İflasın Devam Eden Sözleşmelere Etkisi 2026 — Kira, Tedarik ve Bayilik Sözleşmeleri Ne Olur? İflas İdaresinin Aynen İfa Kararı, Güvence İsteme ve Dönme, Teslim Edilmiş Mal, Mülkiyeti Saklı Tutma, Vekâlet, Acentelik ve Cari Hesap (İİK m.192, m.195-200, m.228; TBK m.98, m.310, m.332, m.436, m.513; TTK m.98, m.121-122)

Kanunda sayılan istisnalar dışında iflas, sözleşmeleri kendiliğinden sona erdirmez. İflasın açılmasıyla müflisin borçları, taşınmaz rehniyle güvenceye alınmış olanlar hariç muaccel olur (İİK m.195); konusu para olmayan alacak eşdeğer para alacağına çevrilir, ancak iflas idaresi taahhüdün aynen ifasını üstlenebilir ve alacaklı isterse teminat gösterir (İİK m.198). Karşılıklı sözleşmede taraflardan biri iflas eder ve diğer tarafın hakkı tehlikeye düşerse, bu taraf karşı edimin ifası güvence altına alınıncaya kadar kendi ediminden kaçınabilir; uygun sürede güvence verilmezse sözleşmeden dönebilir (TBK m.98). Kiracı kiralananın tesliminden sonra iflas ederse kiraya veren, kiracıya ve iflas masasına yazılı olarak uygun bir süre verip işleyecek kiralar için güvence ister; güvence verilmezse sözleşmeyi hemen feshedebilir (TBK m.332). Kiraya veren iflas ederse kira devam eder, kiralanan el değiştirirse yeni malik sözleşmenin tarafı olur (TBK m.310). İflastan önce borçluya mal satıp teslim eden satıcı, fesih ve geri alma hakkını açıkça saklı tutmuş olsa bile sözleşmeyi feshedemez ve malı geri alamaz (İİK m.199); noterde özel siciline kaydedilmiş mülkiyeti saklı tutma ise ayrıdır (TMK m.764). Vekâlet, sözleşmeden veya işin niteliğinden aksi anlaşılmadıkça iflasla kendiliğinden sona erer (TBK m.513); acentelikte de bu hüküm uygulanır (TTK m.121/3). Cari hesap taraflardan birinin iflasıyla sona erer (TTK m.98). Bayilik kanunda ayrıca düzenlenmediğinden sonucunu sözleşme hükümleri, TBK m.98 ve iflas idaresinin tutumu belirler. İflasın açılmasından sonra müflise ödeme yapılmaz; ödeme iflas idaresine yapılır (İİK m.192).

Temel Kural: İflas Sözleşmeleri Kendiliğinden Bitirmez

Kısa cevap: İflasın açılmasıyla müflisin borçları muaccel olur (İİK m.195), konusu para olmayan alacaklar para alacağına çevrilir (İİK m.198) ve müflisin malları masaya girer (İİK m.184). Ancak kanunda açıkça sayılan hâller dışında sözleşme kendiliğinden sona ermez; karşı tarafın elindeki araçlar güvence isteme, ifadan kaçınma ve dönmedir (TBK m.98).

1- İİK m.195 bakımından: Borçlunun taşınmaz mallarının rehni suretiyle temin edilmiş alacaklar hariç olmak üzere, iflasın açılması müflisin borçlarını muaccel kılar. İflasın açıldığı güne kadar işlemiş faiz ile takip masrafları anaparaya eklenir; müflisin vadesi gelmemiş faizsiz borçlarından yıllık kanuni faiz hesabıyla iskonto yapılır. Bu hüküm, sözleşmeden doğan vadeli alacakların masaya kaydını mümkün kılar; sözleşmenin kendisini ise sona erdirmez.

2- İİK m.196 bakımından: İflasın açılması ile birlikte iflas masasına giren alacaklarda faiz işlemeye devam eder. Rehinle temin edilmemiş alacaklarda ticari olmayan işlerdeki faiz oranı uygulanır; bu faiz ödemeleri ise m.195’e göre hesaplanan anaparalar ödendikten sonra bakiyesi üzerinden yapılır. Tedarikçi veya kiraya veren için bu, sözleşmedeki ticari faiz oranının iflastan sonraki dönemde aynen uygulanmayacağı anlamına gelir.

3- İİK m.198 bakımından: Konusu para olmayan alacak, ona eşdeğer bir kıymette para alacağına çevrilir. Şu kadar ki iflas idaresi taahhüdün aynen ifasını üstlenebilir; bu takdirde alacaklı talep ederse iflas idaresi teminat gösterir. Bu hüküm, iflas hukukunda devam eden sözleşmelerin kaderini belirleyen ana kuraldır: sözleşmeyi sürdürmek masanın yararınaysa iflas idaresi ifayı üstlenir, değilse karşı tarafın talebi para alacağı olarak masaya kaydedilir.

