Konkordato Nedir? Şirketler İçin İflastan Kurtulma Yolu (İİK 285)

Konkordato, borçlarını vadesinde ödeyemeyen veya ödeyememe tehlikesi altında bulunan bir borçlunun, alacaklılarının nitelikli çoğunluğunun kabulü ve asliye ticaret mahkemesinin tasdikiyle borçlarını vade verilerek ya da indirim yapılarak ödemesini sağlayan, iflastan kurtulma kurumudur. İcra ve İflas Kanunu m.285-309’da düzenlenir. Bu rehberde konkordatonun ne olduğunu, mühlet sürelerini, komiserin rolünü, alacaklı oylamasını ve mahkeme tasdikini açıklıyoruz.

Konkordato Nedir?

Konkordato, dürüst ama mali sıkıntıdaki bir borçluya “yaşama şansı” tanıyan bir yeniden yapılandırma kurumudur. İİK m.285’e göre, borçlarını vadesinde ödeyemeyen veya ödeyememe tehlikesi altında bulunan borçlu; vade verilmesi veya indirim (tenzilat) yapılması yoluyla borçlarını ödeyebilmek ya da muhtemel bir iflastan kurtulmak için konkordato talep edebilir.

Öğretide iki temel türü vardır: vade konkordatosu (borçluya ödeme için süre/taksit tanınması) ve tenzilat konkordatosu (alacaklıların alacaklarının belirli bir yüzdesinden feragat etmesi, borçlunun kabul edilen yüzdeyi ödeyerek borcun tamamından kurtulması). İkisi birlikte de uygulanabilir.

Kimler Başvurabilir, Hangi Mahkeme Yetkili?

Konkordatoyu kural olarak borçlu talep eder; belirli koşullar altında iflas isteyebilecek alacaklı da başvurabilir. 7101 sayılı Kanun’la yapılan değişiklikten bu yana görevli mahkeme icra mahkemesi değil, borçlunun yerleşim yeri/muamele merkezindeki asliye ticaret mahkemesidir. Başvuruda, İİK m.286’da sayılan zorunlu belgeler (özellikle konkordato ön projesi, ödeme planı ve mali durumu gösteren belgeler) eksiksiz sunulmalıdır; borçlunun iyi niyetli olması, yani amacının alacaklıları zarara uğratmak değil ticari hayatı sürdürmek olması gerekir.

Geçici Mühlet (İİK 287)

Mahkeme, başvuru belgelerinin eksiksiz olduğunu tespit ederse 3 ay süreli geçici mühlet verir ve bir veya birden çok geçici konkordato komiseri atar. Bu süre gerektiğinde en fazla 2 ay daha uzatılabilir; böylece geçici mühlet toplam 5 ayı bulabilir. Geçici mühlet kararı Ticaret Sicili Gazetesi ve Basın-İlan Kurumu portalında ilan edilir; ilandan itibaren 7 gün içinde alacaklılar mühlete veya talebin reddine itiraz edebilir.

Kesin Mühlet (İİK 289)

Geçici mühlet sonunda mahkeme, komiserin raporunu ve alacaklıların görüşlerini dikkate alarak konkordatonun başarıya ulaşma ihtimalini değerlendirir. Olumlu görürse 1 yıl süreli kesin mühlet verir; bu süre güçlük arz eden durumlarda 6 aya kadar uzatılabilir, yani kesin mühletin azami süresi 18 aydır. Kesin mühlet döneminde komiserin denetim yetkileri genişler ve borçlu, faaliyetlerini komiser nezaretinde sürdürür.

Mühletin Etkisi: İcra Takipleri Durur (İİK 294)

Mühlet kararıyla birlikte borçluya karşı yeni icra takibi yapılamaz, başlamış takipler durur ve bir takip işlemiyle kesilebilen zamanaşımı ile hak düşürücü süreler işlemez; borçlunun malları hakkında ihtiyati haciz ve ihtiyati tedbir uygulanamaz. Bu kuralın istisnaları vardır: rehinli alacaklılar takip başlatabilir veya sürdürebilir ama rehnin muhafazası ve satışı yapılamaz; işçi alacakları ve nafaka alacakları imtiyazlı olduğundan haciz yasağı bunlar için geçerli değildir.

