Yabancı İşçinin İş Sözleşmesi Uyuşmazlığında Uygulanacak Hukuk ve Görevli Mahkeme

İşçinin veya işverenin yabancı olması, işin yurt dışında görülmesi ya da iş ilişkisinin yabancı bir ülkeyle sıkı bağlantılı olması hâlinde; çıkan uyuşmazlıkta hangi ülkenin hukukunun uygulanacağı ve hangi mahkemenin yetkili olduğu kritik önem kazanır. Bu rehberde yabancılık unsuru taşıyan iş sözleşmelerine uygulanacak hukuku, MÖHUK m. 27 ve 44 çerçevesinde sade bir dille açıklıyoruz.

Yabancılık Unsuru Nedir?

Bir iş ilişkisinin “yabancılık unsuru” taşıması; tarafların uyruğu, işin görüldüğü yer veya sözleşmenin bağlantılı olduğu ülke bakımından birden fazla devletle ilişki içermesi demektir. Örneğin Türk bir işçinin yurt dışındaki bir şantiyede çalışması, yabancı bir işverenle Türkiye’de sözleşme yapılması ya da işin ağırlıklı olarak başka bir ülkede görülmesi bu kapsamdadır. Bu durumlarda uyuşmazlık, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) hükümlerine göre çözülür.

Taraflar Hukuk Seçebilir mi? (MÖHUK m. 27)

MÖHUK m. 27’ye göre, iş sözleşmesinin tarafları — sözleşmeyle bağlantılı olsun olmasın — diledikleri bir ülkenin hukukunu seçebilir. Ancak bu serbestinin önemli bir sınırı vardır: seçilen hukuk, işçinin mutad işyeri hukukunun emredici hükümleri uyarınca sahip olacağı asgari korumadan daha azını sağlayamaz. Yani taraflar yabancı bir hukuku seçmiş olsa bile, işçinin normalde çalıştığı ülkenin zorunlu iş hukuku kurallarıyla tanınan asgari hakları korunur. Seçilen hukuk işçiye daha fazla koruma getiriyorsa o uygulanır; daha az koruma getiriyorsa mutad işyeri hukukunun işçiyi koruyan hükümleri devreye girer.

Hukuk Seçimi Yoksa: Mutad İşyeri Hukuku

Taraflar bir hukuk seçmemişse, iş sözleşmesine işçinin işini mutad olarak (sürekli/ağırlıklı) yaptığı işyeri hukuku uygulanır. İşin esas ve ağırlıklı olarak yapıldığı yer mutad işyeri sayılır; işçinin işini geçici olarak başka bir ülkede yapması hâlinde orası mutad işyeri kabul edilmez. Bununla birlikte, hâlin bütün şartlarına göre sözleşmeyle daha sıkı ilişkili bir hukuk varsa, mutad işyeri hukuku yerine bu hukuk uygulanabilir. Yargıtay, yurt dışında çalıştırılan işçinin alacak davasında, işçinin işini fiilen yaptığı ülkenin (mutad işyeri) hukukunun uygulanması gerektiğini benimsemiştir.

Kamu Düzeni Sınırı Dar Yorumlanır

Yabancı hukukun uygulanması sonucu ortaya çıkacak durum Türk kamu düzenine açıkça aykırıysa, o hüküm uygulanmaz. Ne var ki bu istisna dar yorumlanır. Yargıtay İçtihadı Birleştirme kararında da belirtildiği üzere, her emredici hükmün ihlali kamu düzenine aykırılık anlamına gelmez; ihbar ve kıdem tazminatı, yıllık izin, fazla mesai gibi konularda yabancı hukukun farklı düzenleme içermesi ya da işçiye Türk hukukundan daha az koruma sağlaması, tek başına kamu düzeni müdahalesi için yeterli sayılmaz. Yani “yabancı hukuk Türk hukukundan daha az avantajlı” demek, otomatik olarak Türk hukukunun uygulanacağı anlamına gelmez.

