İstihkak Davası 2026 (İİK m.96-99): Mülkiyet Karinesi, Takibin Taliki, Tazminat ve Dilekçe Örneği — Haczedilen Mal Üçüncü Kişiye Aitse

Haczedilen malın borçluya değil başkasına ait olduğu iddiası, İİK m.96 vd.’de düzenlenen istihkak prosedürüyle çözülür ve sonucu belirleyen şey malın kimin elinde olduğudur. Mal borçlunun elindeyse davayı üçüncü kişi açar: m.97/5 uyarınca icra mahkemesi kararının tefhim veya tebliğinden itibaren yedi gün içinde dava açılmazsa iddiadan vazgeçilmiş sayılır. Mal üçüncü kişinin elindeyse yük alacaklıya geçer: m.99 uyarınca icra müdürü alacaklıya yedi gün süre verir ve bu süre içinde dava açılmazsa üçüncü kişinin iddiası kabul edilmiş sayılır. m.97/a mülkiyet karinesini zilyetliğe bağlar; birlikte zilyetlik hâlinde dahi mal borçlu elinde addolunur ve istihkak davacısı malı ne suretle iktisap ettiğini ve borçlunun elinde bulunmasını gerektiren sebepleri ayrı ayrı ispatla mükelleftir. Tazminat riski iki yönlüdür: talik kararı alınıp dava reddedilirse geciken miktarın en az yüzde yirmisi, itiraz edenin kötüniyeti tahakkuk ederse malın değerinin en az yüzde on beşi hükmedilir.

İstihkak İddiası Nasıl Doğar?

Haciz sırasında haczedilen malın borçluya değil, bir başkasına ait olduğu ileri sürülebilir. Bu iddiaya istihkak iddiası denir ve İcra ve İflas Kanunu’nun 96 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir.

İİK m.96/1, borçlunun elinde bulunan bir malı başkasının mülkü veya rehni olarak gösterdiği yahut üçüncü bir şahıs tarafından o mal üzerinde mülkiyet veya rehin hakkı iddia edildiği takdirde, icra dairesinin bunu haciz ve icra tutanaklarına geçireceğini ve keyfiyeti iki tarafa bildireceğini düzenler.

Aynı fıkra, icra dairesinin aynı zamanda istihkak iddiasına karşı itirazları olup olmadığını bildirmek üzere alacaklı ve borçluya üç günlük mühlet vereceğini; sükûtları hâlinde istihkak iddiasını kabul etmiş sayılacaklarını belirtir.

Bu aşama, alacaklı bakımından ilk kritik noktadır. Üç gün içinde itiraz edilmezse iddia kabul edilmiş sayılır ve mal hacizden çıkar.

Tahsil sürecinin genel çerçevesi ilamlı icra ve tahsil yazımızda ele alındı.

Üçüncü Kişi İçin Yedi Günlük Süre

İİK m.96/2, malın haczine muttali olan borçlu veya üçüncü şahsın, ıttıla tarihinden itibaren yedi gün içinde istihkak iddiasında bulunmadığı takdirde aynı takipte bu iddiayı ileri sürmek hakkını kaybedeceğini düzenler.

Sürenin başlangıcı hacze muttali olma tarihidir. m.96/3 bu konuda bir karine getirir: istihkak iddiasının yapıldığı veya istihkak davasının açıldığı tarihte istihkak müddeisi ile birlikte oturan kimseler yahut bu şahısların iş ortakları, iddianın yapıldığı tarihte veya istihkak davası m.97’nin dokuzuncu fıkrası gereğince açılmışsa davanın açıldığı tarihte malın haczine ıttıla kesbetmiş sayılırlar.

Bu karine, haczin yapıldığı yerde birlikte oturanlar ve iş ortakları bakımından öğrenme tarihini objektif bir ana bağlar. Dolayısıyla “haberim yoktu” savunması bu kişiler için sınırlı bir etki doğurur.

İtiraz Üzerine: Takibin Devamı mı, Taliki mi?

