Madencilikte Rödovans Sözleşmesi

Rödovans sözleşmesi, maden ruhsatı sahibinin ruhsatı elinde tutarak sahanın tamamını veya bir bölümünü belirli bir süre ve bedel karşılığında üçüncü bir kişiye, yani rödovansçıya işletmeye bırakmasıdır. Sözleşme ruhsatın devri değildir; Yargıtay uygulamasında Türk Borçlar Kanunu m.357 ve devamındaki hasılat kirası hükümlerine tabi tutulur. 3213 sayılı Maden Kanunu Ek m.7’ye göre rödovans sözleşmeleri Bakanlık iznine bağlıdır ve izin alınmadan yürütülen faaliyet durdurulur; aynı hüküm, rödovans alanındaki faaliyetten doğan İş Kanunu ve iş sağlığı ve güvenliği sorumluluklarını rödovansçıya yükler, ancak ruhsat sahibinin Maden Kanunundan doğan sorumluluklarının devam ettiğini açıkça söyler. Başvurunun usulü, rödovansçının nitelikleri, süre ve sicil kayıtları Maden Yönetmeliği m.101’de düzenlenmiştir. Kamu kurum ve kuruluşları ile iştirakleri hariç, yer altı kömür işletmelerinde üretime yönelik rödovans yapılamaz. Bu rehber rödovansın hukuki niteliğini, izin sürecini, iş ve sosyal güvenlik hukukundaki sonuçlarını, sözleşmede yazılması gereken hükümleri ve uyuşmazlıklarda izlenecek yolları maddeleriyle anlatır. Rödovans sözleşmesi hazırlatmak veya bir rödovans uyuşmazlığında destek almak için 0554 648 37 15 numaralı hattan bize ulaşabilirsiniz.

Rödovans nedir, neden yapılır?

Madenler Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır ve aranıp işletilmeleri ancak ruhsatla mümkündür (Anayasa m.168; 3213 m.4). Ruhsat sahibi, sahasını bizzat işletmek zorunda değildir. Sermaye, makine parkı, teknik kadro veya pazar bağlantısı bulunmayan ruhsat sahibi; sahayı, bunlara sahip olan bir işletmeciye belirli bir bedel karşılığında işletmeye bırakabilir. Uygulamada bu ilişkinin adı rödovanstır. Ruhsat sahibi ruhsatı ve ona bağlı hakları elinde tutar; rödovansçı ise sahada üretim yapar, çıkardığı madeni satar ve karşılığında ruhsat sahibine rödovans bedeli öder. Bedel çoğunlukla ton başına, sabit dönemsel tutar olarak veya satış hasılatının belli bir yüzdesi şeklinde kararlaştırılır.

Rödovans hem özel ruhsat sahipleri arasında hem kamu sahalarında görülür. Kamu kurum ve kuruluşları, ruhsatı kendilerinde bulunan sahaları ihaleyle rödovans karşılığında özel işletmecilere işletmeye verebilir. Sözleşmenin ekonomik cazibesi açıktır: ruhsat sahibi yatırım yapmadan gelir elde eder, rödovansçı ise ruhsat başvurusu, arama dönemleri ve rezerv geliştirme sürecini beklemeden üretime geçer. Ancak bu cazibenin bedeli, aşağıda anlatılan izin, sorumluluk ve süre kurallarıdır. Rödovans, maden hukukunun genel çerçevesi içinde değerlendirilmelidir; bu çerçeve Maden Hukuku Rehberi sayfamızda toplanmıştır.

Hukuki niteliği: Hasılat kirası, devir değil

Rödovans Maden Kanununda tanımlanmış ayrı bir sözleşme tipi değildir; Kanun yalnızca izin şartını ve sorumluluk dağılımını düzenler (Ek m.7). Sözleşmenin özel hukuk bakımından niteliği yargı kararlarıyla belirlenmiştir. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi 17.10.2014 tarihli, 2014/16695 E., 2014/19906 K. sayılı kararında rödovans sözleşmesine hasılat kirasına ilişkin hükümlerin uygulanacağını, sözleşmede şekil serbestisinin geçerli olduğunu ve devrin maden idaresinde yapılmasının zorunlu olmadığını belirtmiştir. TBK m.357’ye göre hasılat kirası, kiraya verenin kiracıya ürün veren bir şeyin veya hakkın kullanılmasını ve semerelerinin devşirilmesini bir bedel karşılığında bırakmayı üstlendiği sözleşmedir. Maden sahası, ürün veren bir hak olarak bu tanıma uyar.