İflas İdaresinin Seçimi ve Karşı Tarafın Güvence Hakkı

Kısa cevap: İflas idaresi, sözleşmeyi sürdürmenin masanın yararına olup olmadığına göre taahhüdün aynen ifasını üstlenebilir; üstlenirse alacaklının talebiyle teminat gösterir (İİK m.198). Karşı taraf ise güvence verilinceye kadar kendi ediminden kaçınabilir ve uygun sürede güvence verilmezse sözleşmeden dönebilir (TBK m.98).

1- TBK m.98 bakımından: Karşılıklı borç yükleyen bir sözleşmede taraflardan birinin borcunu ifada güçsüzlüğe düşmesi ve özellikle iflas etmesi ya da hakkındaki haciz işleminin sonuçsuz kalması sebebiyle diğer tarafın hakkı tehlikeye düşerse bu taraf, karşı edimin ifası güvence altına alınıncaya kadar kendi ediminin ifasından kaçınabilir. Hakkı tehlikeye düşen taraf, ayrıca uygun bir sürede istediği güvence verilmezse sözleşmeden dönebilir. Kanun bu hakkı “özellikle iflas” hâli için açıkça tanımıştır.

2- İİK m.198 ile birlikte okunması bakımından: İflas idaresi sözleşmeyi sürdürmek isterse aynen ifayı üstlenir; karşı taraf bu durumda teminat isteyebilir. İflas idaresi sözleşmeyi sürdürmek istemezse ya da sessiz kalırsa, karşı taraf TBK m.98 uyarınca güvence için uygun bir süre verir; süre sonunda güvence gelmezse sözleşmeden döner ve iflastan önceki alacaklarını masaya kaydettirir. Bu sürecin yazılı ve tarihli yürütülmesi, ileride hangi alacağın iflas alacağı, hangisinin masa borcu olduğu tartışmasında belirleyicidir.

3- İflastan önceki ve sonraki alacaklar bakımından: İflasın açılmasından önce doğmuş alacaklar iflas alacağıdır ve sıra cetveline göre ödenir. İflasın açılmasından ve tasfiyeden doğan masraflar ise önce çıkarılır (İİK m.248). İflas idaresinin aynen ifasını üstlendiği bir sözleşmede iflastan sonraki dönem için karşı tarafa düşen edimin bu kapsamda değerlendirilip değerlendirilmeyeceği somut olaya göre belirlenir; teminat istemek bu nedenle önemlidir. Sıralama için iflasta alacakların sırası yazımıza bakabilirsiniz.

Başvuru bir iskelettir; süre, sözleşmenin niteliğine ve edimin büyüklüğüne göre “uygun” olmalıdır. Tebliğin ispatlanabilir şekilde yapılması ve iflas idaresinin cevabının dosyada saklanması gerekir.

Kiracı Şirket İflas Ettiyse: Kiraya Verenin Hakları

Kısa cevap: Kiracı kiralananın tesliminden sonra iflas ederse kiraya veren, işleyecek kira bedelleri için güvence isteyebilir; kiracıya ve iflas masasına yazılı olarak uygun bir süre verir, güvence verilmezse sözleşmeyi herhangi bir fesih bildirim süresine uymaksızın hemen feshedebilir (TBK m.332).

1- TBK m.332 bakımından: Kiracının iflası kira sözleşmesini kendiliğinden sona erdirmez. Kanun kiraya verene iki aşamalı bir yol tanır: önce işleyecek kira bedelleri için güvence istenir ve bunun için kiracıya ve iflas masasına yazılı olarak uygun bir süre verilir; bu süre içinde güvence verilmezse sözleşme herhangi bir fesih bildirim süresine uyulmaksızın hemen feshedilebilir. Güvence verilirse sözleşme devam eder.

2- Birikmiş kiralar bakımından: İflas kararından önce doğmuş ve ödenmemiş kiralar iflas alacağıdır; masaya kaydettirilir ve sıra cetveline göre ödenir. İflas idaresinin kiralananı tasfiye amacıyla kullanmaya devam ettiği döneme ilişkin kira bakımından ise İİK m.248’deki masraf ve masa borcu kuralı gündeme gelir. Bu ayrımın yapılabilmesi için iflas idaresine yazılı başvuru yapılıp kiralananın masa tarafından kullanılıp kullanılmayacağının sorulması önemlidir.

