İş Kazası ve Meslek Hastalığında Destekten Yoksun Kalma Tazminatı (TBK m. 53)

Destekten yoksun kalma tazminatı nedir?

Destekten yoksun kalma tazminatı, ölenin sağlığında düzenli olarak sağladığı desteğin ortadan kalkması nedeniyle geride kalanların uğradığı maddi zararın karşılığıdır. Türk Borçlar Kanunu m. 53, ölüm hâlinde uğranılan zararları sayarken destekten yoksun kalma zararını da bunlar arasında gösterir; ölüm nedeniyle ortaya çıkan cenaze giderleri, ölüm hemen gerçekleşmemişse tedavi giderleri ile çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar da bu kapsamda istenir.

Bu tazminat, ölenin mirasından bağımsızdır. Talep hakkı mirasçı sıfatından değil, fiilen destek görüyor olmaktan doğar. Bu nedenle mirası reddeden bir kişi de destekten yoksun kalma tazminatı isteyebilir.

Kimler talep edebilir?

Belirleyici olan hukuki bağ değil, fiilî destek ilişkisidir. Eş ve çocuklar bakımından destek ilişkisi kural olarak varsayılır. Anne ve baba, ölenin desteğini fiilen gördüklerini ortaya koydukları ölçüde talep edebilir. Kardeşler, nişanlı ya da fiilen birlikte yaşayan kişiler bakımından ise destek ilişkisinin ayrıca ispatı aranır. Destek, yalnızca para göndermek biçiminde olmak zorunda değildir; ev işlerinin görülmesi, bakım ve hizmet sağlanması gibi para ile ölçülebilen katkılar da destek sayılır.

Hesap nasıl yapılır?

Hesap bilirkişi marifetiyle ve birden çok değişkenle yapılır: ölenin gerçek geliri (asgari ücretin üzerinde çalıştığı ispatlanabiliyorsa emsal ücret araştırmasıyla belirlenir), bakiye ömür süresi, aktif ve pasif dönem ayrımı, hak sahiplerinin sayısı ve her birine ayrılacak destek payları, eşin yeniden evlenme ihtimali ve çocukların destek görme süresi.

Bunun üzerine iki düzeltme uygulanır. Birincisi kusur indirimidir: ölenin müterafik kusuru varsa tazminat bu oranda azaltılır. İkincisi SGK mahsubudur: hak sahiplerine Kurumca bağlanan gelirlerin peşin sermaye değeri hesaplanan zarardan düşülür ve kalan tutar “fark tazminatı” olarak hükmedilir.

Üç noktanın altını çizmek gerekir. (1) SGK manevi zararları karşılayacak bir ödeme yapmadığından, manevi tazminattan peşin sermaye değeri mahsubu yapılmaz. (2) Yargıtay uygulamasında hak sahiplerinin öncelikle SGK’ya başvurmaları ve mahkemenin tazminata hükmetmeden önce bu başvurunun sonucunun beklenmesi gerektiği kabul edilmektedir. (3) Ölenin geliri asgari ücret üzerinden hesaplanmışsa ancak fiilen daha yüksek ücret alıyorsa, gerçek ücretin ortaya konması tazminatı belirgin biçimde artırır.

Manevi tazminat

Ölüm hâlinde yakınların çektiği acı ve elem, ayrı bir manevi tazminat talebine konu olur. Bu talep destekten yoksun kalma tazminatından bağımsızdır: destek ilişkisi ispatlanamayan bir yakın, koşulları varsa yine de manevi tazminat isteyebilir.

Manevi tazminatta matematiksel bir hesap yapılmaz. Hâkim; olayın ağırlığını, tarafların kusur durumunu, ölenle talep edenin yakınlık derecesini, tarafların ekonomik ve sosyal durumlarını ve olayın gelişim biçimini birlikte değerlendirerek hakkaniyete uygun bir miktar belirler. Manevi tazminat bölünemez; bir kez talep edilip hükmedildikten sonra aynı olay için yeniden istenemez. Bu nedenle talebin baştan doğru kurgulanması önemlidir.