Görevli ve Yetkili Mahkeme (MÖHUK m. 44)

MÖHUK m. 44, bireysel iş sözleşmesinden doğan uyuşmazlıklarda işçiyi korumaya yönelik özel bir yetki kuralı getirir. Buna göre işçinin işini mutad olarak yaptığı işyerinin Türkiye’de bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir. İşçinin işverene karşı açtığı davalarda ise işverenin yerleşim yeri, işçinin yerleşim yeri veya mutad meskeninin bulunduğu yer mahkemeleri de yetkili kılınarak işçiye seçimlik bir hak tanınmıştır. Görev bakımından bu davalar İş Mahkemelerinde görülür.

Hâkim Yabancı Hukuku Resen Uygular

Önemli bir usul kuralı: hâkim, Türk kanunlar ihtilâfı kurallarını ve bu kurallara göre yetkili olan yabancı hukuku resen (kendiliğinden) uygular. Yani tarafların yabancı hukuku ileri sürmesi beklenmez. Hâkim, gerektiğinde yabancı hukukun içeriğinin tespiti için bilirkişi incelemesine başvurabilir. Bu nedenle yabancılık unsuru taşıyan iş davalarında, uygulanacak hukukun doğru belirlenmesi ve gerekli belgelerin (sözleşme, çalışma yeri kayıtları) hazırlanması sürecin sonucunu doğrudan etkiler.

Yabancı İşçide Uygulanacak Hukuk (MÖHUK m.27)

İşçi, lehe hükümle korunur.

İkinci ve dokuzuncu satırlar iki temel korumayı verir: sözleşmede hukuk seçimi yapılmış olsa dahi işçinin mutad işyeri hukukunun emredici koruyucu hükümlerinden yararlanma hakkı ortadan kalkmaz. Çalışma izni bulunmaması ise idari bir sorun olup işçilik alacaklarının talep edilmesine engel oluşturmaz.

Milletlerarası özel hukuk rehberlerimiz: tanıma ve tenfiz davası · milletlerarası yetki · yabancı işçide uygulanacak hukuk · yabancılık unsurlu miras · tanıma dilekçesi örneği · yurt dışı boşanma

Yabancı İşçide Görevli ve Yetkili Mahkeme

Yetki, işçi lehine düzenlenmiştir.

Altıncı ve dokuzuncu satırlar iki noktayı verir: iş sözleşmelerinde yer alan yetki anlaşmaları işçinin kanunen sahip olduğu dava açma imkânlarını daraltacak biçimde uygulanamaz. Mutad işyerinin neresi olduğunun bordro, sigorta kaydı ve fiilî çalışma belgeleriyle ortaya konması ise hem yetki hem uygulanacak hukuk bakımından belirleyicidir.

Milletlerarası özel hukuk rehberlerimiz: tanıma ve tenfiz davası · milletlerarası yetki · yabancı işçide uygulanacak hukuk · yabancılık unsurlu miras · tanıma dilekçesi örneği · yurt dışı boşanma

Yabancı İşçide Sık Sorulanlar

En çok merak edilen hususlar.

İkinci ve beşinci satırlar iki temel korumayı verir: sözleşmede yabancı bir hukukun seçilmiş olması işçinin mutad işyeri hukukunun emredici koruyucu hükümlerinden yararlanmasına engel oluşturmaz. Çalışma izninin bulunmaması ise idari bir yaptırım konusu olup kıdem, ihbar ve ücret alacaklarının talep edilmesine engel değildir.

Milletlerarası özel hukuk rehberlerimiz: tanıma ve tenfiz davası · milletlerarası yetki · yabancı işçide uygulanacak hukuk · yabancılık unsurlu miras · tanıma dilekçesi örneği · yurt dışı boşanma

Yabancı İşçide Sosyal Güvenlik

Sigorta, ayrı bir rejime tabidir.

İkinci ve dokuzuncu satırlar iki noktayı verir: Türkiye’nin taraf olduğu sosyal güvenlik anlaşmaları geçici görevlendirmelerde çifte prim ödemesini önler ve hizmet sürelerinin birleştirilmesine imkân tanır. Sigortasız çalıştırılan yabancı işçi ise hizmet tespiti davası açarak çalışmasının tescilini talep edebilir.

