Tehir-i İcra (İcranın Geri Bırakılması) Nedir? İİK m. 36

İlamlar, kural olarak kesinleşmeden de icraya konulabilir. Bu da ilk derece mahkemesi kararını üst mahkemeye taşıyan borçlu için bir risk doğurur. İşte tehir-i icra (icranın geri bırakılması), bu riski geçici olarak durduran bir hukuki korumadır.

Tehir-i İcra (İcranın Geri Bırakılması) Nedir?

Tehir-i icra; ilamlı icra takibinde, ilk derece mahkemesi kararının borçlu tarafından istinaf veya temyiz edilmesi durumunda, icra işlemlerinin üst mahkeme incelemesi sonuçlanana kadar durdurulmasıdır. Yasal dayanağı İcra ve İflas Kanunu’nun 36. maddesidir.

Bu yol, kanun yolu aşamasında alacaklının tahsil işlemlerini geçici olarak askıya alarak borçlunun hak kaybı yaşamasını önlemeyi amaçlar.

Tehir-i İcranın Şartları

Tehir-i icra talebinin kabul edilebilmesi için şu şartların birlikte sağlanması gerekir:

• Ortada ilamlı bir icra takibinin bulunması
• İlama dayanan kararın istinaf veya temyiz edilmiş olması
• Kanun yolu başvurusunun tehir-i icra talepli yapılmış olması
• İlk derece mahkemesi kararının usulüne uygun şekilde tebliğ edilmiş olması
• Borç tutarını karşılayacak teminatın gösterilmesi

Tehir-i İcra Nasıl Alınır? Adım Adım Süreç

Uygulamada izlenen genel süreç şöyledir:

1. Karara karşı tehir-i icra talepli olarak istinaf veya temyiz başvurusu yapılır
2. Kararı veren mahkemeden, kanun yoluna başvurulduğunu gösteren derkenar (müzekkere) alınır
3. Derkenar icra dosyasına sunulur ve dosya hesabı (borç ile üç aylık faizi) çıkarılır
4. Hesaplanan tutar kadar teminat icra dosyasına yatırılır
5. İcra müdürlüğü teminatı uygun bulursa borçluya mehil vesikası düzenler
6. Mehil süresi içinde icra mahkemesinde “değişik iş” olarak icranın geri bırakılması kararı talep edilir
7. Verilen tehir-i icra kararı icra dosyasına sunulur ve takip durur

Teminat Ne Kadar ve Nasıl Gösterilir?

Teminat tutarı, dosya borcunun üzerine üç aylık faiz eklenerek hesaplanan toplam alacak kadardır. Teminat nakit olarak yatırılabileceği gibi, muteber bir bankadan alınan kesin ve süresiz teminat mektubu ile de gösterilebilir. Kanun ayrıca taşınır rehni, esham, tahvilat ve taşınmaz rehnini de teminat olarak sayar. Banka teminat mektubunun icra mahkemesi hâkimince uygun bulunması gerekir.

2021 Değişikliği: Karar Artık İcra Mahkemesinden Alınıyor

24.11.2021 tarihli 7343 sayılı Kanun ile İİK m.36’da önemli bir değişiklik yapılmıştır. Eskiden tehir-i icra kararı doğrudan üst mahkemeden (Bölge Adliye Mahkemesi veya Yargıtay) alınırken, artık takibin yapıldığı yer icra mahkemesinden talep edilir.

Tehir-i İcra Hacizleri Kaldırır mı?

Hayır. Tehir-i icra kararı takibi bulunduğu yerde durdurur; daha önce konulmuş olan hacizleri kendiliğinden kaldırmaz. Karar sonrasında yalnızca yeni haciz işlemleri yapılamaz ve mevcut işlemler ilerlemez. Yargıtay’ın yerleşik uygulaması bu yöndedir; yatırılan teminatın borcu tüm fer’ileriyle karşıladığı hâllerde aşkın hâle gelen hacizlerin kaldırılması ayrıca tartışılır.

Süreç Sonunda Ne Olur?