3- Hapis hakkı bakımından: Taşınmaz kiralarında kiraya veren, işlemiş bir yıllık ve işlemekte olan altı aylık kira bedelinin güvencesi olmak üzere, kiralananda bulunan ve kiralananın döşenmesine veya kullanılmasına yarayan taşınırlar üzerinde hapis hakkına sahiptir; bu hak kiracının haczedilemeyen malları üzerinde kullanılamaz (TBK m.336). İflas hâlinde bu taşınırlar masaya dahil olduğundan, kiraya veren hapis hakkını alacak kaydıyla birlikte iflas idaresine bildirmelidir; hakkın tasfiyedeki etkisi ve sıradaki yeri somut dosyada ayrıca değerlendirilir. Ayrıntı için kiracı iflas ederse kira sözleşmesi ne olur ve işyeri kiracısının eşyaları ve hapis hakkı yazılarımıza bakabilirsiniz.

Kiraya Veren Şirket İflas Ettiyse: Kiracının Hakları

Kısa cevap: Kiraya verenin iflası kirayı sona erdirmez. Kiracı kira bedelini iflasın açılmasından sonra müflise değil iflas idaresine öder (İİK m.192). Kiralanan satılırsa yeni malik kira sözleşmesinin tarafı olur (TBK m.310). Bankada vadeli hesaba yatırılmış kira güvencesi, masaya girmeyen ayrı bir güvencedir (TBK m.342).

1- Ödeme bakımından: İflasın açılmasından sonra müflis hiçbir ödeme kabul edemez. Müflise ödemede bulunan kimse müflisin alacaklılarına karşı ancak masaya giren para veya kıymet oranında borcundan kurtulur. Bununla beraber iflasın ilanından önce müflise ödemede bulunan borçlu, iflastan haberi yoksa borcundan kurtulur (İİK m.192). Kiracı, iflas ilanını öğrendikten sonra kira bedelini iflas idaresinin bildireceği hesaba yatırmalıdır; aksi hâlde aynı kirayı iki kez ödeme riskiyle karşılaşabilir.

2- Kiralananın satışı bakımından: Sözleşmenin kurulmasından sonra kiralanan herhangi bir sebeple el değiştirirse yeni malik kira sözleşmesinin tarafı olur (TBK m.310). İflas tasfiyesinde kiralananın satılması bu kuralı değiştirmez; kiracı, yeni malike karşı kira sözleşmesinden doğan haklarını ileri sürebilir.

3- Kira güvencesi bakımından: Konut ve çatılı işyeri kiralarında güvence olarak para verilmesi kararlaştırılmışsa kiracı parayı, kiraya verenin onayı olmaksızın çekilmemek üzere vadeli bir tasarruf hesabına yatırır; banka güvenceyi ancak iki tarafın rızasıyla veya icra takibinin kesinleşmesiyle ya da kesinleşmiş mahkeme kararına dayanarak geri verebilir. Kiraya veren sözleşmenin sona ermesini izleyen üç ay içinde kiracıya karşı dava açtığını veya icra ya da iflas yoluyla takibe giriştiğini bankaya yazılı olarak bildirmemişse banka kiracının istemi üzerine güvenceyi geri verir (TBK m.342). Güvence doğrudan kiraya verene ödenmişse, iadesi için alacağın masaya kaydettirilmesi gerekir.

4- Takas bakımından: Alacaklı alacağını müflisin kendisindeki alacağıyla takas edebilir; ancak müflisin alacaklısı iflas açıldıktan sonra müflisin veya masanın borçlusu olursa takas yapılamaz (İİK m.200/2). Bu nedenle kiracının iflastan önceki bir alacağı, örneğin kiraya verene ödediği güvencenin iadesi, iflastan sonra işleyen kira borcuyla kural olarak takas edilemez.

Tedarik Sözleşmeleri: Alıcı Şirket İflas Ettiyse

Kısa cevap: Teslim edilmiş ve bedeli ödenmemiş malı satıcı geri alamaz; geri alma hakkını saklı tutmuş olsa bile sözleşmeyi feshedemez (İİK m.199). Henüz teslim edilmemiş mal için satıcı güvence isteyebilir ve uygun sürede güvence verilmezse sözleşmeden dönebilir (TBK m.98). Mülkiyeti satıcıda kalan mallar için istihkak yolu açıktır (İİK m.228).

1- Teslim edilmiş mal bakımından: İflasın açılmasından önce borçluya bir mal satıp teslim eden satıcı, fesih ve geri almak hakkını açıkça saklı tutmuş olsa bile sözleşmeyi feshedemez ve sattığını geri alamaz (İİK m.199). Faturadaki veya sözleşmedeki “bedeli ödenmezse mal iade edilir” kaydı iflas karşısında sonuç doğurmaz. Satıcı, bedel alacağını masaya kaydettirir ve sıra cetveline göre pay alır.

2- Mülkiyeti saklı tutma bakımından: Başkasına devredilen bir malın mülkiyetinin saklı tutulması kaydı, ancak resmî şekilde yapılacak sözleşmenin devralanın yerleşim yeri noterliğinde özel siciline kaydedilmesiyle geçerli olur (TMK m.764). Bu şartlar yerine getirilmişse mülkiyet satıcıda kaldığından satıcı, malın kendisine verilmesini istihkak iddiasıyla isteyebilir. Kayıt yapılmamışsa, sözleşmedeki mülkiyet saklı tutma ibaresi iflas masasına karşı kural olarak etkisiz kalır.

