Konkordatoda Alacakların Bildirilmesi ve İncelenmesi (İİK 299-300)

Konkordato komiseri, ilan yoluyla alacaklıları, ilandan itibaren on beş gün içinde alacaklarını bildirmeye davet eder (İİK m. 299). Komiser, borçlunun beyanını da alarak bildirilen alacakları gerçeklik ve imtiyaz yönünden inceler (m. 300).

Alacakların Bildirilmesi Neden Önemli?

Konkordatonun temelinde, borçlunun gerçek borç tablosunun ortaya konması yatar. Hangi alacaklının ne kadar alacağı olduğu, hem konkordato projesinin müzakeresinde hem de oylamada esas alınacak nisabın belirlenmesinde kritik öneme sahiptir. Bu nedenle alacakların usulüne uygun bildirilmesi ve incelenmesi sürecin can damarıdır.

Komiserin İlanla Daveti (İİK m. 299)

Komiser, mühlet ilanıyla birlikte alacaklıları, ilandan itibaren on beş gün içinde alacaklarını bildirmeye davet eder. İlanda, alacağını bildirmeyen alacaklıların konkordato projesinin müzakeresine kabul edilmeyebileceği ihtarına da yer verilir.

Bildirim Yapmayan Alacaklının Durumu

Alacağını süresinde bildirmeyen alacaklı, kural olarak müzakerelere kabul edilmez ve oylamada dikkate alınmayabilir. Ancak bu durum, alacağının maddi hukuk bakımından sona ermesi anlamına gelmez. Ayrıca, borçlunun bilançosunda veya konkordato projesinde gösterilen alacaklılar, ayrıca bildirim yapmasalar bile komiser tarafından kayda alınır.

Borçlunun Beyanı ve Komiserin İncelemesi (m. 300)

Komiser, bildirilen alacaklar hakkında borçluyu beyana davet eder. Ardından her alacağı gerçeklik ve miktar yönünden inceler, varsa imtiyaz durumunu (İİK m. 206 sıralaması) tespit eder. Böylece müzakereye esas alınacak alacaklı listesi ve alacak tutarları belirlenmiş olur.

Rehinli Alacakların Durumu

Komiser, rehinli malların kıymet takdirini yapar ve belirlediği değeri toplantıdan önce borçluya ve rehinli alacaklılara yazılı olarak bildirir. Rehinli alacaklılar 15 gün içinde bildirimde bulunmazsa rehin haklarını kaybetmezler; ancak alacağın rehinle karşılanamayan kısmının oylamaya dâhil olabilmesi ve teminatlandırılması bildirime bağlıdır.

On Beş Günlük Süre İlan Tarihinden Başlar — Tebliğden Değil

Bu, alacak kaydında en çok hak kaybı doğuran noktadır ve maddenin lafzından çıkar.

İİK m.299 uyarınca alacaklılar, komiser tarafından İİK m.288 uyarınca yapılacak ilanla, ilan tarihinden itibaren on beş gün içinde alacaklarını bildirmeye davet olunur.

Ayrıca posta ile bilgilendirme yapılır: ilanın birer sureti adresi belli olan alacaklılara posta ile gönderilir.

Ancak kritik nokta şudur: posta ile bilgilendirme yapılmış olsa dahi on beş günlük süre yine ilan tarihinden başlar. Postanın size ulaştığı tarih süreyi yeniden başlatmaz.

Pratik sonuç: mektup geç ulaştıysa sürenin önemli bir kısmı çoktan tükenmiş olabilir. Bu nedenle borçlusu konkordatoya başvurmuş bir alacaklının, postayı beklemek yerine Ticaret Sicili Gazetesi ve resmî ilan portalını takip etmesi gerekir.

İhtar Koşulludur: “Bilançoda Kayıtlı Olmadıkça”

Bildirim yapmamanın sonucu mutlak değildir; kanun bir kurtarıcı kayıt öngörmüştür.

