Çifte Vatandaşların (Yurtdışındaki Türklerin) Askerlik Yükümlülüğü ve Dövizle Askerlik

Yurt dışında yaşayan ya da birden çok vatandaşlığa sahip Türk vatandaşı erkekler için askerlik, en çok merak edilen konuların başında gelir. Kurallar 2019’da değiştiğinden, eski bilgilere dayanmak mağduriyete yol açabilir. Bu rehberde çifte vatandaşların askerlik yükümlülüğünü ve dövizle askerliği sade bir dille açıklıyoruz.

Çifte Vatandaş Erkek Askerlikle Yükümlü mü?

Anayasa’nın 72. maddesi vatan hizmetini her Türk için hak ve ödev olarak tanımlar; bunun nasıl yerine getirileceği kanunla düzenlenir. 7179 sayılı Askeralma Kanunu, Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olan her erkek için uygulanır. Dolayısıyla vatandaşlıklarından biri Türk olan çifte vatandaş erkekler de yalnızca Türk vatandaşı erkekler gibi askerlik yükümlüsüdür; ikinci bir vatandaşlığa sahip olmak bu yükümlülüğü tek başına ortadan kaldırmaz. Türk vatandaşlığından çıkma izni almış olanlar (Mavi Kart sahipleri) ise artık vatandaş sayılmadığından askerlikle yükümlü değildir.

Yurtdışında Yapılan Askerlik Muafiyet Sağlar mı?

Bu konu en sık yanlış bilinen noktadır. Mülga 1111 sayılı Askerlik Kanunu döneminde, çifte vatandaşın diğer ülkede yaptığı askerlik Türkiye’de muafiyet sağlayabiliyordu. Ancak 26 Haziran 2019’da yürürlüğe giren 7179 sayılı Kanun ile bu durum değişti: yurt dışında yapılan askerliğin Türkiye’de geçerli sayılması, iki ülke arasında karşılıklı bir anlaşma bulunması şartına bağlandı. Hâlihazırda bu kapsamda yalnızca Tunus ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ile anlaşma bulunmaktadır; bu ülkelerde yapılan askerlik Türkiye’de muafiyet sağlayabilir. Türk vatandaşlığını sonradan kazananlar bakımından ise yaş, öğrenim durumu ve daha önce yapılmış askerliğe ilişkin ayrı kurallar uygulanır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın kendine özgü koşulları bulunduğundan, somut durumunuza ilişkin değerlendirme için güncel mevzuat ve uzman hukuki görüş esas alınmalıdır.

Dövizle Askerlik Şartları (7179 m.39)

Dövizle askerlikten yararlanmak için temel ölçüt, Türkiye’de geçirilen süreler hariç en az üç yıl (1.095 gün) fiilen yurt dışında bulunmaktır. Yalnızca Türk vatandaşı olan yükümlülerde bu sürenin oturma ve çalışma iznine bağlı olarak işçi, işveren, meslek veya sanat mensubu ya da yabancı bandıralı gemide gemi adamı statüsünde çalışılarak geçirilmiş olması gerekir. Buna karşılık çok vatandaşlığa (çifte vatandaşlık) sahip olanlar ile yurt dışında doğup süresiz ikamet iznine (“C” tipi) sahip olanlarda çalışma şartı aranmaz; onlar için üç yıl fiilen yurt dışında bulunmak yeterlidir. Ayrıca Millî Savunma Bakanlığınca verilen uzaktan eğitimin (dovizle.msb.gov.tr) tamamlanması ve belirlenen döviz bedelinin peşin ödenmesi zorunludur.

Bedel Nasıl Belirlenir?

Dövizle askerlik bedeli sabit bir rakam değildir; yurt içindeki bedelli askerlik için belirlenen tutarın döviz karşılığıdır. Tutar, kanundaki gösterge rakamının memur aylık katsayısıyla çarpımına göre hesaplanır; memur maaş katsayısı her yıl Ocak ve Temmuz aylarında güncellendiğinden bedel de dönemsel olarak değişir. Ödeme günü Merkez Bankası döviz alış kuru esas alınarak Avro (veya karşılığı konvertibl para) olarak, ilgili konsoloslukta peşin yapılır; kur nedeniyle tutar günlük olarak değişebilir. Bu nedenle güncel bedel, başvuru öncesi ilgili konsolosluktan veya MSB’den teyit edilmelidir.

