Maden Ruhsatının Devri ve İpotekli Ruhsat (3213 SK m.5): Şartlar, Bedel, Sicil

Maden ruhsatı; şirket devralmalarının, ortaklık çözülmelerinin ve finansman ilişkilerinin merkezindeki değerli bir kamu hakkıdır ve devri, tapudaki taşınmaz devrine hiç benzemez: Bakanlık onayı, ruhsat bedelinin iki katı devir bedeli, borçsuzluk şartları ve tamamlayıcı unsur olarak maden siciline şerh.

Bu yazı konuyu madde numaralarıyla ele alır: devrin üç yapı taşı (3213 m.5), hisselere bölünememe kuralı, ön şartlar ve taban bedeli müracaatı, ipoteğin devirle düşmemesi, buluculuk ve görünür rezerv haklarının akıbeti, miras intikali ve memuriyet nedeniyle devir zorunluluğu.

1) Hisselere Bölünemez Kuralı (m.5/1)

Devri anlamak için önce bu kuraldan başlamak gerekir; çünkü maden hakkının yapısını belirler.

Madenler üzerinde tesis olunan ilk müracaat (takaddüm), arama ruhsatı, buluculuk, görünür rezerv geliştirme ve işletme ruhsatı haklarının hiçbiri hisselere bölünemez. Her biri bir bütün hâlinde muameleye tabi tutulur.

Bu hüküm, 14/2/2019 tarihli ve 7164 sayılı Kanunun 6 ncı maddesiyle değiştirilmiştir.

Pratik sonucu şudur: bir ruhsatın yüzde ellisi devredilemez. Ortaklık kurulmak isteniyorsa bu, ruhsatın hisselendirilmesiyle değil, ruhsat sahibi tüzel kişinin paylarının devriyle sağlanır.

Bu ayrım, madencilik yatırımlarında yapılandırmanın neden çoğu zaman şirket payı devri üzerinden kurulduğunu açıklar.

2) Devrin Üç Yapı Taşı (m.5)

Maden ruhsatları, görünür rezerv geliştirme hakkı ve buluculuk hakkı devredilebilir. Devir yapılmadan önce arama ve işletme ruhsatlarının devredildiği tarihteki ruhsat bedelinin iki katı tutarında devir bedeli alınır. Devir Bakanlık onayı ile gerçekleşir. Durum maden siciline şerh edilir. Devir muamelesi maden siciline şerh edilmesi ile tamam olur.

Üçüncü satır sürecin en kritik noktasıdır: taraflar arasındaki sözleşme veya ödeme, devri tamamlamaz. Kurucu işlem sicil şerhidir.

“İki katı” ölçütü 4/2/2015 tarihli ve 6592 sayılı Kanunla getirilmiş; fıkra sonradan 7164 sayılı Kanunla da değiştirilerek kapsamına görünür rezerv geliştirme hakkı eklenmiştir.

Devir bedeli nasıl hesaplanır?

İkinci satır nedeniyle devir bedeli sabit bir tutar değildir: maden grubu ve alan büyüklüğü doğrudan sonuca etki eder.

Üçüncü satır ise arama ve işletme ruhsatlarının farklı tablolara tabi olduğunu gösterir; aynı alan için iki ruhsat türünde farklı bedeller doğabilir.

3) Ön Şartlar ve Taban Bedeli Müracaatı

Devir talebinin işleme alınabilmesi için bir dizi şart aranır.

Taban bedeli yatırma zorunluluğu

I. Grup (a) bendi maden ruhsatları hariç diğer grup madenlerde ruhsat birleştirme, izin alanı değişikliği, ihale, küçük alanların ihalesi, rödövans ve devir talepleri, işletme ruhsatı ve süre uzatımı taleplerinde işletme ruhsat taban bedelinin Genel Müdürlüğün bütçesine gelir kaydedilmek üzere muhasebe birimi hesabına yatırılması hâlinde müracaat edilir.

Bu bedel bir müracaat şartıdır: yatırılmadan yapılan başvurular işleme alınmaz.

Daha da önemlisi, kanun iade edilmeme sonucunu öngörür: şartlara uyulmaması hâlinde müracaatlar, ruhsat taban bedelleri iade edilmeksizin sonuçlandırılır.

