İcra Takibinden Vazgeçme (Feragat) ve Haricen Tahsil Nedir?

Alacaklı, başlattığı icra takibinden vazgeçebilir; ama bunun türü ve sonuçları farklıdır. İcra takibinden vazgeçme (feragat), alacaklının takibi sonlandırmasıdır. Bu, alacaktan tamamen vazgeçmek (maddi feragat) veya sadece o takipten vazgeçmek şeklinde olabilir. Bir de borcun icra dışında ödendiği “haricen tahsil” durumu vardır. Bu rehberde feragat ile haricen tahsili, farklarını ve harç sonuçlarını açıklıyoruz.

Takipten Vazgeçme (Feragat) Nedir?

İcra takibinden vazgeçme, alacaklının başlattığı takibi sona erdirmesidir. İki farklı anlamı olabilir: Takipten feragat (sadece o icra takibinden vazgeçme; alacak hakkı saklı kalabilir) veya alacaktan feragat (maddi hukuk anlamında alacağın tamamından vazgeçme). Bu ayrım sonuçları belirler: alacaktan tamamen feragat edilmişse, alacaklı bir daha o borç için takip yapamaz.

Haricen Tahsil Nedir?

Haricen tahsil, borcun icra dairesi kanalıyla değil, doğrudan alacaklıya veya avukatına ödenmesidir. Örneğin borçlu, dosya dışında alacaklıyla anlaşıp ödemeyi elden veya banka yoluyla yaparsa, bu haricen tahsildir. Bu durumda dosya otomatik kapanmaz; alacaklının (veya vekilinin) icra dairesine haricen tahsil bildirimi yapması gerekir.

Feragat ile Haricen Tahsil Farkı

İkisi farklı kavramlardır ama harç açısından benzer sonuçlar doğurabilir. Feragatte alacaklı alacağından/takipten vazgeçer; haricen tahsilde ise alacak fiilen ödenmiştir, sadece icra dışında. Uygulamada, takip dosyasındaki tüm hacizlerin kaldırılması istemi, alacağın haricen tahsil edildiğine karine (gösterge) sayılır.

Haricen Tahsilde Dosya Kapatma Adımları

Borcu haricen ödeyen borçlu için kritik nokta, dosyanın resmen kapatılmasıdır. Alacaklının haricen tahsil bildirimi yapması, tahsil harcının yatırılması ve hacizlerin fekkinin talep edilmesi gerekir. Aksi halde borç ödenmiş olsa bile dosya UYAP ve e-Devlet’te açık görünmeye devam eder. Borçlu, ödeme dekontunu mutlaka saklamalı ve gerekirse icra müdürlüğüne sunmalıdır.

Maddi Feragat ile Takipten Feragatin Ayrımı

Feragat iki farklı ağırlıkta olabilir. Maddi (esasa ilişkin) feragatte alacaklı, alacak hakkının kendisinden tamamen vazgeçer; borç sona erer ve alacaklı aynı alacak için bir daha takip veya dava yoluna gidemez. Takip (usule ilişkin) feragatte ise alacaklı yalnızca o icra takibinden vazgeçer; alacak hakkı devam ettiğinden, koşulları varsa yeni bir takip başlatabilir. Beyanın hangi anlamda yapıldığı zabıtnameye açıkça yazılmalıdır; aksi hâlde tarafların iradesi tartışmalı hâle gelir.

Feragat ve Haricen Tahsilde Harç (Yarı Oran Kuralı)

Harçlar Kanunu’nun 23. maddesine göre, her ne sebeple olursa olsun icra takibinden vazgeçildiğinin zabıtnameye yazılması için vazgeçilen miktara ait tahsil harcının yarısı alınır. Buna göre dosyada haciz yoksa yaklaşık yüzde 2,27, haciz varsa satıştan önce yaklaşık yüzde 4,55 oranında harç doğar. Ancak haczedilen mal satılıp paraya çevrildikten sonra vazgeçilirse harç yarı değil, tam oranda (yüzde 11,38) alınır. Ayrıca ödeme veya icra emri henüz tebliğ edilmeden yapılan vazgeçmede tahsil harcı doğmaz. Tahsil harcından bağımsız olarak alınan yüzde 2’lik cezaevi harcı ise yalnızca alacaklıdan alınır, borçluya yükletilemez.

Vazgeçmenin Sonucu ve Hacizlerin Kaldırılması

Takipten feragat, o dosyadaki icra işlemlerini sona erdirir; ancak taşınmaz, araç veya banka üzerindeki hacizlerin silinmesi için ayrıca haciz fekki (kaldırma) talebi gerekir. Harç ve varsa gider kalemleri ödenmeden dosya hukuken kapanmaz ve hacizler kalkmaz. Maddi feragat hâlinde alacak hakkı da ortadan kalktığından, alacaklının aynı alacağı yeniden takibe koyması mümkün değildir; bu nedenle feragat dilekçesinin kapsamı dikkatle belirlenmelidir. Alacaklı takipten haberdar olmayan borçlu lehine, tebligat öncesi feragatte harç doğmayacağından erken çözüm her iki taraf için de maliyet avantajı sağlar.