Bu nitelendirmenin somut sonuçları vardır. Ruhsat sahibi, sahayı sözleşmenin amacına uygun biçimde işletilmeye elverişli durumda teslim etmek ve sözleşme süresince ruhsatı geçerli tutmakla yükümlüdür. Rödovansçının temel borçları ise bedeli ödemek ve sahayı gereklerine uygun işletmektir. Rödovansçı, madencilik tekniğine aykırı işletmeyle rezervi sonraki kullanımlar için ulaşılamayacak biçimde tahrip ederse ruhsat sahibine karşı sorumlu olur. Hasılat kirası hükümlerinin yetmediği noktalarda TBK’nın genel hükümleri uygulanır.

Rödovansı ruhsat devrinden ayırmak hayati önemdedir. 3213 m.5’e göre ruhsatın devrinde devir tarihindeki ruhsat bedelinin iki katı tutarında devir bedeli alınır, devir Bakanlık onayıyla gerçekleşir ve maden siciline şerhle tamamlanır; devirden sonra ruhsatın sahibi değişir. Rödovansta ise ruhsatın sahibi değişmez, yalnızca sahanın işletilmesi bırakılır. Ruhsat sahibi şirketin paylarını almak üçüncü bir yoldur ve yüzde onu aşan pay devirleri Bakanlık iznine tabidir (Maden Yönetmeliği m.82/11). Ruhsat devrinin ayrıntıları Maden Ruhsatının Devri ve İpotekli Ruhsat, yabancı yatırımcı bakımından üç yolun karşılaştırması Yabancı Şirket Türkiye’de Maden Ruhsatı Alabilir mi? rehberlerimizdedir.

Bakanlık izni ve başvuru: Ek m.7 ve Yönetmelik m.101

3213 sayılı Kanun Ek m.7’ye göre ruhsat sahibi ile üçüncü kişiler arasındaki rödovans sözleşmeleri Bakanlık iznine tabidir ve izin alınmadan yürütülen madencilik faaliyetleri durdurulur. İzin, sözleşmenin taraflar arasındaki geçerliliğinden ayrı bir idari şarttır: sözleşme imzalanmış olsa da izin alınmadan sahada üretime başlanamaz. Bu nedenle iznin alınması, sözleşmede yürürlük şartı olarak yazılmalı ve izin alınamazsa tarafların ne yapacağı baştan düzenlenmelidir.

Başvuru MAPEG’in elektronik sistemi üzerinden “rödovans talebi” olarak yapılır. Uygulamada ruhsatın tüm ödemelerinin yapılmış olması, daimi nezaretçi ve yetkilendirilmiş tüzel kişi atamalarının bulunması, tarafların elektronik tebligat adreslerinin bildirilmesi, sözleşmenin aslının veya noter onaylı örneğinin, rödovans alanının pafta, koordinat ve çiziminin, güncel firma durum belgesinin ve mali yeterlilik belgelerinin sunulması aranır. Kanunda şekil şartı bulunmasa da başvuru belgeleri nedeniyle sözleşmenin yazılı yapılması fiilen zorunludur. Maden Yönetmeliğine göre I. Grup (a) bendi ruhsatlar dışındaki ruhsatlarda rödovans talepleri bakımından taban bedeli yatırılması da aranır.

Maden Yönetmeliği m.101 rödovansın idari çerçevesini çizer. Rödovansçı tüzel kişiyse 3213 m.6’daki şartları ve Yönetmelikteki mali yeterlilik şartlarını taşımalı, Yönetmelik ekindeki tutarlara uygun banka referans mektubu sunmalıdır; gerçek kişi rödovansçı ise mali yeterlilik tutarının tamamını banka referans mektubuyla karşılar. Sözleşmenin bitiş tarihi, olası uzatmalar dâhil gün, ay ve yıl olarak gösterilir. Aynı alanda kot veya kat farklılığı olsa dahi birden fazla rödovans sözleşmesi yapılamaz. Rödovans süresinin uzatılması ve rödovans alanının koordinatlarının değiştirilmesi yeni talep olarak değerlendirilir. Sözleşme tarafların birlikte talebiyle veya süresinin dolmasıyla maden sicilinden terkin edilir.