Bu nedenle devir başvurusu, borç ve belge taraması tamamlanmadan yapılmamalıdır; aksi hâlde hem talep reddedilir hem yatırılan bedel geri alınamaz.

4) Maden Sicilinin İşlevi (m.38)

İki ilke birlikte, maden sicilini tapu siciline benzer bir güven kurumu hâline getirir.

Devralan bakımından pratik sonuç açıktır: sicilde görünen her kayıt devralanı bağlar; “bilmiyordum” savunması sonuç doğurmaz.

Bu nedenle devir öncesinde yapılacak ilk iş, ruhsatın sicil kaydının tam olarak incelenmesidir.

5) İpotekli Ruhsatın Devri: İpotek Baki Kalır

Devralan bakımından en kritik kural budur.

Bu, ayni hakların doğasından kaynaklanır: ipotek, ruhsat sahibine değil ruhsata bağlıdır. Sahip değişse de yük devam eder.

Devralanın alabileceği önlemler

Üçüncü satır uygulamada en güvenli yöntemdir: devir bedelinin doğrudan alacaklıya ödenmesi, hem borcu kapatır hem fek işlemini eş zamanlı sağlar.

Beşinci satır ise sözleşmesel bir korumadır ve ipoteğin varlığını ortadan kaldırmaz; yalnızca devredene rücu imkânı sağlar.

Sicilde kontrol edilecekler

• İpotek ve derecesi,
• İntifa hakkı veya benzeri sınırlı ayni haklar,
• Haciz ve tedbir şerhleri,
• Rödövans sözleşmesi kayıtları,
• Buluculuk ve görünür rezerv geliştirme şerhleri,
• Devam eden idari işlem ve uyuşmazlık kayıtları.

6) Buluculuk ve Görünür Rezerv Hakları Devirle Düşmez

Sicilde görülebilecek bir başka yük, bu iki haktır.

Buluculuk ve görünür rezerv geliştirme hakları, maden siciline bilgi amaçlı şerh edilir. 24 üncü maddenin üçüncü fıkrası hükümleri kapsamında ruhsat hukukunun sona ermesi hâli hariç ruhsatın devri, intikali, terki ve ruhsatın iptali, sicile şerh edilmiş buluculuk ve görünür rezerv geliştirme haklarını ortadan kaldırmaz. Genel Müdürlük, buluculuk ve görünür rezerv geliştirme haklarının tarafı değildir.

Son satırdaki istisna dışında, bu haklar ruhsatın kaderinden bağımsız olarak devam eder.

“Genel Müdürlük bu hakların tarafı değildir” ifadesi ise uyuşmazlığın niteliğini belirler: bu haklardan doğan ihtilaflar idari değil özel hukuk uyuşmazlığı olarak ele alınır.

Devralan bakımından sonuç şudur: sicilde şerh edilmiş bir buluculuk hakkı varsa, bu hak devirden sonra da devralana karşı ileri sürülebilir.

7) Miras Yoluyla İntikal

Maden hak ve vecibeleri miras yolu ile intikal eder. Bu hak ve vecibeler, bütün mirasçıların vekâletini havi bir vekâletname ile 6 ncı maddede belirtilen niteliklere sahip mirasçılardan birine veya üçüncü bir şahsa devredilir.

Bu düzenleme, hisselere bölünemez kuralının doğal sonucudur: ruhsat mirasçılar arasında paylaştırılamaz, tek kişide toplanmalıdır.

Mirasçılar anlaşamazsa

Mirasçıların ittifak edememeleri hâlinde mirasçılardan birinin müracaatı ile mahkeme, mirasçılardan bu hakkın en ehil olana tahsisine veya bu da mümkün olmazsa ruhsatın satılmasına karar verir. Mahkeme bu hususu basit muhakeme usulü ile halleder.

Altı aylık süre

Eğer dava söz konusu değil ise altı ay içerisinde intikal işlemleri tamamlanmayan ruhsatlar feshedilir.

Bu, mirasçılar bakımından ağır bir sonuçtur: işlem yapılmaması, ruhsatın kaybı anlamına gelir.