İlanda yazılacak ihtar şudur: alacaklarını bildirmeyen alacaklıların bilançoda kayıtlı olmadıkça konkordato projesinin müzakerelerine kabul edilmeyecekleri.

İki hâli ayırmak gerekir. Alacağınız borçlunun bilançosunda veya konkordato projesinde gösterilmişse, ayrıca bildirim yapmasanız dahi komiser tarafından kayda alınırsınız. Bilançoda görünmüyorsanız ve süresinde bildirim yapmadıysanız müzakerelere kabul edilmezsiniz.

Yine de bildirim yapmak gerekir. Bilançoda görünmek, alacağın tutarının da doğru gösterildiği anlamına gelmez. Borçlunun kaydettiği tutar eksikse, bunu düzeltmenin yolu süresinde bildirimde bulunmaktır.

Ve bir sınır: müzakerelere kabul edilmemek, alacağın maddi hukuk bakımından sona ermesi anlamına gelmez. Kaybedilen, süreçteki söz ve oy hakkıdır.

Alacaklının süreç boyunca kullanabileceği hakların tamamı için konkordatoda alacaklının hakları ve alacak bildirimi sayfamıza bakabilirsiniz.

Alacak Kaydı Neden Sürecin En Belirleyici Adımı?

Bildirim, yalnızca “listeye girmek” değildir; sonraki bütün aşamaların dayanağını oluşturur.

Nisap buradan hesaplanır. Konkordato projesinin kabulü için aranan çoğunluk, kaydedilmiş alacaklılar ve alacaklar üzerinden hesaplanır. Bildirilmemiş bir alacak paydada yer almaz; bu da diğer alacaklıların oy ağırlığını göreli olarak artırır.

Tutar da buradan belirlenir. Bildirdiğiniz tutar eksikse, projeden etkilenme oranınız ve tasdik sonrası alacağınız da o eksik tutar üzerinden şekillenir.

Sıra ve nitelik buradan tespit edilir. Alacağınızın imtiyazlı olup olmadığı, rehinle temin edilip edilmediği ve rehinle karşılanamayan kısmın ne olduğu bu aşamada ortaya konur.

Sonraki itiraz hakkınız buna bağlıdır. Alacağı itiraza uğrayan alacaklı için tasdik kararının ilanından itibaren işleyen ayrı bir dava süresi bulunur; ancak bu, alacağın önce kayda alınmış olmasını gerektirir.

Özetle: konkordatoda alacaklının etkisi, en çok bu on beş günlük pencerede belirlenir. Sonraki aşamalarda yapılabilecekler, buradaki kaydın niteliğiyle sınırlıdır.

Bildirim Yaparken Sık Yapılan Dört Hata

Komiser ilanlarındaki düzeltme yazışmalarının çoğu aynı başlıklarda toplanır.

1. Ana para ile faizi birlikte tek kalem göstermek. Faizin ayrıca belirtilmesi istenir; birleşik gösterim, mühletle birlikte faizin durduğu tarihin tespitini imkânsızlaştırır ve tutarın düzeltilmesine yol açar.

2. Hesap dökümü sunmamak. Yalnızca fatura veya sözleşme sunmak çoğu zaman yeterli görülmez; alacağın nasıl oluştuğunu adım adım gösteren, denetime elverişli bir döküm aranır.

3. Rehinli alacağı tek tutar olarak bildirmek. Rehinle temin edilmiş alacakta, rehnin kıymetini karşılayan kısım ile karşılamayan kısmın ayrışması gerekir; çünkü konkordatoya tabi olan ve nisaba giren, yalnızca teminatsız kalan kısımdır.

4. Postayı beklemek. On beş günlük süre ilan tarihinden işlediğinden, mektubun ulaşmasını beklemek sürenin önemli bir kısmını tüketir.

Belge hazırlığı için pratik öneri: bildirimi tek bir dilekçe ekinde toplamak yerine, alacak kalemlerini tablo hâlinde göstermek ve her kalemin dayanağını ayrı ek olarak numaralandırmak, komiserin defter karşılaştırmasını hızlandırır.