Komiserin Rolü ve Borçlunun Sınırları

Konkordato komiseri; borçlunun faaliyetlerini ve hesaplarını denetler, alacaklı listesini inceler, alacaklıları toplantıya çağırır, projenin hazırlanmasına katkı sunar ve mahkemeye düzenli rapor verir. Borçlu mühlet boyunca serbest değildir: rehin tesisi, kefalet, taşınmaz ve işletmenin önemli varlıklarının devri, kredi kullanımı gibi işlemler için mahkeme izni; olağan işlemler için ise komiser onayı gerekir. Borçlu komiserden gizli mal kaçırır veya hileli işlem yaparsa mahkeme konkordatoyu iptal edip iflasa karar verebilir. Mühlet içinde komiser onayıyla doğan yeni borçlar ise “masa borcu” sayılır ve imtiyazlı olarak öncelikle ödenir.

Alacaklı Oylaması ve Mahkeme Tasdiki (İİK 302, 305)

Kesin mühlet içinde komiser alacaklıları toplantıya çağırır ve borçlu projesini sunar. İİK m.302 uyarınca projenin kabulü için iki çoğunluktan birinin sağlanması yeterlidir: ya kaydedilmiş alacaklıların yarısını ve alacakların yarısını aşan çoğunluk, ya da kaydedilmiş alacaklıların dörtte birini ve alacakların üçte ikisini aşan çoğunluk.

Proje kabul edilse dahi tek başına yeterli değildir; mahkeme bağımsız bir tasdik incelemesi yapar. Tasdik için teklif edilen ödemenin iflas halinde elde edilecekten fazla olması, imtiyazlı alacakların tam ödenmesinin teminata bağlanması ve yargılama giderleri ile harcın depo edilmesi gibi şartlar aranır. Mahkeme tasdik ederse konkordato, mühlet öncesi doğmuş tüm alacaklıları (kabul etmeyenler dahil) bağlar ve paraya çevrilmemiş hacizler hükümden düşer. Proje reddedilir veya tasdik edilmezse, borçlu iflasa tabi ve şartlar varsa mahkeme re’sen iflasına karar verebilir.

Borçlusu konkordato ilan eden alacaklılar için en kritik adım, komiserin ilan ettiği süre içinde (genellikle 15 gün) alacağını kaydettirmektir (İİK m.299); aksi halde alacağın dikkate alınmaması riski doğar.

Mühlet Takvimi: Süreç En Fazla Ne Kadar Sürer?

Konkordatoda süreler kanunla üst sınıra bağlanmıştır. Aşağıdaki takvim, borçluya tanınabilecek azami korumayı göstermektedir.

Üçüncü satır sürecin gerçek sınırını gösterir: mühlet süresiz bir kalkan değildir. En elverişli senaryoda dahi koruma yaklaşık iki yılla sınırlıdır ve bu süre içinde tasdik kararı alınamazsa süreç iflasla sonuçlanabilir. Beşinci satır ise sık karıştırılan noktadır: ödeme planı mühlet süresiyle sınırlı değildir; tasdik edilen projede yıllara yayılan bir takvim öngörülebilir ve mühlet kalksa da bu takvim yürürlükte kalır.

Konkordato Türleri

Tek bir konkordato yoktur; borçlunun durumuna göre farklı yapılar kurulabilir. Türün seçimi, alacaklıların oy davranışını doğrudan etkiler.

Uygulamada dosyaların büyük bölümü karma konkordato olarak kurulur: alacaklılar belirli bir orandan feragat eder, kalan tutar da takvime bağlanır. Bu yapı, tenzilatın alacaklıya getirdiği kaybı vadeyle dengelediği için kabul oranı en yüksek türdür. Ayrıntı için karma (bileşik) konkordato yazımıza bakabilirsiniz.

Başvuruya Eklenecek Belgeler

Konkordato talebi, dilekçeyle yetinilecek bir başvuru değildir. İİK m.286 kapsamında sunulması gereken belgeler eksikse mühlet verilmez.

Dördüncü satır sürecin mantığını özetler: alacaklıya, iflas hâlinde eline geçecek tutardan daha fazlasının önerildiğinin gösterilmesi gerekir. Bu karşılaştırma yapılmadan hazırlanan proje, tasdik aşamasında reddedilir; çünkü İİK m.305, tasdik için teklif edilen tutarın iflastaki muhtemel miktardan fazla olmasını arar. Projenin hazırlanması ve iyileştirilmesi için konkordato projesinin hazırlanması ve iyileştirilmesi rehberimize bakınız.