3- Konsinye ve emanet mallar bakımından: Satış için bırakılan ancak mülkiyeti tedarikçide kalan mallar da istihkak iddiasının konusudur. Üçüncü şahıslar tarafından istihkak iddiasında bulunulan eşyanın kendilerine verilip verilmeyeceğini iflas idaresi kararlaştırır; iddiayı reddederse üçüncü şahsa icra mahkemesinde istihkak davası açması için yedi günlük bir süre verir ve tebliğ eder. Bu süreyi geçiren üçüncü şahıs masaya karşı istihkak iddiasından vazgeçmiş sayılır (İİK m.228). Uygulama için konsinye ve emanet mallarda istihkak ve istihkak davası rehberimize bakabilirsiniz.

4- Henüz teslim edilmemiş mal bakımından: Satıcı, alıcının iflası nedeniyle bedel alacağı tehlikeye düştüğünden malı teslimden kaçınabilir ve güvence isteyebilir; uygun sürede güvence verilmezse sözleşmeden dönebilir (TBK m.98). İflas idaresi malı almak ve sözleşmeyi sürdürmek isterse aynen ifayı üstlenir; satıcı bu durumda teminat isteyebilir (İİK m.198). Çerçeve tedarik sözleşmelerinde her yeni sipariş için bu değerlendirmenin ayrıca yapılması gerekir.

5- Faiz ve takas bakımından: İflastan sonra masaya kaydedilen alacakta faiz işlemeye devam eder, ancak rehinsiz alacaklarda ticari olmayan işlerdeki faiz oranı uygulanır ve faiz anaparalar ödendikten sonra kalan tutar üzerinden ödenir (İİK m.196). Tedarikçi, iflastan önce doğmuş karşılıklı alacakları takas edebilir; ancak iflastan sonra müflisin borçlusu hâline gelmişse veya alacağı hamile yazılı bir senede dayanıyorsa takas yapılamaz (İİK m.200).

Tedarikçi Şirket İflas Ettiyse: Alıcının ve Müşterinin Durumu

Kısa cevap: Bedelini ödediğiniz ama teslim almadığınız mal için talebiniz eşdeğer para alacağına çevrilir ve masaya kaydedilir; iflas idaresi teslimi üstlenirse teminat isteyebilirsiniz (İİK m.198). Tedarikçiye borcunuz varsa ödemeyi iflas idaresine yapın (İİK m.192).

1- Ön ödeme bakımından: Bedeli ödenmiş ancak teslim edilmemiş mal, konusu para olmayan bir alacaktır ve eşdeğer para alacağına çevrilir (İİK m.198). Alıcı bu alacağını masaya kaydettirir. İflas idaresi, özellikle stokta hazır bulunan malları teslim etmenin masanın yararına olduğunu değerlendirirse aynen ifayı üstlenebilir; alıcı bu durumda teminat isteyebilir.

2- Ödeme borcu bakımından: Alıcının iflas eden tedarikçiye borcu varsa bu borç masaya aittir. İflasın açılmasından sonra müflise yapılan ödeme, ancak masaya giren kıymet oranında borçtan kurtarır; iflasın ilanından önce ve iflastan habersiz yapılan ödeme ise geçerlidir (İİK m.192). Alıcı, kendi alacağı ile borcunu iflastan önce doğmuşlarsa takas edebilir (İİK m.200).

3- Ayıp, garanti ve yedek parça bakımından: İflastan önce teslim edilmiş ayıplı mal nedeniyle doğan bedel indirimi, onarım veya tazminat talepleri de iflas alacağıdır ve masaya kaydedilir. Garanti hizmetinin sürmesi, iflas idaresinin işletmeyi bir süre devam ettirip ettirmediğine bağlıdır; bu nedenle alıcı, kritik ürünlerde alternatif tedarik kaynağını erken planlamalıdır.

Bayilik, Distribütörlük ve Acentelik

Kısa cevap: Acentelikte müvekkilin veya acentenin iflasında TBK m.513 uygulanır (TTK m.121/3) ve sözleşme iflas sebebiyle sona ererse acenteye uygun bir tazminat verilir (TTK m.121/5). Bayilik ve distribütörlük kanunda ayrıca düzenlenmemiştir; denkleştirme hükmü tekel hakkı veren sürekli sözleşmelere hakkaniyete aykırı düşmedikçe uygulanır (TTK m.122/5).