Yer altı kömüründe yasak ve kamu rödovansı

Kamu kurum ve kuruluşları ile iştirakleri hariç olmak üzere, yer altı kömür işletmelerinde ruhsat sahipleri üretime yönelik rödovans sözleşmesi yapamaz. Bu kural, özel bir ruhsat sahibinin yer altı kömür ocağını rödovansla başka bir işletmeciye bırakmasını yasaklar; kamu kurumlarının ruhsatlı sahalarını rödovansla işletmeye vermesi ise yasak kapsamında değildir. Yer altı kömür madenciliği, Türkiye’de iş güvenliği bakımından en ağır sonuçların yaşandığı alandır: 13 Mayıs 2014’te 301 işçinin hayatını kaybettiği Soma faciasında ocak, kamuya ait ruhsat üzerinde rödovans sözleşmesiyle özel bir şirket tarafından işletiliyordu. Bu nedenle yer altı kömüründe rödovans ilişkisinin bulunduğu her dosyada, ilişkinin yasak kapsamında olup olmadığı ve iş güvenliği yükümlülüklerinin fiilen kim tarafından yerine getirildiği ilk incelenecek konudur.

İdareye karşı sorumluluk: Ruhsat sahibi sahneden çıkamaz

Ek m.7’nin son cümlesi rödovans hukukunun en önemli kuralıdır: rödovans alanında yürütülecek madencilik faaliyetlerinden doğacak İş Kanunu ve iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili idari, mali ve hukuki sorumluluklar rödovansçıya aittir; ancak bu durum ruhsat sahibinin Maden Kanunundan doğan sorumluluklarını ortadan kaldırmaz. Maden Yönetmeliği m.101 de rödovansın ruhsat sahibinin Kanundan doğan teknik, mali ve hukuki sorumluluklarını ortadan kaldırmadığını tekrarlar. Sonuç olarak MAPEG karşısında muhatap her zaman ruhsat sahibidir.

Bu kural pratikte şu anlama gelir: rödovansçının ruhsat sınırları dışında veya izin alanı dışında üretim yapması, projeye aykırı çalışması, üretim ve satış beyanlarını eksik vermesi ya da çevre mevzuatına aykırı davranması hâlinde Maden Kanunu kapsamındaki yaptırımlar ruhsatı etkiler. İdari para cezası, faaliyetin durdurulması, teminatın irat kaydı ve en ağır hâlde ruhsatın iptali, ruhsat sahibinin yatırımını yok edebilir (3213 m.10, m.12). Ruhsat sahibi bu nedenle sahayı fiilen denetleyebilmeli; sözleşmede düzenli raporlama, yerinde denetim, ölçüm kayıtlarına erişim ve aykırılık hâlinde derhâl fesih hakkı bulunmalıdır. İç ilişkide ruhsat sahibinin ödediği ceza ve uğradığı zararlar için rödovansçıya rücu edilebileceği açıkça yazılmalıdır. Ruhsat iptali ve ceza uyuşmazlıklarında süreler ve savunma yolları Maden Ruhsatı Uyuşmazlıkları rehberimizde anlatılmıştır. Ruhsatsız üretim, izin alanı dışında üretim ve beyan eksikliğinde uygulanan cezaların oranları ise Maden Kanunu İdari Para Cezaları rehberimizde yer alır.