Milletlerarası özel hukuk rehberlerimiz: tanıma ve tenfiz davası · milletlerarası yetki · yabancı işçide uygulanacak hukuk · yabancılık unsurlu miras · tanıma dilekçesi örneği · yurt dışı boşanma

Yabancı İşçide İş Sözleşmesinin Sona Ermesi

Fesih, uygulanacak hukuka göre değerlendirilir.

Yedinci ve dokuzuncu satırlar iki noktayı verir: çalışma izninin yenilenmemesi nedeniyle yapılan fesihlerde iznin yenilenmesi için gerekli başvuruların kimin kusuruyla yapılmadığı değerlendirilir. Döviz üzerinden kararlaştırılan ücretlerde ise ödeme para birimi ve kur tarihinin sözleşmede açıkça belirlenmesi sonraki hesap ihtilaflarını önler.

Milletlerarası özel hukuk rehberlerimiz: tanıma ve tenfiz davası · milletlerarası yetki · yabancı işçide uygulanacak hukuk · yabancılık unsurlu miras · tanıma dilekçesi örneği · yurt dışı boşanma

Yabancı İşçide Ücret ve Yan Haklar

Ödeme düzeni yazılı olmalıdır.

İkinci ve dokuzuncu satırlar en sık yaşanan hesap ihtilafını verir: döviz üzerinden kararlaştırılan ücretlerde hangi tarihteki kurun esas alınacağının belirlenmemesi alacak hesabında ciddi farklar doğurur. Ücretin net mi brüt mü olduğunun ve kur tarihinin sözleşmede açıkça yazılması bu ihtilafı baştan önler.

Milletlerarası özel hukuk rehberlerimiz: tanıma ve tenfiz davası · milletlerarası yetki · yabancı işçide uygulanacak hukuk · yabancılık unsurlu miras · tanıma dilekçesi örneği · yurt dışı boşanma

Sıkça Sorulan Sorular

Yurt dışında çalıştım, hangi ülkenin hukuku uygulanır?

Taraflar bir hukuk seçmemişse, işçinin işini mutad (sürekli/ağırlıklı) olarak yaptığı ülkenin hukuku uygulanır. Yargıtay, yurt dışında çalıştırılan işçinin alacak davasında işin fiilen yapıldığı ülke (mutad işyeri) hukukunun uygulanmasını benimsemiştir.

Sözleşmede yabancı hukuk seçilmişse Türk hukuku hiç uygulanmaz mı?

Taraflar yabancı hukuku seçebilir (MÖHUK m. 27), ancak seçilen hukuk işçinin mutad işyeri hukukunun asgari korumasından daha azını sağlayamaz. Bu asgari koruma her hâlde işçi lehine devreye girer.

Yabancı hukukun uygulanması Türk kamu düzenine aykırı olmaz mı?

Kamu düzeni istisnası dar yorumlanır. Yargıtay İBK’ye göre her emredici hükmün ihlali kamu düzenine aykırılık sayılmaz; yabancı hukukun kıdem/ihbar/izin gibi konularda daha az koruma sağlaması tek başına yeterli değildir.

Yurt dışı çalışma davasını hangi mahkemede açarım?

MÖHUK m. 44 uyarınca işçi; mutad işyerinin Türkiye’deki yeri, işverenin yerleşim yeri, kendi yerleşim yeri veya mutad meskeninin bulunduğu yer mahkemesinde dava açabilir. Görevli mahkeme İş Mahkemesidir.

Yabancı hukuku mahkemeye ben mi ispatlamalıyım?

Hayır. Hâkim, Türk kanunlar ihtilâfı kurallarını ve yetkili yabancı hukuku kendiliğinden (resen) uygular. Gerektiğinde yabancı hukukun içeriği için bilirkişi incelemesine başvurulabilir.

Mutad işyeri neresidir?

İşin esas ve ağırlıklı olarak yapıldığı yer mutad işyeridir. İşin geçici olarak başka bir ülkede yapılması hâlinde orası mutad işyeri sayılmaz; sürekli çalışılan yer esas alınır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın kendine özgü koşulları bulunduğundan, somut durumunuza ilişkin değerlendirme için güncel mevzuat ve uzman hukuki görüş esas alınmalıdır.