1- Acentelik bakımından: Müvekkilin veya acentenin iflası, ölümü veya kısıtlanması hâlinde TBK m.513 hükmü uygulanır (TTK m.121/3). TBK m.513’e göre sözleşmeden veya işin niteliğinden aksi anlaşılmadıkça sözleşme iflasla kendiliğinden sona erer. Müvekkilin veya acentenin iflası sebebiyle acentelik sözleşmesi sona ererse, işlerin tamamlanması hâlinde acenteye verilmesi gereken ücrete oranlanarak belirlenecek uygun bir tazminat acenteye verilir (TTK m.121/5). Müvekkil iflas etmişse bu tazminat talebi masaya kaydettirilir.

2- Denkleştirme bakımından: Sözleşme ilişkisinin sona ermesinden sonra müvekkil acentenin bulduğu müşteriler sayesinde önemli menfaatler elde etmeye devam ediyorsa, acente bu müşterilerle yapılacak işlerden elde edeceği ücreti kaybediyorsa ve ödeme hakkaniyete uygun düşüyorsa, acente müvekkilden uygun bir tazminat isteyebilir (TTK m.122/1). Bu hüküm, hakkaniyete aykırı düşmedikçe, tek satıcılık ile benzeri diğer tekel hakkı veren sürekli sözleşme ilişkilerinin sona ermesi hâlinde de uygulanır (TTK m.122/5). Münhasır bayilik ve distribütörlük ilişkileri bu kapsamda değerlendirilebilir.

3- Sağlayıcı iflas ettiyse bakımından: Bayinin satış bölgesi, müşteri portföyü ve stok yatırımı risk altına girer. Bayinin denkleştirme, stok iadesi, teminat iadesi ve kâr kaybı gibi talepleri iflas idaresine bildirilip masaya kaydettirilmelidir; bu alacakların niteliği ve sırası somut dosyada ayrıca değerlendirilir. Bayinin sağlayıcıya borcu varsa ödeme iflas idaresine yapılır (İİK m.192). Denkleştirmenin şartları için denkleştirme tazminatı: acente, distribütör ve bayi yazımıza bakabilirsiniz.

4- Bayi iflas ettiyse bakımından: Sağlayıcı, bayinin iflası nedeniyle bedel alacağı tehlikeye düşerse yeni sevkiyattan kaçınabilir ve güvence isteyebilir; uygun sürede güvence verilmezse sözleşmeden dönebilir (TBK m.98). Bayiye teslim edilmiş ve bedeli ödenmemiş mallar geri alınamaz (İİK m.199); konsinye bırakılan veya noterde kayıtlı mülkiyeti saklı tutma ile satılan mallar ise istihkak yoluyla istenebilir (İİK m.228). Bayinin sağladığı ipotek veya rehin varsa rehinli alacak olarak kayıt yapılmalıdır. Franchise ilişkileri için franchise sözleşmesi yazımıza bakabilirsiniz.

5- Sözleşmedeki “iflas hâlinde fesih” kaydı bakımından: Konkordatoda, borçlunun işletmesinin faaliyetinin devamı için önem arz eden sözleşmelerde konkordato talebinin sözleşmeye aykırılık veya haklı fesih sebebi sayılacağına ilişkin hükümler uygulanmaz (İİK m.296/1). İİK’nın iflasa ilişkin bölümünde buna benzer bir hüküm bulunmamaktadır. Bu nedenle iflas hâlinde sözleşmedeki fesih kaydı dikkate alınır; ancak kaydın kapsamı, iflas idaresinin İİK m.198’deki seçimiyle ilişkisi ve TBK m.98’deki güvence süreciyle birlikte değerlendirilmelidir.

Diğer Sözleşmeler: Vekâlet, Cari Hesap, İş Sözleşmesi ve Kefalet

Kısa cevap: Vekâlet ve cari hesap iflasla sona erer (TBK m.513; TTK m.98). İş sözleşmesi kendiliğinden sona ermez; işçi güvence ister, verilmezse sözleşmeyi derhâl feshedebilir (TBK m.436). Müflisin kefil olduğu borçlar vadesi gelmese bile masaya kaydolunur (İİK m.202).

1- Vekâlet bakımından: Sözleşmeden veya işin niteliğinden aksi anlaşılmadıkça vekâlet sözleşmesi vekilin veya vekâlet verenin iflası ile kendiliğinden sona erer. Vekâletin sona ermesi vekâlet verenin menfaatlerini tehlikeye düşürüyorsa vekil, işleri görebilecek duruma gelininceye kadar vekâleti ifaya devam etmekle yükümlüdür (TBK m.513). Şirketin iflasıyla danışmanlık, aracılık veya temsil ilişkileri bu açıdan gözden geçirilmelidir. Ayrıntı için vekâletin sona ermesi (TBK m.513) yazımıza bakabilirsiniz.

