İşveren İflas/Konkordato Durumunda İşçi Alacakları ve Ücret Garanti Fonu

İki ayrı koruma mekanizması

İşverenin ödeme güçlüğüne düştüğü hâllerde işçiyi koruyan iki mekanizma vardır ve bunları karıştırmamak gerekir.

Birincisi sıra imtiyazıdır. İcra ve İflas Kanunu m. 206, iflas ve konkordato süreçlerinde bazı işçilik alacaklarını birinci sırada imtiyazlı alacak sayar; bu sayede işçi, diğer alacaklıların önünde ödeme alır.

İkincisi Ücret Garanti Fonu’dur. Bu, alacağın sırasıyla değil, doğrudan bir kamu fonundan ödenmesiyle ilgilidir ve İş Kanunu’nda değil 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu’nun Ek 1. maddesinde düzenlenmiştir. Uygulama esasları, 28 Haziran 2009 tarihli ve 27272 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Ücret Garanti Fonu Yönetmeliği’nde belirlenmiştir.

İki yol birbirinin alternatifi değildir; paralel yürür. Fondan ödeme almanız, kapsam dışında kalan alacaklarınız için takip yapmanıza engel değildir.

Ücret Garanti Fonu: kapsam ve şartlar

Ek Madde 1 uyarınca Fon, sigortalı sayılan kişileri hizmet akdine tabi olarak çalıştıran işverenin konkordato ilan etmesi, işveren için aciz vesikası alınması, iflası veya iflasın ertelenmesi nedenleriyle ödeme güçlüğüne düştüğü hâllerde devreye girer ve işçilerin iş ilişkisinden kaynaklanan üç aylık ödenmeyen ücret alacaklarını karşılar. Fon, İşsizlik Sigortası Fonu kapsamında ayrı bir fondur ve kaynağı, işverenlerce işsizlik sigortası primi olarak yapılan ödemelerin yıllık toplamının yüzde biridir.

Dört tetikleyici hâl

Yönetmelik “ödeme güçlüğüne düşme tarihi”ni de tanımlar: iflas, iflasın ertelenmesi ve konkordato kararının verildiği tarih veya aciz vesikasının alındığı tarih. Bu tarih, hem başvuru hakkının doğduğu anı hem de “son bir yıl” hesabının başlangıcını belirler.

Yararlanma şartları

(1) Ücret alacağının bulunduğu dönemde hizmet akdine tabi olarak çalışıyor olmak. (2) İşverenin yukarıdaki hâllerden biriyle ödeme güçlüğüne düşmüş olması. (3) İşçinin, ödeme güçlüğüne düşülmeden önceki son bir yıl içinde aynı işyerinde çalışmış olması. (4) Ücret alacağının beş yıllık zamanaşımına uğramamış olması.

Ödemenin kapsamı

Yönetmelik “ücret alacağı”nı, ödeme güçlüğüne düşülmesinden önceki ödenmeyen en fazla üç aylık temel ücrete ilişkin alacaklar olarak tanımlar. Buradan üç sınır çıkar: ödeme temel ücret üzerinden yapılır (giydirilmiş ücret değil); en fazla üç ay ile sınırlıdır; ve kanunla belirlenen kazanç üst sınırını (prim tavanı) aşamaz. Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, yıllık izin ücreti ve fazla çalışma Fon kapsamında değildir.

Başvuru, düzenlenmiş veya onaylı işçi alacak belgesi ile Türkiye İş Kurumuna yapılır.

İİK m. 206: birinci sıra ve bir yıl kuralı

Fon kapsamı dışında kalan alacaklar için sıra imtiyazı devreye girer. m. 206’nın birinci sırasında şunlar yer alır: işçilerin, iş ilişkisine dayanan ve iflâsın açılmasından önceki bir yıl içinde tahakkuk etmiş ihbar ve kıdem tazminatları dâhil alacakları ile iflâs nedeniyle iş ilişkisinin sona ermesi üzerine hak etmiş oldukları ihbar ve kıdem tazminatları; ayrıca işverenlerin işçiler için kurulmuş yardım sandıklarına olan borçları ve son bir yıl içinde tahakkuk etmiş nafaka alacakları. Birinci sıradaki alacaklılar arasında eşitlik vardır; alacaklar oranında paylaşım yapılır.

