Konkordato Komiserinin Sorumluluğu ve Ücreti

Konkordato komiseri kamu görevlisi sayıldığından, görevini kötüye kullanması hâlinde cezai; kusuruyla verdiği zarardan ise hukuki sorumluluk taşır. Ücreti, Adalet Bakanlığınca çıkarılan tarifeye göre mahkemece belirlenir ve gider avansından karşılanır.

Komiser Kamu Görevlisidir

Komiser, mahkemece görevlendirilen ve kanunda öngörülen görevleri yerine getiren bir kamu görevlisi olarak nitelendirilir. Bu nitelik, hem yetkilerinin hem de sorumluluğunun kaynağıdır. Komiser görevini tarafsız, objektif ve özenle yürütmek zorundadır.

Hukuki Sorumluluk

Komiserin sorumluluğu hakkında İİK’nın iflas idaresinin sorumluluğuna ilişkin hükümleri kıyasen uygulanır. Buna göre komiser, görevini yerine getirirken kusuruyla (kasıt veya ihmaliyle) taraflara verdiği zararlardan sorumludur. Örneğin komiserin dosyayı süresinde mahkemeye teslim etmemesi nedeniyle borçlunun uğradığı zarar, komiserden genel hükümlere göre istenebilir.

Cezai Sorumluluk

Kamu görevlisi sıfatı taşıdığından, komiserin görevi kötüye kullanma, rüşvet, irtikâp gibi fiilleri Türk Ceza Kanunu kapsamında cezai sorumluluk doğurur. Komiserlik için aranan “katalog suçlardan mahkûm olmama” şartı da bu hassasiyetin bir yansımasıdır.

Komiserin Yükümlülükleri (Yönetmelik m. 8)

Yönetmelik, komisere açık yükümlülükler getirir:

• Görevini kanun, yönetmelik ve dürüstlük kuralları çerçevesinde tarafsız, objektif ve özenle yerine getirmek,
• Görevi bizzat yerine getirmek,
• Görevi sebebiyle öğrendiği sırların gizliliğini sağlamak,
• Elde ettiği bilgileri kendisi veya yakınları yararına kullanmamak; menfaat sağlamamak ve hediye kabul etmemek,
• Görev almak için reklam sayılabilecek girişimlerde bulunmamak.

Sır saklama ve menfaat sağlamama gibi yükümlülükler, komiserlik görevi sona erdikten sonra da devam eder.

Komiserin Ücreti

Komiser ücreti, Adalet Bakanlığınca çıkarılan tarifeye göre mahkemece belirlenir. Ücret, işin kapsamına, harcanan emeğe ve sürenin uzunluğuna göre takdir edilir ve borçlunun yatırdığı gider avansından karşılanır. Tarifedeki tutarlar her yıl güncellendiğinden, güncel ücret için yürürlükteki tarifeye bakılması gerekir.

Görevden Alınma

Komiser, görevin gerektirdiği özen yükümlülüğüne aykırı davranırsa ilgili merciler tarafından görevine son verilebilir. Ayrıca alacaklılar kurulu, komiserin yeterli olmadığı kanaatindeyse mahkemeden komiserin değiştirilmesini isteyebilir.

Sorumluluğun Dayanağı: İİK m.227’nin Dördüncü ve Beşinci Fıkrası

Komiserin hukuki sorumluluğu genel hükümlere değil, kanunun açık bir göndermesine dayanır ve bu gönderme dardır.

İİK m.290 şöyle der: “Komiserin sorumlulukları hakkında 227 nci maddenin dördüncü ve beşinci fıkrası hükümleri uygulanır.” Yani iflas idaresinin sorumluluğuna ilişkin hükümlerin tamamı değil, yalnızca bu iki fıkra uygulanır.

Sorumluluğun ölçütü kusurdur: komiser, kusuruyla vermiş olduğu zararlardan sorumludur. Kusur, kasıt veya ihmal biçiminde olabilir.

Ve dava yeri özeldir: doktrinde belirtildiği üzere bu dava adliye mahkemesinde görülür. Yani komisere karşı açılacak tazminat davası, konkordato dosyasının görüldüğü asliye ticaret mahkemesinde değil, genel hükümlere göre belirlenecek adliye mahkemesinde açılır.

Pratik sonuç: komiserin işlemine itiraz etmek ile komiserden tazminat istemek iki ayrı yoldur. Birincisi şikâyet olarak asliye ticaret mahkemesine yapılır ve kesin karara bağlanır; ikincisi ayrı bir dava olarak açılır.

