Tehir-i İcra (İcranın Geri Bırakılması) Nedir? İİK m. 36

İlamlar, kural olarak kesinleşmeden de icraya konulabilir. Bu da ilk derece mahkemesi kararını üst mahkemeye taşıyan borçlu için bir risk doğurur. İşte tehir-i icra (icranın geri bırakılması), bu riski geçici olarak durduran bir hukuki korumadır.

Tehir-i İcra (İcranın Geri Bırakılması) Nedir?

Tehir-i icra; ilamlı icra takibinde, ilk derece mahkemesi kararının borçlu tarafından istinaf veya temyiz edilmesi durumunda, icra işlemlerinin üst mahkeme incelemesi sonuçlanana kadar durdurulmasıdır. Yasal dayanağı İcra ve İflas Kanunu’nun 36. maddesidir.

Bu yol, kanun yolu aşamasında alacaklının tahsil işlemlerini geçici olarak askıya alarak borçlunun hak kaybı yaşamasını önlemeyi amaçlar.

Tehir-i İcranın Şartları

Tehir-i icra talebinin kabul edilebilmesi için şu şartların birlikte sağlanması gerekir:

• Ortada ilamlı bir icra takibinin bulunması
• İlama dayanan kararın istinaf veya temyiz edilmiş olması
• Kanun yolu başvurusunun tehir-i icra talepli yapılmış olması
• İlk derece mahkemesi kararının usulüne uygun şekilde tebliğ edilmiş olması
• Borç tutarını karşılayacak teminatın gösterilmesi

Tehir-i İcra Nasıl Alınır? Adım Adım Süreç

Uygulamada izlenen genel süreç şöyledir:

1. Karara karşı tehir-i icra talepli olarak istinaf veya temyiz başvurusu yapılır
2. Kararı veren mahkemeden, kanun yoluna başvurulduğunu gösteren derkenar (müzekkere) alınır
3. Derkenar icra dosyasına sunulur ve dosya hesabı (borç ile üç aylık faizi) çıkarılır
4. Hesaplanan tutar kadar teminat icra dosyasına yatırılır
5. İcra müdürlüğü teminatı uygun bulursa borçluya mehil vesikası düzenler
6. Mehil süresi içinde icra mahkemesinde “değişik iş” olarak icranın geri bırakılması kararı talep edilir
7. Verilen tehir-i icra kararı icra dosyasına sunulur ve takip durur

Teminat Ne Kadar ve Nasıl Gösterilir?

Teminat tutarı, dosya borcunun üzerine üç aylık faiz eklenerek hesaplanan toplam alacak kadardır. Teminat nakit olarak yatırılabileceği gibi, muteber bir bankadan alınan kesin ve süresiz teminat mektubu ile de gösterilebilir. Kanun ayrıca taşınır rehni, esham, tahvilat ve taşınmaz rehnini de teminat olarak sayar. Banka teminat mektubunun icra mahkemesi hâkimince uygun bulunması gerekir.

2021 Değişikliği: Karar Artık İcra Mahkemesinden Alınıyor

24.11.2021 tarihli 7343 sayılı Kanun ile İİK m.36’da önemli bir değişiklik yapılmıştır. Eskiden tehir-i icra kararı doğrudan üst mahkemeden (Bölge Adliye Mahkemesi veya Yargıtay) alınırken, artık takibin yapıldığı yer icra mahkemesinden talep edilir.

Tehir-i İcra Hacizleri Kaldırır mı?

Hayır. Tehir-i icra kararı takibi bulunduğu yerde durdurur; daha önce konulmuş olan hacizleri kendiliğinden kaldırmaz. Karar sonrasında yalnızca yeni haciz işlemleri yapılamaz ve mevcut işlemler ilerlemez. Yargıtay’ın yerleşik uygulaması bu yöndedir; yatırılan teminatın borcu tüm fer’ileriyle karşıladığı hâllerde aşkın hâle gelen hacizlerin kaldırılması ayrıca tartışılır.