İş hukuku, iş güvenliği ve sosyal güvenlik

Ek m.7’ye göre rödovans alanındaki faaliyetlerden doğan İş Kanunu ve iş sağlığı ve güvenliği sorumlulukları rödovansçıya aittir. Sahada çalışan işçilerin işvereni rödovansçıdır; ücret, fazla çalışma, kıdem ve ihbar tazminatı gibi alacaklar ona yöneltilir. Yıllarca tartışılan soru, ruhsat sahibinin de asıl işveren sıfatıyla bu alacaklardan birlikte sorumlu olup olmadığıdır. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 12.01.2022 tarihli, 2021/10039 E., 2022/238 K. sayılı kararında rödovans sözleşmesinde biri asıl, diğeri alt işveren olan iki işverenin bulunmadığını, tek işverenin rödovansçı olduğunu, ruhsat sahibinin denetim ve kontrol yetkisinin bu sonucu değiştirmediğini ve işçilik alacaklarından yalnızca rödovansçının sorumlu olduğunu kabul etmiştir. Yargıtay 22. Hukuk Dairesi de 10.05.2016 tarihli, 2015/34211 E., 2016/14219 K. sayılı kararında üretim işinin bütün olarak devredildiği ve asıl işverenin işyerinde işçi çalıştırmadığı durumda alt işverenlik unsurlarının oluşmayacağını belirtmiştir.

Bu içtihat ruhsat sahibine geniş bir koruma sağlar; ancak sınırları da vardır. Ruhsat sahibi aynı sahada kendi işçileriyle üretim yapıyor, işin bir bölümünü “rödovans” adı altında başkasına bıraktırıyor veya işçilerin fiilen kendi talimatıyla çalıştığı bir organizasyon kuruyorsa, somut olayda ilişkinin gerçek niteliği tartışılır ve İş Kanunu m.2’deki asıl işveren-alt işveren rejimi gündeme gelebilir. Sosyal güvenlik primleri ve idari para cezaları bakımından da Yargıtay 10. Hukuk Dairesi’nin rödovans ilişkisini prim sorumluluğu yönünden ayrıca değerlendirdiği kararları bulunmaktadır (ör. 13.06.2011 tarihli, 2009/17563 E., 2011/8689 K.). Bu nedenle işçi dosyalarında hem ruhsat sahibinin hem rödovansçının konumu ayrı ayrı incelenmelidir. Rödovanslı sahada meydana gelen iş kazasında tazminat, SGK rücuu ve ceza sorumluluğu Madende İş Kazası Sorumluluğu rehberimizde ayrıca anlatılmıştır.

Yer altı maden işçileri için İş Kanunu özel kurallar içerir. 4857 sayılı Kanun m.63’e göre yer altı maden işlerinde çalışan işçilerin çalışma süresi günde en çok yedi buçuk, haftada en çok otuz yedi buçuk saattir. m.41’e göre bu işlerde kural olarak fazla çalışma yaptırılamaz; Kanunun 42 ve 43. maddelerindeki hâllerde yaptırılan fazla çalışmanın her saati için normal saat ücretinin yüzde yüzden az olmamak üzere artırılmış tutarı ödenir. m.18’e göre yer altı işlerinde çalışan işçilerde iş güvencesi bakımından altı aylık kıdem şartı aranmaz; m.53’e göre yıllık ücretli izin süreleri dörder gün artırılarak uygulanır. İşçilik alacaklarında zamanaşımı beş yıldır (İş Kanunu m.32 ve Ek m.3) ve dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır.

İş kazasında işverenin tazminat sorumluluğu, TBK m.417’deki işçiyi koruma borcuna dayanır; bu sorumluluk sözleşmeye aykırılık niteliğinde olduğundan genel on yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m.146). Rödovansçı fiilî işveren olarak birinci muhataptır; ruhsat sahibinin Maden Kanunundan doğan teknik yükümlülükleri ise ceza soruşturmasında ve kusur dağılımında ayrıca değerlendirilir. İş kazası ve işçi hakları için İş Kazası ve İşverenin Sorumluluğu, İş Sağlığı ve Güvenliği (6331), Yer Altı (Maden) ve Ağır İşlerde Çalışma Süreleri ve İş Hukuku Rehberi sayfalarımıza bakılabilir.