İki Yol, İki Merci: Şikâyet mi, Tazminat mı?

Komiserden şikâyetçi olan tarafın önünde birbirine karıştırılan üç ayrı imkân vardır.

1. Şikâyet (işlemin düzeltilmesi): komiserin konkordatoya ilişkin işlemleriyle ilgili şikâyetler asliye ticaret mahkemesi tarafından kesin olarak karara bağlanır. Amaç, hatalı bir işlemin düzeltilmesidir; kanun yolu kapalıdır.

2. Komiserin değiştirilmesi: bu talebi alacaklılar kurulu yapar. Kurul, komiserin faaliyetlerini yeterli bulmazsa mahkemeden komiserin değiştirilmesini gerekçeli bir raporla isteyebilir. Mahkeme bu talep hakkında borçluyu ve komiseri dinledikten sonra kesin olarak karar verir.

3. Tazminat davası: komiserin kusuruyla verdiği zararın giderilmesi için açılır ve adliye mahkemesinde görülür.

Doğru yolu seçmek belirleyicidir: devam eden bir işlemin düzeltilmesini istiyorsanız şikâyet; komiserin sürece devam etmesini sakıncalı buluyorsanız kurul aracılığıyla değiştirme talebi; gerçekleşmiş bir zararın karşılanmasını istiyorsanız tazminat davası gerekir.

Kurulun oluşumu ve yetkileri için konkordatoda alacaklılar kurulu: oluşumu ve görevleri sayfamıza bakabilirsiniz.

Alacaklılar Kurulunun Denetim Yetkisi

Komiserin en yakın denetleyicisi mahkeme değil, alacaklılar kuruludur.

Kanun kurulun görevini üç fiille tanımlar: kurul, komiserin faaliyetlerine nezaret eder; komisere tavsiyelerde bulunabilir; ve kanunun öngördüğü hâllerde mahkemeye görüş bildirir.

Görüş bildirme yükümlülüğü bazı hâllerde zorunludur. Örneğin borçlunun mahkeme iznine tabi işlemlerinde mahkeme, karar vermeden önce komiserin ve alacaklılar kurulunun görüşünü almak zorundadır; kesin mühletin uzatılması talebinde de varsa kurulun görüşü alınır.

Alacaklı için pratik sonuç: komiserin performansından şikâyetçiyseniz, tek başınıza değiştirme talebinde bulunamazsınız — bu yetki kurula aittir. Bu nedenle kuruldaki temsil, alacaklı bakımından pasif bir statü değil işlevsel bir araçtır.

Borçlunun izne tabi işlemleri için konkordato mühletinin borçlu bakımından sonuçları (İİK 297) sayfamıza bakınız.

Göreve Kabul Şartları Sorumluluğun Habercisidir

Komiserliğe girişteki şartlar, görevin taşıdığı sorumluluğun ağırlığını gösterir.

Eğitim zorunludur: listeye kayıt için Adalet Bakanlığı tarafından izin verilen kurumlardan alınacak eğitimin tamamlanmış olması şarttır.

Bağımsız denetçiler ayrıca bildirilir: Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu, komiser olarak görevlendirilebilecek yetkilendirilmiş bağımsız denetçileri liste hâlinde bilirkişilik bölge kurullarına bildirir.

Ayrıntılar yönetmeliğe bırakılmıştır: komiserin nitelikleri, eğitimi, eğitim verecek kurumlar ve eğitimden muaf tutulacaklar ile komiserliğe ilişkin diğer hususlar Adalet Bakanlığınca yürürlüğe konulan yönetmelikle belirlenir. Bu düzenleme 2018’de 7155 sayılı Kanun’la yeniden kaleme alınmıştır.

Şartların ayrıntısı ve listeye kayıt usulü için konkordato komiseri nasıl olunur? şartları ve liste sayfamıza bakabilirsiniz.

Ücret Nasıl Belirlenir? Kaynağı ve Ödeyeni

Komiser ücreti pazarlıkla değil, önceden belirlenmiş bir çerçeveye göre takdir edilir.

Kaynak tarifedir: komiser ücreti, Adalet Bakanlığınca çıkarılan tarifeye göre mahkemece belirlenir. Taraflar arasında serbestçe kararlaştırılamaz.