Bir yıl kuralı belirleyicidir. İflasın açılmasından bir yıldan önce tahakkuk etmiş işçilik alacakları ile iş akdine dayanmayan alacaklar imtiyazlı sayılmaz; bunlar imtiyazsız dördüncü sıraya düşer. Aynı şekilde, iflasın açılmasından geriye doğru bir yıldan önce işten ayrılmış bir işçinin alacakları imtiyazlı nitelendirilemez ve konkordatonun kabulü hâlinde konkordato hükümlerine — yani öngörülen indirim ve vadeye — tabi olur.

Konkordato mühletinde takip yapılabilir mi?

Kural olarak hayır: İcra ve İflas Kanunu m. 294 uyarınca konkordato mühleti verilen borçluya karşı mühlet süresince icra ve iflas takibi yapılamaz, başlamış takipler durur.

Ancak istisna işçi lehinedir: m. 206’nın birinci sırasındaki imtiyazlı alacaklar için haciz yoluyla takip yapılabilir. Bu nedenle işçiler ücret, kıdem ve ihbar tazminatı alacakları için takip başlatabilir veya başlamış takiplere devam edebilirler. İşçi alacakları bakımından takip yasağının uygulanmaması, ayrıca Ücret Garanti Fonu’na başvurmaya da engel değildir; işçiler Fonun ödeme kapsamı dışında kalan alacakları için İcra ve İflas Kanunu m. 179/b ve 206 çerçevesinde takip yapabilirler.

Strateji, belgeler ve süreler

Bu sayfa, korumanın hukuki mekaniğini anlatır: hangi alacak hangi mekanizmayla, hangi sırayla ve hangi sınırla korunur. Buna karşılık “işverenim konkordato ilan etti, bugün ne yapmalıyım?” sorusunun adım adım cevabı — başvuru sırası, süre yönetimi, iş sözleşmenizin durumu ve işten çıkarılmanız hâlinde izlenecek yol — ayrı bir rehberde toplanmıştır: işverenim konkordato ilan etti, ne yapmalıyım.

Kısaca özetlemek gerekirse alacağınızı üç kategoriye ayırın: Fon kapsamındaki üç aylık temel ücret (İŞKUR yolu, en hızlısı), birinci sıra imtiyazlı alacaklar (sıra cetveli yolu) ve imtiyazsız kalan bakiye (adi alacak). Her kategorinin başvuru mercii ve süresi farklıdır.

Fondan Yararlanmanın Üç Şartı

Ücret Garanti Fonu otomatik işleyen bir ödeme değildir; Yönetmelik üç şartı birlikte arar.

1. Ücret alacağının bulunduğu dönemde sigortalı olmak. İşçinin, ücret alacağının doğduğu dönemde hizmet akdine tabi olarak 4447 sayılı Kanun kapsamında çalışıyor olması gerekir.

2. Son bir yıl içinde aynı işyerinde çalışmış olmak. İşçinin, işverenin ödeme güçlüğüne düşmesinden önceki son bir yıl içinde aynı işyerinde çalışmış olması aranır. Bu, İİK m.206’daki “bir yıl” kuralından ayrı ve ona ek bir şarttır; ikisi karıştırılmamalıdır.

3. Alacağın üzerinden beş yıl geçmemiş olmak. Ödenmeyen ücret alacağının üzerinden beş yıl geçmişse Fon’dan ödeme yapılmaz.

Önemli bir kolaylık: iş sözleşmesinin devam edip etmediğine bakılmaz. Hâlâ çalışıyor olmanız Fon başvurusuna engel değildir.

Hangi Üç Ay? Sanıldığı Gibi “Son Üç Ay” Değil

Uygulamada en çok yanlış bilinen nokta budur. Fondan karşılanacak üç aylık ücret, işverenin ödeme güçlüğüne düşmesinden önceki herhangi bir döneme ait olabilir; son üç aya ait olması gerekmez.

Bunun pratik değeri büyüktür: ücretiniz aylardır düzensiz ödeniyorsa, eksik kalan aylar arasından lehinize olan üç ayı seçerek talep edebilirsiniz. Örneğin bir yıl önceki üç ay tam ödenmemişken son üç ayda kısmi ödeme yapılmışsa, tam ödenmeyen dönemi talep etmek daha yüksek tutar sağlar.