İstihkak iddiasına itiraz edilirse dosya icra mahkemesine gider. İİK m.97/1, istihkak iddiasına karşı alacaklı veya borçlu tarafından itiraz edilirse icra memurunun dosyayı hemen icra mahkemesine vereceğini belirtir.

m.97/2, icra mahkemesinin dosya üzerinde veya lüzum görürse ilgilileri davet ederek mürafaa ile yapacağı inceleme neticesinde varacağı kanaate göre takibin devamına veya talikine karar vereceğini düzenler.

m.97/3 bir sınır koyar: istihkak davasının sırf satışı geri bırakmak gayesiyle kötüye kullanıldığını kabul etmek için ciddi sebepler bulunduğu takdirde icra mahkemesi takibin taliki talebini reddeder.

Talik kararı verilmesi hâlinde teminat gündeme gelir. m.97/4, takibin talikine karar verilirse haksız çıktığı takdirde alacaklının muhtemel zararına karşı davacıdan m.36’da gösterilen teminatın alınacağını; teminatın cins ve miktarının mevcut delillerin mahiyetine göre takdir olunacağını belirtir.

m.97/5, takibin devamına dair verilen icra mahkemesi kararının kesin olduğunu düzenler. Yani takibin devamı yönündeki karara karşı kanun yoluna başvurulamaz.

Mülkiyet Karinesi: İİK m.97/a

İstihkak davasının sonucunu belirleyen asıl hüküm mülkiyet karinesidir.

İİK m.97/a/1, bir taşınır malı elinde bulunduran kimsenin onun maliki sayılacağını belirtir. Aynı fıkra kritik bir ekleme yapar: borçlu ile üçüncü şahısların taşınır malı birlikte ellerinde bulundurmaları hâlinde dahi mal borçlu elinde addolunur.

Bu hüküm, birlikte zilyetlik hâlinde tercihi borçludan yana yapar ve ispat yükünü üçüncü kişiye yükler.

2021 yılında eklenen cümlelerle bir yumuşama getirilmiştir: bu hâlde üçüncü şahıs yediemiliği kabul ettiği takdirde bu mal muhafaza altına alınmaz; ancak m.97’nin birinci fıkrası uyarınca takibin devamına karar verilmesi hâlinde mal muhafaza altına alınabilir.

m.97/a, birlikte oturulan yerler için ayrı bir karine daha öngörür: birlikte oturulan yerlerdeki mallardan mahiyetleri itibarıyla kadın, erkek ve çocuklara aidiyetleri açıkça anlaşılanlar veya örf ve adet, sanat, meslek veya meşgale icabı olanlar bunların farz olunur. Aynı fıkra, bu karinenin aksini ispat külfetinin iddia eden kişiye düşeceğini belirtir.

İspat yükü bakımından m.97/a son fıkra açıktır: istihkak davacısı malı ne suretle iktisap ettiğini ve borçlunun elinde bulunmasını gerektiren hukuki ve fiili sebep ve hadiseleri göstermek ve bunları ispat etmekle mükelleftir.

Bu son hüküm, davanın ağırlık merkezidir. Üçüncü kişi yalnızca malın kendisine ait olduğunu söylemekle yetinemez; malın nasıl edinildiğini ve neden borçlunun elinde bulunduğunu ayrı ayrı ortaya koymak zorundadır.

Borçlu ile Üçüncü Kişinin Anlaşması Alacaklıyı Bağlamaz

İİK m.97/11, mahcuz eşya ile ilgili olarak icra memuruna dermeyan edilen iddiada üçüncü şahıs ve borçlunun birleşmelerinin alacaklıya müessir olmadığını; üçüncü şahsın bu iddiasını ispat etmesi gerektiğini düzenler.

Aynı fıkra, üçüncü şahsın mahcuz eşyanın kendisinin mülkü veya kendisine merhun olduğu hakkındaki iddiasının borçlu tarafından kabulünün kendi aleyhine delil teşkil edeceğini ve ileride bu ikrara aykırı hiçbir iddiada bulunulamayacağını belirtir.

Bu hüküm, muvazaalı istihkak iddialarına karşı alacaklıyı korur. Borçlunun “evet, bu mal onundur” demesi tek başına sonuç doğurmaz; hatta borçlu bakımından bağlayıcı bir ikrar oluşturur.