Üst mahkeme kararı, alacaklı ile borçlu arasındaki uyuşmazlığı çözünce tehir-i icra etkisini yitirir. Bölge Adliye Mahkemesi başvuruyu esastan reddeder veya Yargıtay hükmü onarsa, alacaklının istemiyle teminat alacaklıya ödenir; mal ve haklar paraya çevrilir. Karar borçlu lehine bozulursa borçlu yatırdığı teminatı geri alır. Mehil süresinde karar getirilemezse 30 günlük ek süre istenebilir; yine getirilemezse alacaklı teminattan alacağını tahsil edebilir.

İİK 33 ile Farkı

İİK m.33’e dayanan icranın geri bırakılması (itfa, zamanaşımı veya imhal nedeniyle) icra işlemlerini iptal eder. İİK m.36 ise yalnızca karar kesinleşinceye kadar icrayı durdurur. Ayrıca istinaf reddedilip temyiz yolu açıksa, temyiz aşamasında yeniden bir m.36 başvurusu yapılması gerekir.

Tehir-i İcra Hangi İlamlarda Yapılamaz?

İcranın geri bırakılması her ilamda mümkün değildir. Başlıca istisnalar şunlardır:

• Nafaka ilamları: İİK m.36/4 uyarınca nafakaya ilişkin kararlar için icranın geri bırakılması (tehir-i icra) kararı verilemez. Bu nedenle nafaka hükmü, tehir-i icra talepli olarak temyiz edilse dahi icra durmaz; alacaklı takibe devam edebilir.
• Kesinleşmeden icra edilemeyen ilamlar: Taşınmazın aynına ilişkin, aile ve şahsın hukukuna dair ilamlar gibi kanun gereği kesinleşmedikçe icra edilemeyen kararlarda tehir-i icra prosedürüne gerek yoktur; bu ilamlar zaten kesinleşmeden uygulanamaz.

Ayrıca teminat gösterme yükümlülüğünün de istisnaları vardır: borçlunun, hükmolunan miktarı karşılayacak kadar malı hâlihazırda haczedilmişse veya borçlu adli yardımdan yararlanıyorsa (İİK m.36/2), ayrıca teminat göstermesi aranmaz. Önemle belirtmek gerekir ki tehir-i icra kararı ya da mehil vesikası, kural olarak daha önce konulmuş hacizleri kendiliğinden kaldırmaz; yalnızca yeni takip işlemlerinin durmasını sağlar. Nakit ya da banka teminat mektubuyla dosya borcunun tamamı karşılanmışsa, aşkın haciz oluşmaması adına mevcut hacizlerin kaldırılması ayrıca icra mahkemesinden talep edilebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Tehir-i icra kararını kim verir?

24.11.2021 tarihli 7343 sayılı Kanun değişikliğinden sonra tehir-i icra kararı, takibin yapıldığı yer icra mahkemesinden alınır.

Tehir-i icra için ne kadar teminat gerekir?

Teminat tutarı, dosya borcunun üzerine üç aylık faiz eklenerek bulunan toplam alacak kadardır. Nakit veya muteber bankadan kesin ve süresiz teminat mektubu ile gösterilebilir.

Tehir-i icra konulan hacizleri kaldırır mı?

Hayır. Tehir-i icra takibi durdurur ancak daha önce konulan hacizleri kendiliğinden kaldırmaz; yalnızca yeni haciz yapılmasını ve işlemlerin ilerlemesini engeller.

Mehil vesikası nedir?

Mehil vesikası, teminat yatırıldıktan sonra icra müdürlüğünün, borçluya tehir-i icra kararı getirmesi için tanıdığı süreyi gösteren resmî belgedir.

İlamsız takipte tehir-i icra mümkün müdür?

Hayır. İİK m.36 yalnızca ilamlı icraya özgüdür; ilamsız takiplerde uygulanmaz.

Süre içinde tehir-i icra kararı getirilemezse ne olur?

Borçlu 30 günlük ek süre talep edebilir. Bu sürede de karar getirilemezse alacaklı, yatırılan teminattan alacağını tahsil edebilir.