Bildirimin İçeriği: Uygulamada Aranan Beş Unsur

Komiser ilanlarında alacak kaydının nasıl yapılacağı ayrıntılı biçimde belirtilir; eksik bildirim düzeltme yazışmasına ve zaman kaybına yol açar.

1. Hesap dökümü. Alacağın dayanağını gösteren, inceleme ve denetime elverişli bir hesap dökümünün sunulması zorunlu tutulur.

2. Faiz ayrı gösterilir. İşleyen faiz tutarının ana paradan ayrıca belirtilmesi istenir. Faizin hangi tarihe kadar hesaplandığı önemlidir; mühletle birlikte rehinsiz alacaklarda faiz durduğundan bu ayrım tutarı doğrudan etkiler.

3. Yabancı para alacakları. Bildirim tarihindeki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası efektif satış kuru üzerinden Türk lirası karşılığının gösterilmesi istenir.

4. Para dışındaki alacaklar. Alacağın paradan başka bir şey olması hâlinde, bildirim tarihindeki para olarak değerinin gösterilmesi gerekir.

5. Temsil. Vekil aracılığıyla kayıt yaptıracaklar bakımından, Avukatlık Kanunu m.35 gereği yalnızca avukatla temsil edilebileceği belirtilir.

Faizin hangi tarihte durduğu ve hangi alacakları kapsadığı için konkordato mühletinde faiz işler mi? (İİK 294) sayfamıza bakınız.

Komiser Neyi, Nasıl İnceler? (İİK m.300)

İnceleme, bildirilen belgelerin okunmasından ibaret değildir; kanun komisere kaynağa inme görevi verir.

Önce borçlunun açıklaması alınır: komiser, borçluyu iddia olunan alacaklar hakkında açıklamada bulunmaya davet eder.

Sonra defter ve belge incelemesi yapılır: komiser, alacakların varit olup olmadığı hakkında borçlunun defterleri ve belgeleri üzerinde gerekli incelemelerde bulunur.

Ve sonuç rapora geçer: bu incelemenin neticesi, komiserin İİK m.302 uyarınca mahkemeye sunacağı rapora işlenir. Yani alacak incelemesi bağımsız bir karar değil, tasdik aşamasına giden raporun bir parçasıdır.

Alacaklı için pratik sonuç: borçlunun defterlerinde görünmeyen bir alacağı bildiriyorsanız, dayanağınızın belge gücü belirleyicidir. Sözleşme, fatura, teslim belgesi ve ödeme kayıtları gibi defterle çapraz doğrulanabilir belgeler sunmak, kabul ihtimalini artırır.

Aynı Alacağı Kefil de Bildirirse: Mühlet Riski Doğar

Doktrinde tartışılan ve nisabı doğrudan etkileyen özel bir durum vardır.

Alacaklı süresinde bildirimde bulunmuş ve nisaba dâhil olmuşken, müteselsil borçlu ve kefiller de aynı alacağa ilişkin olarak konkordatoya alacak bildiriminde bulunmuş ve borçlu da bu bildirimleri kabul etmişse ne olur?

Doktrindeki değerlendirme şudur: böyle bir durumda borçlunun dürüst davranmadığı ve diğer alacaklılara zarar verme kastı ortaya çıkar. Bu nedenle mahkemenin kefilleri hesaba dâhil etmemesi, aksine konkordato mühletinin kaldırılmasına karar vermesi gerektiği savunulmaktadır.

Neden bu kadar ciddi? Çünkü aynı alacağın hem asıl alacaklı hem kefil tarafından bildirilmesi, alacak ve alacaklı sayısını yapay olarak büyütür ve nisabı borçlu lehine çevirebilir.

Bu değerlendirme İİK m.292’nin (c) bendiyle doğrudan bağlantılıdır: borçlunun alacaklıları zarara uğratma amacıyla hareket ettiğinin anlaşılması, kesin mühletin kaldırılarak konkordato talebinin reddine ve iflasa karar verilmesi sebebidir. Ayrıntı: konkordato talebi reddedilirse iflasa karar verilir mi? (İİK 292).

Alacaklı için pratik sonuç: alacak listesini inceleyebildiğiniz aşamada, aynı borcun birden fazla kalem olarak görünüp görünmediğini kontrol etmek nisap bakımından belirleyici olabilir.

Bu İlan Toplantı Daveti Değildir

Süreçte iki ayrı ilan vardır ve karıştırılması, alacaklının toplantıyı kaçırmasına yol açar.

Birinci ilan (İİK m.299): alacaklıları alacaklarını bildirmeye davet eder. Bu ilanla komiser alacaklıları toplanmaya çağırmaz.

İkinci ilan (İİK m.301): konkordato projesinin hazırlanması ile alacakların bildirilmesi ve incelenmesi tamamlandıktan sonra komiser, yeni bir ilanla alacaklıları projeyi müzakere etmek üzere toplantıya davet eder. İlk toplantı günü, bu ilandan en az bir ay sonra olmalıdır.

Pratik sonuç: alacağınızı bildirmiş olmanız toplantı tarihini bildiğiniz anlamına gelmez; ikinci ilanı da takip etmeniz gerekir. Toplantı ve oylama düzeni için konkordato alacaklılar toplantısı ve oylama: gerekli çoğunluk (İİK 302) sayfamıza bakabilirsiniz.

Kamu alacaklarının bu süreçteki özel konumu için konkordatoda kamu (vergi ve SGK) alacaklarının durumu sayfamıza bakınız.

Bildirimden Sonra: Komiserin İnceleme Süreci (İİK m.300, m.302)

Alacak bildirimi bir son değil, bir başlangıçtır. Kanun, bildirimden sonra işleyecek inceleme sürecini adım adım düzenler.

Özel Alacak Türlerinde Bildirim

Bildirimin Mühlet Rejimindeki Yeri

Alacak bildirimi, alacaklının süreçteki tüm haklarının kapısıdır; bildirimin sonuçları mühlet rejimiyle birlikte okunur.

Beşinci satır, bildirimde gösterilecek tutarı doğrudan etkiler: rehinle temin edilmemiş alacaklarda faiz mühletle birlikte durduğundan, bildirimde mühlet tarihine kadar işlemiş faiz ile asıl alacak ayrı ayrı gösterilmelidir. Tek tutar hâlinde yapılan bildirim sonradan hesap tartışması doğurur.

Komiser İncelemesi ve İtiraz

Bildirilen alacaklar, borçlunun beyanı alınarak komiser tarafından incelenir.

Dördüncü satır, alacaklı bakımından süreci belirleyen andır: komiserin alacağı çekişmeli sayması hâlinde oy hakkı ve tahsilat beklentisi değişir. Bu nedenle bildirime eklenen belgelerin gücü, alacağın kabul edilip edilmeyeceğini doğrudan etkiler.

Çekişmeli alacak için çekişmeli alacak davası rehberimize bakabilirsiniz.

Bildirim Dilekçesinde Denetlenecek Unsurlar

Bildirimin içeriği, alacağın hangi sınıfta ve hangi tutarla kabul edileceğini belirler.

Dördüncü satır, komiser incelemesinde ilk bakılan husustur: alacağın niteliği doğru gösterilmediğinde, sınıflandırma komiserin takdirine kalır ve alacaklının beklediğinden farklı bir sonuç doğabilir.

Rehinli Alacakların Bildirimi

Rehinli alacaklar, adi alacaklardan farklı bir rejime tabi olduğundan bildirimde ayrı bir dikkat gerektirir.

Dördüncü satır, bildirimin en kritik kalemidir: rehin açığı belirlenmeden alacağın ne kadarının adi sayılacağı ve dolayısıyla oy hakkının kapsamı tespit edilemez.

Sıkça Sorulan Sorular

Konkordatoda alacak nasıl bildirilir?

Komiser ilan yoluyla alacaklıları, ilandan itibaren on beş gün içinde alacaklarını belgeleriyle bildirmeye davet eder (İİK m. 299). Bildirim komisere yapılır.