Mal Üçüncü Kişinin Elindeyse: İİK m.99

Zilyetlik üçüncü kişideyse tablo tersine döner ve dava yükü alacaklıya geçer.

İİK m.99, haczedilen şeyin borçlunun elinde olmayıp da üzerinde mülkiyet veya diğer bir ayni hak iddia eden üçüncü kişi nezdinde bulunması hâlinde, bu kişinin yediemiliği kabul etmesi durumunda malın muhafaza altına alınmayacağını düzenler.

Aynı madde, icra müdürünün üçüncü kişi aleyhine icra mahkemesinde istihkak davası açması için alacaklıya yedi gün süre vereceğini; bu süre içinde dava açılmazsa üçüncü kişinin iddiasının kabul edilmiş sayılacağını belirtir.

Maddenin devamı iki sonuç daha öngörür: alacaklı tarafından süresinde açılan dava sonuçlanıncaya kadar haczedilen malın satışı yapılamaz; haczin üçüncü kişinin yokluğunda yapılması ve üçüncü kişi lehine istihkak iddiasında bulunulması hâlinde de bu fıkra hükmü uygulanır.

Alacaklı bakımından bu yedi günlük süre hak düşürücü niteliktedir; kaçırılması hâlinde o mal üzerindeki haciz sonuçsuz kalır.

İstihkak İmkânı Verilmemiş Üçüncü Kişi

İİK m.97/9, yukarıdaki hükümler dairesinde kendisine istihkak talebinde bulunmak imkânı verilmemiş olan üçüncü şahsın; haczedilen şey hakkında veya satılıp da bedeli henüz alacaklıya verilmemişse bedeli hakkında, hacze ıttıla tarihinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesinde istihkak davası açabileceğini düzenler. Aksi takdirde aynı takipte bu iddiayı ileri sürmek hakkını kaybeder.

Aynı fıkra, bu hâlde davacının talebi üzerine icra hâkiminin takibin talik edilip edilmemesi hakkında acele karar vermeye mecbur olduğunu; bu kararın diğer taraf dinlenmeksizin de verilebileceğini belirtir.

m.97/10, istihkak davası neticelenmeden mahcuz malın paraya çevrilmiş bulunması hâlinde icra hâkiminin, bu bedelin yargılama neticesine kadar ödenmemesi veya teminat karşılığında yahut hâlin icabına göre teminatsız derhâl alacaklıya verilmesi hususunda ayrıca karar vereceğini düzenler.

Yargılama Usulü ve Süreler

İİK m.97’nin ilgili fıkrası, istihkak davasına umumi hükümler dairesinde ve basit yargılama usulüne göre bakılacağını belirtir. Aynı maddenin devamında istihkak davalarının süratle ve diğer davalardan önce görülerek karara bağlanacağı öngörülmüştür.

Delil değerlendirmesi bakımından m.97, dava ve mütekabil davada tarafların gösterecekleri bütün delilleri hâkimin serbestçe takdir edeceğini düzenler.

Satış süreleri bakımından m.97/8, dava esnasında m.106’daki müddetlerin cereyan etmeyeceğini belirtir. Bu, satış talebi için öngörülen sürenin dava süresince işlemeyeceği anlamına gelir; dolayısıyla alacaklı istihkak davası nedeniyle satış süresini kaybetmez.

Kiralanan taşınmaz veya gemilerdeki hapis hakkına tabi eşya bakımından m.97/7 özel bir kayıt içerir: bu eşya ile ilgili istihkak davalarında, ilgili kanun hükmüne uygun olmadıkça talik emri verilemez.

Tazminat: İki Yönlü Risk

İstihkak davası, her iki taraf için de tazminat riski doğurur.

Üçüncü kişi bakımından m.97/13, istihkak davası üzerine takibin talikine karar verilip de neticede davanın reddolunması hâlinde, alacaklının alacağından bu dava dolayısıyla istifası geciken miktarın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere davacıdan tazminat alınmasına hükmolunacağını düzenler.