Kapsanan tutar temel ücrettir. Yönetmelikte temel ücret, 5510 sayılı Kanun’un 80. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinin (1) numaralı alt bendi gereğince sigorta primine esas tutulan kazanç üzerinden hesaplanan net ücret olarak tanımlanmıştır. Bu nedenle ikramiye, prim, fazla mesai ve benzeri ek ödemeler Fon kapsamında değerlendirilmez; bunlar sıra cetveli yoluyla takip edilir.

Başvuru: Nereye, Hangi Belgelerle?

Başvuru İŞKUR birimine şahsen yapılır. Üç belge birlikte sunulur:

1. Ücret Garanti Fonu talep dilekçesi.
2. İşverenin ödeme güçlüğüne düştüğünü gösterir belge. Konkordatoda mühlet kararı ve ilanı, iflasta mahkemece verilen iflas kararı veya İİK m.166 uyarınca iflas kararının ilan edildiğini gösteren belge, aciz hâlinde aciz vesikası.
3. İşçi Alacak Belgesi. Ücret alacağını aylar itibarıyla gösteren, Yönetmelik ekindeki forma uygun belgedir.

İşçi Alacak Belgesi’ni kim onaylar? Bu, başvuruların en sık takıldığı noktadır ve hâle göre değişir: iflasta iflas dairesi veya iflas idaresi, konkordatoda konkordato komiseri, aciz vesikası hâlinde icra dairesi onaylar. Belgenin, işverenin ödeme güçlüğüne düştüğü tarihten önceki ücret alacaklarına ilişkin olması gerekir.

Konkordato dosyasında komisere ulaşmak ve belgeyi onaylatmak süreç yönetiminin ilk adımıdır; komiserin görev ve yetkileri için konkordato komiseri sayfamıza bakabilirsiniz.

Ödeme ne zaman yapılır? Ücret alacağı, işçinin Kuruma başvuru tarihini izleyen ayın sonuna kadar ödenir.

Fon Ödedikten Sonra Ne Olur?

Fon’dan ödeme yapılması alacağı sona erdirmez; alacak el değiştirir ve süreç kayıt altına alınır.

Yönetmelik uyarınca ödeme yapıldığında durum yazılı olarak bildirilir: konkordato ilanında konkordato komiserine, iflasta iflas idaresine veya iflas masasına, aciz vesikası alınmasında icra dairesine ve her hâlde işverenin bağlı olduğu vergi dairesine.

Bu bildirim, alacağınızın konkordato veya iflas dosyasında mükerrer olarak yeniden talep edilmesini önler. Dolayısıyla Fon’dan aldığınız üç aylık ücret kadar kısım, sıra cetvelinde artık sizin değil Fon’un alacağı olarak işlem görür. Fon kapsamı dışında kalan alacaklarınız için sıra cetveli yolu açık kalmaya devam eder.

Fon’un kaynağı da merak edilir: Yönetmelik m.6 uyarınca Fon’un gelirleri, işverenlerce işsizlik sigortası primi olarak yapılan ödemelerin işveren payının yıllık toplamının yüzde biri ile bu primlerin değerlendirilmesinden elde edilen kazançlardan oluşur.

Bir Not: “İflasın Ertelenmesi” İbaresi

Yönetmelikte ödeme güçlüğü hâlleri arasında “iflasın ertelenmesi” de sayılır. Ancak iflasın ertelenmesi kurumu 2018 yılında 7101 sayılı Kanun’la kaldırılmış ve yerini konkordato almıştır.

Bu nedenle bugün pratikte karşılaşılan üç hâl konkordato ilanı, aciz vesikası alınması ve iflastır. Metinde geçen erteleme ibaresi, kurumun yürürlükte olduğu döneme ait dosyalar bakımından anlamlıdır; yeni başvurularda dayanak bu üç hâlden biri olacaktır.

Sıkça Sorulan Sorular

Ücret Garanti Fonu nedir ve nerede düzenlenmiştir?

İşverenin ödeme güçlüğüne düştüğü hâllerde işçilerin üç aylık ödenmeyen ücret alacaklarını karşılayan fondur. 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu Ek Madde 1’de düzenlenmiş, uygulama esasları 28 Haziran 2009 tarihli Ücret Garanti Fonu Yönetmeliği’nde belirlenmiştir.

Fon hangi hâllerde devreye girer?

İşverenin konkordato ilan etmesi, işveren için aciz vesikası alınması, iflası veya iflasın ertelenmesi nedenleriyle ödeme güçlüğüne düştüğü hâllerde. Ödeme güçlüğüne düşme tarihi, bu kararların verildiği ya da aciz vesikasının alındığı tarihtir.