Süreç Sonunda Ne Olur?

Üst mahkeme kararı, alacaklı ile borçlu arasındaki uyuşmazlığı çözünce tehir-i icra etkisini yitirir. Bölge Adliye Mahkemesi başvuruyu esastan reddeder veya Yargıtay hükmü onarsa, alacaklının istemiyle teminat alacaklıya ödenir; mal ve haklar paraya çevrilir. Karar borçlu lehine bozulursa borçlu yatırdığı teminatı geri alır. Mehil süresinde karar getirilemezse 30 günlük ek süre istenebilir; yine getirilemezse alacaklı teminattan alacağını tahsil edebilir.

İİK 33 ile Farkı

İİK m.33’e dayanan icranın geri bırakılması (itfa, zamanaşımı veya imhal nedeniyle) icra işlemlerini iptal eder. İİK m.36 ise yalnızca karar kesinleşinceye kadar icrayı durdurur. Ayrıca istinaf reddedilip temyiz yolu açıksa, temyiz aşamasında yeniden bir m.36 başvurusu yapılması gerekir.

Tehir-i İcra Hangi İlamlarda Yapılamaz?

İcranın geri bırakılması her ilamda mümkün değildir. Başlıca istisnalar şunlardır:

• Nafaka ilamları: İİK m.36/4 uyarınca nafakaya ilişkin kararlar için icranın geri bırakılması (tehir-i icra) kararı verilemez. Bu nedenle nafaka hükmü, tehir-i icra talepli olarak temyiz edilse dahi icra durmaz; alacaklı takibe devam edebilir.
• Kesinleşmeden icra edilemeyen ilamlar: Taşınmazın aynına ilişkin, aile ve şahsın hukukuna dair ilamlar gibi kanun gereği kesinleşmedikçe icra edilemeyen kararlarda tehir-i icra prosedürüne gerek yoktur; bu ilamlar zaten kesinleşmeden uygulanamaz.

Ayrıca teminat gösterme yükümlülüğünün de istisnaları vardır: borçlunun, hükmolunan miktarı karşılayacak kadar malı hâlihazırda haczedilmişse veya borçlu adli yardımdan yararlanıyorsa (İİK m.36/2), ayrıca teminat göstermesi aranmaz. Önemle belirtmek gerekir ki tehir-i icra kararı ya da mehil vesikası, kural olarak daha önce konulmuş hacizleri kendiliğinden kaldırmaz; yalnızca yeni takip işlemlerinin durmasını sağlar. Nakit ya da banka teminat mektubuyla dosya borcunun tamamı karşılanmışsa, aşkın haciz oluşmaması adına mevcut hacizlerin kaldırılması ayrıca icra mahkemesinden talep edilebilir.

Bu konuyla doğrudan bağlantılı bir diğer rehberimiz: İşçilik Alacağı İcra Takibi.

İİK m.33 ile m.36 Arasındaki Fark

İki kurum da “icranın geri bırakılması” adını taşır; ancak birbirinden tamamen farklıdır. Bu ayrım bilinmediğinde yanlış mercie başvurulur ve süre kaybedilir.

Üçüncü satır en sık yapılan usul hatasını önler: tehir-i icra kararını icra mahkemesi değil, kanun yolu incelemesini yapan mahkeme verir. İcra müdürünün görevi karar vermek değil, borçlunun bu kararı getirebilmesi için uygun bir süre (mehil) tanımaktır. Bu süreyi gösteren belgeye uygulamada mehil vesikası denir ve süre uygulamada genellikle altmış gün olarak belirlenir.

Teminat: Ne Kabul Edilir, Ne Edilmez?

Tehir-i icranın kalbi teminattır. Borçlu, hükmolunan tutarı güvence altına almadan icranın durdurulmasını isteyemez.