Hangisini Seçmeli? Karar Tablosu

Alacaklı için doğru beyan, dosyanın hangi aşamada olduğuna ve alacağın fiilen tahsil edilip edilmediğine göre değişir. Aşağıdaki tablo tercih ölçütlerini gösterir:

Beyanın hangi anlamda yapıldığı zabıtnameye açıkça yazılmalıdır. Uygulamada en pahalı hata, yalnızca o takipten vazgeçmek isterken “alacaktan feragat” ifadesinin kullanılmasıdır; bu, alacak hakkının geri dönüşsüz biçimde sona ermesi sonucunu doğurur. Harç tarafı için tahsil harcı oranları rehberimize, kavramın kendisi ve ispat boyutu için haricen tahsil ne demek yazımıza, bildirim dilekçesi için haricen tahsil bildirim dilekçesi örneği sayfamıza bakabilirsiniz.

Vekilin Feragat Yetkisi: Vekâletnamede Özel Yetki Şart

Takip bir avukat aracılığıyla yürütülüyorsa, feragat beyanını vekilin yapabilmesi kendiliğinden mümkün değildir. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.74, açıkça yetki verilmemişse vekilin yapamayacağı işlemleri sayar; bunlar arasında sulh olmak, karşı tarafı ibra etmek, davadan veya kanun yollarından feragat etmek ve — icra bakımından özellikle önemlisi — haczi kaldırmak yer alır.

Öğretide, davadan feragate ilişkin bu düzenlemenin davanın devamı niteliğindeki icra takipleri bakımından da geçerli olduğu kabul edilmektedir. Buna göre alacaklı vekilinin icra takibinden feragat edebilmesi için vekâletnamesinde bu yönde açık yetki bulunmalıdır. Bununla birlikte, takipten feragatin hakkın özünden feragat anlamına gelmediği gözetilerek ikili bir ayrım yapılması gerektiği de savunulmaktadır: usule ilişkin takipten feragat ile alacak hakkını sona erdiren maddi feragatin aynı ağırlıkta değerlendirilmemesi.

Pratik sonuç — iki taraf için de:

• Alacaklı bakımından: vekâletnamede feragat yetkisi yoksa vekilin yaptığı feragat beyanı geçersizlik iddiasına açıktır; icra müdürlüğü de vekâletnameyi bu yönden inceler.
• Borçlu bakımından: karşı tarafla anlaşıp dosyayı kapatacaksanız, beyanı yapan vekilin yetkisini vekâletnameden teyit edin. Yetkisiz beyanla kapanan bir dosya ileride tartışma konusu olabilir.
• Haciz fekki ayrı yetkidir. HMK m.74 haczi kaldırmayı da özel yetkiye bağlamıştır; feragat yetkisi bulunan vekâletnamede haciz kaldırma yetkisinin ayrıca aranıp aranmayacağı uygulamada tartışılır. Güvenli yol, vekâletnamede her ikisinin de bulunmasıdır. Fek sürecinin adımları için borç ödendikten sonra haczin kaldırılması rehberimize bakınız.

Feragat Beyanından Dönülebilir mi?

Kural olarak hayır. Feragat, tek taraflı ve karşı tarafın kabulüne bağlı olmayan bir irade beyanıdır; icra dairesine ulaşıp zabıtnameye geçirildiği anda sonuç doğurur. Alacaklının sonradan “yanlış anlaşıldı, ben yalnızca takipten vazgeçmiştim” demesi, zabıtnamedeki ifadeyi kendiliğinden değiştirmez.

Bu nedenle beyan verilmeden önce şu üç noktanın netleştirilmesi gerekir: beyanın kapsamı (takipten mi, alacaktan mı), harcın kim tarafından yatırılacağı ve hacizlerin akıbeti. İrade sakatlığı (hata, hile, korkutma) iddiası ileri sürülebilirse de bu, genel hükümlere göre ayrı bir yargılamayı gerektirir ve ispat yükü beyanı veren taraftadır.

Takipten feragat hâlinde alacak hakkı saklı kaldığından yeni bir takip başlatılabilir; ancak bu, düşen bir dosyanın yenilenmesinden farklı bir işlemdir ve bu arada zamanaşımı süreleri işlemeye devam eder.

Birden Fazla Borçlu veya Kefil Varsa Feragatin Etkisi

Takip birden fazla müteselsil borçluya karşı yürütülüyorsa, alacaklının yalnızca birine yönelik feragati diğerlerini nasıl etkiler? Bu, uygulamada sıkça atlanan ve alacaklı aleyhine sonuç doğuran bir konudur.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.166/3, alacaklının borçlulardan biriyle yaptığı ibra sözleşmesinin, diğer borçluları da ibra edilen borçlunun iç ilişkideki borca katılma payı oranında borçtan kurtaracağını düzenler. Öğretide bu hükmün, sulh ve feragat hâllerine de kıyasen uygulanacağı kabul edilmektedir.