Alacaklı veya borçlu bakımından ise m.97 şu sonucu öngörür: istihkak davası sabit olur ve birinci fıkra gereğince istihkak iddiasına karşı itiraz eden alacaklı veya borçlunun kötüniyeti tahakkuk ederse, haczolunan malın değerinin yüzde on beşinden aşağı olmamak üzere itiraz edenden tazminat alınmasına asıl dava ile birlikte hükmolunur.

Bu iki hüküm, hem gereksiz istihkak iddialarını hem de dayanaksız itirazları caydırmayı amaçlar.

Karşılık Dava: Tasarrufun İptali

İstihkak davasına muhatap olan alacaklı için kanun özel bir imkân tanır.

İİK m.97, istihkak davasına karşı haczi yaptıran alacaklının bu Kanunun on birinci babı hükümlerine dayanarak ve muvakkat veya kati aciz belgesi ibrazına mecbur olmaksızın mütekabilen iptal davası açabileceğini düzenler.

Bu hüküm önemlidir. Tasarrufun iptali davası kural olarak aciz vesikasına bağlıdır; m.277, davayı elinde geçici yahut kesin aciz vesikası bulunan alacaklıya tanır. Ancak istihkak davasına karşılık olarak açılan iptal davasında bu belge aranmaz.

Dolayısıyla alacaklı, üçüncü kişinin istihkak iddiasına karşı yalnızca savunma yapmakla kalmaz; malın borçludan üçüncü kişiye geçişinin iptalini aynı yargılamada isteyebilir. Tasarrufun iptalinin şartları ve sebepleri tasarrufun iptali davası yazımızda ayrıntılı ele alındı.

Kanun yolu bakımından m.97/14, davanın reddi hakkındaki karara karşı istinaf veya temyiz yoluna başvuran istihkak davacısının icra dairesinden m.36’ya göre mühlet isteyebileceğini belirtir.

Fon Dosyalarında İstihkak

Fon tasfiyesinden doğan bir alacağın takibinde istihkak iddiası iki ayrı biçimde karşımıza çıkar.

Birincisi, borçlu portföy yönetim şirketinin işyerinde haczedilen demirbaş, donanım veya araçların bir başka şirkete ait olduğunun ileri sürülmesidir. Grup şirketleri arasındaki kullanım ilişkileri bu iddiaya zemin oluşturur. Burada belirleyici olan m.97/a’dır: malın borçlunun elinde bulunması karine oluşturduğundan, istihkak davacısı hem iktisap sebebini hem de malın borçlunun elinde bulunmasını gerektiren sebebi ayrı ayrı ispatlamak zorundadır.

İkincisi, borçlunun malvarlığının önceden bir başkasına devredilmiş olduğunun ileri sürülmesidir. Bu iddia karşısında alacaklının elinde iki araç bulunur. İlki, üçüncü kişinin ispat yükünü yerine getirmediğini ortaya koymaktır. İkincisi ise m.97 kapsamında karşılık iptal davası açmaktır; bu davada aciz belgesi ibrazı aranmaz.

Alacaklı bakımından ihmal edilmemesi gereken husus, m.99 kapsamındaki dosyalardır. Mal üçüncü kişinin elinde haczedilmişse dava yükü alacaklıdadır ve icra müdürünün verdiği yedi günlük süre kaçırılırsa üçüncü kişinin iddiası kabul edilmiş sayılır. Bu, o mal üzerindeki haczin sonuçsuz kalması demektir.

Takibin zamanlaması bakımından da istihkak davasının bir etkisi vardır: m.97/8, dava esnasında m.106’daki müddetlerin cereyan etmeyeceğini belirtir. Satış talebi süresi dava süresince işlemediğinden, alacaklı bu yönden bir kayba uğramaz. Satış sürelerinin genel çerçevesi sıra cetveline itiraz ve şikâyet yazımızda ele alındı.

İstihkak Dava Dilekçesi Örneği

Aşağıdaki metin, malın borçlunun elinde haczedilmesi üzerine üçüncü kişi tarafından açılacak dava için hazırlanmış çerçevedir. Zilyetlik üçüncü kişideyse davayı alacaklı açar ve dilekçe buna göre kurulur.

Dilekçede iktisap sebebinin ve malın borçlunun elinde bulunmasını gerektiren sebebin ayrı ayrı gösterilmesi gerekir; m.97/a ikisini birlikte aramaktadır.