Takdirin ölçütleri: işin kapsamı, harcanan emek ve sürenin uzunluğu dikkate alınır. Üç komiser görevlendirilen kapsamlı bir dosya ile tek komiserli küçük bir dosyanın aynı tutarda değerlendirilmemesi bundandır.

Kaynağı gider avansıdır: ücret, borçlunun konkordato başvurusunda yatırdığı gider avansından karşılanır. Yani konkordato talebinde bulunan borçlu, bu maliyeti baştan üstlenmiş olur.

Bu sayfada güncel tutar yazılmamıştır. Tarifedeki tutarlar her yıl güncellendiğinden, sabit bir rakam kısa sürede yanlış hâle gelir. Güncel ücret için yürürlükteki tarifeye bakılmalıdır.

Borçlu için planlama notu: komiser ücreti, gider avansının tek kalemi değildir; ilan giderleri, bilirkişi ve kıymet takdiri masrafları da aynı avanstan karşılanır. Başvuru öncesinde bu kalemlerin toplamını öngörmek, sürecin ortasında avans yetersizliği yaşamamak için önemlidir.

Sorumluluğun Doğduğu Tipik Hâller

Komiserin kusur sorumluluğu soyut bir kavram değildir; uygulamada belirli işlem gruplarında gündeme gelir.

Süre ve teslim yükümlülükleri: komiser, kesin mühlet içinde tasdike yönelik işlemleri tamamlayarak dosyayı raporuyla birlikte mahkemeye iade etmekle yükümlüdür. Bu yükümlülüğün ihlali, sürecin uzamasından doğan zararlar bakımından tartışma yaratır.

Alacak incelemesi: komiser, alacakların varit olup olmadığı hakkında borçlunun defterleri ve belgeleri üzerinde inceleme yapar. Yüzeysel bir inceleme sonucu bir alacağın hatalı biçimde kayda alınması veya dışarıda bırakılması, nisabı ve dolayısıyla sonucu etkileyebilir.

Kıymet takdiri: rehinli malların kıymet takdiri komiserin görevidir ve bu takdir, rehinli alacağın hangi kısmının konkordatoya tabi olacağını belirler. Hatalı takdir doğrudan maddi sonuç doğurur.

İzin ve nezaret: borçlunun izne tabi işlemlerinde gerekli özenin gösterilmemesi, alacaklıların zarara uğramasına yol açabilir.

Ortak nokta: bu hâllerin hiçbirinde sorumluluk kendiliğinden doğmaz; kusur ve zarar ile bunlar arasındaki illiyet bağı ayrıca ortaya konmalıdır.

Görev Bittikten Sonra da Süren Yükümlülükler

Komiserin bazı yükümlülükleri, dosyanın kapanmasıyla sona ermez.

Yönetmelik, komiserin yükümlülüklerini saydıktan sonra açık bir hüküm koyar: sır saklama, elde edilen bilgileri kendisi veya yakınları yararına kullanmama ve menfaat sağlamama, hediye kabul etmeme yükümlülükleri komiserlik görevi sona erdikten sonra da devam eder.

Ayrıca bir reklam yasağı vardır: komiser, görev almak için reklam sayılabilecek nitelikte girişim ve eylemlerde bulunamaz.

Neden önemli? Komiser görevi sırasında borçlunun ticari sırlarına, müşteri ve tedarikçi ilişkilerine, maliyet yapısına erişir. Bu bilginin görev sonrasında kullanılması rekabet açısından ciddi zarar doğurabilir; kanun koyucu bu nedenle yükümlülüğü süreye bağlamamıştır.

İhlal hâlinde: bu yükümlülüklere aykırılık hem disiplin sonucu doğurabilir hem kusur sorumluluğu kapsamında tazminat sebebi oluşturabilir.

Borçlunun Komiserle İlişkisi ve Mühlet Riski

Komiserin yetkileri, borçlu bakımından doğrudan bir risk kaynağıdır.

İİK m.292 uyarınca borçlunun komiserin emir ve talimatlarına uymaması, kesin mühletin kaldırılarak konkordato talebinin reddine ve iflasa tabi borçlu bakımından iflasına karar verilmesi sebeplerinden biridir.

Bu bent 2018’de genişletilmiştir: 7155 sayılı Kanun’la aynı bende, “ya da borçlunun alacaklıları zarara uğratma amacıyla hareket ettiği anlaşılıyorsa” ibaresi eklenmiştir.