Kapsamdan Çıkma ve Yurt İçinde Kalma Süresi

Dövizle askerlik statüsünü korumak, sürekli bir yükümlülüktür. Herhangi bir takvim yılında toplam 184 gün ve daha fazla süreyle yurt içinde bulunmak, oturma/çalışma iznini kaybetmek, ücretin yurt içinden transfer edilmesi ya da başvuru belgelerinde gerçeğe aykırı beyan gibi durumlar kapsamdan çıkarılma sebebidir. Kapsamdan çıkarılanlar kural olarak yeniden dövizle askerlikten yararlanamaz. Bu nedenle çalışma ve bulunma sürelerinin belgelerle düzgün tutulması önemlidir.

Erteleme, Yaş ve Başvuru

Yurt dışında yaşayan yükümlüler, şartlarını taşıdıkları sürece askerliklerini belirli yaş sınırlarına kadar erteleyebilir; ertelemeler genel olarak 35 yaşın tamamlandığı yıl sonuna kadar yapılır, mevcut ertelemeler ise şartlar korunduğu sürece 38 yaşın tamamlandığı yıl sonuna kadar geçerli olabilir. Başvuru, önce dovizle.msb.gov.tr üzerinden uzaktan eğitimin tamamlanması, ardından konsolosluk.gov.tr’den randevu alınarak bağlı bulunulan Türk konsolosluğuna şahsen gidilmesiyle yapılır. Çalışma/bulunma süresini ispat eden belgeler (hizmet cetveli, bordro, ikamet belgesi vb.) eksiksiz sunulmalıdır.

Kimler Dövizle Askerlikten Yararlanabilir? Karar Tablosu

7179 sayılı Askeralma Kanunu m.39, iki ayrı yararlanma yolu tanır. Hangi satırda olduğunuzu bulun; şartlar birbirinden farklıdır:

Üçüncü satır, bu sayfayı okuyanların çoğunu ilgilendirir: çifte vatandaşsanız çalışma şartı aranmaz, yalnızca üç yıl fiilen yurt dışında bulunmuş olmanız yeterlidir. Bu istisna 2019’da, süresiz ikamet izni sahipleri bakımından ise 2020’de getirilmiştir. Buna karşılık iltica başvurusuna dayalı bulunuşlar bu kapsamda değerlendirilmez.

Bedel Neden Sabit Değil? Hesaplama Formülü

“Dövizle askerlik kaç euro?” sorusunun tek ve kalıcı bir cevabı yoktur; çünkü bedel sabit bir rakam değil, iki değişkene bağlı bir hesabın sonucudur. Millî Savunma Bakanlığı’nın açıkladığı formül şudur:

• Gösterge × memur aylık katsayısı. 26 Haziran 2019’dan itibaren, kanunda belirlenen 240.000 gösterge rakamının memur aylık katsayısıyla çarpımı sonucu bulunan tutar esas alınır.
• Ödeme günündeki kur. Bu tutar, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nca döviz miktarının yatırılacağı gün tespit edilen döviz alış kuruna göre avro veya avro karşılığı konvertibl yabancı ülke parasına çevrilir.

Bunun iki pratik sonucu vardır. Birincisi, memur aylık katsayısı her yıl Ocak ve Temmuz aylarında güncellendiğinden bedel yılda en az iki kez değişir. İkincisi, kur günlük değiştiğinden ödeyeceğiniz avro tutarı ödeme gününe göre farklılık gösterir. Bu nedenle internette gördüğünüz bir rakam, sizin ödeyeceğiniz tutar olmayabilir.

Doğru yöntem: güncel tutarı ödeme yapacağınız dönemde bağlı bulunduğunuz Türk konsolosluğundan veya Millî Savunma Bakanlığı’nın resmî duyurularından teyit edin. Konsolosluklar ilgili dönem için geçerli Türk lirası karşılığını ilan eder.