Sık Yapılan Hatalar

Birinci hata, üç günlük itiraz mühletini kaçırmaktır. m.96/1, alacaklı ve borçlunun sükûtu hâlinde istihkak iddiasını kabul etmiş sayılacaklarını belirtir.

İkinci hata, yedi günlük dava süresini kaçırmaktır. m.97/5, süre içinde dava edilmediği takdirde üçüncü şahsın alacaklıya karşı iddiasından vazgeçmiş sayılacağını düzenler.

Üçüncü hata, m.99 kapsamındaki dosyada alacaklının süreyi beklemesidir. Mal üçüncü kişinin elindeyse davayı alacaklı açar; yedi gün içinde açılmazsa üçüncü kişinin iddiası kabul edilmiş sayılır.

Dördüncü hata, mülkiyet iddiasını yalnız beyanla ileri sürmektir. m.97/a, iktisap şeklinin ve malın borçlunun elinde bulunmasını gerektiren sebeplerin gösterilmesini ve ispatını arar.

Beşinci hata, borçlunun iddiayı kabul etmesine güvenmektir. m.97, üçüncü şahıs ve borçlunun birleşmelerinin alacaklıya müessir olmadığını belirtir.

Altıncı hata, birlikte zilyetlikte malın üçüncü kişiye ait sayılacağını düşünmektir. m.97/a, birlikte ellerinde bulundurma hâlinde dahi malın borçlu elinde addolunacağını öngörür.

Yedinci hata, takibin devamı kararına karşı kanun yoluna başvurmaya çalışmaktır. m.97/5, takibin devamına dair verilen icra mahkemesi kararının kesin olduğunu belirtir.

Sekizinci hata, tazminat riskini hesaba katmamaktır. Talik kararı alınıp dava reddedilirse geciken miktarın en az yüzde yirmisi, itiraz edenin kötüniyeti tahakkuk ederse malın değerinin en az yüzde on beşi tazminat olarak hükmedilir.

Sıkça Sorulan Sorular

İstihkak iddiası nedir?

İİK m.96/1, borçlunun elinde bulunan bir malı başkasının mülkü veya rehni olarak gösterdiği yahut üçüncü bir şahıs tarafından o mal üzerinde mülkiyet veya rehin hakkı iddia edildiği takdirde, icra dairesinin bunu haciz ve icra tutanaklarına geçireceğini ve keyfiyeti iki tarafa bildireceğini düzenler.

Alacaklının itiraz süresi ne kadar?

İİK m.96/1, icra dairesinin istihkak iddiasına karşı itirazları olup olmadığını bildirmek üzere alacaklı ve borçluya üç günlük mühlet vereceğini; sükûtları hâlinde istihkak iddiasını kabul etmiş sayılacaklarını belirtir.

Üçüncü kişi iddiasını ne kadar sürede ileri sürmelidir?

İİK m.96/2, malın haczine muttali olan borçlu veya üçüncü şahsın, ıttıla tarihinden itibaren yedi gün içinde istihkak iddiasında bulunmadığı takdirde aynı takipte bu iddiayı ileri sürmek hakkını kaybedeceğini düzenler.

Hacizden haberdar olma tarihi nasıl belirlenir?

İİK m.96/3, istihkak iddiasının yapıldığı veya istihkak davasının açıldığı tarihte istihkak müddeisi ile birlikte oturan kimseler yahut bu şahısların iş ortaklarının, iddianın yapıldığı tarihte veya dava m.97’nin dokuzuncu fıkrası gereğince açılmışsa davanın açıldığı tarihte malın haczine ıttıla kesbetmiş sayılacaklarını öngörür.

İtiraz edilirse ne olur?

İİK m.97/1, istihkak iddiasına itiraz edilmesi hâlinde icra memurunun dosyayı hemen icra mahkemesine vereceğini; m.97/2, icra mahkemesinin dosya üzerinde veya ilgilileri davet ederek yapacağı inceleme sonucunda takibin devamına veya talikine karar vereceğini düzenler.

Takibin devamı kararına itiraz edilebilir mi?