Altıncı satır çoğu borçlunun bilmediği imkândır: borçlunun hâlihazırda haczedilmiş malı hükmolunan tutarı karşılıyorsa ayrıca teminat göstermesi gerekmeyebilir. Bu durum özellikle taşınmazı haczedilmiş borçlular için nakit yükünü tamamen ortadan kaldırabilir. Teminatın kapsamı belirlenirken asıl alacak yanında işlemiş faiz ve giderler de dikkate alınır.

Mehil Vesikası ve Süreç Yönetimi

Tehir-i icrada zaman yönetimi belirleyicidir. Mehil süresi içinde karar getirilmezse takip kaldığı yerden devam eder.

Altıncı satır sürecin kırılma noktasıdır: mehil vesikası tek başına icrayı durdurmaz; yalnızca satış gibi işlemler bakımından zaman kazandırır. Asıl koruma, süresi içinde getirilen tehir-i icra kararıyla sağlanır. Kanun yolu incelemesi borçlu aleyhine sonuçlanırsa teminat alacaklıya ödenir; lehe sonuçlanırsa iade edilir. Satışın durdurulması boyutu için mehil vesikası ve satışın durdurulması rehberimize bakabilirsiniz.

Özetle: Teminatsız Tehir Yok

Tehir-i icra, kanun yoluna başvuran borçluyu inceleme sonuçlanana kadar koruyan bir kurumdur; ancak bedeli teminattır. İİK m.33’ten temel farkı şudur: kararı icra mahkemesi değil, istinaf veya temyiz incelemesini yapan mahkeme verir. İcra müdürünün görevi yalnızca bu kararın getirilebilmesi için uygun bir süre — mehil vesikası — tanımaktır.

Süreç yönetimi belirleyicidir: mehil vesikası tek başına icrayı durdurmaz, asıl koruma süresi içinde getirilen tehir-i icra kararıyla sağlanır. Karar getirilemezse takip kaldığı yerden devam eder. Borçlunun hâlihazırda haczedilmiş malı hükmolunan tutarı karşılıyorsa ayrıca teminat gerekmeyebilir; bu, nakit yükünü tümüyle ortadan kaldırabilecek bir imkândır.

İlamlı Takipte Durdurma Yolları

İlama dayalı takipte icranın durdurulması için birden çok yol bulunur ve her biri farklı şartlara tabidir.

Dördüncü ve sekizinci satırlar, en sık karıştırılan iki yoldur: itfa, imhal veya zamanaşımı iddiası icranın geri bırakılması yoluyla; kanun yolu başvurusu nedeniyle icranın durdurulması ise teminat karşılığında istenir.

Nafaka ve Diğer İstisnalar

Bazı ilamlarda icranın geri bırakılması imkânı bulunmaz.

Birinci satır, nafaka dosyalarında belirleyicidir: nafaka hükümlerinde icranın geri bırakılması için mühlet verilemez ve kanun yolu başvurusu icrayı durdurmaz.

İlamlı icra için ilamlı icra rehberimize bakabilirsiniz.

Teminat Rejimi

İcranın durdurulması için gösterilecek teminatın niteliği ve akıbeti kanunda düzenlenmiştir.

Dördüncü satır, sık yapılan hesap hatasını önler: teminat tutarı yalnızca asıl alacağı değil, işlemiş faiz ve masrafları da karşılayacak şekilde belirlenir. Eksik teminat kabul edilmeyebilir.

Adım Adım Süreç

İcranın geri bırakılması için izlenecek adımlar sıralıdır ve her biri süreye tabidir.

Beşinci ve altıncı satırlar birlikte okunmalıdır: mehil vesikasıyla verilen süre içinde kanun yolu merciinden karar getirilmezse icraya devam edilir. Bu nedenle başvuru ve karar süreci yakından izlenmelidir.

Geri bırakma için icranın geri bırakılması rehberimize bakabilirsiniz.

Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

İcranın geri bırakılması sürecinde tekrarlanan hatalar sınırlıdır.