Sürenin işlememesi için dava açılmış olması gerekir; salt anlaşmazlık hâli süreyi durdurmaz. Bu nedenle mirasçıların ya süresinde anlaşması ya da dava açması gerekir.

8) Kimler Ruhsat Sahibi Olamaz? (m.6)

Maden hakları gerçek veya tüzel tek kişi adına verilir. Devlet memurları, diğer kamu görevlileri, Genel Müdürlüğün merkez ve taşra teşkilatında çalışan yevmiyeli ve mukaveleli personel, arama ve işletme ruhsatı alamaz.

Sonradan memur olanlar

Maden arama veya işletme hakkını haiz iken memur olanlar, memuriyete geçişlerinden itibaren altı ay zarfında bu haklarını devretmeye mecburdurlar.

Bu, devir zorunluluğu doğuran özel bir hâldir. Süre, memuriyete geçiş tarihinden işler.

Aynı yasağa tabi olup miras yoluyla kendisine maden ruhsatı intikal eden mirasçı bakımından da, mani hâl ortadan kalkmadığı takdirde aynı rejim uygulanır.

9) Devir Süreci: Adım Adım

Süreç, sözleşme müzakeresinden çok idari işlem takibine benzer.

Sıralamada altıncı adımın ikinci ve üçüncü adımlardan sonra gelmesi kritiktir: bedeller, şartların sağlandığı teyit edilmeden yatırılmamalıdır.

Dokuzuncu adım ise kapanışın gerçek anıdır. Sözleşmede kapanış, sicil şerhinin gerçekleşmesine bağlanmalıdır.

Sözleşmede yer alması gerekenler

Son satır sıkça atlanır ancak gerçek bir risktir: Bakanlık onayı verilmezse devir gerçekleşmez. Bu ihtimal için ödemelerin akıbeti sözleşmede düzenlenmelidir.

Dördüncü satır ise devralanın en önemli korumasıdır: sicilde görünmeyen ancak sonradan ortaya çıkan yükümlülükler bakımından devredenin sorumluluğu kararlaştırılmalıdır.

10) Devir mi, Şirket Payı Devri mi?

Aynı ekonomik sonuca iki farklı yoldan ulaşılabilir ve hukuki sonuçları farklıdır.

Beşinci satır, pay devrinin en büyük riskidir: şirket satın alındığında yalnızca ruhsat değil, şirketin vergi, sosyal güvenlik ve ticari borçları da devralınır.

Dördüncü satır ise pay devrinin avantajını gösterir: ortaklık kurulması ancak bu yolla mümkündür. Altın madenlerine özgü arama dönemleri, 7554 sayılı Kanun değişiklikleri, Devlet hakkı ve üretilen altının Borsa’ya teslimi için altın madeni ruhsatı rehberimize bakılabilir.

Hangi yapı seçilmeli?

Üçüncü satır uygulamada belirleyici olur: geçmişi bilinmeyen bir şirketin paylarını almak yerine, yalnızca ruhsatı devralmak risk sınırlaması sağlar.

Buna karşılık dördüncü satır tersini gösterir: şirket bünyesindeki izinler, sözleşmeler ve nitelikler korunmak isteniyorsa pay devri tercih edilir.

Her iki yapıda da ortak nokta şudur: ruhsatın sicil kaydı ve borç durumu ayrıntılı biçimde incelenmelidir. Pay devrinde ruhsat el değiştirmese de, ruhsata bağlı yükler şirkette kalmaya devam eder.

11) Rödövans ve Diğer Yükler

Ruhsat üzerinde ipotek dışında da devralanı bağlayan ilişkiler bulunabilir.

Rödövans talepleri de, devir talepleri gibi taban bedeli yatırma şartına tabidir; kanun bu iki talebi aynı fıkrada birlikte saymıştır.

Üçüncü satır pratik bir engeldir: ruhsat üzerinde haciz veya tedbir bulunması hâlinde devir işleminin yürütülmesi mümkün olmayabilir.

Devir öncesi inceleme listesi

Bu sekiz başlık, devir öncesi incelemenin asgari çerçevesini oluşturur. Eksik bırakılan her başlık, kapanış sonrasında devralana geçen bir riske dönüşebilir.