Somut anlamı şudur: üç müteselsil borçludan biri hakkındaki takipten alacaklı feragat ederse, diğer iki borçlu tümüyle kurtulmaz; ancak feragat edilen borçlunun iç ilişkideki payı oranında borçtan kurtulurlar. Alacaklı, kalan borçlulardan artık alacağın tamamını isteyemez. Ayrıca ibra, sulh veya feragat yoluyla borçtan kurtarılan borçluya rücu edilemez.

Kefalet bakımından da tablo değişir: asıl borç sona erdiğinde kefalet de fer’ilik ilkesi gereği sona erer. Bu nedenle birden fazla borçlusu veya kefili olan bir dosyada feragat beyanı verilmeden önce, beyanın kimi kapsadığı ve kalan borçlulardan ne kadarının isteneceği hesaplanmalıdır.

Kısmi Feragat ve Kısmi Haricen Tahsil

Alacaklı, alacağın tamamından değil bir kısmından da vazgeçebilir; borç bir kısmı itibarıyla haricen de tahsil edilebilir. Her iki hâlde de dosya kapanmaz, kalan bakiye üzerinden takip sürer. Dikkat edilecek noktalar:

• Beyanın tutarı net olmalıdır. “Kısmen feragat ediyorum” ifadesi yetersizdir; hangi tutardan, hangi kalem bakımından vazgeçildiği yazılmalıdır.
• Mahsup sırası belirtilmelidir. Ödenen veya vazgeçilen tutarın asıl alacağa mı, faize mi, masrafa mı sayılacağı yazılmazsa uygulamadaki sıra borçlunun aleyhine sonuç verebilir.
• Hacizler kendiliğinden kalkmaz. Kalan borç için hacizler devam eder; kalan bakiyeyi aşan hacizler bakımından aşkın haciz itirazı gündeme gelebilir. Banka hesabındaki bloke için banka haczi ve bloke kaldırma, maaş kesintisinde sıralama kuralı devreye girer.
• Faiz işlemeye devam eder. Kalan tutar üzerinden faiz yürümesi sürer; güncel bakiye için kapak hesabı istenmelidir.

Feragat Öncesi Kontrol Listesi

• Dosya alacağı üzerinde başka bir alacaklının haczi var mı? Varsa alacaklının tasarruf yetkisi sınırlanır ve beyan reddedilir. Dosya durumunu e-Devlet ve UYAP üzerinden teyit edin.
• Vekâletnamede feragat (ve haciz kaldırma) yetkisi var mı?
• Beyan takipten mi, alacaktan mı? Zabıtnamede açık yazılıyor mu?
• Birden fazla borçlu veya kefil var mı? Beyan hangilerini kapsıyor?
• Harcı kim yatıracak, tutar ne? Ödeme veya icra emri tebliğ edildi mi?
• Hacizlerin kaldırılması ayrıca talep edildi mi? Banka, maaş, tapu ve trafik için ayrı yazılar gerekir; dilekçe için fek talebi dilekçesi örneği kullanılabilir. Hacizler kalkmazsa borcu ödedim ama haciz kalkmıyor rehberimiz yol gösterir.
• Kambiyo senedine dayalı takipse senet iade edilecek mi?
• Ödeme yapıldıysa dekont ve protokol saklandı mı? Alacaklı bildirmezse menfi tespit ve İİK m.71 yolları için bu belgeler gerekecektir.

Feragat Dilekçesinde Nelere Dikkat Edilmeli?

Feragat veya haricen tahsil beyanı, dosyanın kaderini belirlediği için dilekçenin doğru terimlerle hazırlanması önemlidir. Dilekçede; vazgeçmenin maddi (alacaktan) mı yoksa yalnızca takipten mi olduğu, dosyada haciz bulunup bulunmadığı, harcın hangi tarafça ödeneceği ve hacizlerin kaldırılmasının talep edilip edilmediği açıkça belirtilmelidir. Yanlış tercih edilen bir ifade, harcın yarı oran yerine tam oran üzerinden hesaplanmasına veya alacak hakkının istenmeden sona ermesine yol açabilir. Uygulamada icra müdürlüğü, beyan zabıtnameye geçirildikten sonra harcı tahakkuk ettirir; harç yatırıldığında dosya “infaz” (kapalı) statüsüne alınır ve talep hâlinde haciz fekleri işlenir. Tereddüt hâlinde bir avukattan destek almak, hem harç maliyetini hem de olası hak kayıplarını önlemede güvence sağlar.

Sıkça Sorulan Sorular