Üçüncü kişilere karşı sorumluluk

Maden işletmesinin komşulara verdiği patlatma, titreşim, toz ve su zararlarında sorumluluk kusura bağlı değildir. TBK m.71’e göre önemli ölçüde tehlike arz eden bir işletmenin faaliyetinden zarar doğduğunda, bu zarardan işletme sahibi ve varsa işleten müteselsilen sorumludur. Rödovans ilişkisinde ruhsat sahibi ile sahayı fiilen işleten rödovansçının bu hüküm karşısında birlikte sorumlu tutulabileceği kabul edilir. 2872 sayılı Çevre Kanunu m.28 de çevreyi kirletenlerin ve çevreye zarar verenlerin kusur şartı aranmaksızın sorumlu olduğunu öngörür. Zarar gören, iki tarafa birlikte başvurabilir; taraflar arasındaki iç paylaşım ise rödovans sözleşmesine göre yapılır. Bu nedenle sözleşmede üçüncü kişi zararlarının iç ilişkide kime ait olduğu, sorumluluk sigortası ve rücu açıkça yazılmalıdır. Patlatma ve kirlilik davalarının ispat ve zamanaşımı kuralları Maden Ruhsatı Uyuşmazlıkları rehberimizde, çevre yaptırımları ise Çevreye Verilen Zarar ve İdari Yaptırımlar sayfamızda anlatılmıştır.

Rödovans bedeli, Devlet hakkı ve mali ilişki

Rödovans bedeli tarafların serbestçe kararlaştırdığı bir bedeldir ve uygulamada üç biçimde görülür: üretilen ton başına bedel, sabit dönemsel bedel veya satış hasılatından yüzde pay. Çoğu sözleşmede bunlara asgari üretim veya asgari bedel taahhüdü eklenir; rödovansçı üretim yapmasa da asgari bedeli öder. Bedelin hangi ölçüyle, hangi kantar ve sevk kayıtlarıyla belirleneceği, ödeme günü, gecikme faizi ve fiyat değişimlerinde uyarlama yazılmazsa hesap uyuşmazlığı kaçınılmazdır. Bedelin ödendiğini ispat, genel ispat kuralı gereği ödeme iddiasında bulunan borçluya, yani rödovansçıya düşer (TMK m.6); bu nedenle ödemeler banka kanalıyla ve açıklamalı yapılmalıdır.

Devlet hakkı, maden istihracından sağlanan gelirden Devlet payına düşen ve ödeme yükümlülüğü ruhsat sahibine ait olan kısımdır (3213 m.3, m.14). Rödovansta üretimi ve satışı rödovansçı yaptığı hâlde idareye karşı yükümlü ruhsat sahibidir. Taraflar iç ilişkide Devlet hakkını rödovansçının üstlenmesini kararlaştırabilir; ancak bu, idarenin ruhsat sahibine başvurmasını engellemez. Aynı durum ruhsat bedeli ve rehabilitasyon bedeli için de geçerlidir; bu bedellerin ödenmemesi ruhsatın iptaline kadar varan sonuçlar doğurur ve rödovansçının yatırımını da ortadan kaldırır. Bu yüzden sözleşmede her iki taraf için ödeme kanıtlarının birbirine düzenli olarak verilmesi ve ödememe hâlinde diğer tarafın ödeyip mahsup etme hakkı düzenlenmelidir. Vergi boyutu için Enerji ve Madencilikte Vergilendirme rehberimize bakılabilir.

Sözleşmede yazılması gereken hükümler

Rödovans uyuşmazlıklarının büyük kısmı sözleşmede yazılmamış konulardan doğar. Aşağıdaki başlıklar, her rödovans sözleşmesinde dayanağıyla birlikte ayrı bir madde olarak düzenlenmelidir:

1. Konu ve saha bakımından: ruhsat numarası, maden grubu, rödovans alanının koordinatları, paftası ve gerekiyorsa kotu; aynı alanda ikinci rödovans yapılamayacağı (Yönetmelik m.101).
2. İzin bakımından: Bakanlık izninin sözleşmenin yürürlük şartı olduğu; başvurunun hangi tarafça ve hangi sürede yapılacağı; izin çıkmazsa bedelin iadesi (3213 Ek m.7).
3. Süre bakımından: bitiş tarihinin gün, ay ve yıl olarak yazılması; sürenin ruhsat süresini aşmaması; uzatmanın yeni talep olduğu (Yönetmelik m.101).
4. Bedel bakımından: ton başına, sabit veya hasılat payı esası; asgari bedel; kantar ve sevk kayıtları; ödeme günü ve temerrüt faizi; uzun süreli sözleşmede fiyat uyarlaması (TBK m.138).
5. Kamu yükümlülükleri bakımından: Devlet hakkı, ruhsat bedeli ve rehabilitasyon bedelinin iç ilişkide kimde olduğu ve ödeme kanıtlarının paylaşımı (3213 m.13, m.14).
6. İşletme bakımından: işletme projesine uyum, daimi nezaretçi, raporlama ve ruhsat sahibinin yerinde denetim hakkı.
7. İş güvenliği bakımından: 6331 sayılı Kanun yükümlülükleri, risk değerlendirmesi, eğitim ve sigortaların rödovansçıda olduğu; ruhsat sahibine karşı ihlal bildirimi (Ek m.7).
8. Çevre bakımından: ÇED taahhütleri, atık yönetimi, rehabilitasyon ve saha kapatma maliyeti (2872 m.10, m.28).
9. Üçüncü kişi zararları bakımından: iç ilişkide sorumluluk, sorumluluk sigortası ve rücu (TBK m.71).
10. Teminat bakımından: rödovansçıdan alınacak teminat mektubu veya nakit teminat ve hangi hâllerde paraya çevrileceği.
11. Fesih bakımından: izinsiz veya alan dışı üretim, iş güvenliği ihlali, bedelin ödenmemesi gibi derhâl fesih sebepleri; sahanın, tesislerin ve stokların teslim koşulları; sicilden terkin talebi.
12. Uyuşmazlık çözümü bakımından: yetkili mahkeme veya tahkim şartı (HMK m.412); yabancılık unsuru varsa milletlerarası tahkim (4686 sayılı Kanun).

Sona erme, fesih ve ruhsatın iptali

Rödovans sözleşmesi kararlaştırılan sürenin dolmasıyla sona erer; süre ruhsat süresini aşamayacağından ruhsatın süresinin bitmesi sözleşmenin de fiilen sonu demektir. Taraflardan biri sözleşmeye aykırı davrandığında diğer taraf, sözleşmedeki fesih hükümlerine ve TBK’nın genel hükümlerine göre sözleşmeyi feshedebilir ve borca aykırılıktan doğan zararını isteyebilir (TBK m.112). Haklı bir sebep olmaksızın veya süre öneline uyulmadan yapılan fesih, feshedeni tazminat yükümlülüğü altına sokar.

Ruhsatın iptal edilmesi rödovansın en sert sona erme sebebidir. İptal ruhsat sahibinin kusurundan, örneğin ruhsat bedelinin veya Devlet hakkının ödenmemesinden kaynaklanıyorsa, rödovansçı uğradığı zararı ruhsat sahibinden isteyebilir (TBK m.112). İptal rödovansçının izinsiz üretimi veya iş güvenliği ihlali gibi bir aykırılığından kaynaklanıyorsa, bu kez ruhsat sahibi rödovansçıdan tazminat ister. Taraflardan hiçbirinin sorumlu tutulamayacağı bir sebeple ifa imkânsızlaşırsa TBK m.136’daki sonraki imkânsızlık hükümleri uygulanır. Uzun süreli sözleşmelerde maden fiyatlarındaki öngörülemeyen değişimler ise aşırı ifa güçlüğü nedeniyle uyarlama talebine konu olabilir (TBK m.138); uyarlama davasının yapısı Kira Uyarlama Dava Dilekçesi Örneği sayfamızda gösterilmiştir. Sözleşme sona erdiğinde tarafların birlikte talebiyle sicilden terkin yapılır (Yönetmelik m.101); bu adım atlanırsa ruhsat sahibi yeni bir rödovans veya devir işleminde engelle karşılaşabilir.

Uyuşmazlıklarda yol ve süreler

Rödovans uyuşmazlıkları aynı anda farklı yargı kollarına dağılabilir: bedel ve fesih uyuşmazlıkları adli yargıda, Bakanlık izninin reddi veya faaliyetin durdurulması idari yargıda, işçi alacakları iş mahkemesinde görülür. Taraflar tacirse rödovans sözleşmesinden doğan uyuşmazlık ticari dava niteliğindedir ve asliye ticaret mahkemesinde görülür (TTK m.4); konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat taleplerinde dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (TTK m.5/A). Dönemsel edim niteliğindeki rödovans bedelleri bakımından beş yıllık zamanaşımı (TBK m.147/1), diğer sözleşme alacaklarında genel on yıllık süre (TBK m.146) gündeme gelir. Alacağın tahsilini güvenceye almak için ihtiyati haciz istenebilir (İİK m.257). Ayrıntılar için Ticari Davalarda Zorunlu Arabuluculuk, Ticari Alacakların Tahsili ve İhtiyati Haciz ve Milletlerarası Tahkim (4686) sayfalarımıza bakılabilir.

Sık yapılan hatalar

• Bakanlık izni alınmadan üretime başlamak; izinsiz faaliyetin durdurulmasıyla yatırımı riske atmak.
• Rödovansı ruhsat devri sanmak; ruhsat sahibinin idareye karşı sorumluluğunun sona erdiğini düşünmek.
• Özel ruhsatlı yer altı kömür ocağında üretime yönelik rödovans yapmak.
• Sözleşme süresini ruhsat süresinden uzun yazmak; uzatmanın yeni talep olduğunu unutmak.
• Aynı alanı farklı kotlarda iki ayrı rödovansçıya vermeye çalışmak.
• Devlet hakkı, ruhsat bedeli ve rehabilitasyon bedelinin iç ilişkide kimde olduğunu yazmamak; ödeme kanıtlarını paylaşmamak.
• Ruhsat sahibine denetim, raporlama ve derhâl fesih hakkı tanımamak.
• Bedeli elden veya açıklamasız ödemek; ödemeyi ispat edememek.
• Ticari alacak davasında arabulucuya başvurmadan dava açmak.
• Sözleşme sona erdiğinde sicilden terkin talebinde bulunmamak.

Sıkça Sorulan Sorular

Rödovans sözleşmesi nedir?

Maden ruhsatı sahibinin ruhsatı elinde tutarak sahanın tamamını veya bir bölümünü belirli süre ve bedel karşılığında rödovansçıya işletmeye bırakmasıdır. Rödovansçı üretimi kendi hesabına yapar, madeni satar ve ruhsat sahibine rödovans bedeli öder.

Rödovans ruhsatın devri midir?

Hayır. Rödovansta ruhsatın sahibi değişmez; yalnızca sahanın işletilmesi bırakılır. Ruhsat devri ise 3213 m.5 uyarınca Bakanlık onayı, devir tarihindeki ruhsat bedelinin iki katı devir bedeli ve maden siciline şerhle gerçekleşir.

Rödovans sözleşmesinin hukuki niteliği nedir?

Yargıtay uygulamasında hasılat kirası hükümlerine tabi tutulur (TBK m.357 vd.); Yargıtay 10. Hukuk Dairesi 17.10.2014 tarihli, 2014/16695 E., 2014/19906 K. sayılı kararında şekil serbestisinin geçerli olduğunu da belirtmiştir.

Rödovans için izin gerekir mi?

Evet. 3213 sayılı Kanun Ek m.7’ye göre rödovans sözleşmeleri Bakanlık iznine tabidir ve izin alınmadan yürütülen madencilik faaliyetleri durdurulur. Başvuru MAPEG’in elektronik sistemi üzerinden yapılır; şartlar Maden Yönetmeliği m.101’de düzenlenmiştir.

Rödovans başvurusunda hangi belgeler istenir?

Uygulamada ruhsatın tüm ödemelerinin yapılmış olması, daimi nezaretçi ve yetkilendirilmiş tüzel kişi ataması, elektronik tebligat adresleri, sözleşmenin aslı veya noter onaylı örneği, alanın pafta, koordinat ve çizimi, güncel firma durum belgesi ve mali yeterlilik belgeleri aranır.

Rödovansçı olabilmek için hangi şartlar aranır?

Tüzel kişi rödovansçı 3213 m.6’daki şartları ve Yönetmelikteki mali yeterlilik şartlarını taşımalı, banka referans mektubu sunmalıdır; gerçek kişi rödovansçı mali yeterlilik tutarının tamamını banka referans mektubuyla karşılar (Maden Yönetmeliği m.101).