Özellikle son satır önemlidir: derdest bir iptal davası veya idari işlem, ruhsatın geleceğini doğrudan etkileyebilir ve sicilde her zaman görünmeyebilir.

Devir sonrası yapılacaklar

• Sicil kaydının yeni sahip adına güncellendiğini teyit edin,
• Teknik kadro bildirimlerini yenileyin,
• Elektronik tebligat adresini güncelleyin,
• Mali yükümlülük takvimini devralın,
• Devam eden sözleşmeleri gözden geçirin,
• İzin ve bildirimlerin yeni sahip adına düzenlenmesini sağlayın.

Üçüncü madde çoğu zaman atlanır ancak sonuçları ağırdır: tebligat adresi güncellenmezse, ruhsata ilişkin bildirimler eski adrese yapılır ve süreler kaçırılabilir.

Dördüncü madde ise devralanın ilk yıl karşılaşacağı en somut yükümlülüktür: ruhsat bedeli ve Devlet hakkı ödemeleri, devirden sonra yeni sahibin sorumluluğundadır.

Bu nedenle devir zamanlaması planlanırken, yaklaşan ödeme dönemleri de hesaba katılmalı ve taraflar arasında hangi dönemin kime ait olacağı sözleşmede açıkça düzenlenmelidir.

12) Devir Talebi Reddedilirse

Devir talebi Bakanlıkça reddedilebilir; bu bir idari işlemdir ve yargı denetimine tabidir.

İlk üç satır giderilebilir eksikliklerdir: eksik tamamlandıktan sonra yeniden başvurulabilir. Ancak yatırılan taban bedelinin iade edilmediği hatırlanmalıdır.

Beşinci satır bir öncelik sırası gösterir: ruhsat üzerinde haciz veya tedbir varken yapılacak başvuru sonuçsuz kalır; önce o engelin kaldırılması gerekir.

İptal davasında ileri sürülebilecekler

Üçüncü satır için başvuru evrakının kayıt tarihleri belirleyicidir; bu nedenle her belgenin sunum tarihi belgelenmelidir.

Onay beklenirken

Dördüncü satır ciddi bir risktir: onay süreci devam ederken vadesi gelen bir bedelin ödenmemesi, borçsuzluk şartını ihlal ederek talebin reddine yol açabilir.

Bu nedenle sözleşmede, onay süreci boyunca kimin hangi ödemeyi yapacağı açıkça düzenlenmelidir.

Uygulamada tercih edilen çözüm, devredenin ödemeleri sürdürmesi ve bu tutarların kapanışta devir bedelinden mahsup edilmesidir. Bu, hem şartların korunmasını hem tarafların menfaat dengesini sağlar.

13) Sık Yapılan Sekiz Hata

• Ruhsatı hisselere bölmeye çalışmak. Maden hakları hisselere bölünemez.
• Sözleşmeyi yeterli saymak. Devir, sicile şerh edilmesiyle tamam olur.
• İpoteğin düşeceğini sanmak. İpotek devirle sona ermez.
• Buluculuk şerhini önemsememek. Devir bu hakkı ortadan kaldırmaz.
• Borç taramasını atlamak. Borç varsa talep reddedilir.
• Taban bedelini erken yatırmak. Şartlar eksikse bedel iade edilmez.
• Mirasta altı ayı kaçırmak. Ruhsat feshedilir.
• Memuriyet hâlini gözden kaçırmak. Altı ay içinde devir zorunludur.

14) Kontrol Listesi

• Sicil kaydının tam örneğini alın.
• İpotek, haciz ve şerhleri tek tek listeleyin.
• Borç durumunu tüm kalemler için sorgulayın.
• 6183 m.22/A belgesini temin edin.
• Daimi nezaretçi ve teknik sorumlu durumunu kontrol edin.
• Devir bedelini ruhsat bedeli üzerinden hesaplayın.
• Taban bedelini şartlar tamamlandıktan sonra yatırın.
• Kapanışı sicil şerhine bağlayın.