Tarihsel olarak bedel çok oynak olmuştur: 2000-2012 arasında beş bin avro dolayındayken 2012’de on bin avroya çıkarılmış, 2016’da bin avroya düşürülmüş, 2018’de iki bin avro olarak belirlenmiştir. 2019’daki kanunla birlikte bu takdir yerine yukarıdaki formül getirilmiştir.

Yaş Sınırı Var mı? En Sık Sorulan Soru

Bu konuda iki farklı “yaş” birbirine karıştırılmaktadır ve karışıklık gereksiz hak kaybına yol açmaktadır:

• Dövizle askerlikten yararlanma yaşı. Millî Savunma Bakanlığı’nın resmî uzaktan eğitim portalında belirtildiği üzere, dövizle askerlik hizmetinden yararlanmak isteyenler için 38 yaş sınırı kaldırılmıştır. Yani “yaşım geçti” düşüncesiyle başvurmaktan vazgeçmek yanlıştır.
• Askerlik işlemlerinin ertelenmesi yaşı. Bu ayrı bir kurumdur ve kendi süre sınırlarına tabidir. Erteleme hakkınızın sona ermesi, dövizle askerlikten yararlanamayacağınız anlamına gelmez.

Portalı kullanabilmek için askerlik çağına girmiş ve henüz fiilî askerlik hizmetine başlamamış olmak gerekir. Fiilî hizmete başlamış olanlar bu yoldan yararlanamaz. Askerliğe elverişlilik ölçütleri ayrı bir konudur; görme ve işitme ölçütleri ile iç hastalıkları ölçütleri yazılarımıza bakabilirsiniz.

Başvuru Adımları: Sıra Önemlidir

Sürecin sırası kanunda ve yönetmelikte belirlenmiştir; adımların yeri değiştirilemez:

İki kritik uyarı: Birincisi, ödeme peşin yapılır; taksit imkânı yoktur. İkincisi, yalnızca uzaktan eğitimi tamamlamış olmak başvurmuş sayılmak için yeterli değildir; başvuru ve ödeme işlemlerinin de tamamlanması gerekir. Tüm adımlar tamamlandığında askerlik hizmeti yerine getirilmiş sayılır.

Ödedikten Sonra: Geri Ödeme ve Kapsamdan Çıkma

Ödeme yapıldıktan sonra geri dönüş imkânı sınırlıdır. 7179 sayılı Kanun m.39, iki hâlde geri ödeme yapılmayacağını düzenler:

• Türk vatandaşlığından çıkmalarına izin verilenler ile Türk vatandaşlığını kaybedenlere geri ödeme yapılmaz.
• Ödeme ve başvuru işlemlerini tamamladıktan sonra kendi talebiyle dövizle askerlik hizmeti kapsamından çıkarılmayı isteyenler bakımından da aynı sonuç doğar.

Bu nedenle vatandaşlıktan çıkma düşüncesi olanların sıralamayı iyi kurması gerekir: önce ödeyip sonra vatandaşlıktan çıkmak, ödenen tutarın kaybı anlamına gelir. Mavi Kart ve vatandaşlıktan çıkma sürecinin bütünü için Mavi Kart ve Mavi Kartlıların hakları ile vatandaşlığın kaybı rehberimize bakınız.

Sık Yapılan Beş Hata

• “İkinci vatandaşlığım var, muafım” sanmak. Anayasa m.72 ve 7179 sayılı Kanun, vatandaşlıklarından biri Türk olan her erkeği kapsar. İkinci vatandaşlık tek başına muafiyet sağlamaz.
• Yurt dışında yapılan askerliğe güvenmek. Mülga 1111 sayılı Kanun döneminde muafiyet sağlayan bu durum, 26 Haziran 2019’da yürürlüğe giren 7179 sayılı Kanun’la değişmiştir. Eski bilgiye dayanmak mağduriyet doğurur.
• Yaş nedeniyle vazgeçmek. Dövizle askerlikten yararlanmada 38 yaş sınırı kaldırılmıştır.
• İnternetteki rakama göre bütçe yapmak. Bedel, gösterge × katsayı formülüne ve ödeme günü kuruna bağlıdır; dönemsel olarak değişir.
• Sadece eğitimi tamamlayıp beklemek. Uzaktan eğitim tek başına yeterli değildir; konsolosluk başvurusu ve peşin ödeme de tamamlanmalıdır.

