İtirazın Kaldırılması: Kesin ve Geçici Kaldırma (İİK 68-70)

İtirazın kaldırılması, alacaklının elinde İİK m. 68 ve 68/a’da sayılan belgelerden biri bulunması hâlinde, icra mahkemesine başvurarak duran takibin devamını sağlayan belgeye dayalı bir yoldur. Borca itirazda itirazın kesin kaldırılması, imzaya itirazda ise itirazın geçici kaldırılması gündeme gelir.

İtirazın Kaldırılması Nedir?

İlamsız icra takibinde borçlunun itirazı takibi durdurur. Alacaklının elinde belirli nitelikte yazılı bir belge varsa, genel mahkemede dava açmak yerine daha hızlı ve basit bir yol olan itirazın kaldırılmasını tercih edebilir. Bu bir dava değil, icra mahkemesine yapılan bir taleptir. Başvuru, itirazın alacaklıya tebliğinden itibaren altı ay içinde yapılmalıdır.

İtirazın Kesin Kaldırılması (İİK m. 68)

Alacak, m. 68’de sayılan belgelerden birine dayanıyorsa itirazın kesin kaldırılması istenir. Bu belgeler özetle: imzası ikrar edilmiş adi senet, noterlikçe onaylı/resmi senet, resmi makamlar önünde verilmiş borç ikrarını içeren belgeler ve kanunda sayılan benzeri belgelerdir. Alacaklı, yalnızca takibin dayanağı olan belgeye dayanarak kaldırma isteyebilir; takip dışı bir belgeyle kesin kaldırma talep edemez.

İtirazın Geçici Kaldırılması (İİK m. 68/a)

Borçlu, takip dayanağı adi senetteki imzayı inkâr ederek (imzaya itiraz) takibi durdurmuşsa, alacaklı itirazın geçici kaldırılmasını ister. İcra mahkemesi, imzanın borçluya ait olup olmadığını (gerekirse bilirkişiyle) inceler. İmzanın borçluya ait olduğu sonucuna varılırsa itirazın geçici kaldırılmasına karar verilir ve takip devam eder. Borçlu, geçici kaldırma kararından sonra belirli süre içinde menfi tespit davası açarak borçlu olmadığını ileri sürebilir; açmazsa kaldırma kesinleşir.

İcra Mahkemesinde Sınırlı İnceleme

İtirazın kaldırılması, icra mahkemesinde basit yargılama usulüyle ve duruşmalı görülür. İnceleme sınırlıdır: yalnızca alacaklının dayandığı belgenin m. 68 kapsamında olup olmadığı ve itirazın haksızlığı değerlendirilir. Yargılamayı gerektirecek belirsiz alacaklar bu yola uygun değildir. Karar maddi anlamda kesin hüküm teşkil etmez: talep reddedilirse alacaklı genel mahkemede alacak davası açabilir; kabul edilirse borçlu menfi tespit davası açabilir.

İcra İnkar Tazminatı (İİK m. 68/7)

İtirazın kaldırılması talebinin esasa ilişkin nedenlerle kabulü hâlinde borçlu, aynı nedenlerle reddi hâlinde ise alacaklı, diğer tarafın talebi üzerine yüzde yirmiden aşağı olmamak üzere tazminata mahkûm edilir. Borçlu menfi tespit/istirdat davası açar ya da alacaklı genel mahkemede dava açarsa, tazminatın tahsili bu davaların sonuna kadar ertelenir; dava lehine sonuçlanan taraf için önceki tazminat kalkar.

İtirazın İptali Davasından Farkı ve Hangisini Seçmeli?

İtirazın kaldırılması icra mahkemesinde, belgeye dayalı ve sınırlı incelemelidir; itirazın iptali davası ise genel mahkemede açılır, her türlü delille ispat edilebilir ve kesin hüküm doğurur. Aynı takip için ikisi aynı anda yürütülemez. İtirazın kaldırılması reddedilirse alacaklı, m. 67’ye göre itirazın iptali ve icra inkar tazminatı talep edemez; ancak genel hükümlere göre alacak davası açabilir.

İtirazın kaldırılması ile itirazın iptali (İİK m.67), alacaklının farklı ihtiyaçlarına cevap verir. İtirazın kaldırılması, sadece kanunda sayılan güçlü belgelerle (imzası inkâr edilmeyen adi senet, resmî senet, resmî makamlar önünde yapılmış ikrar vb.) mümkündür; icra mahkemesinde açılır ve hızlıdır. İtirazın iptali ise elde belge olmasa bile açılabilir; genel mahkemede (asliye hukuk veya asliye ticaret) tanık, yemin, bilirkişi gibi tüm delillerle görülür ve alacak esasa girilerek çözülür. Ancak iptal yolu daha uzun sürer. Elinde İİK m.68 anlamında güçlü bir belge bulunan alacaklı çoğunlukla itirazın kaldırılmasını tercih eder; belgesi olmayan veya inkâra karşı korumak isteyen alacaklı ise itirazın iptali yolunu seçer. Tercih, delil durumu ve zaman kaygısı birlikte değerlendirilerek yapılmalıdır.

Süreler ve Görevli Mahkeme

İtirazın kaldırılması davası, alacaklının borçlunun itirazını öğrendiği tarihten itibaren altı ay içinde açılmalıdır; bu altı aylık süre hak düşürücü niteliktedir. Görevli mahkeme icra mahkemesidir; yetkili yer ise takibin yapıldığı yer icra mahkemesidir. İcra mahkemesinde basit yargılama usulü uygulanır; kural olarak dosya üzerinden karar verilir, ancak taraf talebiyle veya mahkemenin gerekli görmesi hâlinde duruşma açılabilir. Bu yönleriyle itirazın kaldırılması, itirazın iptali davasına göre çok daha hızlı sonuçlanan bir yoldur; buna karşılık inceleme kapsamı belgelerle sınırlıdır ve tanık dinletme, bilirkişi incelemesi gibi geniş delil olanakları bu davada kural olarak yoktur.

