İş Kazasında İşverenin Sorumluluğu ve Tazminat

İş kazası nedir? İki ayrı tanım

Mevzuatta iş kazasının iki tanımı vardır ve hangi tanımın uygulanacağı sonucu değiştirir.

5510 sayılı Kanun m. 13, sosyal güvenlik hakları bakımından belirleyicidir ve beş hâl sayar. İş kazası; sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle (sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle), bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda, emziren kadın sigortalının çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda ve sigortalıların işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olaydır.

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m. 3 ise iş kazasını “işyerinde veya işin yürütümü nedeniyle meydana gelen, ölüme sebebiyet veren veya vücut bütünlüğünü ruhen ya da bedenen engelli hâle getiren olay” olarak tanımlar.

m. 13’teki (a) bendi geniş yorumlanır: sigortalının hangi nedenle olursa olsun işyerinde bulunduğu sırada uğradığı kaza, diğer unsurlar da varsa iş kazasıdır. Kazanın mesai saatleri içinde olması da şart değildir — öğle arasında işyeri bahçesinde düşmek ya da işyerinde geçirilen bir kalp krizi de bu kapsamda değerlendirilebilir.

Kritik ayrım: iş kazası sayılmak ≠ tazminat sorumluluğu

Bu sayfadaki en önemli cümle budur. Bir olayın sosyal güvenlik hukuku anlamında iş kazası kabul edilmesi, işverenin bireysel iş hukuku anlamında tazmin sorumluluğunun doğması için yeterli değildir. SGK bakımından iş kazası sayılan bir olayda işveren hiç kusurlu olmayabilir ve tazminatla sorumlu tutulmayabilir.

İşverenin tazmin sorumluluğunun doğması için beş unsur birlikte aranır: (1) bir kazanın meydana gelmesi, (2) bu kazanın iş kazası niteliğinde olması, (3) işverenin kusurlu olması, (4) kaza sonucunda bedensel veya ruhsal bir zararın ya da ölümün ortaya çıkması, (5) zarar ile kaza arasında uygun illiyet bağının bulunması.

Sorumluluğun temeli, işverenin işçiyi gözetme ve koruma borcudur; bu borç Türk Borçlar Kanunu m. 417’de düzenlenmiştir. Sorumluluk haksız fiile değil, iş sözleşmesine aykırılığa dayanır — bu nitelendirme zamanaşımı bakımından belirleyicidir.

İlliyet bağının kesildiği hâllerde sorumluluk doğmaz. Üçüncü kişinin ağır kusuru, mücbir sebep veya zarar görenin ağır kusuru sebep-sonuç bağını kesebilir; örneğin servis aracıyla giderken üçüncü kişilerin eyleminden doğan bir olayda, işverenden genel yol güvenliğini sağlamasının beklenemeyeceği gerekçesiyle sorumluluk kabul edilmeyebilir.

Tazminat kalemleri ve SGK mahsubu

Maddi tazminat. Çalışma gücünün azalması veya kaybından doğan kayıplar hesaplanır; ölüm hâlinde ise destekten yoksun kalma tazminatı gündeme gelir. Hesapta maluliyet oranı, yaş, ücret, bakiye ömür ve kusur dağılımı kullanılır.

Manevi tazminat. Zarar görenin ve ölüm hâlinde yakınlarının çektiği acı ve elem karşılığıdır.

SGK ödemeleri ve mahsup. SGK, iş kazası geçiren sigortalıya geçici ve sürekli iş göremezlik ödenekleri bağlar ve sağlık yardımlarını yapar. Buna karşılık SGK, manevi zararları karşılayacak herhangi bir ödeme yapmaz. Bu nedenle işverene karşı açılacak maddi tazminat davasında Kurumca bağlanan gelirlerin peşin sermaye değeri hesaplanan zarardan düşülür; manevi tazminattan ise böyle bir mahsup yapılmaz. Yargıtay uygulamasında, hak sahiplerinin öncelikle SGK’ya başvurmaları ve mahkemenin tazminata hükmetmeden önce bu başvurunun sonucunun beklenmesi gerektiği kabul edilmektedir.

Kimden istenir? Alt işveren ilişkisi varsa sorumluluk müteselsildir. Yargıtay 21. Hukuk Dairesi’nin E. 2016/15802, K. 2017/3195 sayılı kararında belirtildiği üzere, iş kazasına uğrayan alt işverenin işçisi veya ölümü hâlinde mirasçıları tazminat davasını müteselsil sorumlu olan asıl işveren ve alt işverene karşı birlikte açabilecekleri gibi, yalnızca asıl işverene veya yalnızca alt işverene karşı da açabilirler.