Madencilik hukukunun diğer başlıkları için enerji ve madencilikte vergilendirme, Devlet hakkı ve teşvik (3213 m.14) incelememize bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Maden ruhsatı devredilebilir mi?

Evet. 3213 sayılı Maden Kanununun 5 inci maddesi uyarınca maden ruhsatları, görünür rezerv geliştirme hakkı ve buluculuk hakkı devredilebilir.

Ruhsatın bir kısmını devredebilir miyim?

Hayır. Madenler üzerinde tesis olunan ilk müracaat (takaddüm), arama ruhsatı, buluculuk, görünür rezerv geliştirme ve işletme ruhsatı haklarının hiçbiri hisselere bölünemez; her biri bir bütün hâlinde muameleye tabi tutulur.

Ortaklık kurmak istiyorum, ne yapabilirim?

Ruhsat hisselendirilemeyeceğinden, ortaklık ruhsat sahibi tüzel kişinin paylarının devri yoluyla kurulur. Madencilik yatırımlarında yapılandırmanın çoğu zaman şirket payı devri üzerinden kurulmasının sebebi budur.

Devir bedeli ne kadar?

Devir yapılmadan önce arama ve işletme ruhsatlarının devredildiği tarihteki ruhsat bedelinin iki katı tutarında devir bedeli alınır.

Ruhsat bedeli nasıl hesaplanır?

Taban bedelinin, maden grubu ve alan büyüklüklerine göre belirlenen katsayılarla çarpılmasıyla; arama ruhsatlarında ekli (1) sayılı tabloda, işletme ruhsatlarında ise ekli (2) sayılı tabloda gösterildiği şekilde.

Devir bedeli sabit bir tutar mı?

Hayır. Maden grubu ve alan büyüklüğü doğrudan sonuca etki eder; ayrıca arama ve işletme ruhsatları farklı tablolara tabidir.

Devir ne zaman tamamlanmış olur?

Devir Bakanlık onayı ile gerçekleşir ve durum maden siciline şerh edilir. Kanun açıktır: devir muamelesi maden siciline şerh edilmesi ile tamam olur.

Sözleşme yapmam ve bedeli ödemem yeterli mi?

Hayır. Taraflar arasındaki sözleşme veya ödeme devri tamamlamaz; kurucu işlem sicil şerhidir.

Devir talebi hangi şartlarda işleme alınır?

Aktif KEP veya e-Tebligat adresi; ruhsat harcı, ruhsat bedeli, rehabilitasyon bedeli ve Devlet hakkı borcu bulunmaması; işletme izinli ruhsatlarda daimi nezaretçi atamasının yapılmış olması; teknik sorumlu sözleşmesi ve belgelerin eksiksiz ibrazı.

Borcum varsa ne olur?

Talep reddedilir. Ayrıca işlem başvurularında 6183 sayılı Kanunun 22/A maddesi kapsamında vadesi geçmiş borç bulunmadığına ilişkin belge aranır.

Müracaat için bir bedel yatırmam gerekir mi?

Evet. I. Grup (a) bendi dışındaki gruplarda devir taleplerinde işletme ruhsat taban bedelinin Genel Müdürlüğün muhasebe birimi hesabına yatırılması hâlinde müracaat edilir.

I. Grup (a) bendi madenlerde nereye yatırılır?

Büyükşehir belediyesi olan illerde yatırım izleme ve koordinasyon başkanlığı, diğer illerde ise il özel idaresi hesabına.

Şartlar eksikse yatırdığım bedel iade edilir mi?

Hayır. Kanun, bu fıkra kapsamındaki müracaatların ruhsat taban bedelleri iade edilmeksizin sonuçlandırılacağını öngörür. Bu nedenle başvuru, borç ve belge taraması tamamlanmadan yapılmamalıdır.

Maden sicilinin işlevi nedir?

Sicil alenidir; kayıtların bilinmediği iddia edilemez. Ayrıca madenler üzerindeki haklar tescil edilmedikçe hüküm ifade etmez.

Devralan sicildeki kayıtlardan sorumlu mu?

Evet. Sicilde görünen her kayıt devralanı bağlar; “bilmiyordum” savunması sonuç doğurmaz. Bu nedenle devir öncesinde sicil kaydının tam olarak incelenmesi gerekir.