2026’da değişen faiz rejimi

Bu dava türünü doğrudan etkileyen bir yenilik var. 7589 sayılı Kanun (31 Temmuz 2026 tarihli ve 33326 sayılı Resmî Gazete) ile Türk Borçlar Kanunu m. 55’e eklenen fıkra, destekten yoksun kalma tazminatında faiz başlangıcını iki döneme ayırmıştır:

“…zarar görenin veya destekte bulunan kişinin kazancının bilindiği döneme ilişkin hesaplanan tazminat miktarının toplamına haksız fiil veya zarar doğuran olayın meydana geldiği tarihten; zarar görenin veya destekte bulunan kişinin kazancının bilinemediği döneme ilişkin hesaplanan tazminat miktarının toplamına ise karar tarihinden itibaren kanuni faiz işletilir.”

Aynı maddeye eklenen ikinci hüküm uyarınca, bu tazminatlar için ifa amacıyla tahkikat başlayıncaya kadar ödenen bedel, ödeme tarihine göre belirlenecek tazminat miktarından oransal olarak mahsup edilir. Bu kural, dava öncesi yapılan kısmi ödemelerin nasıl düşüleceğine ilişkin içtihat tartışmasını kanun düzeyinde sona erdirmeyi amaçlamaktadır.

Geçiş kuralı: bu hükümler yalnızca 31 Temmuz 2026’dan sonra meydana gelen haksız fiil veya zarar doğuran olaylara uygulanır. Olay bu tarihten önce gerçekleşmişse dava, maddenin değişiklikten önceki hâline ve yerleşik içtihada göre yürütülür. Uzun süren dosyalarda bu ayrım, hükmedilen faiz kalemini gözle görülür biçimde küçültür.

Süreler, deliller ve usul

Zamanaşımı. İşverene karşı açılacak davada sorumluluk iş sözleşmesine aykırılığa dayandığından on yıllık süre uygulanır. Kaza nedeniyle ceza davası açılmışsa ve ceza zamanaşımı daha uzunsa o süre geçerlidir. SGK tarafında ise 5510 m. 97 uyarınca iş kazası ve meslek hastalığı nedeniyle hak kazanılan gelir ve aylıklar, hakkın kazanıldığı tarihten itibaren beş yıl içinde istenmezse zamanaşımına uğrar.

Kimden istenir? Alt işveren ilişkisi varsa sorumluluk müteselsildir. Yargıtay 21. Hukuk Dairesi’nin E. 2016/15802, K. 2017/3195 sayılı kararında belirtildiği üzere, ölüm hâlinde mirasçılar tazminat davasını müteselsil sorumlu olan asıl işveren ve alt işverene birlikte açabilecekleri gibi yalnızca birine karşı da açabilirler.

Toplanacak deliller. Nüfus kayıt örneği ve aile bağını gösteren belgeler; ölenin gelirini gösteren bordro, banka kayıtları ve SGK hizmet dökümü; destek ilişkisini gösteren para transferleri, fatura ve harcama kayıtları, tanık beyanları; kaza tutanağı ve SGK iş kazası bildirimi; işyeri risk değerlendirmesi, İSG eğitim kayıtları, koruyucu donanım zimmet belgeleri, makine bakım ve periyodik kontrol raporları; SGK müfettiş raporu ve varsa ceza dosyası.

Usul. Görevli mahkeme iş mahkemesidir. Yetki bakımından 7036 sayılı Kanun m. 6/3 işçi lehine bir kolaylık getirir: iş kazasından doğan tazminat davalarında, iş kazasının veya zararın meydana geldiği yer ile zarar gören işçinin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir. Yani davayı kendi yerleşim yerinizde açabilirsiniz. Ayrıca iş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları hakkında, m. 3/3 uyarınca dava şartı olan arabuluculuğa ilişkin birinci fıkra hükmü uygulanmaz. 7589 sayılı Kanun HMK m. 107’yi yürürlükten kaldırdığından belirsiz alacak davası açılamaz; yerine HMK m. 109’a eklenen fıkrayla talep, aynı dava içinde bir defaya mahsus olmak ve tahkikatın sonuna kadar kullanılmak üzere, iddianın genişletilmesi yasağına bağlı olmaksızın artırılabilir ve artırılan kısımda zamanaşımı dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır.