinden alacak miktarının binde beşi peşin alınır ve peşin harçlar takip sonunda alınacak asıl harca mahsup olunur.

Konut kredisi alacağında harç farklı mı?

Farklıdır. Harçlar Kanunu’na ekli (1) sayılı Tarifenin B-I/3-h bendi gereği konut finansmanından kaynaklanan alacakların takibinde tahsil harçları dörtte bir oranında uygulanır. Haricen tahsilde bu indirim yarı oranla birlikte uygulanır.

Maktu harçlar da bu oranlarda mı?

Hayır. Yukarıdaki oranlar nispi harçlara ilişkindir ve yüzde olarak ifade edildikleri için sabittir. Başvurma harcı ve icranın yerine getirilmesi harcı gibi maktu harçlar Türk lirası olarak belirlenir ve her yıl güncellenir; işlem tarihindeki tarifeden teyit edilmelidir.