Alacağımı bildirmezsem ne olur?

Süresinde bildirmeyen alacaklı kural olarak müzakerelere kabul edilmez ve oylamada dikkate alınmayabilir. Ancak bu, alacağın maddi hukuk bakımından sona ermesi anlamına gelmez.

Bilançoda görünen alacaklı yine de bildirmeli mi?

Borçlunun bilançosunda veya konkordato projesinde gösterilen alacaklılar ayrıca bildirim yapmasalar bile komiser tarafından kayda alınır. Yine de bildirimde bulunmak güvenlidir.

Komiser alacakları nasıl inceler?

Komiser, borçlunun beyanını alır ve her alacağı gerçeklik, miktar ve imtiyaz (İİK m. 206) yönünden inceleyerek müzakereye esas listeyi oluşturur (m. 300).

Rehinli alacaklı 15 günde bildirmezse ne olur?

Rehinli alacaklı bildirimde bulunmazsa rehin hakkını kaybetmez. Ancak alacağın rehinle karşılanamayan kısmının oylamaya dâhil olması ve teminatlandırılması bildirime bağlıdır.

Alacak bildirimi süreci ne kadar sürer?

Bildirim için ilandan itibaren on beş günlük süre tanınır. Bu süreyi komiserin inceleme ve borçlunun beyan aşaması izler; ardından alacaklılar toplantısına geçilir.

On beş günlük süre ne zaman başlar?

İlan tarihinden. İİK m.299 uyarınca alacaklılar, İİK m.288 uyarınca yapılacak ilanla ilan tarihinden itibaren on beş gün içinde alacaklarını bildirmeye davet olunur. İlanın bir sureti adresi belli olan alacaklılara posta ile gönderilse dahi süre yine ilan tarihinden işler; postanın ulaştığı tarih süreyi yeniden başlatmaz.

Bildirimde hangi bilgiler istenir?

Uygulamada komiser ilanlarında; inceleme ve denetime elverişli hesap dökümü, işleyen faiz tutarının ayrıca belirtilmesi, yabancı para alacaklarında bildirim tarihindeki TCMB efektif satış kuru üzerinden TL karşılığının gösterilmesi ve alacağın paradan başka bir şey olması hâlinde bildirim tarihindeki para olarak değerinin gösterilmesi istenir.

Vekil aracılığıyla kayıt yaptırabilir miyim?

Evet, ancak Avukatlık Kanunu m.35 gereği vekil vasıtasıyla kayıt yaptıracaklar yalnızca avukatla temsil edilebilir.

Komiser alacağımı nasıl inceler?

İİK m.300 uyarınca komiser önce borçluyu iddia olunan alacaklar hakkında açıklamada bulunmaya davet eder; ardından alacakların varit olup olmadığı hakkında borçlunun defterleri ve belgeleri üzerinde gerekli incelemelerde bulunur ve sonucu İİK m.302 uyarınca mahkemeye sunacağı rapora geçirir.

Aynı alacağı kefil de bildirirse ne olur?

Doktrinde, alacaklı bildirimde bulunup nisaba dâhil olmuşken müteselsil borçlu ve kefillerin de aynı alacağa ilişkin bildirimde bulunması ve borçlunun bunları kabul etmesi hâlinde, borçlunun dürüst davranmadığı ve diğer alacaklılara zarar verme kastının ortaya çıktığı; mahkemenin kefilleri hesaba dâhil etmeyip konkordato mühletinin kaldırılmasına karar vermesi gerektiği savunulmaktadır.

Alacağımı bildirdim, toplantı tarihini nereden öğreneceğim?

İİK m.299 ilanı alacaklıları toplantıya çağırmaz. Alacakların bildirilmesi ve incelenmesi tamamlandıktan sonra komiser yeni bir ilanla alacaklıları toplantıya davet eder (İİK m.301) ve ilk toplantı günü bu ilandan en az bir ay sonra olur.