Birinci satır, en yaygın karışıklıktır: itfa, imhal veya zamanaşımı iddiası icranın geri bırakılması yoluyla; kanun yolu başvurusu nedeniyle icranın durdurulması ise teminat karşılığında istenir. İki yolun şartları ve süreleri farklıdır.

2021 Değişikliği ve Merci

İcranın geri bırakılması kararının hangi mercice verileceği konusunda düzenleme değişmiştir.

İkinci satır, uygulamada değişikliğe uğramış noktadır: kararın hangi mercice verileceği konusundaki düzenleme değiştiğinden, başvuru öncesinde güncel usulün teyit edilmesi gerekir.

Alacaklı Bakımından Değerlendirme

Tehiri icra talebiyle karşılaşan alacaklının denetleyeceği hususlar vardır.

Yedinci satır, alacaklı bakımından kritik hatırlatmadır: icra durdurulmuş olsa dahi satış isteme süresi bakımından dosyanın izlenmesi gerekir. Sürecin uzaması hâlinde süre yönetimi ihmal edilmemelidir.

Geri bırakma için icranın geri bırakılması rehberimize bakabilirsiniz.

Uygulamada Sık Sorulanlar

Tehir-i icra konusunda tekrarlanan sorular belirli başlıklarda toplanır.

Birinci satır, en sık yanlış bilinen kuraldır: istinaf veya temyiz başvurusu icrayı kendiliğinden durdurmaz. Durdurma için teminat gösterilmesi ve icranın geri bırakılması kararı getirilmesi gerekir.

Kesinleşme Sonrası Rejim

Kanun yolu sonuçlandığında icra süreci kaldığı yerden devam eder.

Beşinci ve altıncı satırlar, alacaklı bakımından hatırlatmadır: icra durmuş olsa dahi satış isteme süresi bakımından dosyanın izlenmesi gerekir; süreç uzadığında süre yönetimi ihmal edilmemelidir.

Süreç Yönetimi

Tehir-i icra sürecinde izlenecek adımlar sıralıdır.

Altıncı satır, en sık hak kaybına yol açan adımdır: mehil vesikasıyla verilen süre içinde kanun yolu merciinden karar getirilmezse icraya devam edilir ve teminat bir işe yaramaz.

Diğer Durdurma Yollarıyla Karşılaştırma

İcranın durdurulması için kullanılabilecek yollar farklı şartlara tabidir.

Altıncı satır, en geniş kapsamlı durdurma sebebidir: konkordato mühleti verilmesi hâlinde takipler durur ve yeni takip yapılamaz. Bu etki, diğer yolların sağladığı korumadan daha kapsamlıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Tehir-i icra kararını kim verir?

24.11.2021 tarihli 7343 sayılı Kanun değişikliğinden sonra tehir-i icra kararı, takibin yapıldığı yer icra mahkemesinden alınır.

Tehir-i icra için ne kadar teminat gerekir?

Teminat tutarı, dosya borcunun üzerine üç aylık faiz eklenerek bulunan toplam alacak kadardır. Nakit veya muteber bankadan kesin ve süresiz teminat mektubu ile gösterilebilir.

Tehir-i icra konulan hacizleri kaldırır mı?

Hayır. Tehir-i icra takibi durdurur ancak daha önce konulan hacizleri kendiliğinden kaldırmaz; yalnızca yeni haciz yapılmasını ve işlemlerin ilerlemesini engeller.

Mehil vesikası nedir?

Mehil vesikası, teminat yatırıldıktan sonra icra müdürlüğünün, borçluya tehir-i icra kararı getirmesi için tanıdığı süreyi gösteren resmî belgedir.

İlamsız takipte tehir-i icra mümkün müdür?

Hayır. İİK m.36 yalnızca ilamlı icraya özgüdür; ilamsız takiplerde uygulanmaz.

Süre içinde tehir-i icra kararı getirilemezse ne olur?

Borçlu 30 günlük ek süre talep edebilir. Bu sürede de karar getirilemezse alacaklı, yatırılan teminattan alacağını tahsil edebilir.