Borçlu için pratik sonuç: komiserle ilişkiyi yazılı yürütmek, verilen talimatları ve alınan izinleri belgelemek yalnızca iyi bir uygulama değil, doğrudan bir savunma aracıdır. Talimata uyulup uyulmadığı tartışması, mühletin akıbetini belirleyebilir.

Kaldırma ve iflas hâllerinin tam listesi için konkordato talebi reddedilirse iflasa karar verilir mi? (İİK 292), komiserin görev ve yetkilerinin tamamı için konkordato komiseri kimdir? görev ve yetkileri (İİK 290) sayfalarımıza bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Konkordato komiseri sorumlu tutulabilir mi?

Evet. Komiser kamu görevlisi sayılır; kusuruyla (kasıt veya ihmaliyle) verdiği zarardan hukuki, görevi kötüye kullanma gibi fiillerden ise cezai sorumluluk taşır.

Komiserin ücreti nasıl belirlenir?

Komiser ücreti, Adalet Bakanlığınca çıkarılan tarifeye göre mahkemece belirlenir; işin kapsamı ve süreye göre takdir edilir ve gider avansından karşılanır.

Komiser ücretini kim öder?

Ücret, borçlunun konkordato başvurusunda yatırdığı gider avansından karşılanır. Tarifedeki tutarlar her yıl güncellenir.

Komiserin yükümlülükleri nelerdir?

Tarafsız ve özenli davranmak, görevi bizzat yapmak, sır saklamak, menfaat sağlamamak ve hediye kabul etmemek, reklam yapmamaktır (Yönetmelik m. 8). Bazı yükümlülükler görev bittikten sonra da sürer.

Komiser görevden alınabilir mi?

Evet. Özen yükümlülüğüne aykırı davranan komiserin görevine son verilebilir. Alacaklılar kurulu da mahkemeden komiserin değiştirilmesini isteyebilir.

Komiserin verdiği zarar nasıl tazmin edilir?

Komiserin kusuruyla verdiği zarar, iflas idaresinin sorumluluğuna ilişkin hükümlerin kıyasen uygulanmasıyla, genel hükümler çerçevesinde komiserden istenebilir.

Komiserin sorumluluğu hangi hükme dayanır?

İİK m.290 uyarınca komiserin sorumlulukları hakkında İİK m.227’nin dördüncü ve beşinci fıkrası hükümleri uygulanır. Yani iflas idaresinin sorumluluğuna ilişkin hükümlerin tamamı değil, yalnızca bu iki fıkra uygulanır.

Komisere karşı tazminat davası nerede açılır?

Doktrinde belirtildiği üzere komiserin kusuruyla verdiği zararlara ilişkin dava adliye mahkemesinde görülür. Bu, komiserin işlemine karşı asliye ticaret mahkemesine yapılan şikâyetten farklı ve ayrı bir yoldur.

Komiserin değiştirilmesini kim isteyebilir?

Alacaklılar kurulu. Kurul, komiserin faaliyetlerini yeterli bulmazsa mahkemeden komiserin değiştirilmesini gerekçeli bir raporla isteyebilir; mahkeme bu talep hakkında borçluyu ve komiseri dinledikten sonra kesin olarak karar verir.

Tek başıma komiserin değiştirilmesini isteyebilir miyim?

Kanun bu yetkiyi alacaklılar kuruluna tanımıştır. Bu nedenle kuruldaki temsil, alacaklı bakımından işlevsel bir araçtır; komiserin performansına ilişkin itirazların kurul kanalıyla gündeme getirilmesi gerekir.

Komiserin sır saklama yükümlülüğü ne kadar sürer?

Yönetmelik uyarınca sır saklama, elde edilen bilgileri kendisi veya yakınları yararına kullanmama ve menfaat sağlamama yükümlülükleri komiserlik görevi sona erdikten sonra da devam eder. Ayrıca komiser, görev almak için reklam sayılabilecek girişim ve eylemlerde bulunamaz.

Komiserin talimatlarına uymazsam ne olur?

İİK m.292 uyarınca borçlunun komiserin emir ve talimatlarına uymaması, kesin mühletin kaldırılarak konkordato talebinin reddine ve iflasa tabi borçlu bakımından iflasına karar verilmesi sebeplerinden biridir. Bu bende 7155 sayılı Kanun’la “alacaklıları zarara uğratma amacıyla hareket ettiği anlaşılıyorsa” ibaresi de eklenmiştir.