Çifte vatandaşlığın diğer hukuki sonuçları ve bildirim yükümlülükleri için doğumla ve sonradan Türk vatandaşlığı yazımıza; erteleme, muafiyet ve sevk işlemlerine karşı açılacak davalar için askerlik erteleme, muafiyet ve sevk işlemleri (7179) rehberimize bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Çifte vatandaş erkekler askerlik yapmak zorunda mı?

Çifte Vatandaş Erkek Askerlikle Yükümlü mü? Anayasa’nın 72. maddesi vatan hizmetini her Türk için hak ve ödev olarak tanımlar; bunun nasıl yerine getirileceği kanunla düzenlenir. 7179 sayılı Askeralma Kanunu, Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olan her erkek için uygulanır.

Dövizle askerliğin şartları nelerdir?

Dövizle Askerlik Yurt dışında bulunan vatandaşlar belirli şartlarla askerliklerini dövizle yerine getirebilir. Kural olarak, oturma ve çalışma izniyle işçi, işveren veya bir meslek ya da sanat mensubu olarak toplam en az üç yıl (bin doksan beş gün) fiilen yabancı ülkede bulunmak gerekir.

Yurt dışında yapılan askerlik Türkiye’de muafiyet sağlar mı?

Yurtdışında Yapılan Askerlik Muafiyet Sağlar mı? Bu konu en sık yanlış bilinen noktadır. Mülga 1111 sayılı Askerlik Kanunu döneminde, çifte vatandaşın diğer ülkede yaptığı askerlik Türkiye’de muafiyet sağlayabiliyordu.

Dövizle askerlik bedeli kaç euro?

Sabit bir rakam yoktur. Millî Savunma Bakanlığı’nın açıkladığı yönteme göre bedel, kanunda belirlenen 240.000 gösterge rakamının memur aylık katsayısıyla çarpımı sonucu bulunan tutarın, ödemenin yapılacağı gün TCMB döviz alış kuruna göre avroya çevrilmesiyle hesaplanır. Memur katsayısı Ocak ve Temmuz’da güncellendiğinden ve kur günlük değiştiğinden tutar dönemsel olarak değişir; güncel rakamı konsolosluğunuzdan teyit etmeniz gerekir.

Dövizle askerlik için yaş sınırı var mı?

Millî Savunma Bakanlığı’nın resmî uzaktan eğitim portalında belirtildiği üzere, dövizle askerlik hizmetinden yararlanmak isteyenler için 38 yaş sınırı kaldırılmıştır. Askerlik işlemlerinin ertelenmesine ilişkin yaş sınırları ise ayrı bir konudur; erteleme hakkının sona ermesi dövizle askerlikten yararlanmaya engel değildir.

Çifte vatandaşım ama yurt dışında çalışmıyorum, yararlanabilir miyim?

Evet. 7179 sayılı Kanun m.39/2 uyarınca yurt dışında ikamet eden ve çok vatandaşlık hakkına sahip olanlar ile yurt dışında doğup yurt dışında ikamet eden ve süresiz ikamet iznine sahip olanlar bakımından çalışma şartı aranmaz; en az üç yıl fiilen yabancı ülkede bulunmuş olmak yeterlidir.

Ödedikten sonra vatandaşlıktan çıkarsam param iade edilir mi?

Edilmez. Kanun, Türk vatandaşlığından çıkmalarına izin verilenler ile Türk vatandaşlığını kaybedenlere geri ödeme yapılmayacağını düzenler. Ödeme ve başvuru işlemleri tamamlandıktan sonra kendi talebiyle kapsamdan çıkarılmak isteyenler bakımından da aynı sonuç doğar.

Uzaktan eğitimi tamamladım, başvurmuş sayılır mıyım?

Sayılmazsınız. Millî Savunma Bakanlığı’nın açıklamasına göre, başvuru ve ödeme işlemlerini tamamlamamış olanların yalnızca uzaktan eğitimi tamamlamış olmaları nedeniyle başvurmuş sayılmaları mümkün değildir. Eğitimden sonra konsolosluğa evrakla başvurulması ve bedelin peşin ödenmesi gerekir.