Mühletin Alacaklı Gruplarına Göre Etkisi

Mühlet bütün alacaklıları aynı biçimde etkilemez. Alacağın niteliği, korumanın kapsamını belirler.

İkinci satır rehinli alacaklının konumunu netleştirir: takip başlatılabilir ancak taşınmaz veya taşınır satılamaz. Yani rehin hakkı korunur, paraya çevirme askıya alınır. Son satır ise sürecin işleyebilmesi için hayatidir: mühlet süresince komiserin izniyle doğan borçlar konkordato projesine tabi olmadığı gibi öncelikli konumdadır; bu olmasaydı hiçbir tedarikçi mühletteki şirkete mal vermezdi. Faizin işleyip işlemediği konusunda konkordato mühletinde faiz, sözleşmelerin akıbeti için mühlette sözleşmelerin durumu yazılarımızı inceleyebilirsiniz.

Tasdik İçin Aranan Çoğunluk

Alacaklılar toplantısında projenin kabulü, İİK m.302 uyarınca iki alternatif nisaptan birinin sağlanmasına bağlıdır.

Son satır kritik bir uyarıdır: alacaklı çoğunluğunun kabulü konkordatoyu tasdik ettirmez. Mahkeme ayrıca İİK m.305’teki şartları denetler — teklifin iflastaki muhtemel miktardan fazla olması, borçlunun kaynaklarıyla orantılı olması, birinci sıra imtiyazlı alacakların ödenmesinin teminata bağlanması ve harçların depo edilmesi. Bu şartlardan biri eksikse çoğunluk sağlanmış olsa dahi konkordato reddedilir ve şartları varsa iflasa karar verilir. Tasdik şartlarının ayrıntısı için konkordatonun tasdiki şartları (İİK m.305) ve tasdik duruşması ve itiraz rehberlerimize bakabilirsiniz.

Başvurunun Üç Teknik Şartı: Mahkeme, Belge, Avans

Konkordatonun tanımını bilmek yetmez; başvurunun kabul edilebilmesi üç teknik şarta bağlıdır. Üçünde de yapılan hata, süreci daha başlamadan tıkar.

a) Yetkili ve görevli mahkeme (İİK m.285/3)

Görev her hâlde asliye ticaret mahkemesindedir. Değişen görev değil, yetkidir ve kanunun ölçütü şirket türü değil borçlunun iflâsa tabi olup olmamasıdır.

b) Gider avansı bir dava şartı gibi işler (İİK m.285/4)

İİK m.285/4, konkordato talebinde bulunanın Adalet Bakanlığı tarafından yürürlüğe konulan tarifede belirtilen gider avansını yatırmaya mecbur olduğunu ve bu durumda HMK m.114 ile m.115’in kıyasen uygulanacağını düzenler. Yani avans, mahkemenin takdirinde bir masraf değil; eksikliği hâlinde kesin süre verilen ve tamamlanmazsa talebin usulden reddine yol açan bir şarttır.

c) Belgelerin eksiksizliği mühletin anahtarıdır (İİK m.287/1)

Mahkeme, İİK m.286’daki belgelerin eksiksiz olarak mevcut olduğunu tespit ettiğinde derhâl geçici mühlet kararı verir. Yani belge dosyası tamsa mühlet neredeyse otomatiktir; bir belge eksikse süreç en başında durur.

Konkordatonun Bağlamadığı Dört Grup Alacak

"Tasdik edilen konkordato kabul etmeyen alacaklıyı da bağlar" kuralının dört istisnası vardır. Alacağınız bu gruplardan birindeyse, projedeki tenzilat ve vade sizin için geçerli değildir.

Dördüncü grup, borçlu bakımından da hayatîdir: mühlet içinde işletmenin ayakta kalabilmesi için gereken finansmanın bulunabilmesi, kredi verenin bu önceliğe güvenmesine bağlıdır. Malvarlığının terki suretiyle konkordatoda yahut sonraki bir iflâsta bu borçlar İİK m.248 kapsamında masa borcu sayılır.