2026’da değişen faiz rejimi: TBK m. 55

Hesabı doğrudan etkileyen bir yenilik var. 7589 sayılı Kanun (31 Temmuz 2026 tarihli ve 33326 sayılı Resmî Gazete) ile Türk Borçlar Kanunu m. 55’e eklenen fıkra şöyledir:

“Çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar ile ölenin desteğinden yoksun kalan kişilerin bu sebeple uğradıkları kayıplar nedeniyle, zarar görenin veya destekte bulunan kişinin kazancının bilindiği döneme ilişkin hesaplanan tazminat miktarının toplamına haksız fiil veya zarar doğuran olayın meydana geldiği tarihten; zarar görenin veya destekte bulunan kişinin kazancının bilinemediği döneme ilişkin hesaplanan tazminat miktarının toplamına ise karar tarihinden itibaren kanuni faiz işletilir.”

Yani faiz artık tek bir başlangıç tarihine bağlı değildir; tazminat iki döneme ayrılır. Kazancın bilindiği (geçmiş) dönem için olay tarihinden, kazancın bilinemediği (geleceğe yönelik) dönem için karar tarihinden faiz işler. Uzun süren dosyalarda bu ayrım, hükmedilen faiz kalemini gözle görülür biçimde küçültür.

Aynı maddeye eklenen ikinci hüküm mahsuba ilişkindir: bu tazminatlar için ifa amacıyla tahkikat başlayıncaya kadar ödenen bedel, ödeme tarihine göre belirlenecek tazminat miktarından oransal olarak mahsup edilir. Dava öncesi yapılan kısmi ödemelerin nasıl düşüleceğine ilişkin tartışma böylece kanun düzeyinde çözülmüştür.

Geçiş kuralı kritiktir: bu hükümler yalnızca 31 Temmuz 2026’dan sonra meydana gelen haksız fiil veya zarar doğuran olaylara uygulanır. Kazanız bu tarihten önce gerçekleşmişse dosyanız eski rejime ve yerleşik içtihada göre yürür.

Süreler, usul ve yapmanız gerekenler

Zamanaşımı. İşverenin sorumluluğu iş sözleşmesine aykırılığa dayandığından, işverene karşı açılacak tazminat davasında on yıllık zamanaşımı uygulanır — haksız fiildeki iki yıllık süre değil. Kaza nedeniyle ceza davası açılmışsa ve ceza zamanaşımı daha uzunsa o süre uygulanır. Maluliyet oranı kesin olarak tespit edilemeyip sonradan arttıysa, süre maluliyetin kesin tespit edildiği son rapor tarihinden işlemeye başlar. SGK tarafında ise 5510 m. 97 uyarınca iş kazası ve meslek hastalığı nedeniyle hak kazanılan gelir ve aylıklar, hakkın kazanıldığı tarihten itibaren beş yıl içinde istenmezse zamanaşımına uğrar.

Bildirim. İş kazasının SGK’ya bildirilmesi işverenin yükümlülüğüdür ve süreye bağlıdır; bildirim yapılmamışsa bu, işveren aleyhine değerlendirilir ve olayın iş kazası olduğunun tespiti ayrıca istenebilir.

Toplanacak deliller. Kaza tutanağı ve iş kazası bildirim formu; işyeri risk değerlendirmesi ve İSG eğitim kayıtları; kişisel koruyucu donanım zimmet belgeleri; makine bakım ve periyodik kontrol raporları; iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi kayıtları; olay yeri fotoğraf ve kamera görüntüleri; tanık bilgileri; hastane ve maluliyet raporları; SGK müfettiş raporu ve varsa ceza dosyası.

Usul. Görevli mahkeme iş mahkemesidir. Yetki bakımından 7036 sayılı Kanun m. 6/3 işçi lehine bir kolaylık getirir: iş kazasından doğan tazminat davalarında, iş kazasının veya zararın meydana geldiği yer ile zarar gören işçinin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir. Yani davayı kendi yerleşim yerinizde açabilirsiniz. Ayrıca iş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları hakkında, m. 3/3 uyarınca dava şartı olan arabuluculuğa ilişkin birinci fıkra hükmü uygulanmaz. Ayrıca 7589 sayılı Kanun HMK m. 107’yi yürürlükten kaldırarak belirsiz alacak davasını sona erdirmiş; yerine HMK m. 109’a eklenen fıkrayla talep, aynı dava içinde bir defaya mahsus olmak ve tahkikatın sonuna kadar kullanılmak üzere artırılabilir hâle gelmiştir. Tutarın bilirkişi incelemesiyle netleştiği iş kazası dosyalarında bu düzen dilekçenin kurgusunu doğrudan belirler.