2- Cari hesap bakımından: Cari hesap sözleşmesi taraflardan birinin iflas etmesi hâlinde sona erer (TTK m.98/1-c). Cari hesaba geçirilen kalemler ayrılmaz bir bütün oluşturur ve tarafların durumunu hesabın kesilmesi belirler (TTK m.97). İflasla hesap kesilir; müflis aleyhine çıkan bakiye masaya kaydedilir, müflis lehine çıkan bakiye ise masaya ait bir alacaktır.

3- İş sözleşmesi bakımından: İşverenin ödeme güçsüzlüğüne düşmesi hâlinde işçi, sözleşmeden doğan hakları uygun bir süre içinde işveren tarafından güvenceye bağlanmazsa sözleşmeyi derhâl feshedebilir (TBK m.436). İşçi alacaklarının sırası ve Ücret Garanti Fonu için işveren iflasında işçi alacakları ve Ücret Garanti Fonu yazımıza bakabilirsiniz.

4- Kefalet ve müşterek borç bakımından: Müflisin kefil olduğu borçlar vadeleri gelmese bile masaya kaydolunur; masa ödediği para oranında asıl ve müşterek borçluların alacaklıları yerine geçer (İİK m.202). Bir borcu birlikte taahhüt edenlerin iflasları aynı zamana rastlarsa alacaklı alacağının tamamını müflislerin her birinin masasından isteyebilir (İİK m.203). Yönetici veya ortakların şirkete verdiği kefalet ve avallar için yöneticiden veya ortaktan alacak yazımıza bakabilirsiniz.

Konkordatodan Farkı

Kısa cevap: Konkordatoda işletme için önemli sözleşmelerdeki “konkordato talebi fesih sebebidir” kayıtları uygulanmaz ve borçlu, amaca ulaşmayı engelleyen sürekli borç ilişkilerini komiserin uygun görüşü ve mahkemenin onayıyla feshedebilir (İİK m.296). İflasta ise sözleşmenin kaderi İİK m.198 ve TBK m.98 çerçevesinde belirlenir.

Konkordato, işletmenin yaşamasını amaçladığı için kanun sözleşmelerin sürmesini güçlü biçimde korur: sözleşmenin karşı tarafının konkordato projesinden etkilenip etkilenmediğine bakılmaksızın, borçlunun konkordato talebinde bulunmasının sözleşmeye aykırılık, haklı fesih sebebi veya muacceliyet sebebi sayılacağına ilişkin hükümler uygulanmaz; sözleşme, borçlunun konkordatoya başvurduğu gerekçesiyle sona erdirilemez (İİK m.296/1). Borçlu ise konkordatonun amacına ulaşmasını engelleyen sürekli borç ilişkilerini komiserin uygun görüşü ve mahkemenin onayıyla feshedebilir; ödenecek tazminat projeye tabi olur, hizmet sözleşmelerine ilişkin özel hükümler saklıdır (İİK m.296/2). İflasta amaç tasfiye olduğundan bu koruma yoktur. Başarısız bir konkordatonun ardından iflas kararı verilmişse iki dönemin ayrı ayrı incelenmesi gerekir. Ayrıntı için konkordato mühletinde sözleşmeler ve konkordatoda finansal kiralama yazılarımıza bakabilirsiniz.

Adım Adım: Sözleşme Tarafı Olduğunuz Şirket İflas Ettiyse

1. İflasın açılma tarihini ve ilanını tespit edin. Ödemelerin geçerliliği ve alacakların niteliği bu tarihlere göre belirlenir (İİK m.192, m.195).
2. Sözleşmenin türünü belirleyin. Vekâlet, acentelik ve cari hesap sona erer; kira, tedarik ve bayilik kural olarak devam eder (TBK m.513; TTK m.98, m.121/3).
3. İflas idaresine yazılı başvurun. Sözleşmenin aynen ifasının üstlenilip üstlenilmeyeceğini sorun; üstlenilecekse teminat isteyin (İİK m.198).
4. Güvence için uygun süre verin. Kira sözleşmesinde kiracıya ve masaya yazılı olarak (TBK m.332); diğer sözleşmelerde TBK m.98 uyarınca.
5. Size ait malları ayırın. Konsinye ve noterde kayıtlı mülkiyeti saklı tutma kapsamındaki mallar için istihkak iddiasında bulunun; ret hâlinde yedi günlük dava süresini kaçırmayın (İİK m.228).
6. İflastan önceki alacaklarınızı kaydettirin. Bedel, kira, tazminat ve denkleştirme talepleri ilandan itibaren bir ay içinde bildirilmelidir (İİK m.219).
7. Ödemelerinizi iflas idaresine yapın. Müflise yapılan ödeme sizi borçtan kurtarmayabilir (İİK m.192).
8. Takas imkânını değerlendirin. Yalnızca iflastan önce doğmuş karşılıklı alacaklar takas edilebilir (İİK m.200).