Hayır. İİK m.97/5, takibin devamına dair verilen icra mahkemesi kararının kesin olduğunu belirtir.

Takibin taliki hâlinde teminat gerekir mi?

İİK m.97/4, takibin talikine karar verilirse haksız çıktığı takdirde alacaklının muhtemel zararına karşı davacıdan m.36’da gösterilen teminatın alınacağını; teminatın cins ve miktarının mevcut delillerin mahiyetine göre takdir olunacağını düzenler.

Satışı geciktirmek için istihkak iddiası ileri sürülebilir mi?

İİK m.97/3, istihkak davasının sırf satışı geri bırakmak gayesiyle kötüye kullanıldığını kabul etmek için ciddi sebepler bulunduğu takdirde icra mahkemesinin takibin taliki talebini reddedeceğini belirtir.

Mülkiyet karinesi nedir?

İİK m.97/a, bir taşınır malı elinde bulunduran kimsenin onun maliki sayılacağını; borçlu ile üçüncü şahısların taşınır malı birlikte ellerinde bulundurmaları hâlinde dahi malın borçlu elinde addolunacağını düzenler.

İstihkak davacısı neyi ispat etmelidir?

İİK m.97/a, istihkak davacısının malı ne suretle iktisap ettiğini ve borçlunun elinde bulunmasını gerektiren hukuki ve fiili sebep ve hadiseleri göstermek ve bunları ispat etmekle mükellef olduğunu belirtir. Yalnızca mülkiyet iddiasında bulunmak yeterli değildir.

Birlikte oturulan yerdeki eşyalar için karine var mı?

İİK m.97/a, birlikte oturulan yerlerdeki mallardan mahiyetleri itibarıyla kadın, erkek ve çocuklara aidiyetleri açıkça anlaşılanların veya örf ve adet, sanat, meslek yahut meşgale icabı olanların bunların farz olunacağını; bu karinenin aksini ispat külfetinin iddia eden kişiye düşeceğini düzenler.

Borçlu iddiayı kabul ederse sonuç değişir mi?

İİK m.97, mahcuz eşya ile ilgili olarak icra memuruna dermeyan edilen iddiada üçüncü şahıs ve borçlunun birleşmelerinin alacaklıya müessir olmadığını; üçüncü şahsın iddiasını ispat etmesi gerektiğini belirtir. Borçlunun kabulü ise kendi aleyhine delil teşkil eder.

Mal üçüncü kişinin elindeyse davayı kim açar?

İİK m.99, haczedilen şeyin borçlunun elinde olmayıp üzerinde mülkiyet veya diğer bir ayni hak iddia eden üçüncü kişi nezdinde bulunması hâlinde icra müdürünün, üçüncü kişi aleyhine istihkak davası açması için alacaklıya yedi gün süre vereceğini; bu süre içinde dava açılmazsa üçüncü kişinin iddiasının kabul edilmiş sayılacağını düzenler.

İstihkak davası satış süresini etkiler mi?

İİK m.97/8, dava esnasında m.106’daki müddetlerin cereyan etmeyeceğini belirtir. Ayrıca m.99, alacaklı tarafından süresinde açılan dava sonuçlanıncaya kadar haczedilen malın satışının yapılamayacağını düzenler.

İstihkak davasında tazminat riski nedir?

İİK m.97, takibin talikine karar verilip de neticede davanın reddolunması hâlinde alacaklının istifası geciken miktarın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere davacıdan tazminat alınacağını; istihkak davası sabit olur ve itiraz eden alacaklı veya borçlunun kötüniyeti tahakkuk ederse haczolunan malın değerinin yüzde on beşinden aşağı olmamak üzere itiraz edenden tazminat alınacağını öngörür.

İlgili Rehberler

• İlamlı icra ve tahsil
• Tasarrufun iptali davası
• Sıra cetveline itiraz ve şikâyet
• Menfi tespit ve istirdat davası
• İhtiyati haciz ve ihtiyati tedbir
• Portföy yönetim şirketine karşı icra takibi
• 12. Yargı Paketi (7589 sayılı Kanun)
• Fon Tasfiyesi Hukuk Rehberi