Sonuç ve Kanun Yolu

İtirazın kaldırılması davasında icra mahkemesi, alacaklının haklı olduğunu belirlerse itirazı kaldırır ve takibin durduğu yerden devamına karar verir; bu, alacaklıya haciz talep etme yolunu açar. Kararla birlikte kural olarak icra inkâr tazminatı da hükmedilir; miktarı, alacağın en az yüzde yirmisinden az olamaz. Mahkeme davayı reddederse, alacaklı itirazın iptali davası veya alacak davası yollarını tercih edebilir; hükmedilen kötüniyet tazminatı ise borçluya ödenir. Karara karşı kanun yolları, dava değerine göre istinaf ve temyiz sınırları çerçevesinde işler; 2026 için icra istinaf sınırı 119.000 TL, temyiz sınırı 682.000 TL’dir.

Hangi Belgeler Yeterli, Hangileri Yetersiz?

İtirazın kesin kaldırılmasını isteyebilmek için alacaklının elinde İİK m.68 anlamında güçlü (“nitelikli”) bir belge bulunması şarttır. Uygulamada belge türü, dosyanın kaderini belirler:

Yeterli sayılan belgeler:

• İmzası ikrar edilmiş, belli bir meblağ için kayıtsız şartsız borç ikrarını içeren adi senet,
• Noterlikçe onaylanmış (resmî) senetler,
• Resmî makamlar önünde veya resmî dairelerce usulüne uygun düzenlenmiş, kayıtsız şartsız borç doğuran belgeler,
• Kredi sözleşmeleri ile bunlara bağlı, süresinde itiraz edilmeyerek kesinleşmiş hesap özetleri.

Tek başına yetersiz kalan belgeler:

• Borçlunun imzaya itiraz ettiği adi senet, artık m.68 anlamında “belge” sayılmaz; bu durumda ancak itirazın geçici kaldırılması yoluna gidilebilir.
• Fatura veya ekstre gibi belgeler, borçlu tarafından açıkça kabul edilmedikçe bu davada tek başına ispat aracı olarak yeterli görülmez.

Kredi ve Kredi Kartı Alacakları: İİK 68/b

Bankalarla yapılan kredi sözleşmeleri ve kredi kartı ilişkilerinden doğan alacaklar bakımından İİK m.68/b özel bir imkân tanır. Buna göre, kredi veren tarafın gönderdiği hesap özetine veya ihtarnameye, kanunda öngörülen süre (kural olarak bir ay) içinde itiraz edilmemişse, bu belgeler borç ikrarını içeren belge sayılır ve alacaklı icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını talep edebilir. Bu nedenle kredi/kredi kartı borçlusunun, kendisine tebliğ edilen hesap özetine süresi içinde itiraz etmesi, sonradan itirazın kaldırılmasını güçleştirmemek adına büyük önem taşır.

Geçici Kaldırmadan Sonra: 7 Gün İçinde Borçtan Kurtulma Davası

İtirazın geçici kaldırılması kararı kesin bir hüküm değildir; yalnızca takibe devam imkânı sağlar. Bu karardan sonra borçlunun bir haftalık (7 günlük) süre içinde borçtan kurtulma davası açma hakkı vardır. Borçlu bu süre içinde davayı açmazsa, itirazın kaldırılması ve dolayısıyla takibin devamı kesinleşir. Borçtan kurtulma davası genel mahkemede görülür ve borçlu, borçlu olmadığını her türlü delille ispatlayabilir. Kesin kaldırma kararından sonra ise borçlunun ayrıca menfi tespit veya genel hükümlere göre dava açma yolu saklıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

İtirazın kaldırılması nedir?

Alacaklının elinde İİK m. 68/68a’daki belgelerden biri varsa, icra mahkemesine başvurarak duran takibin devamını sağladığı belgeye dayalı yoldur. Bir dava değil, taleptir.

Kesin ve geçici kaldırma arasındaki fark nedir?

Borca itirazda ve m. 68 belgeleri varsa itirazın kesin kaldırılması; takip dayanağı senetteki imzanın inkârında (imzaya itiraz) ise itirazın geçici kaldırılması istenir (m. 68/a).

İtirazın kaldırılması başvurusu ne kadar sürede yapılır?

İtirazın alacaklıya tebliğinden itibaren altı ay içinde icra mahkemesine yapılır.

Hangi belgelerle itirazın kesin kaldırılması istenir?

İmzası ikrar edilmiş adi senet, noter onaylı/resmi senet ve resmi makamlar önünde verilmiş borç ikrarını içeren belgeler gibi m. 68’de sayılan belgelerle istenir.

İtirazın kaldırılması kararı kesin hüküm midir?

Hayır. Maddi anlamda kesin hüküm teşkil etmez; reddedilirse alacaklı genel mahkemede alacak davası açabilir, kabul edilirse borçlu menfi tespit davası açabilir.

İtirazın kaldırılmasında tazminat var mı?

Evet. Esasa ilişkin kabulde borçlu, aynı nedenle reddinde alacaklı, diğer tarafın talebiyle yüzde yirmiden az olmamak üzere tazminata mahkûm edilebilir (m. 68/7).