Tasdikin Az Bilinen Malî Sonucu: Vergi ve Harç İstisnaları (İİK m.308/g)

Konkordatonun tasdik edilmesi yalnızca borç yapısını değiştirmez; proje kapsamındaki işlemler bir dizi vergi ve harçtan istisna tutulur:

İstisnalar yalnızca borçlu ile proje kapsamındaki alacaklılara özgü olarak uygulanır; üçüncü kişiler yararlanamaz. Ayrıca projeye göre borçları yeni bir itfa plânına bağlanan borçluların teşvik belgesi süreleri ile ihracat taahhüt süreleri, geçici mühlet kararından konkordatonun bağlayıcı hâle geldiği tarihe kadar işlemez.

Sürecin Kanuni Zinciri

Konkordato, başvurudan tasdike kadar birbirine bağlı aşamalardan oluşur; her aşamanın kendi şartı ve sonucu vardır.

Beşinci satır, borçlu bakımından sürecin asıl amacını gösterir: mühletle birlikte icra baskısı durur ve işletme faaliyetini sürdürme imkânı bulur. Alacaklı bakımından ise aynı hüküm, faizin durması ve tahsilatın ertelenmesi anlamına gelir.

Konkordato ile İflasın Karşılaştırması

İki kurum aynı soruna farklı cevaplar verir; sonuçları temelden ayrışır.

Yedinci satır, alacaklı bakımından iki yol arasındaki en önemli farktır: iflasta karşılanamayan alacak için düzenlenen aciz vesikası, yirmi yıllık özel zamanaşımı ve tasarrufun iptali davası imkânı doğurur.

Tasdik için konkordatonun tasdiki şartları rehberimize bakabilirsiniz.

Başvuru Öncesi Kontrol Listesi

Sürecin başarısı, büyük ölçüde başvuru dosyasının hazırlık kalitesine bağlıdır.

Altıncı satır, tasdik aşamasının ölçütünü baştan kurar: projenin alacaklılara, iflâs hâlinde elde edilebilecek sonuçtan daha fazlasını sağladığı gösterilmelidir. Bu karşılaştırma başvuru aşamasında yapılmadığında, süreç ilerledikçe telafisi güçleşir.

Sürecin Tarafları ve Rolleri

Konkordatoda birden çok aktör görev alır; her birinin yetkisi ve sorumluluğu farklıdır.

Yedinci satır, sürecin en çok gözden kaçan ayrımıdır: rehinli alacaklı, adi alacaklıyla aynı rejime tabi değildir. Faiz, oy hakkı ve müzakere usulü bakımından ayrı kurallara tabi olduğundan konumu baştan belirlenmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Konkordato nedir?

Borçlarını ödeyemeyen veya ödeyememe tehlikesi altındaki borçlunun, alacaklılarının nitelikli çoğunluğunun kabulü ve asliye ticaret mahkemesinin tasdikiyle borçlarını vade veya indirimle ödemesini sağlayan, iflastan kurtulma kurumudur (İİK m.285).

Konkordatoda mühlet süresi ne kadardır?

Geçici mühlet 3 aydır ve en fazla 2 ay uzatılarak toplam 5 aya çıkabilir. Kesin mühlet ise 1 yıldır ve 6 aya kadar uzatılarak azami 18 ayı bulabilir.

Konkordato sürecinde haciz yapılabilir mi?

Kural olarak hayır; mühlet kararıyla borçluya karşı yeni takip yapılamaz ve mevcut takipler durur (İİK m.294). Ancak işçi ve nafaka alacakları için haciz yasağı geçerli değildir; rehinli alacaklılar takip yapabilir ama satış gerçekleştiremez.

Konkordato hangi mahkemeye başvurulur?

Borçlunun yerleşim yeri veya muamele merkezindeki asliye ticaret mahkemesine başvurulur. Başvuruda İİK m.286’daki zorunlu belgeler ve konkordato ön projesi sunulmalıdır.

Konkordatonun kabulü için kaç alacaklı gerekir?

İİK m.302’ye göre iki çoğunluktan biri yeterlidir: kaydedilmiş alacaklıların yarısı ve alacakların yarısı, veya kaydedilmiş alacaklıların dörtte biri ve alacakların üçte ikisi. Ayrıca mahkeme tasdiki şarttır.

Borçlum konkordato ilan etti, alacağım ne olur?

Komiserin ilan ettiği süre içinde (genellikle 15 gün) alacağınızı belgelerle kaydettirmeniz gerekir. Mahkemece tasdik edilen konkordato, kabul etmeyen alacaklılar dahil mühlet öncesi doğmuş tüm alacakları bağlar.