Sık Yapılan Hatalar

• Teslim edilmiş malı depodan geri çekmeye çalışmak. Satıcı, geri alma hakkını saklı tutmuş olsa bile malı geri alamaz (İİK m.199).
• Mülkiyeti saklı tutma kaydını noterde sicile işletmemek. Kayıt yoksa masaya karşı kural olarak sonuç doğurmaz (TMK m.764).
• İstihkak reddinden sonra süreyi kaçırmak. Yedi gün içinde dava açılmazsa istihkak iddiasından vazgeçilmiş sayılır (İİK m.228).
• Kiracının iflasında güvence istemeden fesih bildirmek. Önce kiracıya ve masaya yazılı olarak uygun süre verilmelidir (TBK m.332).
• Kirayı veya faturayı müflis şirketin hesabına ödemek. İflasın açılmasından sonra ödeme iflas idaresine yapılmalıdır (İİK m.192).
• İflas sonrası borcu eski alacakla takas etmek. İflastan sonra masanın borçlusu olan alacaklı takas yapamaz (İİK m.200/2).
• Sözleşmedeki ticari faiz oranıyla alacak hesaplamak. İflastan sonra rehinsiz alacaklarda ticari olmayan işlerdeki faiz oranı uygulanır (İİK m.196).

Önemli Kavramlar

Aynen ifa

İflas idaresinin müflisin taahhüdünü para alacağına çevirmek yerine sözleşmedeki gibi yerine getirmeyi üstlenmesi; alacaklı teminat isteyebilir (İİK m.198).

Güvence isteme ve dönme

Karşı tarafın iflası nedeniyle hakkı tehlikeye düşen tarafın edimden kaçınması ve güvence verilmezse sözleşmeden dönmesi (TBK m.98).

İstihkak iddiası

Masada bulunan bir malın üçüncü kişiye ait olduğunun ileri sürülmesi; ret hâlinde yedi gün içinde icra mahkemesinde dava açılır (İİK m.228).

Mülkiyeti saklı tutma

Bedel ödeninceye kadar mülkiyetin satıcıda kalması; noterde özel sicile kayıtla geçerli olur (TMK m.764).

Denkleştirme

Sözleşme sona erdikten sonra müşteri portföyünden yararlanmaya devam eden tarafın ödediği uygun tazminat (TTK m.122).

Takas

Karşılıklı alacak ve borcun birbirinden düşülmesi; iflastan sonra doğan borçlarda yasaktır (İİK m.200).

Sıkça Sorulan Sorular

Şirket iflas edince sözleşmeler kendiliğinden sona erer mi?

Kural olarak hayır. Vekâlet (TBK m.513), acentelik (TTK m.121/3) ve cari hesap (TTK m.98/1-c) gibi kanunda sayılan hâller dışında sözleşme devam eder; karşı taraf güvence isteyebilir (TBK m.98).

İflas idaresi sözleşmeye devam edebilir mi?

Evet. Konusu para olmayan alacak para alacağına çevrilir; ancak iflas idaresi taahhüdün aynen ifasını üstlenebilir ve alacaklı isterse teminat gösterir (İİK m.198).

Karşı taraf iflas ettiyse kendi edimimi ifa etmek zorunda mıyım?

Hakkınız tehlikeye düştüyse karşı edimin ifası güvence altına alınıncaya kadar kendi ediminizden kaçınabilirsiniz; uygun sürede güvence verilmezse sözleşmeden dönebilirsiniz (TBK m.98).

Kiracı şirket iflas etti, sözleşmeyi hemen feshedebilir miyim?

Önce kiracıya ve iflas masasına yazılı olarak uygun bir süre verip işleyecek kiralar için güvence istemelisiniz; süre içinde güvence verilmezse sözleşmeyi fesih bildirim süresine uymaksızın hemen feshedebilirsiniz (TBK m.332).

Kiracının iflasından önceki birikmiş kiralar ne olur?

İflas alacağıdır ve masaya kaydettirilir. İflas idaresinin kiralananı kullandığı döneme ait kira bakımından İİK m.248’deki masraf ve masa borcu kuralı ayrıca değerlendirilir.

Kiraya veren şirket iflas etti, kirayı kime ödemeliyim?

İflas idaresine. İflasın açılmasından sonra müflise yapılan ödeme ancak masaya giren kıymet oranında borçtan kurtarır; iflasın ilanından önce ve iflastan habersiz yapılan ödeme ise geçerlidir (İİK m.192).

Kiraya verenin iflasında kiralanan satılırsa kira ne olur?

Yeni malik kira sözleşmesinin tarafı olur (TBK m.310).

Bankadaki kira güvencem masaya girer mi?

Güvence kanuna uygun şekilde kiraya verenin onayı olmadan çekilmemek üzere vadeli hesaba yatırılmışsa banka onu ancak iki tarafın rızası, kesinleşmiş takip veya kesinleşmiş mahkeme kararıyla verebilir (TBK m.342). Güvence doğrudan kiraya verene ödenmişse iadesi için alacak kaydı gerekir.