Ruhsat üzerinde ipotek varsa devirle düşer mi?

Hayır. İpotek ruhsat sahibine değil ruhsata bağlıdır; sahip değişse de yük devam eder. Devralan ruhsatı ipotekli hâliyle devralır.

Devralan olarak nasıl korunabilirim?

Kapanış öncesi ipoteğin terkin edilmesini şart koşabilir, borç tutarını devir bedelinden mahsup edebilir, bedeli doğrudan alacaklıya ödeyerek fek sağlayabilir, emanet düzeni kurabilir veya devredenden garanti ve taahhüt alabilirsiniz.

En güvenli yöntem hangisi?

Devir bedelinin doğrudan alacaklıya ödenmesi; bu, hem borcu kapatır hem fek işlemini eş zamanlı sağlar. Garanti ve taahhütler ise ipoteğin varlığını ortadan kaldırmaz, yalnızca devredene rücu imkânı verir.

Sicilde başka neleri kontrol etmeliyim?

İpotek ve derecesi, intifa hakkı gibi sınırlı ayni haklar, haciz ve tedbir şerhleri, rödövans sözleşmesi kayıtları, buluculuk ve görünür rezerv geliştirme şerhleri ile devam eden idari işlem kayıtları.

Buluculuk hakkı devirle sona erer mi?

Hayır. Ruhsatın devri, intikali, terki ve ruhsatın iptali, sicile şerh edilmiş buluculuk ve görünür rezerv geliştirme haklarını ortadan kaldırmaz.

Bunun istisnası var mı?

Evet. 24 üncü maddenin üçüncü fıkrası hükümleri kapsamında ruhsat hukukunun sona ermesi hâli istisnadır.

Bu haklardan doğan uyuşmazlıkta muhatap kim?

Kanun açıktır: Genel Müdürlük, buluculuk ve görünür rezerv geliştirme haklarının tarafı değildir. Bu, uyuşmazlığın idari değil özel hukuk uyuşmazlığı olarak ele alınacağını gösterir.

Maden hakkı miras yoluyla geçer mi?

Evet. Maden hak ve vecibeleri miras yolu ile intikal eder.

Mirasçılar ruhsatı paylaşabilir mi?

Hayır. Hak ve vecibeler, bütün mirasçıların vekâletini havi bir vekâletname ile 6 ncı maddedeki nitelikleri taşıyan mirasçılardan birine veya üçüncü bir şahsa devredilir. Bu, hisselere bölünemez kuralının sonucudur.

Mirasçılar anlaşamazsa ne olur?

Mirasçılardan birinin müracaatı ile mahkeme, hakkın en ehil mirasçıya tahsisine veya bu da mümkün olmazsa ruhsatın satılmasına karar verir. Mahkeme bu hususu basit muhakeme usulü ile halleder.

İntikal için süre var mı?

Evet. Dava söz konusu değilse altı ay içerisinde intikal işlemleri tamamlanmayan ruhsatlar feshedilir.

Anlaşmazlık süreyi durdurur mu?

Salt anlaşmazlık hâli süreyi durdurmaz; sürenin işlememesi için dava açılmış olması gerekir. Bu nedenle mirasçıların ya süresinde anlaşması ya da dava açması gerekir.

Kimler maden ruhsatı alamaz?

Devlet memurları, diğer kamu görevlileri ile Genel Müdürlüğün merkez ve taşra teşkilatında çalışan yevmiyeli ve mukaveleli personel arama ve işletme ruhsatı alamaz. Ayrıca maden hakları gerçek veya tüzel tek kişi adına verilir.

Ruhsat sahibiyken memur olursam ne yapmalıyım?

Maden arama veya işletme hakkını haiz iken memur olanlar, memuriyete geçişlerinden itibaren altı ay zarfında bu haklarını devretmeye mecburdur.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Kamu ihale mevzuatı ve Kamu İhale Genel Tebliği sık güncellenmektedir; somut ihalede ilan, ihale dokümanı ve işlem tarihinde yürürlükte olan hükümler esas alınmalıdır.