Rödovans süresi ne kadar olabilir?

Kanunda ayrı bir üst sınır yoktur; ancak süre ruhsat süresini aşamaz ve bitiş tarihi gün, ay ve yıl olarak yazılır. Sürenin uzatılması veya alan koordinatlarının değiştirilmesi yeni talep olarak değerlendirilir (Maden Yönetmeliği m.101).

Aynı sahada birden fazla rödovans yapılabilir mi?

Aynı alanda kot veya kat farklılığı olsa dahi birden fazla rödovans sözleşmesi yapılamaz (Maden Yönetmeliği m.101). Farklı alanlar için koordinatları ayrık rödovanslar mümkündür.

Yer altı kömür ocağında rödovans yapılabilir mi?

Kamu kurum ve kuruluşları ile iştirakleri hariç olmak üzere, yer altı kömür işletmelerinde ruhsat sahipleri üretime yönelik rödovans sözleşmesi yapamaz. Kamu kurumlarının ruhsatlı sahalarını rödovansla işletmeye vermesi bu yasak kapsamında değildir.

Rödovansla sahayı bırakan ruhsat sahibi sorumluluktan kurtulur mu?

Hayır. Rödovans alanındaki İş Kanunu ve iş sağlığı ve güvenliği sorumlulukları rödovansçıya aittir; ancak ruhsat sahibinin Maden Kanunundan doğan sorumlulukları devam eder (3213 Ek m.7; Yönetmelik m.101). Rödovansçının aykırılığı ruhsat sahibinin ruhsatını etkileyebilir.

Ruhsat sahibi rödovansçının işçilerine karşı sorumlu mu?

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 12.01.2022 tarihli, 2021/10039 E., 2022/238 K. sayılı kararında rödovansta asıl işveren-alt işveren ilişkisi bulunmadığını ve işçilik alacaklarından tek işveren olan rödovansçının sorumlu olduğunu kabul etmiştir. Ruhsat sahibi aynı sahada kendi işçileriyle çalışıyorsa somut olay ayrıca değerlendirilir.

Maden patlatması komşuya zarar verirse kim sorumlu?

TBK m.71’e göre tehlikeli işletmenin faaliyetinden doğan zarardan işletme sahibi ve varsa işleten müteselsilen ve kusursuz sorumludur; ruhsat sahibi ile rödovansçı birlikte sorumlu tutulabilir. İç ilişkide paylaşım rödovans sözleşmesine göre yapılır.

Devlet hakkını kim öder?

İdareye karşı ödeme yükümlüsü ruhsat sahibidir (3213 m.3, m.14). Taraflar iç ilişkide Devlet hakkını rödovansçının üstlenmesini kararlaştırabilir; ancak bu idarenin ruhsat sahibine başvurmasını engellemez.

Rödovans bedeli ödenmezse ne yapılır?

Taraflar tacirse önce arabulucuya başvurulur (TTK m.5/A), anlaşma olmazsa asliye ticaret mahkemesinde alacak davası açılır (TTK m.4). Alacağın güvenceye alınması için ihtiyati haciz istenebilir (İİK m.257); sözleşmedeki fesih hükmü de işletilebilir.

Rödovans bedelinde zamanaşımı ne kadardır?

Rödovans hasılat kirası niteliğinde olduğundan dönemsel olarak ödenen bedeller bakımından beş yıllık zamanaşımı gündeme gelir (TBK m.147/1); diğer sözleşme alacaklarında genel süre on yıldır (TBK m.146).

Ruhsat iptal edilirse rödovans sözleşmesi ne olur?

Sözleşme fiilen ifa edilemez hâle gelir. İptal ruhsat sahibinin kusurundan doğduysa rödovansçı zararını isteyebilir (TBK m.112); rödovansçının aykırılığından doğduysa ruhsat sahibi rödovansçıdan tazminat ister; kusursuz imkânsızlıkta TBK m.136 uygulanır.

Rödovans sözleşmesi noterde mi yapılmalı?

Kanunda şekil şartı yoktur; ancak Bakanlık izni başvurusunda sözleşmenin aslı veya noter onaylı örneği istendiğinden yazılı yapılması ve imzaların belgelenmesi gerekir.