Teslim ettiğim malın parası ödenmedi, malı geri alabilir miyim?

Hayır. İflastan önce borçluya mal satıp teslim eden satıcı, geri alma hakkını açıkça saklı tutmuş olsa bile sözleşmeyi feshedemez ve malı geri alamaz (İİK m.199); alacağını masaya kaydettirir.

Mülkiyeti saklı tutma kaydı iflasta işe yarar mı?

Sözleşme resmî şekilde yapılıp devralanın yerleşim yeri noterliğinde özel siciline kaydedilmişse geçerlidir (TMK m.764); bu durumda satıcı malı istihkak iddiasıyla isteyebilir (İİK m.228).

Konsinye bıraktığım mallar ne olur?

Mülkiyet sizde kaldığından istihkak iddiasında bulunursunuz. İflas idaresi reddederse yedi gün içinde icra mahkemesinde istihkak davası açmalısınız; aksi hâlde iddiadan vazgeçmiş sayılırsınız (İİK m.228).

Tedarikçi iflas etti, ödediğim ama gelmeyen mal ne olur?

Talebiniz eşdeğer para alacağına çevrilir ve masaya kaydedilir; iflas idaresi teslimi üstlenirse teminat isteyebilirsiniz (İİK m.198).

İflas eden tedarikçiye olan borcumu alacağımla takas edebilir miyim?

Her iki alacak iflastan önce doğmuşsa kural olarak evet; iflastan sonra müflisin veya masanın borçlusu olduysanız ya da alacağınız hamile yazılı bir senede dayanıyorsa takas yapılamaz (İİK m.200).

Acentelik sözleşmesi iflasla sona erer mi?

Müvekkilin veya acentenin iflasında TBK m.513 uygulanır (TTK m.121/3); sözleşmeden veya işin niteliğinden aksi anlaşılmadıkça sona erer. Bu durumda acenteye uygun bir tazminat verilir (TTK m.121/5).

Bayi, iflas eden sağlayıcıdan denkleştirme isteyebilir mi?

Denkleştirme hükmü hakkaniyete aykırı düşmedikçe tek satıcılık ve benzeri tekel hakkı veren sürekli sözleşmelere de uygulanır (TTK m.122/5). Sağlayıcı iflas etmişse talep masaya kaydettirilir; niteliği ve sırası somut dosyada değerlendirilir.

Sözleşmedeki ‘iflas hâlinde fesih’ kaydı geçerli mi?

Konkordatoda bu tür kayıtlar önemli sözleşmelerde uygulanmaz (İİK m.296/1); iflasa ilişkin bölümde benzer bir hüküm yoktur. Kaydın kapsamı İİK m.198 ve TBK m.98 ile birlikte değerlendirilmelidir.

Cari hesap iflasla ne olur?

Taraflardan birinin iflasıyla cari hesap sona erer (TTK m.98/1-c); hesap kesilir ve bakiye buna göre masaya kaydedilir veya masaya ait alacak olur.

İşveren iflas etti, iş sözleşmem sona erdi mi?

Kendiliğinden sona erdiren bir hüküm yoktur. Hakların uygun sürede güvenceye bağlanmaması hâlinde işçi sözleşmeyi derhâl feshedebilir (TBK m.436).

İflastan sonra alacağıma sözleşmedeki faiz işler mi?

Masaya giren alacaklarda faiz işlemeye devam eder; ancak rehinle temin edilmemiş alacaklarda ticari olmayan işlerdeki faiz oranı uygulanır ve faiz anaparalar ödendikten sonra ödenir (İİK m.196).

İlgili Rehberler

• İflasta alacaklılar toplantısı ve oy hakkı
• İflas idaresine şikâyet ve iflas idaresinin sorumluluğu
• İflas eden şirketten alacağımı nasıl alırım?
• Kayıt kabul davası ve iflasta sıra cetveline itiraz
• İflasta tasarrufun iptali
• Şirket iflas etti: yöneticiden veya ortaktan alacak
• Kiracı iflas ederse kira sözleşmesi ne olur? (TBK m.332)
• İşyeri kiracım borçlu: eşyalarına el koyabilir miyim?
• Konkordato veya iflas eden şirketten konsinye mal ve istihkak
• İstihkak davası (İİK m.96-99)
• Denkleştirme tazminatı: acente, distribütör ve bayi
• Franchise sözleşmesi
• Vekâletin sona ermesi (TBK m.513)
• İşveren iflasında işçi alacakları
• Konkordato mühletinde sözleşmeler (İİK m.296)
• Konkordatoda finansal kiralama
• İflasta alacakların sırası ve tasfiye
• İflas idaresi: görevleri ve işleyişi
• İcra ve İflas Hukuku Rehberi