Fondan ne kadar ödeme alabilirim?

En fazla üç aylık temel ücrete ilişkin alacak ödenir. Ödeme temel ücret üzerinden yapılır, giydirilmiş ücret esas alınmaz ve kanunla belirlenen kazanç üst sınırını aşamaz.

Kıdem ve ihbar tazminatım Fondan ödenir mi?

Hayır. Fon yalnızca ücret alacağını karşılar; kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, yıllık izin ücreti ve fazla çalışma kapsam dışındadır. Bunlar için İİK m. 206 çerçevesinde takip yapılır.

Fondan yararlanma şartları nelerdir?

Ücret alacağının bulunduğu dönemde hizmet akdine tabi çalışıyor olmak, işverenin ödeme güçlüğüne düşmüş olması, ödeme güçlüğünden önceki son bir yıl içinde aynı işyerinde çalışmış olmak ve alacağın beş yıllık zamanaşımına uğramamış olması.

İİK m. 206’da hangi alacaklar birinci sırada?

İş ilişkisine dayanan ve iflâsın açılmasından önceki bir yıl içinde tahakkuk etmiş ihbar ve kıdem tazminatları dâhil alacaklar ile iflâs nedeniyle iş ilişkisinin sona ermesi üzerine hak edilen ihbar ve kıdem tazminatları. Bu sıradaki alacaklılar arasında eşitlik vardır.

Bir yıldan eski alacaklarım hangi sıraya girer?

İflasın açılmasından bir yıldan önce tahakkuk etmiş işçilik alacakları imtiyazlı sayılmaz ve imtiyazsız dördüncü sıraya düşer; tahsil şansı belirgin biçimde azalır.

Konkordato mühletinde takip yapabilir miyim?

İİK m. 294 genel takip yasağı getirse de, m. 206’nın birinci sırasındaki imtiyazlı alacaklar için haciz yoluyla takip yapılabilir. Ayrıca bu durum Ücret Garanti Fonu’na başvurmaya engel değildir.

Fondan yararlanmak için hangi şartları taşımam gerekir?

Üç şart birlikte aranır: ücret alacağının bulunduğu dönemde 4447 sayılı Kanun kapsamında hizmet akdiyle çalışıyor olmak; işverenin ödeme güçlüğüne düşmesinden önceki son bir yıl içinde aynı işyerinde çalışmış olmak; ödenmeyen ücret alacağının üzerinden beş yıl geçmemiş olmak. İş sözleşmesinin devam edip etmediğine bakılmaz.

Fondan karşılanan üç ay, son üç ay mı olmak zorunda?

Hayır. Fondan karşılanacak üç aylık ücret, işverenin ödeme güçlüğüne düşmesinden önceki herhangi bir döneme ait olabilir; son üç aya ait olması gerekmez. Ücretiniz düzensiz ödendiyse lehinize olan üç ayı seçebilirsiniz.

İşçi Alacak Belgesi’ni kim onaylar?

Hâle göre değişir: iflasta iflas dairesi veya iflas idaresi, konkordatoda konkordato komiseri, aciz vesikası hâlinde icra dairesi onaylar. Belge, işverenin ödeme güçlüğüne düştüğü tarihten önceki ücret alacaklarına ilişkin olmalıdır.

Fon ikramiye, prim ve fazla mesaiyi de karşılar mı?

Hayır. Fon, Yönetmelikte tanımlanan temel ücreti karşılar; temel ücret, 5510 s.K. m.80/1-(a)-(1) gereğince prime esas kazanç üzerinden hesaplanan net ücrettir. İkramiye, prim ve fazla mesai gibi kalemler sıra cetveli yoluyla takip edilir.

Fon ödeme yaptıktan sonra alacağım ne olur?

Ödeme yapıldığında durum konkordatoda komisere, iflasta iflas idaresi veya masasına, aciz vesikasında icra dairesine ve her hâlde işverenin vergi dairesine yazılı olarak bildirilir. Fon’dan aldığınız kısım sıra cetvelinde Fon’un alacağı olarak işlem görür; kapsam dışı kalan alacaklarınız için sıra cetveli yolu açık kalır.

Ödeme ne zaman yapılır?

Ücret alacağı, işçinin Kuruma başvuru tarihini izleyen ayın sonuna kadar ödenir.